نخست‌وزیر یونان خواستار آتش‌بس جهانی در حمل‌ونقل دریایی شد
کیریاکوس میتسوتاکیس، نخست‌وزیر یونان، پنجشنبه هفتم آبان خواستار برقراری آتش‌بس جهانی در حمل‌ونقل دریایی شد و اعلام کرد که حمله به کشتی‌های تجاری غیرنظامی غیرقابل قبول است و تجارت و امنیت بین‌المللی را تهدید می‌کند.
میتسوتاکیس در نشست عالی‌رتبه شورای امنیت سازمان ملل متحد که در دوره ریاست یونان بر این شورا با موضوع فناوری‌های نوظهور و امنیت دریایی برگزار شد، گفت کشتی‌های تجاری باید حتی در زمان درگیری‌های نظامی نیز بتوانند آزادانه و با ایمنی کامل تردد کنند.
او گفت: «هدف قرار دادن کشتی‌های تجاری غیرنظامی کاملا غیرقابل قبول است.»
نخست‌وزیر یونان افزود که اختلال در آزادی کشتیرانی، هزینه‌های حمل‌ونقل دریایی و بیمه را افزایش می‌دهد، در بازارهای جهانی بی‌ثباتی ایجاد می‌کند و در نهایت هزینه‌های بیشتری به مصرف‌کنندگان تحمیل می‌کند.
برخی خانواده‌های ایرانی با پرداخت هزاران دلار، فرزندان خود را در مدارس آنلاین خارجی ثبت‌نام می‌کنند تا بدون مهاجرت به برنامه‌های آموزشی بین‌المللی دسترسی داشته باشند؛ انتخابی که تفاوت میان انتظارات خانواده‌ها و سیاست‌های آموزشی جمهوری اسلامی را برجسته کرده است.
روزنامه ایران پنجشنبه هفتم آبان در گزارشی با عنوان «سراب دیپلم دلاری در بن‌بست ارزشیابی» نوشت برخی موسسات با ارائه برنامه‌های آموزشی خارجی و وعده صدور دیپلم کشورهایی مانند کانادا و بریتانیا، دانشآموزان ایرانی را جذب می‌کنند.
مادری که دختر ۱۵ ساله‌اش را در دبیرستانی آنلاین در تورنتو ثبت‌نام کرده، به این روزنامه گفته است خانواده سالانه هفت هزار دلار می‌پردازد تا فرزندشان بدون ترک ایران برای ورود به دانشگاه‌های کانادا آماده شود.
پدر دانش‌آموز دیگری نیز ناکافی بودن آموزش مدارس داخلی در زمینه مهارت‌آموزی و پرورش ایده‌های جدید را از دلایل ثبت‌نام فرزندش در یک کالج آنلاین خارجی عنوان کرده است.
مدارکی که در ایران پذیرفته نمی‌شوند
محمد سلیمی، رییس مرکز امور بین‌الملل و مدارس خارج از کشور وزارت آموزش‌وپرورش، هشدار داده است که موسسات آنلاین خارجی مورد اشاره مجوز فعالیت در ایران ندارند و مدارک صادرشده از سوی آن‌ها در نظام آموزشی کشور ارزشیابی نمی‌شود.
به‌گفته سلیمی، دانش‌آموزانی که صرفا در این مدارس تحصیل می‌کنند، در سامانه‌های رسمی آموزش‌وپرورش ثبت نشده‌اند و ممکن است برای ادامه تحصیل در ایران با مشکل روبه‌رو شوند.
با این حال، برای خانواده‌هایی که هدفشان ورود فرزندان به دانشگاه‌های خارجی است، پذیرش مدرک در کشور مقصد می‌تواند اهمیت بیشتری از اعتبار آن در ایران داشته باشد.
به‌رسمیت شناخته نشدن مدرک در ایران لزوما به معنای بی‌اعتباری آن در کشورهای دیگر نیست و پذیرش نهایی به اعتبار مدرسه و مقررات دانشگاه مقصد بستگی دارد.
مدارس خارجی چه آموزش متفاوتی ارائه می‌کنند؟
گسترش مدارس آنلاین بین‌المللی به دانشآموزان امکان می‌دهد بدون خروج از کشور محل زندگی خود، در برنامه‌های آموزشی آمریکا و بریتانیا شرکت کنند.
برای نمونه، آکادمی بین‌المللی آموزش مجازی (IVLA)، مدرسه‌ای خصوصی در آمریکاست که از مقطع ابتدایی تا پایان دبیرستان آموزش آنلاین ارائه می‌دهد و امکان انتخاب درس‌های مختلف و تحصیل با سرعت متناسب با شرایط دانش‌آموز را فراهم می‌کند.
شهریه سالانه دبیرستان در این مدرسه از دو هزار و ۶۷۹ دلار برای برنامه پایه آغاز می‌شود و در برنامه‌های دارای خدمات آموزشی بیشتر به سه هزار و ۷۹۹ یا پنج هزار و ۲۷۹ دلار می‌رسد.
مدرسه بریتانیایی King's InterHigh نیز کلاس‌های آنلاین زنده و ضبط‌شده برگزار می‌کند و امکان انتخاب درس‌هایی مانند علوم کامپیوتر، اقتصاد، روان‌شناسی و مطالعات فیلم را فراهم کرده است.
