خبرگزاری رویترز گزارش داد سیستم هشدار عربستان سعودی پیش از حملات مرگبار به فرودگاه ریاض فعال نشد و به‌گفته چند مقام غربی و عرب توقف هشدارهای عمومی در این کشور، پرسش‌هایی درباره امنیت شهروندان و توانایی عربستان برای مقابله با حملات حوثی‌های تحت حمایت جمهوری اسلامی ایجاد کرده است.
براساس این گزارش، عربستان سعودی چند روز پیش از مجموعه حملات مرگبار به فرودگاه بین‌المللی ریاض که دست‌کم ۱۸ کشته و بیش از ۳۰۰ زخمی بر جای گذاشت، صدور هشدارهای عمومی درباره حملات نظامی قریب‌الوقوع را متوقف کرده بود.
به‌گزارش رویترز، دولت عربستان هنوز توضیح نداده است که چرا پیش از چهار حمله به فرودگاه ریاض در روزهای گذشته، هیچ هشداری برای مردم صادر نشده بود.
رویترز در گزارش خود افزود هشدارهای حمله موشکی و پهپادی پیش‌تر نشان‌دهنده شدت خشونت‌هایی بودند که تلاش عربستان برای ارائه تصویری از آرامش و ثبات به شهروندان خود و جامعه جهانی را در جریان جنگ با حوثی‌های همسو با جمهوری اسلامی تحت تاثیر قرار داده‌اند.
چهار مقام غربی و عرب در منطقه و شماری از تحلیلگران سیاسی به رویترز گفتند نبود هشدار پیش از حملات فرودگاه، پرسش‌هایی درباره آسیب‌پذیری عربستان و توانایی این کشور برای حفاظت از شهروندان و بازدیدکنندگان ایجاد کرده است.
به‌گفته این منابع، این رویکرد همچنین بازتاب‌دهنده تلاش مقام‌های سعودی برای حفظ احساس عادی بودن شرایط در کشور است.
سلطان العامر، پژوهشگر سعودی مستقر در آمریکا و عضو ارشد مقیم اندیشکده شورای سیاست خاورمیانه، به رویترز گفت: «دولت عربستان می‌خواهد هر دو هدف را همزمان دنبال کند؛ از یک طرف عملیات نظامی انجام دهد و از طرف دیگر تلاش کند به مردم و طرف‌های خارجی اطمینان بدهد.»
سازمان دفاع مدنی عربستان، نهاد مسئول مدیریت شرایط اضطراری، امداد و آتش‌نشانی که زیر نظر وزارت کشور فعالیت می‌کند و مسئول صدور هشدارهای زودهنگام است، به پرسش‌های رویترز درباره علت توقف هشدارها پاسخ نداد.
دفتر رسانه‌ای دولت عربستان نیز در این‌باره اظهارنظری نکرد.
برخی تحلیلگران منطقه‌ای هشدار داده‌اند که این سیاست ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد، زیرا نبود هشدارها بر نگرانی و عدم اطمینان در جامعه عربستان افزوده است.
سازمان دفاع مدنی عربستان دوشنبه برای نخستین بار از ۲۹ سپتامبر هشدارهای جدیدی درباره تهدیدات احتمالی در ریاض و شهرهای جنوبی این کشور صادر کرد.
رویترز نتوانسته است مشخص کند که آیا ازسرگیری هشدارها در واکنش به حملات فرودگاه بوده است یا خیر. دولت عربستان نیز به درخواست اظهارنظر در این‌باره پاسخ فوری نداد.
سکوت سامانه هشدار زودهنگام عربستان
از زمان آغاز جنگ آمریکا و جمهوری اسلامی در ۹ اسفند سال گذشته، تمامی کشورهای حاشیه خلیج فارس هدف حملات موشکی و پهپادی حکومت ایران قرار گرفته‌اند، اما دولت‌های منطقه رویکردهای متفاوتی در اطلاع‌رسانی به مردم داشته‌اند.
