همزمان با ادامه نگرانیها درباره برنامه هستهای جمهوری اسلامی، گمانهزنیها پیرامون سیاست دونالد ترامپ در قبال تهران شدت یافته است. دولت جدید ایالات متحده آمریکا برای مقابله با تهدید هستهای حکومت ایران چه گزینههایی را پیش روی خود میبیند؟
وبسایت کانوِرسِیشِن دوشنبه اول بهمن گزارش داد دولت ترامپ برای جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به بمب اتمی، با گزینههای فراوانی روبهرو نیست و باید یکی از سه راهکار موجود را اتخاذ کند.
۱. مذاکره دوباره بر سر توافق هستهای
کانورسیشن نوشت در محافل سیاسی در واشینگتن، هنوز گروهی از مذاکره برای رسیدن به توافق هستهای با تهران حمایت میکنند اما نقش ترامپ در کشتن قاسم سلیمانی، فرمانده پیشین نیروی قدس سپاه پاسداران، امکان مذاکره میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده را کمرنگ میسازد.
این وبسایت با اشاره به سخنان علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، درباره لزوم انتقامگیری از عوامل کشتن سلیمانی افزود تشدید احساسات ضد آمریکایی در ایران، احتمال بازگشت تهران به میز مذاکره را کاهش داده است.
مقامهای جمهوری اسلامی بارها بهصورت علنی از قصد خود برای هدف قرار دادن مقامهای دولت نخست ترامپ به دلیل دست داشتن در کشتن سلیمانی خبر دادهاند.
خامنهای ۱۱ دی ۱۴۰۰ و همزمان با دومین سالگرد کشته شدن سلیمانی در دیدار با خانواده او گفت ترامپ و کسانی که در کشتن فرمانده پیشین سپاه قدس نقش داشتند، «تقاص» اقدام خود را پس خواهند داد و «در زبالهدان تاریخ گم و گور میشوند».
با این حال، در هفتههای اخیر و همزمان با نزدیک شدن به آغاز به کار رسمی دولت ترامپ، مقامهای حکومت ایران از تمایل خود برای از سرگیری مذاکرات هستهای خبر دادهاند.
مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، ۲۵ دی در مصاحبه با شبکه خبری انبیسی آمریکا اعلام کرد تهران برای «مذاکره شرافتمندانه و برابر» آماده است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، هم ۱۴ دی در مصاحبه با شبکه سیسیتیوی چین گفت تهران برای مذاکرات «سازنده و بدون تاخیر» بر سر برنامه هستهای خود آمادگی دارد. او در عین حال تاکید کرد مذاکرات آتی باید «با هدف رسیدن به یک توافق» انجام شود.
در سوی دیگر، روزنامه کیهان، رسانه زیر نظر نماینده علی خامنهای، ۲۶ دی «التماس مذاکره» از سوی مقامهای جمهوری اسلامی را «دیوانگی» و رفتاری «غیرشرافتمندانه و غیراصولی» خواند.
کیهان اضافه کرد با وجود تاکید ترامپ بر فشار حداکثری و صدور دستور کشتن سلیمانی، «برخی محافل منسوب به دولت از لزوم مذاکره با ترامپ سخن میگویند».
۲. تشدید تحریمها علیه جمهوری اسلامی
کانورسیشن در ادامه مطلب خود، به سیاست فشار حداکثری ترامپ علیه جمهوری اسلامی در دوره نخست ریاستجمهوری او پرداخت و نوشت ادامه این سیاست در دولت دوم ترامپ، میتواند تلاشها برای دستیابی به توافق هستهای با تهران را پیچیدهتر از قبل کند.
این وبسایت افزود جمهوری اسلامی در سالهای اخیر بارها کوشیده است با دستآویز قرار دادن تحریمها، افکار عمومی در ایران را به مخالفت با غرب و پشتیبانی از سیاستهای تهران ترغیب کند.
بر اساس این گزارش، بازگشت سیاست فشار حداکثری و تشدید تحریمهای بینالمللی لزوما به معنای عقبنشینی جمهوری اسلامی نخواهد بود زیرا برنامه هستهای تهران طی این سالها از خود «مقاومت قابل توجهی» به نمایش گذاشته است.
در ماههای اخیر، شماری از مقامهای جمهوری اسلامی از احتمال تغییر «دکترین هستهای» تهران خبر دادهاند.
کمال خرازی، رییس شورای راهبردی روابط خارجی و مشاور خامنهای، ۱۱ آبان گفت اگر جمهوری اسلامی در معرض «تهدیدی وجودی» قرار بگیرد، ممکن است دکترین هستهای خود را تغییر دهد.
او افزود جمهوری اسلامی از «توانایی لازم» برای ساخت سلاح اتمی برخوردار است و در این زمینه با «مشکلی» مواجه نیست.
