گزارشهای منتشر شده در رسانههای ایران از افزایش فشارهای دستگاه قضایی و نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی بر هنرمندان و برگزارکنندگان جلسات «بلایند دیت» (قرارهای ناشناس) در فضای مجازی حکایت دارند.
در تارهترین نمونه از این فشارها، اصغر جهانگیر، سخنگوی قوه قضاییه جمهوری اسلامی، چهارشنبه ۲۲ اسفند از ورود دستگاه قضایی به موضوع بلایند دیت خبر داد.
جهانگیر با اشاره به اینکه برای ۱۵ نفر از متهمان مربوط به بلایند دیت پرونده قضایی تشکیل شده است، گفت متهم ردیف اول در بازداشت است و متهمان دیگر پرونده با قید وثیقه آزاد هستند.
پیش از این و در ششم اسفند، مجید فیض جعفری، رییس پلیس امنیت عمومی فراجا، از شناسایی و برخورد با ۱۵ نفر از برگزارکنندگان اصلی جلسات بلایند دیت در فضای مجازی خبر داد.
فیض جعفری در این خصوص گفته بود ۱۵ نفر از تهیهکنندگان، سازندگان و برگزارکنندگان اصلی این جلسات در سراسر کشور شناسایی و با هماهنگی مراجع قضایی احضار و جلب شده یا «به آنان تذکر داده شده» است.
۳۰ بهمن نیز رسانههای ایران خبر دادند صفحه اینستاگرام مهدی هاشمی، مشهور به «وینی ویدز»، بلاگر و یوتیوبر با بیش از یک میلیون و ۲۰۰ هزار دنبالکننده، با دستور قضایی مسدود شده است.
این یوتیوبر پیشتر برنامه «بلایند دیت ایرانی» را اجرا کرده بود و دلیل این محدودیت «انتشار محتوای مجرمانه و معارض با عفت عمومی» عنوان شد.
افزایش فشار بر هنرمندان
تیم «رادیو بندر تهران» چهارشنبه ۲۲ اسفند اعلام کرد اجرای زنده این پادکست که قرار بود ۲۴ اسفند در سالن بلکباکس ایرانمال برگزار شود، به دستور یک نهاد امنیتی لغو شده است.
طبق اطلاعیه منتشر شده، مسئولان ایرانمال از ارائه توضیح درباره این تصمیم خودداری کردهاند و معاونت فرهنگی این مجموعه اقدامی برای حل این مشکل انجام نداده است.
طی روزهای گذشته صفحات اینستاگرام شماری از خوانندههای زن و دیگر هنرمندان یا چهرههای فعال در فضای مجازی در ایران نیز مسدود شدهاند.
این صفحات به دلیل آنچه «انتشار محتوای مجرمانه» خوانده شده، بسته شدهاند و دستگاه قضایی جمهوری اسلامی در بخش معرفی آنها این جمله را اضافه کرده است: «این صفحه بنا به دستور مقام محترم قضایی توسط پلیس امنیت عمومی فراجا مسدود گردید.»
پریسا باقری (بیبی دراگون)، ریحانو، گلسا رحیمزمانی و نازنین میر، شماری از خوانندگان زنی هستند که حسابهای اینستاگرامشان در روزهای گذشته با دستور دستگاه قضایی جمهوری اسلامی و به دلیل انتشار آثارشان در فضای مجازی مسدود شده است.
صبا مرتضینژاد، خواننده نیز به دلیل همخوانی در یکی از قطعات موسیقی به پلیس امنیت احضار و محتوای صفحه اینستاگرامش حذف شد.
سایت تابناک در گزارشی نوشت مرتضینژاد به دلیل همخوانی در یکی از قطعات موسیقی پروژه «تار و تاریخ» در کاروانسرای «تی تی» شهرستان سیاهکل، به پلیس امنیت عمومی احضار شده است.
اینها صدایی رسا از پشت درهای بسته است
سپیده رشنو، فعال مدنی و نویسنده مخالف حجاب اجباری، با انتشار ویدیویی از خوانندههای زن در ایران، در اینستاگرام خود نوشت: «این زنان، تنها چند ستاره از این نورِ بزرگاند. از صدها زن موسیقی ایران که گوشههایی دور از چشمان شما یافتند و در آن آواز خواندند، ساز زدند و رقصیدند.»