وزارت کشور قطر تقریبا پیش از هر حمله، از جمله حملات اخیر در ماه ژوئیه، هشدارهایی به تلفن‌های همراه شهروندان ارسال کرده و از آنان خواسته است در خانه بمانند و از پنجره‌ها فاصله بگیرند.
بحرین و کویت نیز بارها با به صدا درآوردن آژیرهای خطر از مردم خواسته‌اند به پناهگاه بروند.
عربستان سعودی از ماه مه صدور هشدارهای تهدید از طریق تلفن‌های همراه و حساب‌های شبکه‌های اجتماعی را با استفاده از سامانه ملی هشدار زودهنگام آغاز کرده بود.
با این حال، با وجود افزایش حملات حوثی‌ها در روزهای منتهی به هفته گذشته، این سامانه دیگر هشداری صادر نکرد.
بر اساس پیام‌های منتشرشده در حساب سازمان دفاع مدنی عربستان در شبکه اجتماعی ایکس، آخرین هشدار پیش از حملات هفته گذشته در ۲۹ سپتامبر و برای استان جنوبی نجران صادر شده بود.
این در حالی است که سازمان دفاع مدنی همچنان هشدارهای مربوط به شرایط نامساعد جوی، از جمله بارندگی و سیل، را منتشر می‌کرد و حتی دوشنبه نیز چنین هشدارهایی صادر کرد.
این سازمان همچنین به شهروندان هشدار داده است که تصاویر، شایعات یا اطلاعات مربوط به رهگیری موشک‌ها و محل اصابت آنها را منتشر نکنند.
این هشدار، از جمله در پیامی که دوشنبه منتشر شد، بر اساس مقررات دولتی مصوب ماه مارس صادر شده است.
رویترز نتوانسته مشخص کند آیا فردی به‌دلیل انتشار چنین اطلاعاتی تحت پیگرد قضایی قرار گرفته است یا خیر. دفتر رسانه‌ای دولت عربستان نیز به درخواست اظهارنظر در این زمینه پاسخ نداد.
شکایت شهروندان از هشدارهایی که آنها را شب‌ها بیدار می‌کرد
دو مقام که به‌طور مستقیم از موضوع اطلاع داشتند، به رویترز گفتند پیش از حملات هفته گذشته به فرودگاه ریاض، مقام‌های یکی از دولت‌های غربی متحد عربستان از مسئولان سعودی پرسیده بودند چرا صدور هشدارها متوقف شده است.
به‌گفته این دو مقام، پاسخ مسئولان سعودی این بود که هشدارها بیش از اندازه زندگی روزمره را مختل می‌کردند و بسیاری از شهروندان شکایت داشتند که صدای هشدارها آنها را در طول شب از خواب بیدار می‌کند.
دفتر رسانه‌ای دولت عربستان و دیگر مقام‌های سعودی به درخواست رویترز برای اظهارنظر درباره این ادعا پاسخ ندادند.
مایکل رتنی، سفیر پیشین آمریکا در عربستان سعودی، گفت ریاض تلاش می‌کند میان اطلاع‌رسانی عمومی درباره حملات و جلوگیری از اختلال در زندگی روزمره مردم توازن برقرار کند، اما در عمل به احساس نگرانی درباره حملات دامن زده است.
او گفت: «رویکرد آنها در اطلاع‌رسانی عمومی بازتاب همان دوراهی است که با آن مواجه‌اند؛ باید به حوثی‌ها پاسخ دهند، اما نمی‌خواهند این اقدام باعث اختلال در جامعه شود و شیوه اطلاع‌رسانی آنها نیز بازتاب همین وضعیت است.»
رتنی افزود: «اما نبود هشدار درباره حملات قریب‌الوقوع حوثی‌ها، دقیقا همان اضطرابی را ایجاد می‌کند که آنها تلاش دارند از آن جلوگیری کنند.»