شهریه سالانه این مدرسه برای سال تحصیلی ۲۰۲۶–۲۰۲۷ در مقطع ۱۴ تا ۱۶ سال، هفت هزار و ۲۵۰ پوند و برای مقطع پیش از دانشگاه، با سه درس اصلی، هفت هزار و ۵۸۵ پوند اعلام شده است.
نمونه دیگر، Crimson Global Academy است که برنامه‌های درسی آمریکایی و بریتانیایی را به‌صورت آنلاین ارائه می‌کند. شهریه سالانه تحصیل تمام‌و
قت در برنامه دبیرستان آمریکایی این مدرسه بین ۲۲ هزار و ۳۷۵ تا ۲۵ هزار و ۵۰۰ دلار است.
این تفاوت قیمت‌ها نشان می‌دهد هزینه مدارس آنلاین خارجی یکسان نیست و به مقطع تحصیلی، تعداد درس‌ها و خدمات آموزشی بستگی دارد.
آموزش ایدئولوژیک و گزینه‌های جایگزین
برخی خانواده‌ها در شرایطی به آموزش خارجی گرایش یافته‌اند که نظام آموزشی ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ بر اساس اهداف مذهبی و سیاسی جمهوری اسلامی بازسازی شده است.
یونسکو در بررسی نظام آموزشی ایران توضیح داده است که کتاب‌های درسی پس از انقلاب برای گنجاندن آموزه‌های اسلامی بازنویسی شده‌اند و محتوای مذهبی و سیاسی علاوه بر تعلیمات دینی، در درس‌هایی مانند تاریخ، مطالعات اجتماعی و ادبیات فارسی نیز حضور دارد.
سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش نیز تربیت دانشآموزان بر اساس هویت اسلامی-ایرانی و ارزش‌های دینی را از اهداف اصلی نظام آموزشی تعیین کرده است.
گلنار مهران، پژوهشگر حوزه آموزش، در مطالعه‌ای منتشرشده در ژوئیه ۲۰۲۵، با بررسی کتاب‌های مطالعات اجتماعی مدارس ایران، به نقش اسلامی‌سازی و سیاسی‌سازی در محتوای آموزشی کشور پرداخته است.
در مقابل، مدارس آنلاین بین‌المللی معرفی‌شده بر انتخاب دروس، مسیرهای متنوع تحصیلی و آمادگی برای دانشگاه‌های خارجی تاکید دارند.
نسل یوتیوب و یادگیری زبان انگلیسی
گسترش اینترنت و شبکه‌های اجتماعی نیز امکان آشنایی دانشآموزان ایرانی با زبان انگلیسی و منابع آموزشی بین‌المللی را از سنین پایین فراهم کرده است.
یوتیوب، بازی‌های آنلاین و محتوای انگلیسی‌زبان شبکه‌های اجتماعی، فرصت یادگیری زبان را فراتر از کلاس‌های رسمی گسترش داده‌اند؛ حتی با وجود فیلترینگ گسترده اینترنت در ایران.
بر اساس نظرسنجی ایسپا در سال ۱۴۰۳، حدود نیمی از دانشجویان شرکت‌کننده از یوتیوب استفاده می‌کردند. نتایج یک پیمایش رسمی منتشرشده در سال ۱۴۰۵ نیز نشان داد حدود ۲۳ درصد کودکان و نوجوانان شش تا ۱۵ ساله از فیلترشکن استفاده می‌کنند.
پژوهشی منتشرشده در سال ۲۰۲۶ درباره ۱۲۰ زبان‌آموز ایرانی در تهران و اصفهان نشان داد استفاده هدفمند از یوتیوب، اینستاگرام، تلگرام و واتس‌اپ طی ۱۲ هفته به بهبود معنادار مهارت‌های انگلیسی شرکت‌کنندگان گروه آزمایش کمک کرده است.
این امکانات می‌توانند برای دانش‌آموزانی که به سطح کافی از انگلیسی رسیده‌اند، ورود به مدارس آنلاین خارجی را آسان‌تر کنند. برای نمونه، IVLA از متقاضیان بین‌المللی انتظار دارد توانایی کافی در زبان انگلیسی داشته باشند، اما ارائه مدرک آزمون زبان را هنگام ثبت‌نام الزامی نکرده است.
آموزش دلاری و آینده‌ای فراتر از بازار کار ایران
شهریه‌های چند هزار دلاری مدارس آنلاین خارجی نشان می‌دهد که این شیوه تحصیل عمدتا برای خانواده‌هایی قابل دسترس است که توان مالی بالاتری دارند و ممکن است آینده تحصیلی و شغلی فرزندانشان را فراتر از مرزهای ایران دنبال کنند.
آموزش به زبان انگلیسی، آشنایی با برنامه‌های درسی بین‌المللی و تجربه یادگیری از راه دور می‌تواند دانشآموزان را برای ادامه تحصیل در خارج از کشور و ورود احتمالی به بازار جهانی کار آماده‌تر کند.
