در آستانه انتخابات پارلمانی اسرائیل، بنیامین نتانیاهو برای حفظ قدرت با رقبایی روبه‌رو است که در قبال جمهوری اسلامی مواضعی سخت‌گیرانه دارند. گادی آیزنکوت و نفتالی بنت، دو رقیب اصلی، از ادامه فشار بر تهران حمایت می‌کنند، اما درباره شیوه مقابله و تغییر حکومت اختلاف نظر دارند.
این انتخابات پس از سه سال جنگ در غزه و گسترش تنش‌های اسرائیل با جمهوری اسلامی و نیروهای وابسته به آن برگزار می‌شود.
این درگیری‌ها به جنگ ۱۲ روزه در خرداد ۱۴۰۴ و جنگ ۴۰ روزه اسرائیل و آمریکا علیه حکومت ایران در اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵ انجامید.
بنیامین نتانیاهو؛ نخست‌وزیر ۷۷ ساله و رهبر لیکود
نتانیاهو، متولد ۲۹ مهر ۱۳۲۸ در اسرائیل، از خانواده‌ای یهودی با تبار عمدتا اروپای شرقی است. پدر او در لهستان متولد شد.
نتانیاهو که باسابقه‌ترین نخست‌وزیر اسرائیل به شمار می‌رود، از سال ۱۴۰۱ بار دیگر قدرت را در این کشور در دست گرفت.
او مقابله با برنامه هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی را از محورهای اصلی سیاست امنیتی خود قرار داده است.
در دوره کنونی نخست‌وزیری او، رویارویی مستقیم حکومت ایران و اسرائیل گسترش یافت.
اسرائیل فروردین ۱۴۰۳ به ساختمان وابسته به کنسولگری جمهوری اسلامی در دمشق حمله کرد و شماری از فرماندهان سپاه پاسداران کشته شدند.
جمهوری اسلامی نیز در پاسخ، برای نخستین بار از خاک ایران حمله گسترده‌ای علیه اسرائیل انجام داد.
این رویارویی در خرداد ۱۴۰۴ به جنگ ۱۲ روزه انجامید. ۹ اسفند همان سال نیز اسرائیل و آمریکا حملات گسترده تازه‌ای علیه حکومت ایران آغاز کردند که به کشته شدن علی خامنه‌ای و شماری از فرماندهان ارشد نظامی انجامید.
نتانیاهو اکنون سرنگونی جمهوری اسلامی را یکی از اهداف اصلی خود معرفی می‌کند.
او ۲۶ مهر در نشستی با خبرنگاران اسرائیلی گفت: «این حکومت باید سقوط کند و من آن را سرنگون خواهم کرد.»
نتانیاهو در این نشست تاکید کرد برنامه‌ای جامع برای سرنگونی جمهوری اسلامی دارد و به دستگاه‌های امنیتی اسرائیل دستور داده است برای تحقق این هدف اقدام کنند.
او ادامه این مسیر را به پیروزی خود در انتخابات گره زد و افزود ۹۰ درصد اقدامات لازم برای شکست دشمنان اسرائیل انجام شده است.
با این حال، او ۲۲ مهر در مصاحبه با رادیو ارتش اسرائیل گفت با حمله پیش‌دستانه به حکومت ایران پیش از انتخابات موافق نیست، اما هشدار داد اسرائیل به هرگونه حمله جمهوری اسلامی پاسخ سختی خواهد داد.
گادی آیزنکوت؛ فرمانده مراکشی‌تبار و رقیب اصلی نتانیاهو
آیزنکوت، ۶۶ ساله، متولد طبریه در شمال اسرائیل و فرزند مهاجران یهودی مراکشی است.
او در خانواده‌ای کارگری بزرگ شد و پس از ۴۱ سال خدمت نظامی و رسیدن به ریاست ستاد کل ارتش، وارد سیاست شد.
آیزنکوت پس از حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ به کابینه جنگ نتانیاهو پیوست، اما در خرداد ۱۴۰۳ به‌دلیل اختلاف بر سر راهبرد جنگ استعفا داد. پسر و دو برادرزاده او در جنگ غزه کشته شدند.
او در شهریور ۱۴۰۴ حزب میانه‌روی «یاشار» را تاسیس کرد که اکنون از رقبای اصلی لیکود است.
آیزنکوت جمهوری اسلامی را یکی از مهم‌ترین تهدیدهای امنیتی علیه اسرائیل می‌داند و بر ادامه مقابله با برنامه هسته‌ای و فعالیت‌های منطقه‌ای تهران تاکید دارد.
او در مصاحبه با اورشلیم‌پست در شهریور گفت مهم‌ترین نگرانی خارجی او جمهوری اسلامی است و هشدار داد تهران ممکن است با استفاده از ذخایر اورانیوم غنی‌شده خود، برای دستیابی سریع به سلاح هسته‌ای تلاش کند.
آیزنکوت معتقد است اقدامات اسرائیل علیه جمهوری اسلامی باید به جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هسته‌ای، نظارت سخت‌گیرانه بر برنامه اتمی و قطع منابع مالی حکومت ایران برای حزب‌الله منجر شود.
با این حال، او درباره حمله نظامی دوباره به جمهوری اسلامی با نتانیاهو اختلاف نظر دارد.
آیزنکوت ۲۱ مهر در مصاحبه با رادیو ارتش اسرائیل گفت از تحول امنیتی مهمی که حمله فوری اسرائیل و آمریکا به ایران را توجیه کند، اطلاعی ندارد.
او تاکید کرد عملیات نظامی تازه تنها در صورتی توجیه‌پذیر است که جمهوری اسلامی برای دستیابی فوری به سلاح هسته‌ای اقدام کند.
آیزنکوت همچنین سرنگونی حکومت ایران را ضروری دانست، اما گفت تحقق این هدف از طریق اقدام نظامی دست‌یافتنی نیست.
او افزود: «این اتفاق باید از درون مردم ایران شکل بگیرد.»
آیزنکوت همچنین نتانیاهو را برای هدایت عملیات نظامی تازه علیه جمهوری اسلامی مناسب نمی‌داند و معتقد است دولت او نتوانسته به همه اهداف جنگ دست یابد.
