نماینده اتحادیه اروپا در سازمان ملل: حکومت ایران هرگز نباید به سلاح هسته‌ای دست یابد
استاوروس لامبرینیدیس، رییس هیات نمایندگی اتحادیه اروپا در سازمان ملل، گفت حکومت ایران هرگز نباید به سلاح هسته‌ای دست یابد و از همکاری نکردن تهران با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ابراز نگرانی کرد.
بر اساس گزارش رسمی سازمان ملل، او جمعه یکم آبان در نشست مجمع عمومی در نیویورک برای بررسی گزارش سالانه آژانس، حمایت اتحادیه اروپا را از فعالیت‌های «فنی، مستقل و بی‌طرفانه» این نهاد اعلام کرد.
لامبرینیدیس همچنین خواستار تقویت نظام پادمانی آژانس شد و گفت این نهاد نقشی ضروری در اجرای پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای دارد.
او در بخش دیگری از سخنانش گفت حملات مستمر روسیه، امنیت هسته‌ای و اجرای پادمان‌ها در اوکراین را به‌شدت به خطر می‌اندازد و برای منطقه نیز خطرات جدی ایجاد می‌کند. نماینده اتحادیه اروپا همچنین از کره شمالی خواست برنامه‌های تسلیحات کشتارجمعی، موشک‌های بالستیک و برنامه هسته‌ای خود را کنار بگذارد.
یک سرباز اسرائیلی در محل تجمع شهرک‌نشینان پس از تیراندازی در الخلیل، کرانه باختری، اول آبان
دو سرباز اسرائیلی در حمله مردان مسلح فلسطینی در کرانه باختری کشته و سه سرباز دیگر زخمی شدند. نیروهای ارتش اسرائیل نیز دو مهاجم را از پا درآوردند. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، پس از بازدید از محل حمله، از اجرای عملیاتی گسترده و خانه به خانه در الخلیل خبر داد.
ارتش اسرائیل جمعه اول آبان اعلام کرد این حمله در نزدیکی شهر الخلیل در جنوب کرانه باختری رخ داده و به‌دنبال آن، تدابیر امنیتی در منطقه تشدید شده است.
جزییات درگیری مسلحانه و هویت مهاجمان
به‌گزارش رسانه‌های اسرائیلی، درگیری میان مهاجمان و نیروهای ارتش بیش از ۲۰ دقیقه ادامه داشت و در نهایت هر دو مرد مسلح کشته شدند.
پایگاه خبری تایمز اسرائیل هویت مهاجمان را محمد جعبه و فراس جعبه، هر دو ۲۷ ساله و ساکن الخلیل، اعلام کرد. این دو از یک خانواده بودند، اما نسبت دقیق آن‌ها هنوز مشخص نشده است.
بر اساس تحقیقات اولیه ارتش اسرائیل، مهاجمان قصد داشتند خود را به جاده ۳۵ برسانند و غیرنظامیان اسرائیلی را هدف قرار دهند، اما پس از مشاهده ایست بازرسی ارتش در خروجی الخلیل، تصمیم گرفتند به سربازان مستقر در آن حمله کنند.
ارتش اسرائیل همچنین از کشف مقدار زیادی مهمات در خودرو مهاجمان خبر داد.
ایتامار بن‌گویر، وزیر امنیت ملی اسرائیل، با حضور در محل تیراندازی، خواستار انحلال تشکیلات خودگردان فلسطین و اعمال محدودیت بر رفت‌وآمد فلسطینیان در کرانه باختری شد.
ایال زمیر، رییس ستاد کل ارتش اسرائیل، نیز پس از بررسی وضعیت امنیتی منطقه گفت: «اقدام سریع نیروها مانع وقوع حمله‌ای گسترده‌تر و آسیب دیدن شمار بیشتری از غیرنظامیان و نیروهای امنیتی شد.»
زمیر پیش‌تر در ۲۲ مهر اعلام کرده بود ارتش اسرائیل برای تقویت امنیت و افزایش کنترل عملیاتی، نیروهای بیشتری در سراسر کرانه باختری مستقر کرده است.