گسترش مشاغل دورکاری نیز این امکان را فراهم کرده است که برخی افراد بدون مهاجرت، برای کارفرمایان یا مشتریان خارجی فعالیت کنند؛ مسیری که مهارت زبان، توانایی‌های دیجیتال و آشنایی با محیط‌های آموزشی و کاری بین‌المللی می‌تواند در آن موثر باشد.
با این حال، محدودیت‌های اینترنتی ایران، دشواری دریافت دستمزد ارزی به دلیل محدودیت ارتباط با نظام بانکی بین‌المللی و سیاست‌های استخدامی شرکت‌های خارجی همچنان می‌توانند مانع دسترسی به چنین فرصت‌هایی شوند.
بر اساس آمار آغاز سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۶، بیش از ۱۶ میلیون و ۵۰۰ هزار دانش‌آموز در ایران تحصیل می‌کنند، اما آمار مشخصی از تعداد دانشآموزان ثبت‌نام‌شده در مدارس آنلاین خارجی یا روند افزایش احتمالی آن‌ها منتشر نشده است.
همچنین روشن نیست چه تعداد از این دانشآموزان قصد مهاجرت تحصیلی دارند و چه تعداد آموزش خارجی را مکمل تحصیل در مدارس داخلی می‌دانند.
در حالی که روزنامه ایران بر هزینه‌ها و خطرهای اعتبار مدارک این مدارس تمرکز کرده، روایت خانواده‌های مصاحبه‌شونده نشان می‌دهد که دست‌کم برخی والدین به‌دنبال برنامه‌های آموزشی متفاوت و آماده‌سازی فرزندانشان برای تحصیل در خارج از کشور هستند.
برای خانواده‌هایی که از هم‌اکنون هزینه آموزش بین‌المللی فرزندانشان را می‌پردازند، اعتبار مدرک در ایران ممکن است در مقایسه با امکان تحصیل، مهاجرت یا اشتغال در خارج از کشور اهمیت کمتری داشته باشد.
در چنین شرایطی، هشدار وزارت آموزش‌وپرورش درباره به رسمیت نشناختن مدارک مدارس خارجی، تنها بخشی از مساله را در بر می‌گیرد. پرسش گسترده‌تر این است که نظام آموزشی ایران تا چه اندازه می‌تواند پاسخگوی نسلی باشد که به کمک اینترنت، زبان انگلیسی و آموزش آنلاین، فرصت‌های تحصیلی و شغلی خود را فراتر از بازار داخلی جست‌وجو می‌کند.
An elderly woman looks out of a window in her home in Iran.
در حالی که شمار بیشتری از ایرانیان زندگی تازه‌ای را در خارج از کشور آغاز می‌کنند، بسیاری از پدر و مادرهایشان در ایران با پیامدی کمتر دیده‌شده از مهاجرت روبه‌رو هستند: دوری از فرزندان، روابط خانوادگی از پشت صفحه تلفن و نگرانی درباره اینکه در دوران سالمندی چه کسی کنارشان خواهد بود.
برای مریم، بازنشسته ۶۸ ساله ساکن تهران، این فاصله به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شده است. پسرش در کانادا و دخترش در آلمان زندگی می‌کنند و او سال‌هاست هیچ‌کدام را از نزدیک ندیده است.
او می‌گوید: «می‌دونم دارن آینده‌شون رو می‌سازن و منم از این بابت خوشحالم. ولی بعضی وقت‌ها فقط دلم می‌خواد کنارم باشن، حتی برای یه شام معمولی.»
مریم می‌گوید تماس‌های منظم و عکس‌ها کمک می‌کنند ارتباطش را با خانواده، به‌ویژه نوه‌هایش، حفظ کند. اما تماشای بزرگ‌شدن آن‌ها از هزاران کیلومتر دورتر دشوار است.
«اونا منو از پشت گوشی می‌شناسن. دلم می‌خواست بیشتر از یه تصویر روی صفحه، توی زندگیشون حضور داشته باشم.»
زمستان گذشته، مریم به‌دلیل بیماری کلیوی در بیمارستان بستری شد. فرزندانش از طریق بستگان برای او کمک فراهم کردند و یکی از نزدیکانش او را در مراجعه به پزشک همراهی کرد.
او می‌گوید: «دخترم خیلی نگران بود و من مدام بهش می‌گفتم همه‌چیز خوبه. فقط بعضی وقت‌ها، مخصوصا وقتی مریض می‌شم، دلم می‌خواد این‌قدر از هم دور نبودیم.»
مراقبت از همسر در غیاب فرزندان
در کرج، حمید ۷۲ ساله دو سال است که پس از سکته همسرش از او مراقبت می‌کند. سکته توانایی حرکت همسرش را محدود کرده است.
دو پسر آن‌ها در سوئد و استرالیا زندگی می‌کنند. اگرچه مرتب تماس می‌گیرند و کمک مالی می‌کنند، بیشتر مسئولیت‌های روزانه بر عهده حمید است.
او از خستگی ناشی از رسیدگی به داروها، قرارهای پزشکی و کارهای خانه می‌گوید.
