رسانههای ایران تایید کردند که علی شادمانی، فرمانده جدید قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا، بر اثر جراحات ناشی حملات اسرائیل کشته شده است. ارتش اسرائیل ۲۷ خرداد اعلام کرده بود که جنگندهها در طول شب مقر فرماندهی فعالی را در قلب تهران هدف قرار دادند و علی شادمانی در این حمله کشته شد.
در پی کشته شدن غلامعلی رشید، علی خامنهای ۲۳ خرداد در حکمی، علی شادمانی را به فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا منصوب کرده بود.
قرارگاه مرکزی خاتمالانبیاء در اطلاعیهای با اشاره به کشته شدن علی شادمانی، فرمانده این قرارگاه، اعلام کرد «انتقام سختی» خواهیم گرفت.
این طرح با ۲۲۱ رأی موافق، بدون رأی مخالف و یک رأی ممتنع از مجموع ۲۲۳ نماینده حاضر در جلسه تصویب شد و در صورت تایید شورای عالی امنیت ملی، دسترسی بازرسان آژانس به تاسیسات هستهای در ایران، ممنوع خواهد شد.
دسترسی آژانس تنها در صورت «تضمین امنیت»
علیرضا سلیمی، عضو هیات رییسه مجلس، اعلام کرد که این طرح، ورود بازرسان آژانس به ایران را تنها در صورتی مجاز میداند که امنیت تاسیسات هستهای و فعالیتهای صلحآمیز ایران بهطور کامل «تضمین شود». موضوعی که تشخیص آن بر عهده شورای عالی امنیت ملی خواهد بود.
از جمله شروط ازسرگیری همکاری با آژانس در این طرح، این موارد ذکر شده است: تضمین کامل حاکمیت ملی و تمامیت ارضی ایران، تضمین حق غنیسازی اورانیوم طبق ماده چهار معاهده عدم اشاعه سلاحهای هستهای (انپیتی) و اطمینان از اینکه شورای امنیت سازمان ملل، مکانیزم ماشه تحت قطعنامه ۲۲۳۱ را علیه تهران فعال نخواهد کرد.
این طرح همچنین هرگونه اجازه ورود بازرسان آژانس بدون تامین این تضمینها را جرم تلقی میکند و ممنوعیتها هم شامل همکاریهای مربوط به پادمان و پروتکل الحاقی میشوند.
مجلس همچنین به مجازات مقاماتی که اجازه دسترسی غیرمجاز بدهند، رأی داد.
سلیمی این مصوبه را «پاسخی به حملات رژیم صهیونیستی و ایالات متحده به حاکمیت و زیرساختهای صلحآمیز هستهای در ایران» توصیف کرد.
تهران میگوید به دنبال سلاح هستهای نیست و قطعنامهای که پیش از این از سوی آژانس تصویب شد و جمهوری اسلامی را ناقض تعهدات عدم اشاعه خواند، زمینهساز حملات اسرائیل شده است.
این اقدام در شرایطی صورت میگیرد که پس از ۱۲ روز درگیری موشکی و پهپادی بیسابقه میان ایران و اسرائیل، جنگ فعلا متوقف شده است.
درگیریهایی که هم اهداف نظامی و هستهای در ایران و هم شهرهای اسرائیل را هدف قرار داد.
صلح نه، فقط وقفه
گرچه فعلا سلاحها از کار افتادهاند و خبر چندانی از انفجارها نیست اما نمایندگان مجلس شورای اسلامی تاکید کردند که این آرامش بهمعنای توافق آتشبس نیست و تنها «وقفهای در حملات» تلقی میشود.
ابراهیم رضایی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، در نشست این کمیسیون گفت: «ما وارد آتشبس نشدهایم. صلحی در کار نیست. اگر رژیم صهیونیستی دوباره حمله کند، با قدرت بیشتری پاسخ خواهیم داد.»