نفتالی بنت؛ نخست‌وزیر پیشین و طراح دکترین اختاپوس
بنت، ۵۴ ساله، متولد حیفا و فرزند مهاجران یهودی آمریکایی با تبار اروپایی است. او دانش‌آموخته حقوق از دانشگاه عبری اورشلیم و از بنیان‌گذاران شرکت امنیت سایبری «سایوتا» است.
بنت پیش‌تر ریاست دفتر نتانیاهو و وزارتخانه‌های اقتصاد، آموزش و دفاع اسرائیل را بر عهده داشت.
او در خرداد ۱۴۰۰ نخست‌وزیر شد و در تیر ۱۴۰۱ قدرت را به یائیر لاپید واگذار کرد.
بنت اکنون با فهرست انتخاباتی «با هم» و در ائتلاف با لاپید برای بازگشت به قدرت تلاش می‌کند.
موضع بنت در قبال حکومت ایران بر راهبردی استوار است که آن را «دکترین اختاپوس» می‌نامد.
بر اساس این راهبرد، جمهوری اسلامی مرکز تهدیدهای منطقه‌ای علیه اسرائیل است و مقابله با گروه‌های وابسته به تهران، بدون هدف قرار دادن خود حکومت، کافی نیست.
بنت در مصاحبه با تایمز اسرائیل در خردادماه گفت از سال ۲۰۱۷ این دیدگاه را در کابینه امنیتی اسرائیل مطرح کرده است.
او معتقد است اسرائیل در سال‌های گذشته بیش از اندازه بر بازوهای اختاپوس، از جمله حزب‌الله و حماس، تمرکز کرده و به مرکز آن، یعنی جمهوری اسلامی، توجه کافی نداشته است.
بنت هدف خود را جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هسته‌ای و تسریع فروپاشی حکومت معرفی کرده است.
او با مقایسه جمهوری اسلامی با اتحاد جماهیر شوروی گفته است حکومت ایران سرانجام فرو خواهد پاشید، اما زمان این اتفاق مشخص نیست.
بنت تاکید کرده است برای تسریع این روند، حملات نظامی به‌تنهایی کافی نیست و اسرائیل باید از ابزارهای اقتصادی، سایبری، اطلاعاتی و اقدامات آشکار و پنهانی استفاده کند.
او همچنین گفته است در دوره نخست‌وزیری خود، با همکاری موساد و نهادهای دیگر، حدود ۳۰ اقدام مختلف علیه جمهوری اسلامی آغاز کرده که همه آنها نظامی نبوده‌اند.
بنت در مرداد ۱۴۰۵ موضع سخت‌گیرانه‌تری را نیز مطرح کرد و افزود حملات نیروهای وابسته به جمهوری اسلامی باید مانند حمله مستقیم تهران تلقی شود.
به باور او، اگر حزب‌الله به اسرائیل حمله کند، اسرائیل باید در خاک ایران پاسخ دهد.
این موضع، دکترین اختاپوس بنت را به سیاستی تبدیل می‌کند که در آن اقدامات نیروهای وابسته به تهران می‌تواند با پاسخ مستقیم اسرائیل علیه جمهوری اسلامی همراه شود.
دیگر چهره‌های تاثیرگذار انتخابات
ایتامار بن گویر، ۵۰ ساله، وزیر امنیت ملی اسرائیل و رهبر حزب راست افراطی «قدرت یهودی»، از خانواده‌ای یهودی با ریشه‌های عراقی و کردی است.
او از عملیات نظامی علیه جمهوری اسلامی حمایت کرده است.
بن گویر در فروردین ۱۴۰۵، هنگام بازدید از محل اصابت موشک جمهوری اسلامی در حیفا، جنگ علیه حکومت ایران را ضرورتی برای جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هسته‌ای توصیف کرد.
او همچنین از ادامه عملیات نظامی تا دستیابی به اهداف اسرائیل حمایت کرد و با رویکردهایی که بر خروج از جنگ تمرکز دارند، مخالفت کرد.
منصور عباس، ۵۲ ساله، سیاستمدار عرب فلسطینی‌تبار، دندان‌پزشک و رهبر حزب اسلام‌گرای «رعام»، متولد شمال اسرائیل است.
او بیشتر بر مسائل داخلی جامعه عرب، از جمله امنیت و مقابله با جرائم، تمرکز دارد و در سال ۲۰۲۱ به ائتلاف دولتی بنت پیوست.
مواضع انتخاباتی عباس عمدتا بر مسائل جامعه عرب و مناقشه اسرائیل و فلسطینیان متمرکز است و در منابع بررسی‌شده، موضع مشخص و تازه‌ای از او درباره راهبرد نظامی اسرائیل در قبال جمهوری اسلامی به دست نیامد.
خبرگزاری رویترز در گزارشی تحلیلی به‌نقل از سیاست‌گذاران منطقه‌ای و تحلیلگران نوشت انتخابات هفته آینده اسرائیل ممکن است به تغییر رهبر این کشور منجر شود، اما راهبردهای اصلی این کشور را از جمله در قبال جمهوری اسلامی تغییر نخواهد داد.
به‌نوشته رویترز، فارغ از نتیجه انتخابات، جمهوری اسلامی همچنان دشمن اصلی اسرائیل باقی خواهد ماند، استفاده از نیروی نظامی همچنان ابزار ترجیحی این کشور خواهد بود و تشکیل کشور مستقل فلسطین نیز چشم‌اندازی دور از دسترس خواهد داشت.
در این گزارش که چهارشنبه ۲۹ مهر منتشر شد، گفته شده دلیل این وضعیت آن است که حملات هفتم اکتبر ۲۰۲۳ گروه حماس به جوامع مسکونی جنوب اسرائیل و جنگ‌های غزه، لبنان و ایران، فرض‌های راهبردی زیربنای سیاست اسرائیل را بیش از پیش تثبیت کرده‌اند.
به‌نوشته رویترز تحلیلگران می‌گویند حتی ممکن است سیاست امنیتی اسرائیل سخت‌گیرانه‌تر شود، زیرا پیروزی بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، با حمایت شرکای ائتلافی راست افراطی می‌تواند او را به تشدید جنگ با جمهوری اسلامی، تحکیم کنترل اسرائیل بر کرانه باختری اشغالی و به حاشیه راندن بیشتر دیپلماسی ترغیب کند.