«بعضی‌ها فکر می‌کنن وقتی بچه‌هات خارج زندگی می‌کنن، خیلی خوشبختی. ولی وقتی همسرت برای بلندشدن از تخت کمک می‌خواد، چیزی که مهمه اینه که یکی نزدیکت باشه.»
خانواده یک مراقب پاره‌وقت استخدام کرده‌اند، اما همچنان بخش زیادی از مسئولیت‌ها بر عهده حمید است.
او می‌گوید: «بعضی وقت‌ها دلم می‌خواد به پسرهام بگم چقدر خسته‌ام. بعد با خودم می‌گم این همه راه دورن، چه کاری از دستشون برمی‌آد؟»
حمید فرزندانش را بابت مهاجرت سرزنش نمی‌کند، اما می‌گوید زندگی خانوادگی تغییر کرده است.
«هنوز خیلی به هم نزدیکیم و همیشه حرف می‌زنیم. ولی وقتی نمی‌تونی کنار هم توی یه اتاق بشینی، فرق می‌کنه.»
ماندن در ایران یا پیوستن به خانواده؟
برای ناهید، بیوه‌زن ۶۴ ساله ساکن تهران، مساله این است که آیا خودش باید ایران را ترک کند.
تنها دخترش هشت سال است در لندن زندگی می‌کند و از مادرش خواسته به او نزدیک‌تر شود.
«دخترم می‌گه بیا پیش من زندگی کن، ولی من تمام عمرم اینجا بوده. خواهرام، دوستام، همه خاطراتم اینجاست. از اون طرف هم هر سال که می‌گذره، بیشتر دلم می‌خواد نزدیکش باشم.»
او نگران است در کشوری که به زبانش تسلط کافی ندارد و روابط اجتماعی گسترده‌ای در آن ندارد، استقلالش را از دست بدهد.
اما ماندن در تهران هم یعنی گذراندن دوران سالمندی دور از دخترش.
«نمی‌خوام سربار دخترم بشم. از اون طرف هم نمی‌خوام همه زندگی‌ای رو که اینجا ساختم کنار بذارم.»
تماس‌های تلفنی و تصویری به خانواده‌هایی مانند مریم، حمید و ناهید کمک کرده تا با وجود سال‌ها دوری، همچنان در زندگی یکدیگر حضور داشته باشند. آن‌ها خبرهایشان را با هم در میان می‌گذارند، تولدها را تبریک می‌گویند و از وضعیت سلامتی یکدیگر باخبر می‌شوند؛ گاهی حتی بیشتر از خانواده‌هایی که در یک شهر زندگی می‌کنند.
اما با بالارفتن سن والدین، این فاصله معنای دیگری پیدا می‌کند. یک بیماری ناگهانی، وضعیت اضطراری پزشکی یا نیاز روزافزون به کمک در کارهای روزمره می‌تواند محدودیت‌های حتی نزدیک‌ترین روابط خانوادگی از راه دور را آشکار کند.
برای فرزندانی که مهاجرت کرده‌اند، ایران همچنان جایی است که پدر و مادرشان در آن پیر می‌شوند. برای پدر و مادرهایی که در ایران مانده‌اند، هر سال که می‌گذرد، یک واقعیت دشوار پررنگ‌تر می‌شود: کسانی که شاید بیش از همه به حضورشان نیاز داشته باشند، دورتر از همه زندگی می‌کنند.
وزیران انرژی اتحادیه اروپا در آستانه زمستان، در پی افزایش شدید قیمت نفت و گاز ناشی از جنگ‌های ایران، اوکراین و یمن، درباره کاهش هزینه انرژی خانوارها و تقویت امنیت تامین سوخت گفت‌وگو کردند.
خبرگزاری رویترز پنجشنبه هفتم آبان گزارش داد نشست وزیران انرژی اتحادیه اروپا در لوکزامبورگ، هم‌زمان با افزایش نگرانی‌ها درباره تامین انرژی در فصل سرما برگزار شد.
دان یورگنسن، کمیسر انرژی اتحادیه اروپا، هشدار داد نزدیک به ۵۰ میلیون اروپایی توانایی گرم کردن مناسب خانه‌های خود را ندارند و با تشدید بحران انرژی، ممکن است افراد بیشتری با این مشکل روبه‌رو شوند.
او گفت اروپا نسبت به بحران سال ۲۰۲۲ آمادگی بیشتری دارد، زیرا مصرف گاز ۱۸ درصد کاهش یافته و وابستگی به روسیه، که زمانی ۴۵ درصد گاز اتحادیه اروپا را تامین می‌کرد، کمتر شده است.
با این حال، یورگنسن تاکید کرد بحران کنونی از بحران سال ۲۰۲۲ شدیدتر است، زیرا علاوه بر گاز، نفت و فرآورده‌های نفتی را نیز در بر می‌گیرد. او همچنین درباره پرداخت بیش از حد یارانه به سوخت‌های فسیلی هشدار داد.
کمیسیون اروپا ۲۲ مهر نیز درباره زمستانی «بسیار دشوار» هشدار داد و اعلام کرد افزایش قیمت انرژی و کاهش ذخایر گاز، فشار بر خانوارهای اروپایی را تشدید کرده است.