کمبود سامانه‌های دفاع هوایی برای حفاظت از سراسر عربستان
علی شهابی، تحلیلگر سعودی نزدیک به دولت، گفت عربستان چه هشدار زودهنگام صادر کند و چه نکند، به‌دلیل وسعت جغرافیایی خود برای حفاظت از تمامی تاسیسات و زیرساخت‌هایش با دشواری مواجه است.
او گفت: «در عربستان چیزهای بسیار زیادی برای حفاظت وجود دارد. این کشور، کشور بسیار بزرگی است که فرودگاه‌ها، خطوط لوله و تاسیسات نفتی فراوانی دارد.»
شهابی افزود: «پوشش دفاعی کافی برای حفاظت همزمان از همه این تاسیسات وجود ندارد. سامانه‌های پاتریوت، موشک‌های رهگیر و آتشبارهای موشکی به اندازه کافی در دسترس نیستند.»
او تاکید کرد: «نیاز عربستان به سامانه‌های پدافند هوایی عملا نامحدود است.»
وزیر انرژی عربستان: برگزاری کنفرانس به معنای پایان خطر نیست
با وجود حملات اخیر، عربستان سعودی دوشنبه میزبان یک کنفرانس بین‌المللی انرژی بود، هرچند شماری از مدیران ارشد شرکت‌های بزرگ نفتی از حضور در آن انصراف دادند.
در کنگره انرژی شورای جهانی نفت در ریاض، شاهزاده عبدالعزیز بن سلمان، وزیر انرژی عربستان و برادر ولیعهد این کشور، ضمن اذعان به وجود خطرات امنیتی، بر ادامه برنامه‌های اقتصادی عربستان تاکید کرد.
او از افرادی که برای شرکت در این کنفرانس به ریاض سفر کرده بودند تشکر کرد و گفت: «زیرا شما می‌دانید که این کشور امن است.»
وزیر انرژی عربستان در عین حال افزود: «گردهمایی ما در اینجا به این معنا نیست که خطر از میان رفته است.»
او تاکید کرد: «ما هرگز هیچ فرصتی را برای پایبندی به تعهدات و چشم‌انداز خود از دست نخواهیم داد.»
سفارتخانه‌های غربی هشدارهای محرمانه خود را صادر می‌کردند
به‌گفته دو مقام غربی، با وجود آنکه عربستان تا روز دوشنبه هیچ هشدار عمومی در ماه اکتبر صادر نکرده بود، ریاض در این مدت حدود ۱۲ بار هدف حمله قرار گرفته است.
در همین دوره، سفارتخانه‌های غربی در عربستان هشدارهای داخلی مربوط به تهدیدات موشکی و پهپادی را برای کارکنان خود صادر می‌کردند.
سه منبع آگاه و همچنین هشدارهایی که رویترز مشاهده کرده است، این موضوع را تایید می‌کنند.
یکی از این منابع گفت هشدارهای داخلی سفارتخانه‌ها بر اساس ترکیبی از اطلاعات امنیتی دولت آمریکا، سایر دولت‌های غربی و اطلاعات دریافتی از مقام‌های سعودی تهیه می‌شد.
به‌گفته منابع آگاه، کارکنان سفارتخانه‌ها همزمان با دو حمله نخست به فرودگاه ریاض در هفته گذشته هشدارهایی دریافت کرده بودند اما همین منابع گفتند حتی سفارتخانه‌ها نیز پیش از حمله روز شنبه هیچ هشدار داخلی دریافت نکرده بودند.
آنها توضیحی درباره علت این موضوع ارائه نکردند.
رویترز نیز نتوانسته مشخص کند چرا پیش از حمله روز شنبه، که مرگبارترین حمله هفته گذشته بود، هیچ هشداری صادر نشده است.
تصاویر لحظه حمله به فرودگاه ریاض
تلویزیون دولتی عربستان یک‌شنبه تصاویری از حمله روز شنبه به فرودگاه ریاض منتشر کرد. این تصاویر مسافران را در داخل ترمینال فرودگاه نشان می‌داد. ده‌ها نفر در صف سوار شدن به هواپیما ایستاده بودند. زنان و مردان دیگری روی صندلی‌ها نشسته بودند و در حالی که منتظر پرواز خود بودند، به صفحه تلفن‌های همراهشان نگاه می‌کردند. سپس ناگهان نور نارنجی و درخشان انفجار یک موشک در تصاویر ظاهر شد.