دکترین امنیتی اسرائیل اکنون بر سه ستون استوار است: درهم شکستن حکومت ایران، حفظ مناطق حائل در آن سوی مرزهای اسرائیل و استفاده از نیروی نظامی برای بازداشتن دشمنان.
به‌گفته تحلیلگران، اختلاف واقعی نه بر سر جهت‌گیری سیاست‌ها، بلکه بر سر شدت اجرای آن‌هاست؛ اینکه اسرائیل با چه میزان تهاجم جنگ‌های خود را پیش ببرد، شهرک‌سازی‌های یهودی‌نشین در کرانه باختری را تا چه اندازه گسترش دهد و آیا هیچ‌یک از رهبران این کشور مسیر دیپلماسی را انتخاب خواهند کرد یا نه.
به‌نوشته رویترز از تهران تا ریاض، انتخابات سه‌شنبه پنجم آبان در اسرائیل نه به‌عنوان نقطه عطفی احتمالی، بلکه آزمونی تلقی می‌شود که نشان خواهد داد آیا خاورمیانه در حال ورود به دوره‌ای طولانی از رویارویی است؛ دوره‌ای که در آن جنگ‌ها شدت می‌گیرند و فروکش می‌کنند، اما منازعات اساسی همچنان حل‌نشده باقی می‌مانند.
آویو بوشینسکی، مشاور پیشین بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل، به رویترز گفت: «اگر نتانیاهو انتخاب شود، هر کاری را که فکر کند می‌خواهد انجام دهد، انجام خواهد داد. گسترش شهرک‌سازی‌ها ادامه خواهد یافت. جنگ‌ها علیه ایران، حماس و حزب‌الله نیز ادامه خواهند داشت.»
او افزود: «آنچه اکنون می‌بینید، همان چیزی است که پس از انتخابات نیز خواهید دید؛ شاید حتی با شدت و تهاجم بیشتر. تا زمانی که ایران در چنین وضعیتی قرار دارد، صحبت کردن درباره فلسطین اتلاف وقت است.»
نتانیاهو یک‌شنبه گفت اسرائیل باید «پیشگیری و حمله را بر مهار و دفاع اولویت دهد».
این رویکرد شامل حملات پیش‌دستانه برای خنثی کردن تهدیدهای در حال ظهور، تثبیت جایگاه اسرائیل به‌عنوان یک قدرت منطقه‌ای و به حداکثر رساندن استقلال این کشور در زمینه تسلیحات است.
چرا بعید است مسیر سیاست‌ها تغییر کند؟
در انتخابات پیش رو، حزب راست‌گرای لیکود به رهبری نتانیاهو و متحدان ملی‌گرای افراطی آن در برابر مخالفانی قرار گرفته‌اند که حزب یاشار به رهبری گادی آیزنکوت، رییس پیشین ستاد ارتش اسرائیل، هدایتشان می‌کند.
غسان الخطیب، تحلیلگر فلسطینی، چشم‌اندازی برای تغییر بنیادین سیاست اسرائیل در قبال فلسطینی‌ها نمی‌بیند، زیرا هم‌زمان با حرکت افکار عمومی اسرائیل به سمت راست، احزاب سیاسی این کشور برای نمایش مواضع سخت‌گیرانه‌تر با یکدیگر رقابت می‌کنند.
او گفت: «محتوای اصلی سیاست همچنان یکسان است: نه به تشکیل کشور فلسطین و آری به گسترش بیشتر شهرک‌سازی‌ها. همه آنها در این زمینه اتفاق نظر دارند.»
به‌گفته الخطیب، دولتی به رهبری مخالفان نتانیاهو ممکن است برای ترمیم جایگاه بین‌المللی اسرائیل تلاش کند؛ از جمله با مهار بخشی از خشونت شهرک‌نشینان یا پیشبرد گسترش شهرک‌سازی‌ها با تبلیغات و سروصدای کمتر. اما چنین تغییراتی بیش از آنکه تغییری در ماهیت سیاست‌ها باشند، تغییری در شیوه اجرای آنها خواهند بود.
مایکل یانگ، پژوهشگر مرکز خاورمیانه کارنگی، گفت تشکیلات امنیتی اسرائیل و بخش بزرگی از طبقه سیاسی این کشور، دیدگاه راهبردی مشترکی دارند که بر مقابله با ایران، حفظ سیاست «دفاع پیشرو» و تداوم بازدارندگی نظامی متمرکز است. این اشتراک نظر، امکان تغییرات عمده در سیاست‌ها را محدود می‌کند.
یوست هیترمن، پژوهشگر گروه بین‌المللی بحران که در کرانه باختری تحقیقات میدانی انجام داده است، به رویترز گفت افزایش خشونت شهرک‌نشینان، تشدید سرخوردگی فلسطینی‌ها و نبود «افق سیاسی»، شرایطی انفجارآمیز ایجاد کرده است که در آن حتی یک جرقه کوچک می‌تواند به خیزشی گسترده‌تر منجر شود.
«اختاپوس زهرآگین»
برخی سیاست‌گذاران منطقه‌ای این پرسش را مطرح می‌کنند که آیا رویارویی اسرائیل با جمهوری اسلامی، صرف‌نظر از اینکه چه کسی در انتخابات پیروز شود، به اصل محوری شکل‌دهنده ساختار امنیتی خاورمیانه تبدیل شده است یا نه.
تمجید دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، از نتانیاهو به‌عنوان یک «نخست‌وزیر جنگجوی بزرگ»، این انتظار را تقویت کرده است که رهبر اسرائیل در صورت باقی ماندن در قدرت، برای به پایان رساندن کارزار علیه تهران تلاش خواهد کرد.
نتانیاهو آشکارا اعلام کرده است که اهداف او فراتر از مهار ایران است و سرنگونی حاکمان روحانی این کشور را نیز در بر می‌گیرد.