رولان لسکور، وزیر انرژی فرانسه، اعلام کرد اروپا طی سه ماه آینده بیش از ۴۲ میلیون بشکه نفت و فرآورده‌های نفتی از ذخایر خود آزاد می‌کند که نیمی از آن گازوئیل خواهد بود.
وزیران انرژی همچنین پیشنهاد کاهش هزینه برق خانوارها از طریق اصلاح مالیات و هزینه‌های شبکه، از جمله تعیین مالیات کمتر برای برق نسبت به گاز طبیعی، را بررسی می‌کنند؛ پیشنهادی که وزیران سوئد و لهستان با بخش مالیاتی آن مخالفت کرده‌اند.
ابا بوش، وزیر انرژی سوئد، با ابراز نگرانی از دومین بحران انرژی اروپا در چهار سال، هشدار داد این اتحادیه در حال جایگزین کردن وابستگی به گاز روسیه با وابستگی به گاز آمریکاست.
او گفت نقش آمریکا در تحولات پیرامون تنگه هرمز نشان داده که این تغییر وابستگی نیز مشکل‌ساز است.
مخاطبان ایران‌اینترنشنال در پاسخ به پرسش «روز کوروش برای شما چه معنایی دارد؟»، این روز را فرصتی برای پاسداشت هویت ایرانی و آرمان‌های آزادی و دادگری دانستند و از امید خود به آینده‌ای متفاوت برای ایران گفتند.
هم‌زمان با هفتم آبان، روز بزرگداشت کوروش، شماری از شهروندان از ایست‌های بازرسی و بسته شدن مسیرهای منتهی به پاسارگاد خبر دادند؛ محدودیت‌هایی که در سال‌های گذشته بارها مانع حضور مردم در کنار آرامگاه او شده است.
در صدها پاسخ دریافتی، نام کوروش با مضمون‌هایی چون ریشه‌های تاریخی، غرور ملی، مدارا و پاسداشت میراث فرهنگی پیوند خورده است؛ پیام‌هایی که در کنار ستایش گذشته، از خواسته‌ها و دغدغه‌های امروز شهروندان حکایت دارند.
هویت ایرانی و بازگشت به ریشه‌ها
یکی از مخاطبان نوشت: «برای من، روز کوروش بزرگ یادآور هویت، ریشه‌ها و شکوه تمدنی است که نام ایران را در تاریخ جهان ماندگار کرد.»
او این روز را یادآور اندیشه‌ای دانست که بر احترام به انسان، آزادگی و همزیستی تاکید دارد.
مخاطب دیگری هویت ایرانی را فراتر از مرزهای جغرافیایی توصیف کرد: «ایران پیش از آنکه مرزهای روی نقشه باشد، حافظه‌ای زنده در جان یک ملت است؛ و کوروش بخشی ماندگار از این حافظه است.»
در شماری از پیام‌ها، بزرگداشت کوروش با ضرورت شناخت تاریخ و حفظ میراث نیاکان همراه بود. شهروندی هفتم آبان را فرصتی برای «بازگشت به ریشه‌هایمان» و «ساختن آینده‌ای که شایسته نام ایران باشد» دانست.
برخی مخاطبان نیز از کوروش به‌عنوان نماد غرور ملی و یادآور اعتبار تاریخی ایران یاد کردند. در این پاسخ‌ها، توجه به گذشته با نگرانی درباره وضعیت امروز کشور و امید به بازیابی جایگاه آن همراه بود.
پاسارگاد در محاصره محدودیت‌ها
در کنار این پیام‌ها، شهروندی هفتم آبان از بازرسی‌های متعدد در مسیر آرامگاه کوروش خبر داد و گفت: «از یزد تا شیراز شاید بیشتر از ۱۰ بازرسی را رد کردیم که همگی هم می‌پرسیدند آیا می‌خواهید به پاسارگاد بروید؟»
به گفته او، نیروهای مستقر مسیر پاسارگاد را از ابتدای جاده بسته بودند و اجازه ورود نمی‌دادند.
بر اساس اطلاعیه‌ای که سوم آبان در کانال تلگرامی ویژه مدیران واحدهای اقامتی و گردشگری استان یزد منتشر شد، شورای امنیت کشور دستور جلوگیری از حضور تورهای داخلی و خارجی در پاسارگاد در روز هفتم آبان را صادر کرده است.
در این اطلاعیه از مدیران خواسته شده به مسافران بگویند امکان بازدید از منطقه پاسارگاد در این روز وجود ندارد.
پس از گردهمایی گسترده هفتم آبان ۱۳۹۵ کنار آرامگاه کوروش، محدودیت‌های حضور مردم در این مجموعه افزایش یافت.
بر پایه گزارش‌های پیشین ایران‌اینترنشنال، تعطیلی پاسارگاد در این مناسبت از سال ۱۳۹۶ به رویه تکراری حکومت تبدیل شده است.
ایران‌اینترنشنال در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ نیز از بسته شدن مسیرهای منتهی به پاسارگاد و حضور نیروهای امنیتی خبر داده بود.
برای برخی مخاطبان، روز کوروش یادآور تجربه شخصی برخورد با نشانه‌های هویت ملی بود. شهروندی نوشت در دهه ۱۳۶۰، پس از پرسیدن اینکه «کوروش و رضاشاه چه کسانی بودند»، معلم دینی او و دو دانش‌آموز دیگر را یک ساعت در حیاط برفی مدرسه روی یک پا نگه داشت.