هکرها در حمله‌ای گسترده به سامانه‌های سرمایشی صدها سوپرمارکت در فرانسه، دمای یخچال‌ها و فریزرها را در طول شب تا ۵۰ درجه سانتی‌گراد افزایش دادند؛ اقدامی که باعث وقوع آتش‌سوزی، فاسد شدن مواد غذایی و خسارت‌های چند ده میلیون یورویی شد.
به گزارش رویترز، دادستانی پاریس دوشنبه ۲۰ مهر اعلام کرد که این حمله سایبری گسترده «یخچال‌های متصل به اینترنت در چندین شرکت بزرگ خرده‌فروشی مواد غذایی در سراسر فرانسه» را هدف قرار داده و به نابودی مواد غذایی و وقوع آتش‌سوزی منجر شده است.
سباستین لوکورنو، نخست‌وزیر فرانسه، به آژانس ملی امنیت سایبری این کشور (ANSSI) دستور داده است درباره این حمله تحقیق کند.
یکی از افراد دفتر نخست‌وزیری اعلام کرد فرانسه در حال هماهنگی با دیگر کشورهای اروپایی است، زیرا احتمال دارد کشورهای بیشتری هدف این حملات قرار گرفته باشند. مقام‌های فرانسوی همچنین در حال بررسی احتمال تهدید سایر شرکت‌های این کشور هستند.
گسترش حملات به چند کشور اروپایی
فلیکس اِمه، تحلیلگر ارشد اطلاعات تهدیدات سایبری در شرکت امنیتی سکویا (Sekoia)، اعلام کرد که اسپانیا، پرتغال، لهستان، آلمان و بلژیک نیز تحت تاثیر این حملات قرار گرفته‌اند.
چند شرکت بزرگ خرده‌فروشی فرانسه از آسیب دیدن فروشگاه‌های خود خبر داده‌اند. فروشگاه زنجیره‌ای کافور (Carrefour) اعلام کرد ۸۰ سوپرمارکت این شرکت هدف حمله قرار گرفته‌اند.به‌گفته شرکت مونوپری (Monoprix)پنج درصد از حدود ۴۹۰ فروشگاه این شرکت در فرانسه آسیب دیده‌اند. شرکت اینترماشه (Intermarché) هم گفت دمای یخچال‌ها در حدود ۱۵۰ فروشگاه، به مدت شش ساعت در طول شب، به ۵۰ درجه سانتی‌گراد رسیده است. سخنگوی شرکت مالک اینترمارشه گفت تمامی مواد غذایی آسیب‌دیده برای جلوگیری از خطرات بهداشتی دور ریخته شده‌اند. مدیرعامل شرکت کواپراتیو یو(Cooperative U) نیز تایید کرد که فروشگاه‌های این شرکت هدف حمله قرار گرفته‌اند.
بستنی‌های آب‌شده و مواد غذایی فاسد در خیابان‌های پاریس
گیرت دو کلرک، ساکن پاریس و یک شاهد عینی، به رویترز گفت که کارکنان یکی از فروشگاه‌های اینترمارشه در مرکز شهر، چرخ‌دستی‌های پر از مواد غذایی منجمد و یخ‌زدایی‌شده را در یک مخزن بزرگ زباله تخلیه می‌کردند.
او گفت بستنی‌های آب‌شده از بسته‌بندی‌های شکسته بیرون ریخته و در خیابان جاری شده بودند.
دومینیک شلشر، مدیرعامل گروه کواپراتیو یو(Cooperative U)، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «هدف قرار دادن تجهیزاتی که برای نگهداری محصولات تازه و تامین غذای مردم فرانسه ضروری هستند، اقدامی بسیار جدی و بی‌سابقه است.»
