انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا که ۱۲ آبان برگزار می‌شود، از آن جهت در آرایش سیاسی ایالات متحده اهمیت دارد که با تعیین ترکیب کنگره و بسیار از سِمت‌های انتخابی ایالتی و محلی، بر توان رییس‌جمهوری برای پیشبرد برنامه‌هایش اثر می‌گذارد.
در ساختارهای سیاسی آشنا برای شهروندان ایرانی، انتخابات میان‌دوره‌ای مجلس معمولا به معنای رای‌گیری برای پر کردن کرسی نماینده‌ای است که به دلایلی مانند استعفای نماینده، مرگ او یا پذیرفتن سِمتی دیگر در دستگاه حکومت، دیگر در مجلس حضور ندارد. اما زمان برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای در آمریکا به خالی شدن کرسی‌های مجلس وابسته نیست. این اصطلاح به میانه دوران ریاست‌جمهوری اشاره دارد و دلیل برگزاری آن به تفاوت طول دوره ریاست‌جمهوری و نمایندگی در کنگره است.
رییس‌جمهوری آمریکا برای چهار سال انتخاب می‌شود، اما دوره نمایندگی در مجلس نمایندگان فقط دو سال است. بنابراین، در میانه هر دوره ریاست‌جمهوری، شهروندان آمریکایی باید دوباره برای برای تمام ۴۳۵ کرسی مجلس نمایندگان، نماینده انتخاب کنند. البته، نمایندگان فعلی نیز می‌توانند نامزد شوند و در صورت پیروزی، برای دوره‌ای دیگر در مجلس بمانند.
در سنا، بال دیگری که کنگره آمریکا را تشکیل می‌دهد، دوره نمایندگی شش سال است، اما دوره نمایندگی همه سناتورها همزمان شروع نمی‌شود و همزمان پایان نمی‌یابد. کرسی‌های سنا به سه گروه تقسیم شده‌اند و هر دو سال، موعد انتخاب حدود یک‌سوم سناتورها فرا می‌رسد.
به این ترتیب، انتخابات مجلس نمایندگان و بخشی از سنا هر دو سال یک‌بار برگزار می‌شود: یک بار در سال انتخابات ریاست‌جمهوری و بار دیگر در میانه دوره چهارساله رییس‌جمهوری برگزیده. رای‌گیری دوم را «انتخابات میان‌دوره‌ای» می‌نامند. از آنجا که انتخابات کنگره در سال ۲۰۲۴ (۱۴۰۳) با انتخابات ریاست‌جمهوری همراه بود. اکنون در سال ۲۰۲۶، مردم دوباره اعضای کنگره را انتخاب می‌کنند، در حالی که موعد انتخابات بعدی ریاست‌جمهوری دو سال دیگر، در سال ۲۰۲۸، است.
افزون بر انتخابات سراسریِ میان‌دوره‌ای، رای‌گیری برای جایگزینی نماینده یا سناتوری که، مثلا، درگذشته یا استعفا کرده، «انتخابات ویژه» نام دارد و ممکن است با انتخابات عادی همزمان شود.
قدرت در آمریکا میان چه نهادهایی تقسیم شده است؟
در سطح فدرال، یعنی حکومت مرکزی آمریکا، رییس‌جمهوری در راس قوه مجریه قرار دارد. کنگره قوه قانون‌گذاری است و دو مجلس دارد: مجلس نمایندگان و سنا. بنابراین «کنگره» نام مجموع دو مجلس است، نه نهادی جداگانه. قوه قضاییه نیز شاخه سوم حکومت است.
در کنار حکومت مرکزی، هر ایالت حکومت و نهاد قانون‌گذاری خود را دارد. نمایندگان یک ایالت در مجلس نمایندگان و سنا، با نمایندگان آن ایالت در مجلس ایالتی متفاوت است.
هر ایالت، قوه مجریه خود را دارد و ریاست آن بر عهده فرماندار است. فرماندار هم با رای مردم انتخاب می‌شود. فرماندار و قانون‌گذاران ایالتی درباره بخش مهمی از بودجه، خدمات عمومی و قوانین ایالت تصمیم می‌گیرند.
مردم برای انتخاب چه کسانی رای می‌دهند؟
در سطح ملی، تمام کرسی‌های مجلس نمایندگان و حدود یک‌سوم کرسی‌های سنا به رای گذاشته می‌شود. اما فهرست کامل انتخاب‌ها به محل زندگی رای‌دهنده بستگی دارد.