در سوی دیگر، حماس با انتشار بیانیه‌ای از این حمله مرگبار حمایت کرد و نوشت: «این عملیات تجلی اراده مردم فلسطین و پیامی به اسرائیل است که مقاومت تا پایان اشغالگری ادامه خواهد یافت.»
تهدید نتانیاهو به تخلیه اجباری فلسطینیان
نتانیاهو پس از بازدید از محل تیراندازی اعلام کرد ارتش اسرائیل ساکنان فلسطینی یکی از محله‌های الخلیل را که مهاجمان از آنجا آمده بودند، وادار به ترک خانه‌هایشان خواهد کرد.
او این تصمیم را با عملیات گسترده ارتش اسرائیل علیه دو اردوگاه آوارگان فلسطینی در سال ۲۰۲۵ مقایسه کرد؛ رخدادی که به آوارگی ده‌ها هزار تن انجامید.
نتانیاهو گفت: «دقیقا همین کار را اینجا نیز انجام خواهیم داد. ساکنان را تخلیه می‌کنیم، خانه به خانه پیش می‌رویم، سلاح‌ها را ضبط خواهیم کرد، با تمام زیرساخت‌های تروریستی مقابله می‌کنیم و آن‌ها را از بین می‌بریم.»
به گزارش رویترز، اندکی پس از این اظهارات، بولدوزرهای اسرائیلی تخریب خانه‌هایی را در نزدیکی محل حمله در الخلیل آغاز کردند.
ساکنان محلی گفتند خانه‌هایی که قرار است تخریب شوند، هیچ ارتباطی با عاملان حمله ندارند.
سازمان دیده‌بان حقوق بشر پیش‌تر اخراج فلسطینیان در جریان عملیات نظامی سال ۲۰۲۵ را مصداق «جنایت جنگی» دانسته بود؛ اتهامی که اسرائیل آن را رد می‌کند.
تشدید خشونت‌ها در کرانه باختری در آستانه انتخابات اسرائیل
خشونت‌ها در کرانه باختری از زمان حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ حماس شدت گرفته است و تنش‌ها میان فلسطینیان، نیروهای اسرائیلی و شهرک‌نشینان همچنان ادامه دارد.
تیراندازی در الخلیل تنها چهار روز پیش از انتخابات پارلمانی اسرائیل رخ داد. این در حالی است که نظرسنجی‌ها از رقابتی فشرده میان احزاب برای تشکیل دولت آینده حکایت دارند.
بر اساس نظرسنجی‌ها، نه ائتلاف نتانیاهو و نه جریان سیاسی به رهبری گادی آیزنکوت، فرمانده پیشین ارتش اسرائیل و رقیب اصلی او، از حمایت کافی برای کسب اکثریت کرسی‌های پارلمان برخوردار نیستند.
رویترز در ادامه گزارش خود نوشت شهرک‌سازی اسرائیل در کرانه باختری در دوران نخست‌وزیری نتانیاهو به‌سرعت افزایش یافته است.
نهادهای سازمان ملل متحد و شماری از کشورهای جهان شهرک‌سازی‌ها را غیرقانونی می‌دانند، اما اسرائیل این دیدگاه را رد می‌کند.
رویترز افزود هم‌زمان با فصل برداشت زیتون در هفته‌های اخیر، حملات شهرک‌نشینان علیه فلسطینیان شدت گرفته است. دست‌کم سه فلسطینی در این حملات کشته و ده‌ها تن دیگر زخمی شده‌اند.
خبرنگاران، دیپلمات‌های اروپایی و یک شهردار فرانسوی در میان مجروحان این خشونت‌ها هستند.
در همین حال، مردان مسلح فلسطینی نیز طی ماه‌های گذشته حملاتی علیه سربازان و غیرنظامیان اسرائیلی انجام داده‌اند.
اول مهر، نریا لایتر، پسر سفیر اسرائیل در آمریکا، بر اثر حمله با خودرو به ایست بازرسی مکابیم در کرانه باختری به‌شدت زخمی شد. به گفته ارتش اسرائیل، مهاجم او را با خودرو زیر گرفت و سپس با شلیک نیروهای اسرائیلی کشته شد.