به گفته رضایی، درخواست توقف حملات از طریق یک واسطه منطقهای و بهصورت غیرمستقیم از سوی ایالات متحده به ایران منتقل شده است.
او همچنین اظهار داشت که تهران بر اساس ماده ۱۰ معاهده انپیتی و ماده ۶۰ کنوانسیون وین ۱۹۶۹، حق قانونی دارد بهدلیل «حملات به زیرساختهای صلحآمیز هستهای»، همکاری با آژانس را به حال تعلیق درآورد.
اتهام جاسوسی و جانبداری به آژانس
نمایندگان مجلس شورای اسلامی در نطقهای خود، آژانس بینالمللی انرژی اتمی و رافائل گروسی، مدیرکل آن را به ارائه «گزارشهای نادرست، رفتار سیاسیکارانه و تسهیل جاسوسی علیه تاسیسات هستهای در ایران» متهم کردند.
رضایی اعلام کرد که قرار است شکایتهایی رسمی علیه مقامات آژانس بهدلیل «تخلف و جاسوسی» مطرح شود.
در جریان بحثها، نمایندگان خواستار اقدام حقوقی بینالمللی علیه اسرائیل و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر این کشور شده و خواهان «پیگیری جنایات جنگی و دریافت غرامت» شدند.
علی خضریان، از طراحان اصلی این طرح، ایالات متحده، کشورهای اروپایی و آژانس را متهم کرد که از شفافیت هستهای در ایران برای هدفگیری نظامی تاسیسات استفاده کردهاند.
او گفت: «آنها گزارشهای فنی را به ابزار جنگی تبدیل کردند و راه را برای خرابکاری اسرائیل هموار نمودند.»
خضریان همچنین افزود که همکاری هستهای جمهوری اسلامی همیشه فراتر از الزامات قانونی بوده و کشورهای غربی از تهران خواستهاند بهطور کامل از غنیسازی دست بکشد، در حالی که این حق طبق ماده چهار انپیتی برای ایران به رسمیت شناخته شده است: «آنها سایتهای هستهای ما را هدف میگیرند و بعد میخواهند خسارت را بررسی کنند. چطور میتوان به چنین سیستمی اعتماد کرد؟»
روابط حکومت ایران با آژانس در سالهای اخیر پرتنش بوده است. تهران دو سال پیش یکسوم بازرسان آژانس را اخراج کرد و این نهاد را سیاسی خواند.
همچنین در سال ۲۰۲۲، ایران چندین دوربین نظارتی آژانس را از تاسیسات خود جمعآوری کرد.
تسریع در برنامه هستهای جمهوری اسلامی
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس، پیش از رأیگیری در مورد طرح مورد نظر با سخنانی پرشور از نیروهای مسلح جمهوری اسلامی تمجید کرد و به غرب هشدار داد توان ایران را دستکم نگیرد.
او گفت: «ما کاملا مسلح و آماده پاسخ هستیم و برنامه صلحآمیز هستهای ما اکنون با سرعت بیشتری پیش خواهد رفت.»
قالیباف اضافه کرد پاسخهای موشکی ایران باعث عقبنشینی ایالات متحده و اسرائیل از اهداف راهبردیشان شده؛ هرچند اسرائیل مدعی تحقق اهداف خود است.
اظهارات قالیباف با شعارهای «مرگ بر آمریکا» و «مرگ بر اسرائیل» از سوی نمایندگان همراه شد.
از سوی دیگر، گروسی امروز اعلام کرد بازگشت بازرسان به تاسیسات هستهای در ایران، «اولویت شماره یک» آژانس بینالمللی انرژی اتمی است.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، هنگام پرسش درباره فعالیتهای زیرزمینی کوه کلنگ گزلا، پاسخ کوتاه و قاطعی از جمهوری اسلامی دریافت کرد: «این موضوع به شما مربوط نیست.»