او در سخنرانی این هفته خود گفت: «به پایان رساندن ماموریت یعنی سرنگون کردن رژیم تروریستی ایران، سرِ اختاپوس زهرآگین.»
با این حال، تحلیلگران نظامی و سیاسی تردید دارند که بدون تهاجم زمینی مشترک آمریکا و اسرائیل، بتوان تهران را وادار کرد از آنچه منافع امنیتی بنیادین خود می‌داند، در نبردی که از نگاه جمهوری اسلامی ماهیتی موجودیتی دارد، دست بکشد.
رهبران جمهوری اسلامی پس از پشت سر گذاشتن ماه‌ها جنگ، ممکن است بر این محاسبه تکیه کرده باشند که می‌توانند بیش از مخالفان خود دوام بیاورند و هم‌زمان از طریق متحدان منطقه‌ای خود به اعمال فشار ادامه دهند.
مایکل یانگ گفت: «این یک باتلاق است. ایرانی‌ها می‌توانند بیشتر از ترامپ دوام بیاورند.»
به‌گفته تحلیلگران، حزب‌الله در لبنان و حماس در غزه تضعیف شده‌اند، اما شبکه گسترده‌تر گروه‌های هم‌سو با جمهوری اسلامی همچنان پابرجا مانده است و این درگیری حتی می‌تواند عزم تهران را برای دستیابی به بازدارندگی هسته‌ای تقویت کند.
با وجود تمام نگرانی‌هایی که نتانیاهو در جهان عرب ایجاد می‌کند، برخی رهبران کشورهای خلیج فارس همچنان او را سیاستمداری در اسرائیل می‌دانند که بیش از دیگران احتمال دارد فشار بر ایران را حفظ کند.
این وضعیت آنها را با معضلی روبه‌رو کرده است. آنها با سیاست‌هایی که توسعه‌طلبانه می‌دانند و از سوی نتانیاهو دنبال می‌شود مخالف‌اند، اما در عین حال خواهان مهار نفوذ ایران هم هستند.
عبدالعزیز صقر، رییس مرکز پژوهش‌های خلیج فارس، به رویترز گفت: «سیاست‌های نتانیاهو در غزه، کرانه باختری، سوریه و لبنان زیان‌بار است. در مورد ایران، پیش از آنکه درگیری بیش از این تشدید شود، دستیابی به یک توافق ضروری است. اگر نقش ایران مهار نشود، ممکن است منطقه به سوی ۵۰ سال سلطه ایران حرکت کند.»
بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در آستانه انتخابات این کشور، تغییر رژیم در ایران را به‌صراحت یکی از اهداف اصلی خود دانسته است. در همین حال، رقبای سیاسی او ضمن حمایت از اقدامات سخت‌گیرانه علیه تهران، از ناکامی نتانیاهو در از میان بردن تهدید جمهوری اسلامی انتقاد می‌کنند.
این بحث، وعده‌هایی متفاوت درباره تامین امنیت را پیش روی رأی‌دهندگانی قرار داده است که به‌گفته تحلیلگران، از سال‌ها درگیری و جنگ خسته شده‌اند. این وضعیت پرسش‌هایی را درباره معنای پیروزی و میزان آمادگی اسرائیل برای پیش رفتن در مسیر دستیابی به آن مطرح می‌کند.
نتانیاهو سه‌شنبه ۲۸ مهر در دانشگاه تل‌حای در شهر کریات شمونا، نزدیک مرز لبنان، گفت: «ما باید کار نابودی رژیم ایران را به پایان برسانیم؛ این هدف اصلی است.»
نتانیاهو مدت‌هاست که از احتمال فروپاشی جمهوری اسلامی سخن می‌گوید و بر آن تاکید می‌کند. اکنون، در آستانه رأی‌گیری روز پنجم آبان در اسرائیل، او برکناری رهبران جمهوری اسلامی را به محور اصلی پیام انتخاباتی خود تبدیل کرده است.
نتانیاهو در سخنرانی خود در روز سه‌شنبه استدلال کرد که تضعیف نظامی حکومت ایران، به‌تنهایی امنیت اسرائیل را تضمین نخواهد کرد. به‌گفته او، جمهوری اسلامی تا زمانی که در قدرت باشد، برای بازسازی توانمندی‌های هسته‌ای و شبکه منطقه‌ای خود تلاش خواهد کرد.
نتانیاهو گفت: «به پایان رساندن کار یعنی سرنگون کردن رژیم تروریستی در ایران.» او تهران را سرِ یک «اختاپوس زهرآگین» توصیف کرد و استدلال کرد که با از میان برداشتن آن، حزب‌الله لبنان نیز سقوط خواهد کرد.
این اظهارات پس از گفت‌وگوهای نتانیاهو با دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، و سفر اعلام‌نشده پیت هگست، وزیر جنگ آمریکابا اسرائیل و دیدار با نتانیاهو، مطرح شد. با این حال، واشینگتن تاکنون به‌طور علنی به تغییر رژیم در ایران متعهد نشده و در عوض بر جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای تاکید کرده است.
چرا اکنون بر تغییر رژیم تاکید می‌شود؟
اظهارات نتانیاهو در حالی مطرح می‌شود که او پس از سه سال جنگ و رویارویی‌های نظامی مکرر با جمهوری اسلامی و متحدان منطقه‌ای آن، در پی کسب یک دوره دیگر نخست‌وزیری است.
ایتای روئونی، مدیر ارتباطات و اطلاع‌رسانی سازمان غیردولتی «ان‌جی‌او مانیتور»، گفت نخست‌وزیر اسرائیل در واقع هدف گسترده‌تری را بیان کرده که بسیاری از اسرائیلی‌ها پیش‌تر دریافته بودند در پس عملیات نظامی علیه تهران قرار دارد.
روئونی به ایران‌اینترنشنال گفت: «فکر می‌کنم او فقط همه چیزهایی را که منظور همگان بود، خلاصه کرد.»
تبدیل تغییر رژیم به هدفی اعلام‌شده، این پرسش را مطرح می‌کند که آیا تضعیف توانمندی‌های نظامی و هسته‌ای جمهوری اسلامی برای آنکه نتانیاهو بتواند ادعای پیروزی کند، کافی خواهد بود یا نه.