در حمله‌ای دیگر، یک مرد مسلح فلسطینی در کنار چشمه‌ای در نزدیکی یکی از شهرک‌ها در کرانه باختری، مردی اسرائیلی را با شلیک گلوله کشت. مظنون این حمله بعدا بازداشت شد.
بر اساس داده‌های گردآوری‌شده از سوی یک اندیشکده مستقر در واشینگتن که از سال ۲۰۱۷ تاکنون حوادث امنیت دریایی در سراسر جهان را رصد می‌کند، اکتبر از نظر شمار حملات به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز و آبراه‌های اطراف آن، بدترین ماه ثبت‌شده بوده است.
نوآم ریدان، پژوهشگر ارشد موسسه واشینگتن برای سیاست خاور نزدیک، به رویترز گفت: «در ماه اکتبر، شمار حملات به کشتی‌ها به بالاترین سطح ثبت‌شده در تاریخ رسیده است.»
ریدان که مسئول تهیه و به‌روزرسانی نقشه تعاملی حوادث کشتیرانی این موسسه است، در ماه اکتبر ۲۸ حمله تاییدشده و گزارش‌شده در تنگه هرمز و آبراه‌های اطراف آن را ثبت کرده است. به‌گفته او، شمار این حملات از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران در۹ اسفند سال گذشته تاکنون به ۱۱۳ مورد رسیده است.
نقشه این موسسه نشان می‌دهد بیشتر حملاتی که در ماه‌های سپتامبر و اکتبر رخ داده‌اند، در تنگه هرمز بوده‌اند.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، با تایید حملات جمهوری اسلامی به شناورها در تنگه هرمز گفته است که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی طی دو تا سه ماه گذشته، هر شب به‌طور متوسط پنج شناور را در محدوده تنگه هرمز هدف قرار داده‌اند.
حدود ۳.۵ درصد ناوگان جهانی ابرنفتکش‌ها هدف حمله قرار گرفته‌اند
این آمار تا حد زیادی با داده‌های سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO) مطابقت دارد. این سازمان از زمان آغاز درگیری با ایران تاکنون، در مجموع ۱۲۰ حادثه را در تنگه هرمز و منطقه گسترده‌تر خاورمیانه ثبت کرده است.
بررسی رویترز از فهرست سازمان بین‌المللی دریانوردی و داده‌های مربوط به کشتی‌ها در سامانه مارین‌ترافیک نشان می‌دهد بیش از ۳۰ ابرنفتکش، موسوم به نفتکش‌های بسیار بزرگ حمل نفت خام (VLCC)، در جریان این حملات آسیب دیده‌اند که ۱۱ مورد آن تنها در ماه اکتبر بوده است.
هر یک از این ابرنفتکش‌ها ظرفیت حمل حدود دو میلیون بشکه نفت خام را دارند. کشتی‌های آسیب‌دیده ثبت‌شده در این فهرست، حدود ۳.۵ درصد از کل ناوگان جهانی نفتکش‌های بسیار بزرگ را تشکیل می‌دهند؛ ناوگانی که شمار آن از ۹۰۰ فروند فراتر می‌رود.
با افزایش تمایل مالکان کشتی‌ها به بارگیری محموله‌ها در داخل خلیج فارس، شمار بیشتری از نفتکش‌ها هدف حمله قرار گرفته‌اند. نرخ کرایه روزانه بیش از یک میلیون دلار و تخفیف‌های بیشتر تولیدکنندگان منطقه‌ای نسبت به قیمت نفت برنت تاریخ‌دار، مالکان کشتی‌ها را به پذیرش خطر ترغیب کرده است.
شرکت مشاوره‌ای ماریسکس، مستقر در یونان، اعلام کرد: «اکتبر ۲۰۲۶ از زمان تشدید درگیری‌ها در ماه مارس، به شدیدترین دوره حملات دریایی در تنگه هرمز و مناطق اطراف آن تبدیل شده است.»
