مای ساتو، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در امور ایران به اعدام دستکم ۹۳ نفر در این کشور در ماه گذشته میلادی اشاره کرد و گفت گزارشهای نگرانکنندهای درباره صدور حکم و اجرای اعدام افراد بیگناه دریافت کرده است که با «نقض دادرسی عادلانه از سوی جمهوری اسلامی» انجام میشوند.
ساتو که از یک ماه پیش کار خود را بهعنوان گزارشگر ویژه ایران بهجای جاوید رحمان آغاز کرد، با انتشار رشته پستی در ایکس به زبان فارسی، نگرانی خود را درباره افزایش اعدامها در ایران بیان کرد.
در بازه زمانی ۱۱ مرداد تا دهم شهریور (ماه آگوست)، دستکم ۹۳ نفر در ایران اعدام شدند که به گفته ساتو، تنها بخشی از آن بهطور رسمی از سوی جمهوری اسلامی گزارش شده است.
ساتو ضمن تاکید بر این که این مساله، ضرورت شفافیت را برجسته میکند، به بیانیه روز ۱۲ شهریور کارشناسان سازمان ملل درباره افزایش اعدامها پرداخت.
در این بیانیه، ۱۱ کارشناس سازمان ملل ضمن هشدار درباره افزایش دو برابری اعدامها طی یک ماه و تاکید بر ضرورت دادرسی منصفانه، به مورد رضا (غلامرضا) رسایی اشار کردند که روز ۱۶ مرداد در زندان دیزلآباد اعدام شد.
رسایی، جوان ۳۴ ساله پیرو آیین یارسان بود که در جریان اعتراضات سال ۱۴۰۱ در شهرستان صحنه کرمانشاه بازداشت و به کشتن یکی از نیروهای سپاه پاسداران متهم شد.
سازمان ملل متحد پیشتر اعترافات اجباری رسایی علیه خود را تحت شکنجه خوانده و گفته بود دیوان عالی کشور حتی با وجود ارائه شهادت پزشکی قانونی در رد دخالت او در قتل، حکم اعدامش را تایید کرد.
ساتو با اشاره به مورد رسایی، درباره اعترافات زیر شکنجه او، «همدستانی که شهادتهایشان را درباره دخالت رسایی در پرونده پس گرفتند و نظر پزشک قانونی»، ابراز نگرانی کرد.
او گفت: «اعدامهایی که با نقض دادرسی عادلانه و عدم رعایت تشریفات قانونی صورت میگیرند، غیرقانونی محسوب میشوند.»
گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در امور ایران، اعدامهای نادرست را «غیرقابل برگشت» خواند و گفت گزارشهای دریافتیاش در مورد اجرای فعلی مجازات اعدام در جمهوری اسلامی او را «به شدت نگران کرده است که افراد بیگناه ممکن است اعدام شده باشند» و شماری دیگر همچنان با این خطر مواجه باشند.
ساتو یادآوری کرد در ایران بسیاری به دلیل ارتکاب جرایمی مانند «شورش مسلحانه، افساد فی الارض، محاربه و ارتداد» که به طور کلی تحت عنوان جرایم امنیتی تعریف شدهاند، به اعدام محکوم میشوند اما حقوق بینالملل، استفاده از مجازات مرگ را برای چنین جرایمی مجاز نمیداند.
سازمان حقوق بشر ایران روز ۱۳ شهریور با انتشار گزارشی تعداد افراد اعدامشده در ماه آگوست را دستکم ۱۰۰ نفر دانست و گفت که تنها خبر شش مورد، برابر با شش درصد این اعدامها، در رسانههای رسمی اعلام شده است.
بر اساس آمارهای منتشر شده از سوی این سازمان، تعداد اعدامهایی که جمهوری اسلامی در هشت ماه نخست سال جاری میلادی در ایران انجام داده است، به دستکم ۴۰۲ نفر میرسد.
سازمان حقوق بشر ایران تاکید کرد پس از پایان انتخابات ریاستجمهوری دولت چهاردهم، اجرای احکام اعدام در ایران شدت بیشتری گرفته است.
رییس دولت چهاردهم، صبح سهشنبه ۱۳ شهریور ۱۴۰۳، در اولین سفر رسمی داخلی خود به مشهد رفت. این سفر همزمان با سالروز مرگ امام هشتم شیعیان که در مشهد مدفون است انجام گرفت.