احمد نادری، عضو هیئت رییسه مجلس هم ۲۶ آبان با تاکید بر ضرورت «تغییر دکترین هستهای» حکومت ایران، گفت که جمهوری اسلامی باید به سمت آزمایش بمب اتمی برود.
۳. حمله به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی
کانورسیشن گزارش داد انجام حملات هوایی پیشگیرانه به تاسیسات هستهای حکومت ایران، آخرین گزینهای است که تیم ترامپ آن را مورد بررسی قرار داده.
این ویسایت نوشت: «حمله آمریکا به خاک ایران بهطور قطع از دایره گزینهها کنار نرفته است.»
چنین اقدامی میتواند نمایانگر انحراف از سیاست سنتی ایالات متحده در مهار تهران از طریق فشار اقتصادی باشد.
ترامپ ۲۲ آذر در مصاحبه با مجله تایم احتمال حمله نظامی به ایران را رد نکرد و گفت: «هر چیزی ممکن است رخ دهد.»
مقامهای نظامی اسرائیل در آذرماه اعلام کردند پس از تضعیف گروههای نیابتی تهران در خاورمیانه و سقوط رژیم بشار اسد در سوریه، فرصتی برای حمله به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی به وجود آمده است.
کانورسیشن در پایان نوشت تحریمها اقتصاد ایران را بهشدت تحت تاثیر قرار دادهاند و باید منتظر ماند و دید جمهوری اسلامی میان چرخش به سوی روسیه و چین یا بازگشت به میز مذاکره برای دستیابی به توافق هستهای، کدام را برمیگزیند.
بر اساس این گزارشها، نخستین فرمانهای اجرایی ترامپ به موضوعات جنجالی و چالشبرانگیزی همچون مهاجرت غیرقانونی، پایان خودخواسته بارداری، حقوق جامعه کوییر، افزایش تعرفههای تجاری، بازار رمز ارز، فعالیت تیکتاک، باندهای مواد مخدر، ساختار دولت فدرال و تغییرات اقلیمی خواهند پرداخت.
مهاجرت غیرقانونی
ترامپ در کارزار انتخاباتی خود بارها بر لزوم مقابله با مهاجرت غیرقانونی تاکید کرده و وعده داده بود بزرگترین برنامه اخراج مهاجران غیرقانونی «در تاریخ آمریکا» را به اجرا درآورد.
گمانهزنیها حاکی از آن است که ترامپ پس از آغاز به کار رسمی در کاخ سفید، در مرزهای آمریکا وضعیت اضطراری اعلام خواهد کرد و از ارتش ایالات متحده خواهد خواست در تامین امنیت مرز این کشور با مکزیک، مشارکت داشته باشد.
کارتلهای قاچاق مواد مخدر
انتظار میرود ترامپ کارتلهای مواد مخدر را بهعنوان «سازمانهای تروریستی خارجی» طبقهبندی کند و آنها را در کنار گروههای مسلحی همچون القاعده، داعش و حماس قرار دهد.
اعمال تعرفه بر کالاهای وارداتی
ترامپ وعده داده است در راستای تعهد خود مبنی بر اولویت بخشیدن به محصولات آمریکایی، تعرفههای سنگینی بر کالاهای وارداتی اعمال کند.
او اعلام کرده فرمان اجرایی مربوط به افزایش تعرفهها را در نخستین روز حضورش در کاخ سفید به امضا میرساند که بر اساس آن، ۱۰ درصد تعرفه برای تمام کالاهای وارداتی، ۲۵ درصد تعرفه برای محصولات کانادایی و مکزیکی و ۶۰ درصد تعرفه برای کالاهای چینی در نظر گرفته خواهد شد.
ذخایر رمرز ارز
رییسجمهوری جدید آمریکا همواره از حامیان رمز ارزها بوده و اهمیت این رویکرد، پس از پیروزی ترامپ در انتخابات اخیر و افزایش ۳۰ درصدی ارزش بیتکوین بهوضوح نمایان شد
برخی ناظران معتقدند ترامپ پس از آغاز به کار رسمی، ایجاد صندوق «ذخیره رمز ارز» فدرال را در دستور کار قرار خواهد داد.
ذخیره رمز ارز فدرال کارکردی مشابه ذخیره راهبردی طلا و نفت ایالات متحده دارد و به گفته ترامپ، یک «دارایی ملی دائمی به نفع همه آمریکاییها» خواهد بود.
خروج از توافقنامه اقلیمی پاریس
ترامپ در سال ۲۰۱۷ و تنها شش ماه پس از به دست گرفتن قدرت در کاخ سفید، از توافقنامه اقلیمی پاریس خارج شد، معاهدهای بینالمللی و کلیدی که برای مقابله با گرمایش جهانی به تصویب رسیده بود.