این شرکت همچنین اعلام کرد که در فاصله پنجم تا یازدهم اکتبر، ۱۲ کشتی هدف حمله قرار گرفته‌اند؛ رقمی که بالاترین شمار حملات هفتگی از زمان آغاز درگیری‌ها نیز به شمار می‌رود.
ریدان گفت جمهوری اسلامی با تشدید حملات در تلاش است روند بهبود حمل‌ونقل دریایی را کُند کند و در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای ماه نوامبر آمریکا، فشار بر بازارهای جهانی انرژی را حفظ کند.
رویترز اوایل ماه جاری با استناد به اظهارات دو مقام ارشد جمهوری اسلامی گزارش داده بود که تهران چنین تاکتیک‌هایی را در پیش گرفته است.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO)، نهاد مسئول پایش امنیت دریایی این کشور، که تا ۱۶ اکتبر ۱۳۵ حادثه مرتبط با درگیری آمریکا و ایران را ثبت کرده بود، اعلام کرد به دلیل گزارش‌دهی داوطلبانه ناکافی از سوی شرکت‌های کشتیرانی، در دستیابی به تصویری کامل از حوادث با دشواری روبه‌روست.
داده‌های این مرکز همچنین نشان می‌دهد میزان آسیب‌دیدگی کشتی‌ها بر اثر حملات در ماه اکتبر به‌شدت افزایش یافته است.
حضور نیروهای پلیس جنایی و کارشناسان پزشکی قانونی در محل تیراندازی مرگبار در شهر تراپ، حومه غربی پاریس، اول آبان
لوران نونز، وزیر کشور فرانسه، تیراندازی مرگبار در حومه غربی پاریس را اقدامی «تروریستی» توصیف کرد. در این حمله، مردی مسلح از داخل خودرو به سوی مردم آتش گشود که در اثر آن یک نفر جان باخت و چهار تن دیگر، از جمله دختری ۱۲ ساله، زخمی شدند.
به‌گزارش خبرگزاری رویترز، نونز جمعه اول آبان گفت این تیراندازی در شهر تراپ در منطقه ایولین رخ داده است.
او تاکید کرد تحقیقات دادستانی ملی مبارزه با تروریسم فرانسه درباره این حادثه همچنان ادامه دارد.
امانوئل مکرون، رییس‌جمهوری فرانسه، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس ضمن ابراز اندوه عمیق از این حادثه، از نیروهای انتظامی به‌دلیل بازداشت مظنون قدردانی کرد.
علی رابه، شهردار تراپ، اعلام کرد مهاجم هنگام رانندگی در مسیر این شهر به لاوریر، از داخل خودرو خود به سوی مردم آتش گشود.
او افزود فرد مسلح «ظاهرا بی‌هدف شلیک می‌کرد و به نظر می‌رسید قصد کشتار گسترده‌ای داشته است».
به‌گفته شهردار تراپ، دو نفر از افرادی که هدف قرار گرفتند، تبار آفریقایی و شمال آفریقایی دارند. او درباره پیشینه سایر افراد جزییاتی ارائه نکرد.
شبکه بی‌اف‌ام گزارش داد دختر ۱۲ ساله‌ای که در این حمله مجروح شده، هدف هشت گلوله قرار گرفته است.
نیکولا دنویل، شهردار لاوریر، نیز گفت مظنون ساکن شهر پلزیر است و «ظاهری اروپایی» دارد.
آماده‌باش ۷۰ هزار نیروی پلیس برای اعتراضات تازه
تیراندازی مرگبار در حومه غربی پاریس در شرایطی رخ داد که فرانسه پس از خشونت‌های گسترده در اعتراضات سراسری ۲۵ مهر، خود را برای تجمعات تازه در شنبه و یک‌شنبه، دوم و سوم آبان، آماده می‌کند.
اعتراضات اخیر در چند شهر فرانسه با شورش، غارت و آتش‌سوزی عمدی همراه شد و ناتوانی مقام‌های مسئول در جلوگیری از این خشونت‌ها، موجی از انتقادها را به دنبال داشت.