حال با وجود تاسیسات غیرقابل نفوذ کوه کلنگ گزلا، این سوال مطرح است که آیا موضع دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، مبنی بر «نابودی کامل» برنامه هستهای جمهوری اسلامی پس از حملات بمبافکنهای بی-۲ با بمبهای ۱۴ تنی به فردو و نطنز، واقعیت دارد یا همچنان خطر دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح اتمی به قوت خود باقی است؟
انتقال مخفیانه مواد هستهای
قبل از حملات آمریکا به فردو، ۱۶ کامیون در خارج از این تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی مشاهده شدند.
سیما شاین، کارشناس برنامه هستهای تهران که ۳۰ سال در تشکیلات نظامی اسرائیل فعالیت داشته، در این باره به تلگراف گفته است که رژیم ایران بخش قابل توجهی از اورانیوم غنیشده خود را قبل از بمباران آمریکا به مکانی مخفی منتقل کرده است.
شاین تاکید کرد تهران سایتهای پنهانی دارد که «صدها و احتمالا هزاران» سانتریفیوژ پیشرفته قادر به تولید اورانیوم با درجه تسلیحاتی، در آنها نصب شده است.
به گزارش تلگراف، کوه کلنگ گزلا ممکن است بهترین پناهگاه برای این فعالیتها باشد.
این مجتمع گسترده در ۱۴۵ کیلومتری جنوب فردو و در فاصله چند دقیقهای از تاسیسات هستهای نطنز در استان اصفهان قرار دارد.
عمق غیرقابل نفوذ
تاسیسات مورد نظر که هنوز در حال ساخت است، طی چهار سال گذشته بهطور مخفیانه تقویت و گسترش یافته است.
گروسی در آوریل گفت «نمیتوان منتفی دانست» که این تونلها برای ذخیره مواد اعلام نشده استفاده شوند.
کوه کلنگ گزلا با ارتفاع یک هزار و ۶۰۸ متر بیش از ۵۰ درصد بلندتر از کوه ۹۶۰ متری فردو است. این ارتفاع، حفاظت مطمئنتر و فضای بیشتری برای عملیات هستهای زیرزمینی فراهم میکند.
در حالی که فردو دو ورودی تونل دارد، کوه کلنگ گزلا دارای چهار ورودی است، دو ورودی در سمت شرقی کوه و دو ورودی در غرب آن.
مهمتر از همه، اتاقهای زیرزمینی آن احتمالا در عمق بیش از ۱۰۰ متری سطح زمین قرار دارند که در مقایسه با عمق ۶۰ تا ۹۰ متری فردو، حفاظت بسیار بیشتری فراهم میکند.
محدودیت بمبهای آمریکایی
برای هدف قرار دادن سایتهای زیرزمینی مانند فردو، آمریکا بمب جیبییو-۵۷ را در اختیار دارد که میتواند تا عمق ۶۰ متری نفوذ کند. حتی بمبهای عظیم ۱۴ تنی که علیه فردو استفاده شد نیز برای رسیدن به اهداف مدفون در کوه کلنگ گزلا با مشکل روبهرو خواهند شد.
ریوئل مارک گرخت، محقق ارشد بنیاد دفاع از دموکراسی، به تلگراف گفت: «مجتمع زیرزمینی کوه کلنگ گزلا قرار است سایت تسلیحات هستهای رژیم روحانیت باشد که حتی نیروی هوایی آمریکا نیز با بزرگترین بمبهای خود برای نابودی آن مشکل خواهد داشت.»
استراتژی پراکندگی
ارزیابیهای اطلاعاتی نشان میدهد جمهوری اسلامی با استفاده از استراتژی پراکندگی قابلیتهای هستهای خود را در چندین سایت توزیع کرده تا در صورت حمله، بقای توان هستهای را تضمین کند.
جمهوری اسلامی طی سالهای اخیر حدود شش هزار سانتریفیوژ پیشرفته در تاسیسات مختلف مستقر کرده که بسیاری از آنها برای بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی قابل دسترسی نیستند.