یاکوف کاتز، سردبیر پیشین روزنامه اورشلیم‌پست و نویسنده چهار کتاب درباره ارتش اسرائیل، گفت حملات مکرر به‌تنهایی نمی‌تواند تهدید حکومت ایران را برای همیشه از میان ببرد.
کاتز به ایران‌اینترنشنال گفت: «می‌توانید آنها را بمباران کنید، می‌توانید تاسیساتشان را نابود کنید، می‌توانید برنامه‌های هسته‌ای‌شان را به عقب بیندازید، اما آنها دوباره خود را بازخواهند ساخت.»
با این همه نتانیاهو اکنون بیش از هر زمان دیگر تغییر رژیم را راه دستیابی به امنیت پایدار اسرائیل معرفی می‌کند؛ پیامی که آن را در کریات شمونا مطرح کرد، شهری که از دیرباز پایگاه حمایت از حزب لیکود بوده و بارها هدف حملات حزب‌الله قرار گرفته است.
ویویان برکوویچی، سفیر پیشین کانادا در اسرائیل و بنیان‌گذار و سردبیر وب‌سایت «استیت آو تل‌آویو»، گفت انتخاب این مکان به نتانیاهو امکان داد مستقیما با رأی‌دهندگانی سخن بگوید که پیامدهای نفوذ منطقه‌ای جمهوری اسلامی را تجربه کرده‌اند.
با این حال، او تردید داشت که این اظهارات بتواند اسرائیلی‌ها را فراتر از حامیان کنونی نتانیاهو متقاعد کند.
او گفت: «واقعا فکر می‌کنم مردم دیگر به حرف‌های او گوش نمی‌دهند.»
نگرانی مشترک و جامعه‌ای خسته از جنگ
افرادی که با آنها مصاحبه شده است، مخالفت با جمهوری اسلامی را موضعی توصیف کردند که بخش بزرگی از طیف سیاسی اسرائیل در آن اشتراک نظر دارند. با این حال، آنها میان توافق بر سر وجود تهدید و اشتیاق برای ورود به یک رویارویی نظامی دیگر تمایز قائل شدند.
برکوویچی گفت: «این تنها موضوعی است که در اسرائیل هیچ اختلاف‌نظری بر سر آن وجود ندارد.»
با این همه، او جامعه اسرائیل را جامعه‌ای توصیف کرد که از سال‌ها جنگ و درگیری فرسوده شده است.
او گفت: «فکر نمی‌کنم اسرائیل هیچ تمایلی به جنگ داشته باشد. ما در سه سال گذشته بسیار بیش از حد جنگ داشته‌ایم.»
روئونی نیز به تنشی مشابه اشاره کرد. به‌گفته او، بسیاری از اسرائیلی‌ها معتقدند تهدید نظامی فوری جمهوری اسلامی پس از حملات اسرائیل و آمریکا کاهش یافته است؛ موضوعی که توجیه اقدام نظامی بیشتر را دشوارتر می‌کند.
او گفت: «مردم از جنگ خسته‌اند.»
کاتز نیز گفت انتخابات در نهایت به این موضوع بستگی دارد که اسرائیلی‌ها برای محافظت از خود به کدام رهبر اعتماد می‌کنند، نه به یک موضع‌گیری مشخص درباره ایران.
او گفت: «آنچه اهمیت دارد، این باور است که اسرائیلی‌ها فکر می‌کنند کدام رهبر می‌تواند امنیتشان را حفظ کند.»
آیا موضع‌گیری نتانیاهو او را از رقبایش متمایز می‌کند؟
هدف صریحی که نتانیاهو اعلام کرده، لزوما او را از رقبای سیاسی‌اش متمایز نمی‌کند. شماری از این رقبا نیز از اقدامات تهاجمی علیه تهران حمایت کرده‌اند و از ناکامی او در از میان بردن تهدید ایران انتقاد می‌کنند.
نفتالی بنت و یائیر لاپید، نخست‌وزیران پیشین اسرائیل، با فهرست مشترکی به نام «با هم» در انتخابات شرکت می‌کنند.
لاپید از حمله به زیرساخت‌های انرژی ایران، از جمله جزیره خارک، حمایت کرده است. بنت نیز مدت‌هاست که به جای تمرکز بر نیروهای نیابتی منطقه‌ای تهران، طرفدار رویارویی مستقیم با حکومت ایران بوده است.
گادی آیزنکوت، رییس پیشین ستاد ارتش اسرائیل که رهبری حزب میانه‌رو «یاشار» را بر عهده دارد، این پرسش را مطرح کرده که آیا تغییر رژیم از طریق اقدام نظامی دست‌یافتنی است یا نه. او بر برچیدن دائمی توانمندی‌های هسته‌ای ایران تاکید کرده است.
آویگدور لیبرمن، رهبر حزب اسرائیل خانه ما، نیز از سرنگونی جمهوری اسلامی حمایت کرده و اقدامات پیشین اسرائیل را ناکافی دانسته است.
اریک مندل، بنیان‌گذار و مدیر شبکه سیاسی و اطلاع‌رسانی خاورمیانه، به‌ایران‌اینترنشنال گفت توافق گسترده بر سر ایران به این معناست که تغییر دولت در اسرائیل لزوما به تغییری بنیادین در سیاست این کشور منجر نخواهد شد.
مندل گفت: «فکر می‌کنم بیشتر اسرائیلی‌ها می‌دانند که مهم نیست چه کسی انتخاب شود؛ سیاست همه آنها در قبال ایران یکسان خواهد بود.»
اما توافق بر سر وجود تهدید، با توافق درباره چگونگی از میان بردن آن متفاوت است.
مندل گفت تحقق تغییر رژیم به مشارکت آمریکا نیاز دارد؛ موضوعی که شکاف میان هدف اعلام‌شده نتانیاهو و اهدافی را که واشینگتن به‌طور علنی مطرح کرده است، برجسته می‌کند.
او گفت: «اسرائیل یک قدرت منطقه‌ای است، آمریکا یک ابرقدرت. اسرائیل می‌تواند کمک بسیار موثری بکند، اما به‌تنهایی از عهده این کار برنمی‌آید.»