برخی از چهره‌های راست افراطی «مهاجرت» را عامل ناآرامی‌های اخیر دانسته‌اند.
در آستانه دور تازه اعتراضات، وزیر کشور فرانسه اعلام کرد دولت دوم آبان ۷۰ هزار نیروی پلیس را با پشتیبانی یگان‌های ویژه برای مقابله با خشونت‌های احتمالی به کار خواهد گرفت.
نونز گروه‌های چپ افراطی را به تحریک معترضان به خشونت و غارت متهم کرد.
او پس از نشست‌هایی با حضور مکرون، سباستین لکورنو، نخست‌وزیر فرانسه، و مقام‌های ارشد امنیتی به خبرنگاران گفت: «در برابر آشوبگران، غارتگران و همه کسانی که مرتکب خشونت می‌شوند، هیچ‌گونه مماشاتی نخواهیم کرد.»
به گفته نونز، نیروهای امنیتی شمار زیادی فراخوان اینترنتی از سوی گروه‌های چپ افراطی شناسایی کرده‌اند که در آن‌ها از معترضان خواسته شده به ساختمان‌های عمومی حمله کنند.
وزیر کشور فرانسه با هشدار درباره احتمال تکرار خشونت‌ها تاکید کرد: «ما درباره یک تجمع آرام و دوستانه صحبت نمی‌کنیم. برای فردا آماده‌ایم. نهایت هوشیاری و قاطعیت را به خرج خواهیم داد و از هیچ تخلفی چشم‌پوشی نخواهیم کرد.»
۳۰ مهر، مکرون خبر داد تجمعاتی که دولت آن‌ها را «نامشروع» می‌داند، در روزهای آینده ممنوع خواهند شد.
او گروه‌های چپ افراطی را به تلاش برای سرنگونی نظام جمهوری متهم کرد.
به گزارش شبکه فرانس۲۴، نگرانی از گسترش ناآرامی‌ها، برنامه مسابقات فوتبال فرانسه و سفرهای خارجی رییس‌جمهوری این کشور را تحت تاثیر قرار داد.
سازمان لیگ فوتبال حرفه‌ای فرانسه اعلام کرد دیدار پاری‌سن‌ژرمن و المپیک لیون در لیگ یک این کشور که قرار بود سوم آبان در پاریس برگزار شود، به درخواست پلیس به تعویق افتاده است.
بر اساس تصمیم جدید، این مسابقه دوشنبه چهارم آبان برگزار خواهد شد.
هم‌زمان، یک منبع در نهاد ریاست‌جمهوری فرانسه خبر داد مکرون سفر برنامه‌ریزی‌شده خود به سنگال و نیجریه در روزهای آتی را به تعویق انداخته است.
این منبع که خواست نامش فاش نشود، ناآرامی‌های اخیر را مستقیما دلیل تعویق سفر ندانست، اما گفت هدف از این سفر، پیگیری روابط دیپلماتیک و گسترش همکاری‌ها با دو کشور آفریقایی بود.
واردات نفت چین که در آمارهای گمرکی به نام مالزی ثبت می‌شود، هم‌زمان با سقوط صادرات نفت ایران در پی محاصره دریایی آمریکا به‌شدت کاهش یافته است؛ موضوعی که نشان می‌دهد ایران تا چه اندازه برای فروش نفت خام به بزرگ‌ترین مشتری خود، به تغییر نام کشور مبدأ محموله‌ها متکی بوده است.
چین در ماه سپتامبر روزانه تنها ۲۷۶ هزار بشکه نفت با مبدأ ثبت‌شده مالزی وارد کرد؛ رقمی که در مقایسه با میانگین نزدیک به یک میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه در روز در سال ۲۰۲۵، کاهش چشمگیری نشان می‌دهد.
این رقم در برخی ماه‌های گذشته به دو میلیون بشکه در روز نیز رسیده بود؛ میزانی معادل حدود چهار برابر کل تولید نفت مالزی.
بخش بزرگی از این اختلاف ممکن است مربوط به نفتی باشد که از ایران صادر شده، اما گمرک چین مبدأ آن را مالزی ثبت کرده است. نفت تحریم‌شده سایر تولیدکنندگان و صادرات واقعی نفت مالزی نیز در این آمار نقش داشته‌اند.