سمت یا نهاد
چه چیزی به رای گذاشته می‌شود؟
چه کسانی رای می‌دهند؟
مجلس نمایندگان آمریکا
تمام ۴۳۵ کرسی دارای حق رای؛ دوره نمایندگی دو سال است
رای‌دهندگان هر حوزه انتخابیه، نماینده همان حوزه را انتخاب می‌کنند
سنای آمریکا
حدود یک‌سوم ۱۰۰ کرسی؛ دوره عادی سناتوری شش سال است
رای‌دهندگان سراسر ایالتی که انتخابات سنا دارد
فرمانداران و مجالس ایالتی
سمت‌ها و کرسی‌هایی که موعد انتخابات آنها رسیده است
رای‌دهندگان ایالت یا حوزه مربوط
مقام‌های محلی و برخی مقام‌های قضایی
بسته به قوانین و تقویم انتخابات محل
رای‌دهندگان محدوده مربوط
تعداد نمایندگان هر ایالت در مجلس نمایندگان به جمعیت آن بستگی دارد، اما هر ایالت، کوچک یا بزرگ، دو سناتور دارد. چون دوره سناتورها همزمان تمام نمی‌شود، مردم همه ایالت‌ها در هر انتخابات میان‌دوره‌ای برای سنا رای نمی‌دهند.
در بسیاری از ایالت‌های آمریکا، قضات برخی دادگاه‌های ایالتی و محلی و دادستان‌های محلی هم با رای مردم انتخاب می‌شوند. شیوه انتخاب در همه ایالت‌ها یکسان نیست؛ برخی قضات منصوب می‌شوند و در بعضی ایالت‌ها، مردم درباره ادامه کار قضات منصوب‌شده رای می‌دهند.
برگه رای ممکن است شامل پیشنهادهای قانونی نیز باشد. بنابراین شهروندان گاهی علاوه بر انتخاب افراد، مستقیما درباره یک موضوع ایالتی یا محلی تصمیم می‌گیرند.
برای مثال، در انتخابات میان‌دوره‌ای ۱۲ آبان، در ایالت ماساچوست طرحی برای افزایش دسترسی عمومی به اسناد مجلس ایالتی و دفتر فرماندار به رای گذاشته می‌شود. در صورت رای آوردن طرح، بیشتر اسناد این دو نهاد مشمول قانون دسترسی عمومی به اسناد خواهد شد؛ در غیر این صورت، مقررات فعلی دسترسی به این اسناد تغییری نخواهد کرد.
رای مردم چگونه به پیروزی یک حزب تبدیل می‌شود؟
نمایندگان و سناتورها با رای مستقیم مردم انتخاب می‌شوند. «کالج انتخاباتی»، ساز و کاری که در انتخاب رییس‌جمهوری نقش دارد، در انتخابات کنگره دخالتی ندارد.
هر رای‌دهنده برای کرسی‌هایی رای می‌دهد که به محل زندگی او مربوط است؛ یعنی برای مجلس نمایندگان، از میان نامزدهای حوزه انتخابیه خود یک نفر را انتخاب می‌کند و اگر انتخابات سنا نیز در ایالتش برگزار شود، جداگانه برای آن کرسی رای می‌دهد. در رقابت مرتبط با سنا، رای‌دهندگان سراسر هر ایالت از میان نامزدهای مشترک در همان ایالت انتخاب می‌کنند.
رای دادن به نامزد یک حزب در یک رقابت، رای‌دهنده را ملزم نمی‌کند در رقابت‌های دیگر نیز به همان حزب رای بدهد. برای مثال، یک نفر می‌تواند برای مجلس نمایندگان به نامزد دموکرات و برای سنا به نامزد جمهوری‌خواه رای بدهد.
پس از مشخص شدن برنده هر رقابت، تعداد کرسی‌های هر حزب در هر کدام از شاخه‌های کنگره تعیین می‌کند کدام حزب در هر مجلس اکثریت دارد. اکثریت هر مجلس را حزبی به دست می‌آورد که نامزدهایش کرسی‌های بیشتری برده باشند، حتی اگر مجموع آرای نامزدهای آن حزب در سراسر کشور کمتر از حزب رقیب باشد.
اکثریت دو مجلس جداگانه تعیین می‌شود. ممکن است جمهوری‌خواهان سنا را در اختیار داشته باشند و دموکرات‌ها مجلس نمایندگان را؛ یا یک حزب هر دو را کنترل کند.
چرا کنترل این دو مجلس مهم است؟
بسیاری از برنامه‌های رییس‌جمهوری، از تغییر مالیات تا تامین هزینه طرح‌های دولتی، به همراهی کنگره نیاز دارد. برای تبدیل یک طرح به قانون، معمولا هر دو مجلس باید متن یکسانی را تصویب کنند و آن را برای امضا به رییس‌جمهوری بفرستند. مخالفت حتی یک مجلس می‌تواند این مسیر را متوقف کند.