جو بایدن در نخستین روز ریاستجمهوری خود، فرمان پیوستن مجدد آمریکا به این توافقنامه را صادر کرد. با این حال، پیشبینی میشود ترامپ بار دیگر به دنبال خروج ایالات متحده از معاهده پاریس باشد.
اصلاحات در دولت فدرال
بر اساس گزارشها، ترامپ وزارتخانهای جدید با نام «وزارت بهرهوری دولت» را راهاندازی خواهد کرد که قرار است هدایت آن را ایلان ماسک و ویوک راماسوامی بهصورت مشترک بر عهده بگیرند.
ترامپ همچنین قصد دارد قوانین مربوط به استخدام و اخراج کارکنان فدرال را تغییر دهد.
دوشنبه اول بهمن ۱۴۰۳، جسد علی رازینی و محمد مقیسه، دو قاضی بلندپایه قوه قضاییه جمهوری اسلامی در قم به خاک سپرده شد. جنازه این دو، ابتدا در تهران و ضلع شرقی دیوان عالی کشور واقع در خیابان داور به سمت میدان ارک تشییع شد.
در تهران، مقامات قوه قضاییه از جمله غلامحسین محسنی اژهای، رییس قوه، محمدجعفر منتظری، رئیس دیوان عالی و محمد موحدی آزاد دادستان کل کشور در این مراسم شرکت کردند.
محسنی اژهای، پس از این مراسم در جمع قضات دیوان عالی کشور گفت: «محمد مقیسه در طول ۴۰ سال در مراحل سخت هیچ لغزشی نداشت و دارای صراحت لهجه بینظیری بود.»
او افزود: «الحمدالله کارکنانی مانند مقیسه در قوه قضاییه زیاد داریم.»
علاوه بر مقامات قوه قضاییه، سایر مقامات از جمله عباس عراقچی، وزیر امورخارجه و محمد مخبر، معاون اول رییس جمهوری در دوره تصدی ابراهیم رئیسی و مشاور و دستیار فعلی رهبر جمهوری اسلامی نیز حضور داشتند.
در تصاویری که رسانههای رسمی منتشر کردند، تعداد زیادی محافظ در اطراف مقامات شرکت کننده بدیده میشوند.
یکشنبه شب ۳۰ دیماه ۱۴۰۳، علی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی شخصا بر جنازه این دو قاضی نماز خواند و پس از آن نیز در اظهاراتی از آنها تجلیل کرد.
در قم
تشییع جنازه مقیسه و رازینی از مسجد «امام حسن عسگری» قم، در ۵۰۰ متری حرم معصومه آغاز شد. این دو در مقبره «شهید مفتح» حرم معصومه قم به خاک سپرده شدند.
حجره شماره ۲۲ «صحن امام رضا» در حرم قم، از گذشته محل دفن چهرههای شناخته شده حوزههای علمیه بود و پس از خاکسپاری محمد مفتح و دو پاسدار همراهش در آن در سال ۱۳۵۸، به مقبره «شهید مفتح» مشهور شد.
در قم نیز نماز میتی به امامت هاشم حسینی بوشهری، امام جمعه قم و رئیس جامعه مدرسین، قدیمیترین تشکل اصولگرایان برگزار شد.
پیش از خاکسپاری، جسد این دو قاضی به دور ضریح حرم معصومه گردانده شد، سنتی که عموما برای چهرههای حوزههای علمیه و مقامات جمهوری اسلامی انجام میشود.
مقیسه، از قضات سابق دادگاه انقلاب جمهوری اسلامی بود که برای تعداد زیادی از زندانیان سیاسی از دهه ۶۰ برای مدت حدود ۳۰ سال، احکام سنگین از جمله اعدام صادر کرده بود.
رازینی نیز از دهه ۶۰ به بعد در بالاترین جایگاههای قضائی، نقش پررنگی در سیاستگذاری و عملکرد قوه قضائیه داشت.
این دو صبح ۲۹ دیماه، در یک حمله مسلحانه در محل دیوان عالی کشور کشته شدند.
خامنهای در بیانیهای پس از مرگ این دو، رازینی را «عالم مجاهد» و محمد مقیسه را «قاضی شجاع» خواند و «شهادت» آنها را تبریک گفت.
او افزود: «رازینی در گذشته نیز در معرض سوء قصد بدخواهان قرار گرفته و سالها رنج جانبازی را تحمل کرده بود.»
مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی نیز ضمن تسلیت، در پیامی نوشت «راه و مسیر روشن این قضات پرتلاش و با سابقه با قوت تداوم خواهد یافت.»
او از نیروهای امنیتی و انتظامی خواست آمران و عاملان قتل رازینی و مقیسه شد.