مقام‌های گمرکی چین از سال ۲۰۲۰ تاکنون، واردات ماهانه نفت از ایران را همواره صفر گزارش کرده‌اند. با این حال، برآورد شرکت‌های ردیابی نفتکش‌ها نشان می‌دهد ایران در سال گذشته به‌طور میانگین روزانه حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار بشکه نفت به چین تحویل داده است.
شرکت کپلر پیش‌تر به ایران‌اینترنشنال گفته بود که بیشتر نفت صادراتی ایران به چین به نام نفت مالزی ثبت می‌شود، در حالی که مبدأ برخی محموله‌ها عراق، عمان و حتی امارات متحده عربی اعلام می‌شود. شرکت تنکرترکرز نیز این رویه را مستند کرده است.
هم‌زمان با تشدید تحریم‌های آمریکا و محدود شدن صادرات نفت ایران در اثر محاصره دریایی، روند کاهش واردات ثبت‌شده چین از مالزی نیز شتاب گرفته است.
داده‌های کپلر که در اختیار ایران‌اینترنشنال قرار گرفته، نشان می‌دهد ایران از ژانویه تا مه سال جاری، روزانه بیش از یک میلیون و ۵۵۰ هزار بشکه نفت به چین تحویل داده است. این میانگین از ژوئن تا سپتامبر به کمتر از نصف کاهش یافت.
تا اواسط اکتبر، حجم نفت ایران که در خارج از محدوده محاصره دریایی آمریکا روی آب قرار داشت، به صفر رسید.
اگر روند کنونی ادامه یابد، واردات نفت چین با مبدأ ثبت‌شده مالزی ممکن است به پایین‌ترین سطح خود در چند سال اخیر برسد و حتی در همین ماه یا ماه آینده، به سطح سال ۲۰۱۷، یعنی تنها ۱۳۰ هزار بشکه در روز، نزدیک شود.
تامین‌کنندگان جایگزین
در حالی که صادرات نفت ایران سقوط کرده، داده‌های ردیابی نفتکش‌ها نشان می‌دهد مجموع صادرات نفت خاورمیانه به سطح پیش از جنگ بازگشته و حتی از آن فراتر رفته است.
روزنامه وال‌استریت ژورنال با استناد به داده‌های کپلر گزارش داده است که صادرات نفت و فرآورده‌های نفتی منطقه به ۲۴ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ رقمی بالاتر از سطح ثبت‌شده پیش از جنگ.
پیش از جنگ، بیش از ۸۰ درصد نفتی که از تنگه هرمز عبور می‌کرد، راهی بازارهای آسیایی می‌شد و چین بزرگ‌ترین خریدار آن بود.
داده‌های گمرک چین نشان می‌دهد این کشور در ماه سپتامبر به‌طور میانگین روزانه دو میلیون و ۹۰۰ هزار بشکه نفت از عمان، امارات متحده عربی، قطر، عربستان سعودی و عراق وارد کرده است؛ در حالی که این رقم در ماه مه کمتر از دو میلیون بشکه در روز بود.
با این حال، این میزان همچنان پایین‌تر از سطح پیش از جنگ در ماه فوریه باقی ماند؛ زمانی که مجموع واردات چین از این پنج کشور از سه میلیون و ۸۰۰ هزار بشکه در روز فراتر می‌رفت.
این آمار همچنین نشان‌دهنده تغییر گسترده‌تری در الگوی خرید نفت چین پس از آغاز جنگ است. با جهش قیمت‌های جهانی، چین در مقطعی مجموع واردات نفت خام خود را حدود ۳۰ درصد کاهش داد و در عوض از ذخایر راهبردی نفت خود استفاده کرد.
از این منظر، چین نقش مهمی در جذب شوک ناشی از اختلال عرضه ایفا کرد و به جلوگیری از افزایش شدیدتر قیمت جهانی نفت کمک کرد.