کناره‌گیری بنی گانتس از انتخابات پارلمانی اسرائیل، هشت روز مانده به رای‌گیری، رقابت میان بنیامین نتانیاهو و مخالفانش را تحت تاثیر قرار داده است. اکنون پرسش این است که آرای گانتس به کدام احزاب می‌رسد و آیا این جابه‌جایی یکی از دو بلوک سیاسی را به اکثریت ۶۱ کرسی نزدیک‌تر می‌کند.
گانتس، رهبر حزب «آبی و سفید»، دوشنبه ۲۷ مهر اعلام کرد از رقابت‌های انتخاباتی پارلمان اسرائیل کناره می‌گیرد. این تصمیم با استقبال شماری از مخالفان نتانیاهو همراه شد، اما هم‌زمان نگرانی متحدان نخست‌وزیر را درباره پراکندگی آرای احزاب کوچک راست‌گرا افزایش داد.
گانتس، رییس پیشین ستاد کل ارتش و وزیر دفاع سابق اسرائیل، در سال‌های گذشته از رقبای سیاسی نتانیاهو بوده است. او سابقه همکاری با نتانیاهو را در دولت ائتلافی سال ۲۰۲۰ و عضویت در کابینه جنگ پس از حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ دارد.
گانتس در حالی از انتخابات کنار رفت که نظرسنجی‌های اخیر نشان می‌دادند حزب او نمی‌تواند حدنصاب لازم را برای ورود به پارلمان به دست آورد.
چرا کناره‌گیری گانتس اهمیت دارد؟
در انتخابات اسرائیل، هر حزب یا فهرست انتخاباتی باید دست‌کم ۳.۲۵ درصد آرای معتبر سراسری را کسب کند تا بتواند وارد پارلمان شود. احزابی که به این حدنصاب نرسند، هیچ کرسی‌ای دریافت نمی‌کنند.
به همین دلیل، حضور احزاب کوچک با حمایت پایین در انتخابات می‌تواند به از دست رفتن آرایی منجر شود که در صورت انتقال به احزاب بزرگ‌تر، ممکن است بر توزیع کرسی‌های پارلمان تاثیر بگذارند.
کناره‌گیری گانتس می‌تواند بخشی از این آرا را به سمت احزاب دیگر هدایت کند؛ هرچند به دلیل اعلام دیرهنگام انصراف، نام حزب آبی و سفید همچنان روی برگه‌های رای باقی می‌ماند.
استقبال مخالفان نتانیاهو و هشدار در اردوگاه راست
گادی آیزنکوت، رهبر حزب «یاشار» و از همکاران پیشین گانتس، از تصمیم او استقبال کرد و آن را اقدامی درست و مسئولانه خواند.
یائیر گولان، رهبر حزب «دموکرات‌ها»، و یائیر لاپید، از رهبران فهرست «با هم»، نیز از کناره‌گیری گانتس استقبال کردند.
گیدئون سعار، وزیر خارجه اسرائیل، از احزاب کوچک راست‌گرا خواست در صورت قرار داشتن زیر حدنصاب انتخاباتی، از رقابت کنار بروند.
بتسلئل اسموتریچ، رهبر حزب «صهیونیسم دینی»، نیز درباره هدر رفتن آرای جریان راست هشدار داد و از عوفر وینتر، رهبر حزب «مردم اسرائیل»، خواست در ادامه حضور حزبش در انتخابات تجدیدنظر کند.
حزب مردم اسرائیل با رد این درخواست‌ها اعلام کرد در رقابت انتخاباتی باقی خواهد ماند.
آرای گانتس به کدام احزاب منتقل می‌شود؟
یکی از پرسش‌های مهم پس از کناره‌گیری گانتس، مقصد آرای احتمالی حزب آبی و سفید است.
آیزنکوت که پیش‌تر با گانتس همکاری سیاسی داشته، اکنون رهبری حزب یاشار را بر عهده دارد. در همین حال، فهرست «نیروهای ذخیره و حزب اقتصادی» به رهبری یوآز هندل و یارون زلیخا نیز خواستار حمایت رای‌دهندگان گانتس شده است.
حزب «مردم اسرائیل» به رهبری عوفر وینتر نیز از دیگر جریان‌هایی است که برای جذب این آرا تلاش می‌کند.
با این حال، گانتس پیش از کناره‌گیری به هیچ یک از دو بلوک اصلی انتخاباتی متعهد نشد.
او از تشکیل دولت وحدت ملی با حضور جریان‌های مختلف سیاسی حمایت کرده است. بنابراین، نمی‌توان فرض کرد که تمام آرای احتمالی حزب آبی و سفید به احزاب مخالف نتانیاهو منتقل خواهد شد.
تاثیر کناره‌گیری گانتس بر معادله ۶۱ کرسی
در انتخابات پارلمانی اسرائیل، احزاب برای تشکیل دولتی برخوردار از اکثریت مطلق کنست، به حمایت دست‌کم ۶۱ نماینده از مجموع ۱۲۰ نماینده نیاز دارند.
بر اساس نظرسنجی شبکه ۱۱ اسرائیل که ۱۹ مهر منتشر شد، بلوک حامی نتانیاهو ۵۳ کرسی و چهار حزب اصلی مخالف او در مجموع ۵۰ کرسی به دست می‌آورند.
در همین نظرسنجی، ۱۳ کرسی برای احزاب عرب و چهار کرسی برای فهرست «نیروهای ذخیره و حزب اقتصادی» پیش‌بینی شد.
این ارقام نشان می‌دهند بلوک نتانیاهو هشت کرسی و مخالفان او ۱۱ کرسی تا اکثریت مطلق پارلمان فاصله دارند.
اما نظرسنجی شبکه ۱۱ اسرائیل پیش از کناره‌گیری گانتس انجام شد و نمی‌توان از آن برای تعیین اثر تصمیم جدید او بر تعداد کرسی‌های احزاب استفاده کرد.