در شماری از پاسخ‌ها هویت ملی با خواست تغییر سیاسی پیوند داشت. برخی از شاهزاده رضا پهلوی حمایت کردند و گروهی بر همبستگی اقوام و حفظ یکپارچگی سرزمینی تاکید داشتند.
با وجود توجه مخاطبان به این مناسبت، هفتم آبان در تقویم رسمی ایران ثبت نشده است. قادر آشنا، دبیر شورای فرهنگ عمومی، آبان ۱۴۰۴ گفت طی یک سال گذشته درخواستی برای ثبت آن دریافت نکرده است.
در میان پیام‌های ستایش‌آمیز، مخاطبی خواستار پیروی از ارزش‌های کوروش شد و هشدار داد: «کاش رفتار و منش کوروش را الگوی رفتار و کردارمان کنیم، نه اینکه فقط نامش را خال‌کوبی کنیم و بگوییم ما فرزندان کوروش هستیم.»
یک روحانی در حال بازدید از موزه نیروی هوافضای سپاه پاسداران در تهران
تحقیق خبرگزاری رویترز نشان می‌دهد جمهوری اسلامی با استفاده از شبکه‌ای متشکل از بیش از پنج هزار نهاد نظامی پنهان، تجهیزات مورد نیاز برنامه‌های موشکی و پهپادی خود را وارد می‌کند. این شبکه با وجود تحریم‌های غرب و محاصره دریایی آمریکا، در دوران جنگ نیز به فعالیت خود ادامه داده است.
رویترز پنجشنبه هفتم آبان در گزارشی تحقیقی، با استناد به هزاران سند بانکی و دولتی، اطلاعات گمرکی و اسناد ثبت شرکت‌ها، جزییات شبکه‌ای از نهادهای نظامی مرتبط با وزارت دفاع جمهوری اسلامی را منتشر کرد که هرکدام با شناسه‌ای مشخص فعالیت می‌کنند.
این نهادها که نامشان با حروف «MOD» یا «ودجا» آغاز می‌شود و پس از آن یک شماره پنج یا شش‌رقمی می‌آید، همگی نشانی مشترکی با وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح دارند و تاریخ تاسیس آن‌ها در اسناد رسمی، ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ ثبت شده است؛ هرچند مدارک نشان می‌دهد بیشترشان در سال ۲۰۱۳ و هم‌زمان با فشار تحریم‌ها ایجاد شده‌اند.
رویترز با همکاری شرکت مشاوره‌ای اسرائیلی-آمریکایی «۲۴۰ آنالیتیکس» این شبکه را شناسایی کرده است.
نهادهای یادشده از طریق شرکت‌های پوششی و واسطه‌های تجاری، با استفاده از درآمد فروش نفت تحریم‌شده، کالاهای مورد نیاز ساخت موشک و پهپاد را خریداری می‌کنند.
در همین زمینه، دو اندیشکده آمریکایی ۲۴ مهر گزارش دادند جمهوری اسلامی، روسیه، چین و کره شمالی در تولید پهپاد همکاری می‌کنند و هرکدام به‌ترتیب فناوری، امکانات تولید، قطعات و نیروی کار تامین می‌کنند.
واردات ۲.۳ میلیارد دلاری یک نهاد نظامی
یکی از مهم‌ترین یافته‌های این تحقیق به نهادی با شناسه «MOD 346428» مربوط می‌شود که از ژانویه ۲۰۲۵ تا ژوئن ۲۰۲۶، حدود دو میلیارد و ۳۰۰ میلیون دلار کالا وارد کرده است.
این واردات شامل مواد اولیه سوخت موشک، مواد منفجره، قطعات موتور هواپیما، تجهیزات الکترونیکی و کامیون‌های سنگینی بوده که می‌توانند به‌عنوان سکوی پرتاب متحرک موشک به کار برده شوند.
اسناد نشان می‌دهد کالاهایی با مبدا ثبت‌شده چین، روسیه و آلمان وارد ایران شده‌اند. مسیرهای انتقال نیز شامل دریای خزر، جاده‌های آسیای مرکزی و پروازهای باری از چین بوده است.
رویترز نوشت در برخی موارد نتوانسته نوع و مبدا ثبت‌شده کالاها را مستقلا تایید کند، اما چهار کارشناس تحریم و تسلیحات گفتند بسیاری از این مواد می‌توانند در برنامه‌های موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی استفاده شوند.
پیتر سالزبری، استادیار مدعو دانشگاه کلمبیا، گفت داده‌ها نشان‌دهنده تلاشی در مقیاس صنعتی برای بازسازی یا گسترش توان موشکی و پهپادی ایران است.
کانال ۱۲ اسرائیل نیز ۲۳ مهر گزارش داد بررسی تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد مراکز موشکی پارچین، خجیر و شاهرود همچنان به‌شدت آسیب‌دیده‌اند، اما در برخی مجموعه‌های زیرزمینی نشانه‌هایی از فعالیت و حفاری تونل‌های جدید دیده می‌شود.