پیش از جنگ، چین روزانه حدود ۱۱ میلیون و ۵۰۰ هزار بشکه نفت خام وارد می‌کرد. پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و اختلال در رفت‌وآمد کشتی‌ها از تنگه هرمز، واردات نفت این کشور به حدود هشت میلیون بشکه در روز کاهش یافت، اما در دوره اخیر دوباره افزایش پیدا کرد و از ۹ میلیون بشکه در روز فراتر رفت.
این تغییر نشان می‌دهد چین به‌طور فزاینده‌ای در حال جایگزین کردن نفت ازدست‌رفته ایران با نفت سایر تولیدکنندگان خاورمیانه است. ناپدید شدن واردات نفت «مالزیایی» چین نیز نشانه دیگری از آن است که محاصره دریایی تا چه اندازه دسترسی ایران به مهم‌ترین بازار صادرات نفت خود را محدود کرده است.
عکس آرشیوی از کامیون‌های حمل گاز مایع در تاسیسات شرکت فرگاز اینترنشنال در ایران
صادرات گاز مایع ایران از زمان آغاز محاصره دریایی آمریکا در اواسط ژوئیه به‌شدت سقوط کرده و تهران را ناچار ساخته است برای میلیون‌ها تن پروپان و بوتان که در شرایط عادی به خارج صادر می‌شد، مصارف داخلی پیدا کند.
رویترز به‌نقل از منابع آگاه و داده‌های حمل‌ونقل دریایی گزارش داده است که ایران از زمان آغاز محاصره تاکنون، تنها چهار میلیون و ۱۰۰ هزار بشکه گاز مایع (LPG)، معادل حدود ۳۵۰ هزار تن، صادر کرده است.
داده‌های شرکت‌های کپلر و ورتکسا که در اختیار ایران‌اینترنشنال قرار گرفته، نشان می‌دهد صادرات ایران در دوره مشابه سال گذشته حدود ۳۰ میلیون بشکه، معادل دو میلیون و ۶۰۰ هزار تن، بوده است.
برآوردهای ورتکسا و کپلر نشان می‌دهد ایران در سال ۲۰۲۵ بین ۱۰ میلیون و ۵۰۰ هزار تا ۱۱ میلیون تن گاز مایع به ارزش بیش از پنج میلیارد دلار صادر کرده است.
آمارهای اتاق بازرگانی ایران نیز نشان می‌دهد در سال مالی ایران که ۲۰ مارس ۲۰۲۶ به پایان رسید، ۹ میلیون تن پروپان و بوتان به ارزش چهار میلیارد و ۳۵۰ میلیون دلار صادر شده است.
این آمارها دوره‌های زمانی متفاوتی را پوشش می‌دهند و ممکن است تفاوت در روش‌های محاسبه نیز بر آن‌ها تاثیر گذاشته باشد، اما هر دو مجموعه داده ابعاد صادرات گاز مایع ایران پیش از جنگ را نشان می‌دهند.
سندی از شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران که سال گذشته به دست ایران‌اینترنشنال رسید، نشان می‌دهد پالایشگاه‌های نفت کشور حدود دو میلیون و ۴۰۰ هزار تن گاز مایع تولید کرده‌اند که نیمی از آن در داخل مصرف و نیم دیگر صادر شده است.
تاسیسات فرآورش گاز پارس جنوبی، که به بزرگ‌ترین میدان گازی ایران خدمات می‌دهند، حدود هفت میلیون تن گاز مایع تولید کرده‌اند و مابقی تولید نیز از سایر تاسیسات گازی و مجتمع‌های پتروشیمی، عمدتا در عسلویه و ماهشهر، تامین شده است.
در مجموع، ایران سال گذشته حدود ۱۳ میلیون تن گاز مایع تولید کرد که نزدیک به ۸۰ درصد آن صادر شد. در شرایط عادی، تقاضای داخلی برای گاز مایع کمتر از دو میلیون تن در سال است.