اگر بخشی از آرای گانتس به احزاب مخالف نتانیاهو منتقل شود، ممکن است موقعیت آنها در تقسیم کرسی‌ها تغییر کند. در مقابل، انتقال این آرا به احزابی که از نتانیاهو حمایت می‌کنند نیز می‌تواند بر ترکیب بلوک حامی او اثر بگذارد. در نتیجه، کناره‌گیری گانتس به‌خودی‌خود به معنای تقویت قطعی هیچ یک از دو بلوک نیست.
در آستانه انتخابات اسرائیل، احزاب عرب این کشور با موقعیتی کم‌سابقه روبه‌رو شده‌اند. کرسی‌های آنها می‌تواند در شکل‌گیری دولت آینده نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد، اما بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، و رقیبان اصلی او، حاضر نیستند با این احزاب دولت ائتلافی تشکیل دهند.
حدود ۲۰ درصد جمعیت اسرائیل را شهروندان عرب فلسطینی‌تبار تشکیل می‌دهند؛ فلسطینی‌هایی که پس از جنگ سال ۱۹۴۸ در قلمرو اسرائیل باقی ماندند و نسل‌های بعدی آنها.
این شهروندان حق رای دارند، اما احزاب تحت رهبری عرب‌ها برای دهه‌ها از حضور در دولت‌های ائتلافی کنار مانده‌اند.
احزاب عرب اسرائیل، جریان‌هایی سیاسی هستند که عمدتا نمایندگی شهروندان عرب فلسطینی‌تبار این کشور را بر عهده دارند و در انتخابات پارلمانی شرکت می‌کنند.
از مهم‌ترین آنها می‌توان به حزب اسلام‌گرای «فهرست متحد عربی» (رعام) به رهبری منصور عباس، «جبهه دموکراتیک برای صلح و برابری» (حداش) با گرایش چپ، «تجمع ملی دموکراتیک» (بلد) با گرایش ملی‌گرایانه و «جنبش عربی تغییر» (تعال) به رهبری احمد طیبی اشاره کرد.
این احزاب با وجود اشتراک در دفاع از حقوق شهروندان عرب، درباره مشارکت در دولت‌های اسرائیل و نحوه پیگیری مطالبات فلسطینیان، دیدگاه‌های متفاوتی دارند.
ائتلافی که به دوران نخست‌وزیری نتانیاهو پایان داد
منصور عباس، رهبر حزب اسلام‌گرای رعام، در سال ۲۰۲۱ با پیوستن به ائتلافی از احزاب مخالف نتانیاهو، این تابوی سیاسی را شکست.
حضور حزب رعام در آن ائتلاف به تشکیل دولتی کمک کرد که پس از ۱۲ سال پیاپی به نخست‌وزیری نتانیاهو پایان داد. با این حال، دولت ائتلافی جدید کمی بیش از یک سال دوام آورد و نتانیاهو در انتخابات سال ۲۰۲۲ بار دیگر به قدرت بازگشت.
عباس معتقد است نمایندگان عرب باید برای بهبود شرایط زندگی رای‌دهندگان خود در تصمیم‌گیری‌های دولتی نقش داشته باشند.
او حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ حماس به اسرائیل را محکوم کرده و در فعالیت‌های سیاسی خود بیشتر بر مشکلات داخلی شهروندان عرب، از جمله افزایش جرم و جنایت، تمرکز داشته است.
با وجود این رویکرد، حزب رعام همچنان با مخالفت جریان‌های اصلی سیاسی اسرائیل برای حضور دوباره در دولت روبه‌روست.
چرا رقیبان نتانیاهو حاضر به ائتلاف با احزاب عرب نیستند؟
گادی آیزنکوت، رییس پیشین ستاد ارتش اسرائیل و از رقیبان سیاسی نتانیاهو، اعلام کرده است حزب رعام در دولتی به رهبری او جایی نخواهد داشت.
آیزنکوت همچنین پذیرش اسرائیل را به‌عنوان کشوری یهودی، از شروط مورد نظر خود برای همکاری سیاسی مطرح کرده است.
یائیر لاپید، نخست‌وزیر پیشین اسرائیل، که در تشکیل ائتلاف سال ۲۰۲۱ با حزب رعام نقش داشت، نیز در ماه مه اعلام کرد حاضر نیست بار دیگر چنین ائتلافی تشکیل دهد.
این مواضع نشان می‌دهند که حتی در میان مخالفان نتانیاهو نیز تمایل چندانی برای مشارکت دادن احزاب عرب در دولت آینده وجود ندارد.
اختلاف میان احزاب عرب بر سر مشارکت در قدرت
در میان سیاستمداران عرب اسرائیل نیز درباره نحوه تاثیرگذاری بر سیاست این کشور اختلاف‌نظر وجود دارد.
عباس از مشارکت در ائتلاف‌های دولتی به‌عنوان راهی برای بهبود وضعیت شهروندان عرب دفاع می‌کند.
در مقابل، جریان‌های عرب منتقدتر، از جمله فهرست مشترک به رهبری یوسف جبارین، بر ضرورت مقابله با سیاست‌های دولت اسرائیل و دفاع از حقوق سیاسی و مدنی فلسطینیان تاکید دارند.
جبارین انتخابات پیش رو را برای شهروندان عرب دارای اهمیتی «موجودیتی» توصیف کرده است.
با وجود تفاوت رویکردها، احزاب عرب در یک موضوع اشتراک دارند: افزایش مشارکت انتخاباتی شهروندان عرب می‌تواند وزن سیاسی آنها را در پارلمان آینده بیشتر کند.
افزایش قتل و خشونت در جامعه عرب اسرائیل
یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های شهروندان عرب اسرائیل، افزایش قتل و جرایم خشونت‌آمیز در شهرها و محله‌های عرب‌نشین است.
بر اساس آمار مطرح‌شده در گزارش آسوشیتدپرس، شمار قربانیان قتل در جامعه عرب اسرائیل در سال ۲۰۲۶ به ۱۸۴ نفر رسیده است.
سازمان «ابتکارات ابراهیم» نیز اعلام کرده در نیمه نخست سال جاری میلادی تنها ۱۲ درصد پرونده‌های قتل در جامعه عرب به نتیجه رسیده است.
فعالان عرب، پلیس اسرائیل را به کوتاهی در مقابله با جرایم سازمان‌یافته و تامین امنیت شهروندان متهم می‌کنند.