کنگره بر عملکرد دولت نیز نظارت دارد و درباره اقدامات آن تحقیق می‌کند. تغییر اکثریت کنگره می‌تواند اولویت و شدت این نظارت را تغییر دهد.
سنا اختیار مهم دیگری دارد: تایید وزیران، سفیران و قضات فدرال معرفی‌شده از سوی رییس‌جمهوری، از جمله قضات دیوان عالی. بنابراین نتیجه انتخابات سنا می‌تواند بر ترکیب دولت و دستگاه قضایی اثر بگذارد.
با این حال، اکثریت به معنای اختیار نامحدود نیست. رییس‌جمهوری می‌تواند مصوبه کنگره را وتو کند و به کنگره بازگرداند. برای بی‌اثر کردن وتو، مجلس نمایندگان و سنا باید جداگانه دوباره به همان مصوبه رای بدهند و در هر مجلس، دست‌کم دوسوم اعضای حاضر و رای‌دهنده با آن موافقت کنند. اگر این میزان حمایت در هر دو مجلس به دست آید، مصوبه بدون امضای رییس‌جمهوری به قانون تبدیل می‌شود؛ در غیر این صورت، وتو پابرجا می‌ماند.
در سنا نیز پایان دادن به بحث و عبور از مانع رویه‌ای موسوم به «فیلیباستر» برای بسیاری از طرح‌های قانون‌گذاری معمولا به ۶۰ رای نیاز دارد؛ هرچند استثناهایی وجود دارد.
اگر حزب رییس‌جمهوری ببازد، چه می‌شود؟
از دست دادن اکثریت کنگره، رییس‌جمهوری را خودبه‌خود برکنار نمی‌کند. او در سِمت خود باقی می‌ماند، اما ممکن است برای تصویب قوانین و تامین بودجه برنامه‌هایش ناچار به امتیاز دادن به حزب رقیب و توافق با آنها شود.
انتخابات میان‌دوره‌ای از این نظر آزمونی سیاسی برای دولت است: نشان می‌دهد حزب رییس‌جمهوری تا چه اندازه توانسته حمایت رای‌دهندگان را حفظ کند. با این حال، مسائل محلی و ویژگی‌های نامزدها نیز اهمیت دارند و نتیجه را نمی‌توان صرفا رای موافق یا مخالف دولت و شخص رییس‌جمهوری دانست.
انتخابات میان‌دوره‌ای چه تاثیری بر احتمال استیضاح رییس‌جمهوری دارد؟
اگر حزب مخالف رییس‌جمهوری در انتخابات میان‌دوره‌ای اکثریت مجلس نمایندگان را به دست آورد، زمینه سیاسی برای آغاز استیضاح می‌تواند مساعدتر شود؛ اما شکست حزب رییس‌جمهوری به‌خودی‌خود به استیضاح یا برکناری او منجر نمی‌شود.
مجلس نمایندگان می‌تواند با اکثریت ساده آرا، اتهام‌های استیضاح را تصویب کند. سپس سنا محاکمه را برگزار می‌کند و برای محکومیت و برکناری رییس‌جمهوری، رای موافق دست‌کم دوسوم سناتورهای حاضر لازم است. بنابراین، حتی تسلط مخالفان بر هر دو مجلس نیز لزوما برای برکناری کافی نیست؛ ممکن است استیضاح در مجلس نمایندگان تصویب شود، اما حمایت لازم برای محکومیت در سنا فراهم نشود.
نتیجه برای ایرانیان چه اهمیتی دارد؟
تصمیم‌های مربوط به ایران و مناقشه‌ای که سال‌هاست میان واشینگتن و تهران ادامه دارد، فقط در کاخ سفید گرفته نمی‌شود. کنگره در قانون‌گذاری درباره تحریم‌ها، تخصیص بودجه دفاعی و کمک‌های خارجی و نظارت بر سیاست دولت نقش دارد. حتی برخی اختیارات رییس‌جمهوری برای معاف کردن اشخاص از تحریم‌ها، به شروط قانونی و گزارش‌دهی به کنگره وابسته است.
سنا در تایید معاهدات بین‌المللی نیز نقش دارد، اما همه توافق‌های خارجی آمریکا معاهده نیستند و همه به تایید سنا نیاز ندارند.
از این سازوکارها می‌توان نتیجه گرفت که تغییر اکثریت کنگره ممکن است پیشبرد سیاست دولت در قبال جمهوری اسلامی را آسان‌تر یا دشوارتر کند؛ اما به‌تنهایی نشانه قطعی تغییر مَسیر نیست. موضوع سیاست، موضع نمایندگان و حدود اختیار رییس‌جمهوری نیز تعیین‌کننده‌اند.
انتخابات ۲۰۲۶ در یک نگاه