موسسه علوم و امنیت بینالمللی معتقد است ایران میتواند «چندین هزار سانتریفیوژ پیشرفته را مخفیانه در مجتمع تونلی جدید کوه کلنگ گزلا مستقر کند».
چنین قابلیتی به ایران اجازه میدهد حتی در صورت نابودی تاسیسات شناختهشده، به فعالیتهای غنیسازی ادامه دهد.
تهدید بالقوه ساخت سلاح اتمی
تحلیلگران هشدار میدهند اگر جمهوری اسلامی با تهدیدی مواجه شود که بقای این رژیم را به خطر بیندازد، احتمالا موضع خود را مبنی بر استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای کنار گذاشته و به سرعت به سمت ساخت سلاح هستهای حرکت میکند.
بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی، تا ۱۷ اردیبهشت، ۴۰۸.۶ کیلوگرم اورانیوم غنیشده تا ۶۰ درصد در ایران انباشته شده که نسبت به گزارش اسفند آژانس، افزایش ۱۳۳.۸ کیلوگرمی را نشان میدهد.
برخی نمایندگان تندروی مجلس شورای اسلامی پیش از این گفتهاند کشور اکنون باید برای تولید بمبهای هستهای تلاش کند.
احمد نادری، نماینده مجلس، در این خصوص گفت: «معتقدم باید آزمایش بمب هستهای انجام دهیم. راه دیگری برای ما وجود ندارد.»
در کمتر از دو هفته جنگ، اسرائیل به دستاوردهای عملیاتی بزرگی رسید، از جمله حذف دهها مقام ارشد جمهوری اسلامی، هدف قرار دادن هشت تاسیسات هستهای و ایجاد آسیب شدید به سامانه موشکی ایران.
کانال ۱۲ تلویزیون اسرائیل در گزارشی به مرور عملیاتهای اسرائیل در ایران و جزییاتی از آن پرداخت.
آسیب به سامانه موشکی
اسرائیل در این ۱۲ روز، به هزار و ۴۸۰ هدف نظامی در داخل ایران شلیک کردند و هزار و ۵۰۰ بار هواپیماهای اسرائیلی بر فراز ایران پرواز کردند.
بر اساس دادههای این گزارش، ارتش اسرائیل در این مدت سه هزار و ۵۰۰ محموله مهمات و بمب بر سر ایران فرو ریخت و کانون اصلی حملات اسرائیل در تهران بود.
به جز پایتخت، بیشتر حملات در غرب ایران متمرکز بود، اما چند موضع در شرق مانند فرودگاه مشهد هم هدف قرار گرفت. طی این حملات، اسرائیل ۶۰۰ عملیات سوختگیری انجام داد.
از اهداف مهم اعلامشده اسرائیل در جنگ با جمهوری اسلامی، آسیب زدن به سامانه موشکی ایران بود؛ سامانهای که بنیامین نتانیاهو آن را «تهدیدی واقعی علیه موجودیت اسرائیل» توصیف کرده بود.
بر اساس دادههای سخنگوی ارتش اسرائیل، نیروی هوایی این کشور حدود ۲۶۰ پرتابگر موشک را در ایران منهدم کرد.
این تعداد معادل بیش از نیمی از کل پرتابگرهایی است که جمهوری اسلامی در اختیار داشت.
اسرائیل همچنین به ۸۰ سامانه پدافند هوایی جمهوری اسلامی حمله کرد.
آسیب واردشده به برنامه هستهای ایران
تمرکز اصلی حملات اسرائیل، نابودی برنامه هستهای جمهوری اسلامی و دور کردن تهران از دستیابی به بمب اعلام شده بود.