او افزود: «اینها، صداییست که از پشت درهای بسته، چنین رسا به گوش میرسد. درهایی که شما به رویشان بستید و حالا پشت آن درها، چنین جهان بیمانندی ساختهاند. همین زنان که صدای مادران و مادربزرگانشان را خفه کردید.»
این زندانی سیاسی پیشین در ادامه خطاب به مسئولان جمهوری اسلامی نوشت: «پاشنه درهای فرسوده این جهان ضد زنتان را خوب سفت کنید که این سرود زنانگی و زندگی خاموشی نمیشناسد. این در از جا کنده خواهد شد. گوشهایتان را بگیرید که خیلی وقت است زنان برای آواز خواندن از شما اجازه نمیگیرند.»
در هفتهها و ماههای گذشته موج تازهای از برخورد با زنان خواننده در ایران با همکاری گسترده دستگاه قضایی و نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی به راه افتاده و بسیاری از این رخداد به عنوان تلاش حکومت برای خفه کردن صدای زنان یاد کردهاند.
نهم اسفند، هیوا سیفیزاده، خواننده زن ایرانی هنگام اجرا در «عمارت روبهرو» در تهران، با یورش نیروهای امنیتی بازداشت و صفحه اینستاگرامش نیز مسدود شد.
پیش از آن و در ۲۱ آذر، پرستو احمدی، خواننده، به همراه گروهی از هنرمندان کنسرتی با نام «کنسرت فرضی» یا «کنسرت کاروانسرا» را در کاروانسرای دیرگچین اجرا کرد.
این کنسرت در یوتیوب پرستو احمدی به اشتراک گذاشته شد و او و نوازندگان این رویداد به دلیل برگزاری این کنسرت با پروندهسازی دستگاه قضایی جمهوری اسلامی مواجه شدند.
سازمانهای بینالمللی حقوق بشر در سالهای گذشته بارها سرکوب هنرمندان در ایران را محکوم کردهاند.
این سرکوبها از زمان آغاز خیزش «زن، زندگی، آزادی» در شهریور ۱۴۰۱ شدت گرفت و در هفتههای گذشته تشدید شد.
در یکی از خبرسازترین نمونهها که با اعتراضات گسترده هنرمندان و فعالان مدنی همراه شد، دستگاه قضایی جمهوری اسلامی، مهدی یراحی، خواننده معترض را برای خواندن ترانه اعتراضی «روسریتو» ۷۴ ضربه شلاق زد.
همزمان با انتشار خبر سفر قرقاش به تهران و تایید دریافت نامه، علی خامنهای در دیدار خود با جمعی از دانشجویان،با اشاره به ارسال نامه ترامپ، تاکید کرد هنوز نامه را دریافت نکرده اما این که رئیس جمهور آمریکا میگوید ما آماده هستیم با ایران مذاکره کنیم و دعوت به مذاکره میکند، «فریب افکار عمومی» دنیاست.
خامنهای با رد دوباره هرگونه مذاکره با آمریکا، به خروج ترامپ از برجام در سال ۱۳۹۷ اشاره کرد و گفت: «ما نشستیم چند سال مذاکره کردیم همین شخص مذاکره تمام شده کامل شده امضا شده را از میز بیرون انداخت پاره کرد...وقتی میدانیم عمل نمیکند چه مذاکرهای کنیم؟»
رسانههای ایران پیش از این با اعلام سفر انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رییس دولت امارات متحده عربی به تهران، خبر دادند که او حامل نامه ترامپ برای خامنهای است. نامهای که ۱۵ اسفند ارسال شده و از زمان اعلام ارسال آن در ۱۷ اسفند از سوی ترامپ، در کانون توجه رسانهها قرار گرفته است.
قرقاش یک دیپلمات برجسته اماراتی است که سالها در سیاست خارجی این کشور نقشی کلیدی داشته است.
او در زمان امضای «توافق ابراهیم» که به عادیسازی روابط اسرائیل با برخی کشورهای عربی، از جمله امارات متحده عربی منتج شد، وزیر مشاور در امور خارجی امارات بود و به عنوان یکی از چهرههای کلیدی در مذاکرات بین ابوظبی، واشینگتن و تلآویو، فعالیت داشت.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، صبح چهارشنبه ۲۲ اسفند بدون اشاره به جزییات اعلام کرد نامهای که ترامپ گفته است برای خامنهای نوشته، از سوی یکی از کشورهای عربی به جمهوری اسلامی تحویل داده خواهد شد.