شبکه مالی پنهان و تسویه معاملات بدون انتقال ارز
بر اساس اسناد بررسی‌شده، در ۹۷ درصد محموله‌های مورد مطالعه رویترز، معاملات با عنوان «بدون انتقال ارز» تسویه شده‌اند.
در این روش، واسطه‌های مورد اعتماد با استفاده از منابع مالی موجود در بانک‌های خارجی، کالاها را خریداری کرده و به ایران می‌فرستند.
میعاد ملکی، مقام ارشد سابق وزارت خزانه‌داری آمریکا که در طراحی تحریم‌های ایران مشارکت داشته، این شبکه را شریان حیاتی تامین تجهیزات نظامی جمهوری اسلامی توصیف کرد که امکان استفاده از درآمد فروش نفت تحریم‌شده برای خرید این تجهیزات را فراهم می‌کند.
اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، چهارم آبان در گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال محاصره جمهوری اسلامی را «کاملا نفوذناپذیر» توصیف کرد و گفت بسیاری از واسطه‌های مالی دیگر حاضر به بازگرداندن پول حکومت نیستند.
ملکی نیز در گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال گفت جمهوری اسلامی همچنان از رمزارزها و مسیرهای زمینی برای دور زدن تحریم‌ها استفاده می‌کند، اما این روش‌ها پرهزینه‌اند و نمی‌توانند جایگزین تجارت دریایی و هوایی شوند.
اسناد بانک سپه نشان می‌دهد در پایان سال ۲۰۲۴، موجودی حساب‌های ارزی ۳۶ نهاد از این شبکه حدود یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار و موجودی حساب‌های ریالی سایر نهادها معادل حدود یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون دلار بوده است.
نوام بینستوک، اقتصاددان و تحلیلگر ارشد شرکت ۲۴۰ آنالیتیکس که نخستین بار الگوی مشترک نام‌گذاری این نهادها را شناسایی کرد، حجم منابع مالی آن‌ها را چشمگیر توصیف کرد.
رویترز همچنین دریافت شماره تلفن‌های ثبت‌شده برای ۹۱ نهاد از این شبکه، در سوابق مربوط به کارکنان سپاه پاسداران در بانک سپه نیز وجود دارد.
در میان این افراد، دست‌کم دو فرمانده هستند که آمریکا آن‌ها را به نقض حقوق معترضان غیرنظامی متهم کرده است.
ادامه واردات در دوران جنگ
تحقیق رویترز نشان می‌دهد واردات تجهیزات نظامی حتی پس از آغاز جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴ متوقف نشده است.
ارزش ماهانه واردات نهاد «MOD 346428» در مارس ۲۰۲۶ با کاهش ۴۷ درصدی نسبت به ماه قبل به ۵۴ میلیون دلار رسید، اما در ماه مه دوباره به ۷۷ میلیون دلار افزایش یافت.
پیش از آغاز جنگ در فوریه ۲۰۲۶،، محموله‌هایی شامل ۹۳ تن تیتانیوم خام، ۲۶۸ تن نیتروسلولز و ۲۷۶ تن مواد شیمیایی دیگر با مبدا چین و کدهای گمرکی مرتبط با ترکیبات مورد استفاده در سوخت موشک و مواد منفجره وارد ایران شد.
در ژوئن نیز آخرین محموله از پنج محموله چاشنی انفجاری با مبدا روسیه، به ارزش یک میلیون و ۹۰۰ هزار دلار، وارد ایران شد. ارزش مجموع این پنج محموله از ابتدای سال ۲۰۲۵، هفت میلیون و ۶۰۰ هزار دلار بوده است.
رویترز همچنین گزارش داد از زمان آغاز جنگ، کالاهایی به ارزش ۲۷ میلیون دلار با مبدا ثبت‌شده امارات متحده عربی وارد ایران شده‌اند.
وزارت امور خارجه چین در پاسخ به رویترز اعلام کرد از این موضوع اطلاعی ندارد و با مرتبط دانستن جنگ منطقه‌ای به چین مخالفت کرد.
وزارت دفاع روسیه، کاخ سفید و فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، به درخواست رویترز برای اظهارنظر پاسخ ندادند.
وال‌استریت ژورنال دوم مهر گزارش داد پروازهای باری چین به یکی از مسیرهای اصلی تامین قطعات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی تبدیل شده‌اند.
فایننشال‌تایمز نیز ۱۰ شهریور فاش کرد روسیه در قالب برنامه‌ای محرمانه به تهران برای توسعه موشک‌های کروز مافوق صوت کمک کرده است.
کامیون‌های اروپایی و ارتباط محموله‌های شیمیایی با انفجار بندرعباس
اسناد واردات نشان می‌دهد نهاد «MOD 346428» علاوه بر مواد شیمیایی و قطعات صنعتی، از ژانویه ۲۰۲۵ تا ژوئن ۲۰۲۶، تعداد ۴۳۵ کامیون ساخت شرکت ایتالیایی ایویکو وارد کرده است.
رویترز سه دستگاه از این کامیون‌ها را در محوطه گمرکی حومه تهران شناسایی و شماره شناسایی آن‌ها را با اسناد واردات تطبیق داده است.