بنا بر رصد مرکز دادههای موسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، در موجهای اولیه حملات، تاسیسات اصلی هستهای در نطنز و اصفهان هدف قرار گرفتند و همچنین تاسیسات هستهای در اراک، پارچین، تهران، کرج و بناب نیز در روزهای نخست نبرد از سوی اسرائیل بمباران شدند.
مقامهای اسرائیلی بر این باورند که حمله آمریکا در بامداد یکم تیر، ضربه نهایی را به برنامه هستهای جمهوری اسلامی وارد کرد.
بمبافکنهای بی-۲ ارتش آمریکا، ۱۲ بمب MOP را روی تاسیسات مستحکم هستهای در فردو و دو بمب دیگر از همان نوع را بر تاسیسات هستهای نطنز فرو ریختند.
فردو و نطنز بهعنوان مراکزی در قلب برنامه غنیسازی اورانیوم جمهوری اسلامی شناخته میشوند.
بهگفته منابع اسرائیلی، در این حملات تاسیسات فردو بهشدت آسیب دید و تاسیسات نطنز نابود شد.
افزون بر این، آمریکا دهها موشک کروز تاماهاوک بهسوی تاسیسات هستهای اصفهان شلیک کرد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، درباره این حملات اعلام کرد: «برنامه هستهای ایران بهطور کامل نابود شد.»
حذف مقامهای ارشد نهادهای امنیتی
همزمان با آسیب واردشده به برنامه هستهای و موشکی ایران، اسرائیل در ضربه نخست خود، شمار زیادی از مقامهای بلندپایه امنیتی و همچنین شماری از چهرههای برجسته دستاندرکار برنامه هستهای جمهوری اسلامی را حذف کرد.
حسین سلامی، فرمانده سپاه پاسداران ۲۳ خرداد و در روز نخست حملات کشته شد.
محمد باقری، رییس ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، غلامعلی رشید، فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیای سپاه پاسداران، امیرعلی حاجیزاده، فرمانده نیروی هوافضای سپاه، و دهها فرمانده ارشد و میانی دیگر سپاه از جمله افرادی بودند که در این حملات کشته شدند.
دیدهبان ایران چهارم تیر گزارش داد ۳۰ فرمانده ارشد سپاه پاسداران در جریان جنگ در ۱۲ روزه و حملات اسرائیل کشته شدهاند.
علاوه بر سلامی، باقری، رشید و حاجیزاده، اسامی سایر این فرماندهان به شرح زیر است:
۱.مهدی ربانی، معاون عملیات ستاد کل نیروهای مسلح
۲.میثم رضوانپور، معاون اجتماعی سازمان بسیج
۳.مجتبی معینپور، معاون فرمانده قرارگاه سپاه استان البرز
۴.علی محمد مدداللهی، مشاور فرمانده نیروی هوافضای سپاه
۵.عباس نوری، معاون پشتیبانی قرارگاه منطقهای جنوب غرب، نیروی زمینی ارتش
۶. غلامرضا محرابی، معاون اطلاعات ستاد کل نیروهای مسلح
۷. امیر مظفری نیا، فرمانده مرکز تسلیحات ویژه سپند وزارت دفاع
۸. محمد کاظمی، فرمانده اطلاعات سپاه
۹. محسن باقری، معاون اطلاعات سپاه
۱۰. محمد جعفر اسدی، معاون بازرسی کل قرارگاه خاتم الانبیاء
۱۱. محمدرضا نصیر باغبان، نماینده فرماندهی در اداره اطلاعات سپاه
۱۲. داوود شیخیان، فرمانده پدافند هوایی نیروی هوافضای سپاه
۱۳. محمد باقر طاهرپور، فرمانده یگان پهپادی نیروی هوافضای سپاه
۱۴. مسعود شنعی، رئیس دفتر ستاد فرمانده سابق سپاه، سلامی