او گفت که این نامه نوشته شده اما هنوز به دست تهران نرسیده است.
ترامپ، ۱۷ اسفند در گفتوگو با شبکه فاکس بیزنس اعلام کرد که ۱۵ اسفند، برای خامنهای نامهای ارسال کرده است که طبق توصیف او، پیام آن «جنگ یا مذاکره» بوده است.
رییسجمهوری آمریکا همچنین در نشست خبری کاخ سفید تاکید کرد برخورد با مسئله جمهوری اسلامی به مراحل آخر رسیده و با مذاکره یا اقدام نظامی، این مشکل حل خواهد شد.
۱۸ اسفند، خامنهای دیداری با کارگزاران جمهوری اسلامی و فرماندهان نظامی ترتیب داد و در این دیدار، ضمن رد مجدد مذاکره میان تهران و واشینگتن، تلویحا گفت درخواست ترامپ -که خامنهای او را قلدر خطاب کرد- برای مذاکره، به منظور «حل مسائل» نیست بلکه «برای تحکم و تحمیل توقعات خودشان است».
مقامهای جمهوری اسلامی از ابتدای انتشار خبر نامه ترامپ، دریافت آن را رد کردند.
نمایندگی جمهوری اسلامی در سازمان ملل ۱۷ اسفند اعلام کرد چنین نامهای دریافت نشده است.
۲۰ اسفند نیز اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، اعلام کرد نامهای از ترامپ به دست مقامهای جمهوری اسلامی نرسیده است.
رسانههای رسمی در ایران از زمان انتشار این خبر، به صورت هماهنگ، دریافت نامه از ترامپ را رد و تاکید کردند انتشار خبر ارسال این نامه، «جنگ روانی» علیه جمهوری اسلامی است.
اکنون عراقچی ضمن تایید ارسال نامه ترامپ، با اشاره به اینکه «ما با سه کشور اروپایی مذاکره داریم و دو هفته پیش دور چهارم آن برگزار شد» تاکید کرد: «به زودی دور دیگری هم خواهیم داشت و همزمان مذاکرات ما با چین و روسیه ادامه دارد.»
خامنهای در دیدار با کارگزاران نظام، با انتقاد از رفتار کشورهای اروپایی در جریان مذاکرات، آنها را «بیچشم و رو» خواند و از «عدم پایبندی آنان به تعهداتشان در برجام» انتقاد کرد.
نشست غیرعلنی شورای امنیت
۲۱ اسفند، خبرگزاری رویترز به نقل از دیپلماتها گزارش داد که شورای امنیت سازمان ملل چهارشنبه ۲۲ اسفند نشستی غیرعلنی درباره افزایش ذخایر اورانیوم غنیشده ایران تا سطح نزدیک به درجه تسلیحاتی برگزار خواهد کرد.
عراقچی، برگزاری این جلسه را «یک رویه کاملا جدید و عجیب» خواند و افزود که درخواست برگزاری این جلسه «محل تعجب» دارد و «حسن نیت» کسانی را که خواهان برگزاری آن هستند، زیر سوال میبرد.
آمریکا و کشورهای اروپایی طرف مذاکره با جمهوری اسلامی، از جمله پیشنهاددهندگان برگزاری این جلسه بودند.
در همین حال اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی اعلام کرد نشست سه جانبه ایران، چین و روسیه، در سطح معاونین وزارت خارجه، با تمرکز بر تحولات مرتبط با موضوع هستهای و رفع تحریمها، جمعه در پکن برگزار خواهد شد.
رفیقدوست در جایی از گفتوگو با وبسایت دیدهبان ایران گفت فرمانده ترور شاپور بختیار، غلامعلی اویسی، شهریار شفیق و فریدون فرخزاد بوده و این ترورها از سوی عواملی از گروههای استقلالطلب باسک انجام شده است. بختیار، اویسی و شفیق هر سه در پاریس ترور شدند. همچنین پیش از شاپور بختیار، عبدالرحمن برومند از نزدیکان او و رییس هیئت اجرایی نهضت مقاومت ملی ایران در پاریس در منزل شخصیاش کشته شده بود.