این خبرگزاری همچنین اسنادی از خرید شش کامیون ایویکو در سال ۲۰۲۲ به دست یک فروشنده ایرانی ساکن ایتالیا به دست آورده که نشان می‌دهد این خودروها از طریق یک شرکت واسطه در دبی به ایران منتقل شدند و مقصد نهایی آن‌ها شرکت «صحرا تندر» بوده است.
این شرکت در سال ۲۰۲۴ به‌دلیل مشارکت در تامین پهپاد برای روسیه از سوی آمریکا تحریم شد.
شرکت ایویکو اعلام کرد سابقه‌ای از فروش سال ۲۰۲۲ به فروشنده ایرانی ندارد، بر صادرات خودروهایش به دست اشخاص ثالث کنترل مستقیم ندارد و برای جلوگیری از استفاده نظامی از محصولاتش محدودیت‌های قراردادی اعمال می‌کند.
رویترز همچنین به واردات هزاران خودرو تویوتا، از جمله هایلوکس و لندکروزر، اشاره کرد که می‌توانند برای حمل و نصب سلاح‌های سنگین به کار گرفته شوند.
شرکت تویوتا اعلام کرد هیچ فعالیت تجاری در ایران ندارد و از خریدهای شناسایی‌شده در تحقیق رویترز اطلاعی نداشته است.
بخش دیگری از تحقیق به واردات ۸۸۶ تن مواد شیمیایی با مبدا ثبت‌شده چین به بندرعباس در فاصله ژانویه تا آوریل ۲۰۲۵ مربوط می‌شود.
سه روز پس از ورود آخرین محموله ۷۵ تنی، در ششم اردیبهشت ۱۴۰۴ انفجار بزرگی در بندر رجایی رخ داد که دست‌کم ۷۰ کشته و بیش از هزار و ۲۰۰ زخمی بر جای گذاشت.
دو فرد مطلع به رویترز گفتند انفجار در اثر آتش گرفتن سدیم پرکلرات در کانتینرهای بندر رجایی رخ داده است. با این حال، رویترز نتوانسته تایید کند که این محموله ۷۵ تنی، عامل انفجار بوده است.
ارتباط شبکه با سرکوب اعتراضات
تحقیق رویترز نشان می‌دهد برخی از نهادهای شماره‌دار، علاوه بر واردات تجهیزات نظامی، با بنیادهای حکومتی و فرماندهان سپاه نیز ارتباط دارند.
اسناد نشان می‌دهد «بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس» در سال ۲۰۱۷ چهار محموله تجهیزات الکترونیکی و دستگاه‌های سرمایشی از طریق نهاد «MOD 346428» دریافت کرده است. کاربرد نهایی این تجهیزات مشخص نیست.
حسن شاهوارپور نجف‌آبادی، فرمانده قرارگاه «ولی‌عصر» سپاه در خوزستان، از جمله فرماندهان ارشد سپاه مرتبط با این بنیاد است که آمریکا او را به‌دلیل نقش نیروهای تحت فرمانش در سرکوب اعتراضات آبان ۱۳۹۸ تحریم کرد.
بر اساس سندی مربوط به سال ۲۰۲۱، شاهوارپور درخواست اختصاص ۵۰ میلیارد ریال برای ساخت یک ساختمان جدید سپاه را مطرح کرده بود و شماره حساب معرفی‌شده برای دریافت این پول به نهاد «MOD 424000» تعلق داشت.
بر اساس اسناد تحریمی آمریکا، نیروهای تحت فرمان شاهوارپور در جریان اعتراضات آبان ۱۳۹۸ دست‌کم ۱۰۰ نفر را در ماهشهر کشتند.
دو فعال حقوق بشر به رویترز گفتند نیروهای تحت فرمان شاهوارپور در سرکوب اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ در خوزستان مشارکت داشتند و نام ۴۶ کشته را ثبت کرده‌اند که بیشترشان در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی جان باختند.
رویترز همچنین گزارش داد تصاویر منتشرشده از رژه نیروهای سپاه در خوزستان، یک خودرو تویوتا توندرا را نشان می‌دهد که حامل پهپاد شاهد صورتی‌رنگ بوده است.
سخنگوی وزارت خزانه‌داری آمریکا در واکنش به یافته‌های رویترز اعلام کرد واشینگتن شریان‌های اقتصادی جمهوری اسلامی را قطع کرده و همچنان برای جلوگیری از دور زدن تحریم‌ها اقدام می‌کند.
رویترز نوشت با وجود تحریم‌های گسترده علیه ساختار نظامی جمهوری اسلامی، شواهدی نیافته که نشان دهد نهادهای شماره‌دار شناسایی‌شده در اسناد، به‌طور مشخص از سوی دولت‌های غربی تحریم شده‌اند.
هیچ‌یک از نهادهای دولتی و شرکت‌های ایرانی که رویترز با آن‌ها تماس گرفت، از جمله نمایندگی جمهوری اسلامی در سازمان ملل در ژنو و نهاد ریاست‌جمهوری، به پرسش‌های این خبرگزاری پاسخ ندادند.