۱۵. خسرو حسنی، معاون اطلاعات نیروی هوافضای سپاه
۱۶. منصور صفرپور، فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران در منطقه تهران بزرگ
۱۷. امیر پورجودکی، معاون فرمانده شاخه پهپادی نیروی هوافضای سپاه
۱۸. مسعود طیب، از فرماندهان نیروی هوافضای سپاه
۱۹. جواد جرسرا، از فرماندهان نیروی هوافضای سپاه
۲۰. حسن محقق، معاون دوم اطلاعات سپاه پاسداران
۲۱. محمد سعید ایزدی، فرمانده لشکر فلسطینی نیروی قدس سپاه
۲۲. محمد تقی یوسفوند، فرماندهی حفاظت اطلاعات سازمان بسیج
۲۳. مجتبی کرمی، جانشین فرمانده سپاه استان البرز
۲۴. اکبر عنایتی، معاون اجتماعی سپاه استان البرز
۲۵. علیرضا لطفی، معاون رییس سازمان اطلاعات فرجا
۲۶. بهنام شهریاری، فرمانده واحد انتقال سلاح نیروی قدس سپاه پاسداران
در همان حمله ابتدایی، بیش از ۱۰ گرداننده و متخصص ارشد برنامه هستهای جمهوری اسلامی مانند فریدون عباسی و محمدمهدی طهرانچی نیز کشته شدند.
این روند در روزهای بعدی ادامه یافت، اما تاکنون آمار مشخصی از سوی جمهوری اسلامی درباره تعداد مقامهای نظامی و دستاندرکاران برنامه هستهای که در جریان حملات ۱۲ روزه اسرائیل کشته شدهاند منتشر نشده است.
با این حال، سطوح عالی سیاسی جمهوری اسلامی آسیبی ندیدند.
به گزارش کانال ۱۲، اسرائیل توانایی هدف قرار دادن علی خامنهای را داشت، اما دونالد ترامپ با این اقدام قاطعانه مخالفت کرد.
حملات ایران به اسرائیل
کانال ۱۲ تلویزیون اسرائیل در گزارش خود یادآوری کرد با وجود دستاوردهای گسترده عملیاتی این کشور، اسرائیل هم در این مدت بهای سنگینی پرداخت.
بر اساس دادههای سازمان اورژانس مَدا، ۲۸ اسرائیلی بر اثر اصابت موشکهای شلیکشده از ایران کشته شدند و یک زن اسرائیلی دیگر در جریان آژیرهای هشدار دچار حمله قلبی شد و جان باخت.
در این مدت، ۱۷ نفر بهشدت زخمی شدند، ۲۹ نفر جراحات متوسط برداشتند و ۸۷۲ نفر دچار جراحات سبک شدند.
کشتهشدگان در شهرهای طمره، ریشون لتسیون، رمت گن، بات یام، پتاحتیکوا، بنی براک، حیفا، کریات موتسکین، کریات آتا و بئرشبع بر اثر اصابت مستقیم موشک جان باختند.
بر اساس گزارش کانال ۱۲، در مجموع جمهوری اسلامی ۵۹۱ موشک بالستیک بهسوی اسرائیل شلیک کرد، که بیشتر آنها در سه روز نخست جنگ انجام شد.
بر اساس دادههای موسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، این موشکها در قالب ۳۸ موج شلیک شدند. حدود ۶۷ موشک از سامانههای پدافند هوایی عبور کرده و در خاک اسرائیل فرود آمدند.
سامانههای دفاعی اسرائیل حدود ۹۰ درصد از این موشکها را رهگیری و منهدم کردند.
همچنین بیش از هزار و ۵۰ پهپاد بهسوی شمال اسرائیل شلیک شد که ۹۹ درصدشان رهگیری و سرنگون شدند.
دستکم ۲۵ خانه در اسرائیل بر اثر شدت آسیبها در معرض تخریب کامل قرار دارند. همچنین حدود چهار هزار پرونده بابت خسارت به خودرو و چهار هزار مورد بابت آسیب به اموال و تجهیزات ثبت شده است.