ایران پس از توقف صادرات نفت، تولید نفت خام خود را کاهش داده است. بر اساس برآوردهای سازمان کشورهای صادرکننده نفت، اوپک، تولید روزانه نفت ایران از حدود سه میلیون و ۲۶۰ هزار بشکه در سال ۲۰۲۵ به یک میلیون و ۹۶۰ هزار بشکه در سپتامبر کاهش یافته است؛ کاهشی حدود ۴۰ درصدی.
جنگ همچنین دیگر منابع اصلی تولید گاز مایع ایران را تحت تاثیر قرار داده است. اسرائیل واحدهای فرآورش گاز در پارس جنوبی و همچنین مجتمع‌های پتروشیمی در عسلویه و ماهشهر را هدف حمله قرار داده است.
مقام‌های ایرانی می‌گویند کاهش اولیه تولید گاز پارس جنوبی به میزان ۲۳۰ میلیون مترمکعب، با بازگشت واحدهای آسیب‌دیده به مدار تولید، اکنون به حدود ۱۰۰ تا ۱۳۰ میلیون مترمکعب کاهش یافته است.
رییس شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران نیز می‌گوید حدود ۶۰ درصد واحدهای پتروشیمی آسیب‌دیده بازسازی شده و به مدار تولید بازگشته‌اند.
بر اساس این آمار، ممکن است تولید گاز مایع ایران از زمان آغاز جنگ حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد کاهش یافته و تولید سالانه آن به حدود ۱۰ میلیون تن رسیده باشد؛ رقمی قابل مقایسه با سطح تولید در سال ۲۰۲۰.
با این حال، کاهش تولید بسیار کمتر از افت صادرات بوده و این وضعیت می‌تواند ایران را با میلیون‌ها تن گاز مایع مازاد روبه‌رو کرده باشد.
درس‌هایی از سال ۲۰۲۰
ایران در سال ۲۰۲۰، در اوج تحریم‌های آمریکا، با مشکلی مشابه، هرچند خفیف‌تر، مواجه شده بود.
داده‌های کپلر و ورتکسا نشان می‌دهد صادرات گاز مایع ایران در آن سال کمتر از نصف میزان صادرات سال گذشته بود. در همین حال، آمارهای رسمی ایران حاکی از آن است که مصرف داخلی حدود دو و نیم برابر افزایش یافت و به حدود پنج میلیون تن، معادل تقریبا نیمی از تولید، رسید.
با وجود این، ایران همچنان به صادرات گاز مایع ادامه داد و در سال ۲۰۲۰ حدود چهار میلیون و ۴۰۰ هزار تن و در سال ۲۰۲۱ حدود پنج میلیون و ۸۰۰ هزار تن از این محصول را صادر کرد.
اکنون که صادرات دریایی گاز مایع به‌شدت محدود شده است، تهران ممکن است بار دیگر بخش بیشتری از پروپان و بوتان تولیدی را به مصرف داخلی اختصاص دهد؛ از جمله از طریق تزریق محدود به شبکه سراسری گاز یا استفاده از آن به‌عنوان سوخت در صنایع و نیروگاه‌هایی که تجهیزات لازم برای مصرف گاز مایع را دارند.
این اقدام می‌تواند به کاهش کمبودهای مکرر گاز در فصل زمستان در ایران کمک کند و نیاز به سوزاندن نفت کوره یا مازوت در نیروگاه‌ها و واحدهای صنعتی را کاهش دهد؛ سوختی که یکی از منابع اصلی آلودگی هوا به شمار می‌رود.
با این حال، ظرفیت ایران برای جذب گاز مایع مازاد در داخل کشور محدود است. جایگزینی گاز مایع با دیگر سوخت‌ها به محدودیت‌های فنی، زیرساخت‌های موجود و میزان تقاضای داخلی بستگی دارد.
حتی اگر بخشی از گاز مایع مازاد به مصرف داخلی اختصاص یابد، تداوم طولانی‌مدت محاصره دریایی می‌تواند ایران را از درآمد صادرات گاز مایع محروم کند؛ تجارتی که پیش از جنگ سالانه حدود پنج میلیارد دلار ارزش داشت. این زیان، به کاهش بسیار بزرگ‌تر درآمدهای صادرات نفت ایران افزوده خواهد شد.