احزاب عرب، کلید تشکیل دولت یا تکرار بن‌بست انتخاباتی؟
پارلمان اسرائیل، کنست، ۱۲۰ کرسی دارد و تشکیل دولت به حمایت دست‌کم ۶۱ نماینده نیاز دارد.
در صورتی که نتانیاهو و رقیبانش نتوانند به این اکثریت دست پیدا کنند، کرسی‌های احزاب عرب می‌توانند در تعیین سرنوشت دولت آینده اهمیت پیدا کنند. گرچه، مخالفت جریان‌های اصلی سیاسی با حضور این احزاب در ائتلاف‌های دولتی، دستیابی به اکثریت پارلمانی را دشوارتر می‌کند.
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، در آستانه انتخابات پارلمانی اسرائیل حمایت «کامل و بی‌قید و شرط» خود را از بنیامین نتانیاهو اعلام کرد و گفت ادامه همکاری با او برای تکمیل عملیات علیه جمهوری اسلامی ضروری است.
ترامپ یک‌شنبه ۲۶ مهر در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال، نتانیاهو را «نخست‌وزیری جنگجو و بزرگ» توصیف کرد و نقش او را در همکاری با آمریکا برای مقابله با حکومت ایران ستود.
او با اشاره به شعارهای «مرگ بر آمریکا» و «مرگ بر اسرائیل» که مقام‌های جمهوری اسلامی سر داده‌اند، گفت: «اجرای این تهدید شوم از سوی ایران تنها مساله زمان بود، اما اکنون توان نظامی و مالی آنها به‌طور سازمان‌یافته نابود شده است و اگر به‌سرعت رفتار خود را تغییر ندهند، به‌زودی کار را تمام خواهیم کرد.»
ترامپ هشدار داد: «اگر اسرائیل رهبر نامناسبی داشته باشد، یعنی هر کسی جز بی‌بی، آمریکا ناچار خواهد شد این کار را به‌تنهایی انجام دهد و من تمایلی به چنین کاری ندارم.»
واکنش نتانیاهو به حمایت ترامپ
نتانیاهو شامگاه ۲۶ مهر با انتشار پیامی ویدیویی، ضمن قدردانی از رییس‌جمهوری آمریکا گفت اسرائیل هرگز در کاخ سفید دوستی بزرگ‌تر از ترامپ نداشته است.
نخست‌وزیر اسرائیل همچنین تاکید کرد با از میان رفتن جمهوری اسلامی، قیمت بنزین به‌شدت کاهش خواهد یافت.
نتانیاهو خطاب به مردم آمریکا گفت: «اگر امروز نگران قیمت بنزین هستید، تصور کنید اگر ایران به سلاح هسته‌ای دست یابد، چه اتفاقی خواهد افتاد؛ اتفاقی که من و دونالد ترامپ هرگز اجازه وقوع آن را نخواهیم داد.»
گمانه‌زنی‌ها درباره ازسرگیری حملات به ایران
ترامپ در حالی حمایت خود را از نتانیاهو اعلام کرد که طی روزهای اخیر، گمانه‌زنی‌ها درباره آینده جنگ ایران و احتمال ازسرگیری عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی افزایش یافته است.
نتانیاهو ۲۵ مهر در مصاحبه با شبکه آی۲۴نیوز، حکومت ایران را به «سرطان» تشبیه کرد و هشدار داد با وجود پیشرفت عملیات نظامی علیه جمهوری اسلامی، خطر آن همچنان پابرجاست.
او افزود: «ما ۹۰ درصد کار را انجام دادیم، اما می‌دانید، این مثل سرطان است. اگر از شر این رژیم در ایران خلاص نشوید، دوباره بازخواهد گشت.»
نخست‌وزیر اسرائیل همچنین جمهوری اسلامی، حماس و حزب‌الله لبنان را به تلاش برای اخلال در انتخابات این کشور یا دست‌کم تاثیرگذاری بر نتیجه آن متهم کرد.
«نتانیاهو هرگز شما را ناامید نخواهد کرد»
ترامپ در بخش دیگری از پیام خود، با اشاره به انتقادها از نتانیاهو در داخل و خارج از اسرائیل، او را رهبری «قدرتمند، شجاع و درخشان» خواند که توانسته است در برابر فشارهای شدید مقاومت کند.
او نوشت: «من بی‌بی را در دشوارترین شرایط زیر نظر داشته‌ام. مردان و زنان معمولی در چنین موقعیت‌هایی زیر فشار از پا درمی‌آمدند، اما بی‌بی از پا درنیامد. او در واقع قوی‌تر شد و امروز نیز همان قدرت را حفظ کرده است.»
رییس‌جمهوری آمریکا تاکید کرد نتانیاهو همان شریکی است که واشینگتن از اسرائیل انتظار دارد و در پایان پیام خود خطاب به شهروندان اسرائیلی نوشت: «بی‌بی نتانیاهو هرگز شما را ناامید نخواهد کرد.»
نتانیاهو پس از حمله هفتم اکتبر حماس به اسرائیل و آغاز جنگ در نوار غزه، با انتقادهای داخلی و بین‌المللی مواجه شده است.
در داخل اسرائیل، منتقدان او را به ناکامی در جلوگیری از حمله حماس متهم می‌کنند. هم‌زمان، شماری از کشورها و نهادهای بین‌المللی به عملکرد ارتش اسرائیل در جنگ غزه، به‌ویژه کشته شدن غیرنظامیان، اعتراض کرده‌اند.
ارتش اسرائیل هدف قرار دادن عمدی غیرنظامیان را رد می‌کند و می‌گوید حماس از مردم غزه به‌عنوان سپر انسانی استفاده می‌کند.
انتخابات پارلمانی اسرائیل قرار است پنجم آبان برگزار شود. این انتخابات که نخستین رای‌گیری سراسری اسرائیل پس از حمله هفتم اکتبر به شمار می‌رود، در فضایی رقابتی برگزار خواهد شد و نتیجه آن می‌تواند آینده سیاسی نتانیاهو و چشم‌انداز سیاست‌های منطقه‌ای اسرائیل را تعیین کند.