رفیقدوست در این گفتوگو در ادامه به دیدارش با سفیر فرانسه در ایران اشاره میکند و میگوید پاریس را به هواپیماربایی و بمبگذاری تهدید کرده است.
آنچه رفیقدوست در این مصاحبهها میگوید بازگشتی است به دهه شصت خورشیدی. دههای بسیار پرتنش میان جمهوری اسلامی و فرانسه که دست آخر در تابستان ۱۳۶۶ به قطع یکجانبه روابط دیپلماتیک فرانسه با ایران انجامید.
پیشینه روابط ایران و فرانسه
در دهه هفتاد میلادی، ایران و فرانسه روابط نزدیکی داشتند. فرانسه که در حال بازسازی اقتصاد خود پس از جنگ جهانی دوم بود، تلاش داشت تا با کشورهای ثروتمند خلیج فارس روابط گستردهتری برقرار کند.
محمدرضاشاه پهلوی هم علاقهای بسیار به فرانسه داشت. بهجز علاقه شخصی شاه به ژنرال شارل دوگل، محمدرضاشاه تلاش داشت تا با نزدیکشدن به کشورهای اروپایی از وابستگی به آمریکا بکاهد.
با ریاستجمهوری ژسکار دستن رییسجمهوری میانهرو فرانسه، تهران و پاریس به هم نزدیکتر شدند. شاه پذیرفت یک میلیارددلار در پروژه غنیسازی اورانیوم یورودیف سرمایهگذاری کند و حق خرید ۱۰ درصد از اورانیوم غنیشده آن را به دست آورد.
با اینحال عمر حکومت پهلوی رو به پایان بود. کمی پس از آنکه خمینی و یارانش سال ۱۳۵۷ پاریس را به مقصد تهران ترک کردند، گروهی دیگر از مخالفان حکومت مرکزی ایران راهی پاریس شدند.
اینبار مسافران پاریس کسانی مانند شاپور بختیار آخرین نخستوزیر محمدرضاشاه، ابوالحسن بنیصدر اولین رییسجمهوری تاریخ ایران و مسعود رجوی رهبر سازمان مجاهدین خلق بودند. جمهوری اسلامی از اینکه فرانسه مامن مخالفانش شده بود سخت هراسان بود.
آغاز تنشها
اولین درگیری جدی میان ایران و فرانسه در تیرماه ۱۳۵۹ رخ داد، زمانی که انیس نقاش یک چریک لبنانی، در اقدامی ناموفق برای ترور شاپور بختیار دستگیر شد. گرچه بختیار جان سالم بهدر برد اما یک پلیس و یک شهروند فرانسوی جان خود را از دست دادند. نقاش به حبس ابد محکوم شد و جمهوری اسلامی هرگونه دخالت در این حادثه را رد کرد.
این تنشها با آغاز جنگ ایران و عراق در سال ۱۳۵۹ عمیقتر شد. فرانسه به حمایت از عراق پرداخت و ۱۳۷ جنگنده میراژ اف-۱ به این کشور تحویل داد. در مقابل، ایران که تحت تحریمهای تسلیحاتی قرار داشت، در بازسازی نیروی هوایی خود دچار مشکلات جدی بود. سال ۱۳۶۲، فرانسه پنج فروند جنگنده سوپر اتاندارد به همراه موشکهای اگزوسه به عراق تحویل داد که توان حمله عراق به نفتکشهای ایرانی را افزایش داد. این اقدام، روابط ایران و فرانسه را بیش از پیش تیره کرد.
همزمان فرانسه قرارداد یورودیف را به حالت تعلیق درآورد و از تحویل سهم ایران از اورانیوم غنیشده خودداری کرد. در پاسخ، جمهوری اسلامی ایران به جنگی غیرمستقیم روی آورد و زمین بازی را به لبنان تغییر داد. گروگانگیریهایی از سوی حزبالله لبنان و گروههای نزدیک به آن انجام شد که در آن ۹ دیپلمات، روزنامهنگار و محقق فرانسوی ربوده شدند. یکی از این گروگانها در اسارت جان باخت.