پزشکیان پیش از ظهر سهشنبه در نشستی با «فعالان و تشکلهای اقتصادی» استان خراسان رضوی، با اشاره به اینکه دولت «کارهای بزرگی» پیشِرو دارد، گفت: «دولت هیچ کاری را بدون رضایت و اطلاع مردم انجام نخواهد داد، هر کاری را که بخواهیم انجام دهیم نظر مردم را اخذ میکنیم و بدون اطلاع مردم کاری نخواهیم کرد، همچنین دولت هیچ کاری را برای آنکه نفع خودش در آن است انجام نخواهد داد، بلکه اصل و اساس کسب رضایت و منافع مردم است.»
در جریان مبارزات انتخاباتی سال ۱۴۰۳، علی عبدالعلیزاده، رییس ستاد پزشکیان، در یک نشست مطبوعاتی گفت: «نترسید! هر قیمتی که برای بنزین کارشناسی شود، خواهید دید که آن چنان با آرامش و همکاری مردم جا میافتد، بنزین، گازوئیل و برق، که هم موجب رضایت مردم شود و هم موجب آبادانی کشور.»
موضوع افزایش قیمت بنزین از جمله محورهای اصلی مناظرات انتخاباتی بود. مسعود پزشکیان پس از پیروزی، در گفتوگویی با سایت رهبر جمهوری اسلامی گفت: «ما در کشور ناترازی انرژی داریم و در حال حاضر برای خرید بنزین، ۸ میلیارد دلار پول میدهیم، یعنی بنزین را مثلاً حدودا ۳۰ یا ۴۰ هزار تومان میخریم و ۱۵۰۰ تومان میفروشیم، خب تا کجا میتوانیم این کار را بکنیم؟» پزشکیان، جمعه ششم شهریور ۱۴۰۳ هم در جلسه معارفه وزیر جدید اقتصاد گفت: «پرداخت یارانه دولتی به بنزین منطقی نیست.»
رییس دولت جمهوری اسلامی در ادامه صحبتهای خود در مشهد، با تاکید بر تلاشش برای تمرکززدایی و دادن اختیارات لازم به مدیران و استانها، گفت: «وقتی به عهدنامه حضرت امیر با مالک نگاه میکنیم میبینیم که ایشان با علم و اطلاع دقیق از اینکه حکومت برای مردم چه باید بکند، فرد مناسب را برای انجام این ماموریتها انتخاب میکند و به او اختیارات کافی میدهد و بعد انتظاراتش را از او مطالبه میکند»
نقش دادن به قومیتها و اقلیتهای مذهبی از جمله وعدههای پزشکیان در جریان انتخابات بود. پس از پیروزی پزشکیان، محمدجواد ظریف، با همین ماموریت شورای راهبردی را برای چینش کابینه مدیریت کرد. با این وجود نتیجه معرفی کابینه، تاکنون نتوانسته جامعه هدف او را راضی کند.
۲۶ مرداد ۱۴۰۳ مولوی عبدالحمید، امام جمعه اهل سنت زاهدان، گفت مردم پس از انتخاب وزرا نگران شدند که پزشکیان با این ترکیب کابینه نمیتواند کار کند. او تاکید کرد که در معرفی کابینه وفاق ملی رعایت نشد، چون معنای وفاق ملی این بود که هم زنان، هم اهل سنت و هم شایستگان در کابینه حضور داشته باشند.
تاکنون تنها اقدام پزشکیان در این زمینه، انتصاب عبدالکریم حسینزاده، شهروند کُرد اهل سنت، به سمت معاونت امور توسعه روستایی و مناطق محروم ریاستجمهوری بوده است.
رییس دولت چهاردهم جمهوری اسلامی، در ادامه صحبتهایش گفت: «امروز استانهای شرقی و غربی کشور ما بهرغم برخورداری از ثروت و منابع عظیم خدادادی در محرومیت بهسر میبرند که چنین شرایطی بههیچوجه قابل قبول نیست و نیازمند اصلاح است.»
علاوه بر این دیدار، «حضور در آیین های سوگواری دهه پایانی صفر به مناسبت شهادت حضرت رضا» از دیگر برنامه های سفر پزشکیان به مشهد اعلام شده است.
در حال حاضر، احمد علمالهدی، امام جمعه و نماینده علی خامنهای در مشهد است. علمالهدی پدرزن ابراهیم رئیسی، رییس دولت سیزدهم است. پس از مرگ رئیسی، همزمان با انتشار اخباری از تردید علمالهدی نسبت به اتفاقی بودن سانحه بالگرد رییسی، شایعاتی هم درباره احتمال اعمال برخی محدودیتها نسبت به او منتشر شده بود.
محمدجواد ظریف، سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و سیدعباس عراقچی وزیر امور خارجه در این سفر پزشکیان را همراهی میکنند.