جنگ سفارتخانهها
تنشها در پاییز ۱۳۶۵ به اوج خود رسید. در این دوره، موجی از بمبگذاریهای مرگبار در پاریس رخ داد که جان دستکم ۱۳ نفر را گرفت و صدها نفر را زخمی کرد. این حملات در مکانهای عمومی از جمله فروشگاههای بزرگ، ایستگاههای قطار و خیابانهای شلوغ پاریس رخ داد و وحشت گستردهای در پایتخت فرانسه ایجاد کرد.
پلیس فرانسه در تحقیقاتش برای کشف رابطه ایران با بمبگذاریها، بهنام فردی به نام وحید گرجی رسید که بهعنوان مترجم در سفارت ایران کار میکرد. پلیس فرانسه گرجی را متهم به ارتباط با عاملان بمبگذاری کرد و گفت او در هماهنگی این حملات نقشی کلیدی ایفا کرده است.
گرجی که مصونیت دیپلماتیک نداشت، به سفارت ایران پناه برد. پلیس فرانسه ساختمان سفارت را محاصره کرد و خیابانهای اطراف آن را بست. جنگ سفارتخانهها شروع شده بود.
در مقابل جمهوری اسلامی پل توری، دیپلمات فرانسوی در تهران را به اتهام جاسوسی بازداشت کرد و سپاه پاسداران هم در تلافی، سفارت فرانسه در تهران را محاصره کرد.
این رویارویی روابط دیپلماتیک دو کشور را به نقطهای بحرانی رساند و در ۲۶ تیرماه ۱۳۶۶، فرانسه روابط خود با جمهوری اسلامی را بهصورت یکجانبه قطع کرد.
پس از ماهها تنش و با میانجیگری الجزایر و پاکستان، مذاکراتی میان ایران و فرانسه آغاز شد. فرانسه پس از بحران بمبگذاریها در موضع ضعف قرار داشت و زیر فشار افکار عمومی با دستی خالی وارد مذاکرات شد. جمهوری اسلامی توانست با ابزار فشار و ترور به اهداف خود دست یابد.
در آذرماه ۱۳۶۶، همزمان با آزادی دو دیپلمات فرانسوی در لبنان، وحید گرجی از سفارت ایران خارج شد و در دادگاه پاریس حاضر شد. قاضی فرانسوی اتهامی علیه او وارد نکرد و گرجی مستقیما از دادگاه به فرودگاه رفت، به کراچی پاکستان منتقل و در آنجا با پل توری معاوضه شد.
دوسال بعد فرانسوا میتران، رییسجمهوری فرانسه، انیس نقاش را عفو کرد و او به ایران بازگشت. همچنین در سال ۱۳۷۰، اختلافات مربوط به پروژه یورودیف حلوفصل شد و فرانسه متعهد به بازپرداخت یک میلیارد دلار بدهی خود به ایران شد.
شاپور بختیار و ادامهی ترور جمهوری اسلامی
جمهوری اسلامی که بازی گروگانگیری را یاد گرفته بود، در همان سال شاپور بختیار را کشت. این ترور در ویلای بختیار در حومه پاریس بهدست تیمی سهنفره انجام شد که از سوی جمهوری اسلامی هدایت میشد.
اعضای این تیم که با دقت بالا عملیات را برنامهریزی کرده بودند، ابتدا با فریب نیروهای امنیتی فرانسه وارد محل سکونت بختیار شدند و پس از ورود به منزل با سیم تلفن بختیار را خفه کردند و با ضربات متعدد چاقو او را به قتل رساندند. پیکر بیجان بختیار و دستیارش سروش کتیبه، دو روز پس از حادثه در شرایطی دلخراش کشف شد.
با اینکه علی وکیلیراد، یکی از قاتلان بختیار، در سوییس بازداشت شد و در دادگاه اعتراف کرد که ترور از سوی جمهوری اسلامی هدایت شده است، اما دولت فرانسه شاید چون علاقهای به ادامه تنش با دولت یاغی خاورمیانه نداشت، از پیگیری خونبهای شاپور بختیار سر باز زد.
کوتاه آمدن فرانسه در برابر جمهوری اسلامی راه تازهای را برای فعالیتهای برونمرزی جمهوری اسلامی باز کرد. از همان روز حاکمان جمهوری اسلامی دریافتند با گروگانگیری، بمبگذاری و تحت فشار قرار دادن دولتهای غربی میتوانند به اهداف خود برسند. تجربه ثابت کرده این استراتژی در تقریبا تمام موارد جواب داده است.