خسارت ده‌ها میلیون یورویی تنها در یک روز
هنوز برآورد جامعی از مجموع خسارت‌های واردشده به صنعت خرده‌فروشی فرانسه منتشر نشده است.
با این حال، تیری کوتیار، مدیرعامل اینترمارشه، به شبکه بی‌اف‌ام تی‌وی (BFM TV) گفت که این حمله «بی‌سابقه» می‌تواند تنها در یک روز، ده‌ها میلیون یورو خسارت در سراسر فرانسه ایجاد کند.
کریستل دلبرگ، مدیرکل اتحادیه اروپایی خرده‌فروشی یورو کمرس (EuroCommerce)، نیز گفت: «این حادثه اهمیت تاب‌آوری در سراسر زنجیره تامین را برجسته می‌کند.»
هکرها چگونه توانستند دمای یخچال‌ها را تغییر دهند؟
یخچال‌ها و فریزرهای فروشگاه‌های بزرگ معمولا از طریق پنل‌های کنترل مرکزی مدیریت می‌شوند.
این سامانه‌ها می‌توانند دمای تمام تجهیزات سرمایشی یک فروشگاه را تنظیم کنند و اغلب از طریق اینترنت در دسترس هستند تا شرکت‌های تعمیر و نگهداری بتوانند از راه دور آنها را کنترل و تنظیم کنند.
همین قابلیت دسترسی از راه دور، در صورت وجود آسیب‌پذیری امنیتی، می‌تواند راهی برای نفوذ هکرها فراهم کند.
یکی از منابع نزدیک به نخست‌وزیر فرانسه اعلام کرد که آژانس ملی امنیت سایبری این کشور یک آسیب‌پذیری در نرم‌افزار ارائه‌شده از سوی شرکت دانمارکی دانفوس (Danfoss) شناسایی کرده است.
شرکت دانفوس در واکنش اعلام کرد از حوادثی در فرانسه که تعداد محدودی از سامانه‌های مدیریت تجهیزات سرمایشی را تحت تاثیر قرار داده، اطلاع دارد.
این شرکت تاکید کرد دستگاه‌های آسیب‌دیده از نسخه‌های قدیمی میان‌افزار استفاده می‌کردند.
دانفوس افزود که مدت‌هاست به مشتریان توصیه می‌کند سامانه‌های تحت پشتیبانی خود را با جدیدترین نسخه میان‌افزار به‌روزرسانی کنند و سامانه‌های قدیمی را با راهکارهای نسل جدید جایگزین کنند.
هشدار امنیتی دو ماه پیش درباره آسیب‌پذیری سامانه‌های دانفوس
گروه تحقیقاتی تیم ۸۲ (Team82) وابسته به شرکت امنیت سایبری کلارتوری(Claroty) روز ۹ اوت گزارشی درباره آسیب‌پذیری‌های کنترل‌کننده AK-SM 800A شرکت دانفوس منتشر کرده بود.
بر اساس این گزارش، به‌روزرسانی‌های نرم‌افزاری ارائه‌شده از سوی دانفوس مشکلاتی را برطرف کرده بودند که می‌توانستند به مهاجمان اجازه دهند سازوکارهای احراز هویت را دور بزنند و روی دستگاه‌های آلوده کد اجرا کنند.
حملات اخیر همچنین شباهت‌هایی به اختلالاتی دارند که اواخر اوت در حدود ۱۲ فروشگاه مواد غذایی متعلق به مراکز نظامی آمریکا گزارش شده بود.
در آن حوادث نیز اختلال در یخچال‌ها به از بین رفتن مواد غذایی منجر شد.
اتحادیه خرده‌فروشی و توزیع فرانسه (FCD) در بیانیه‌ای خواستار «شفافیت کامل» شرکت دانفوس درباره این حادثه شد.
این اتحادیه اعلام کرد اولویت فروشگاه‌ها حفاظت از مصرف‌کنندگان و بازگشت هرچه سریع‌تر به فعالیت عادی است.
به‌گفته این اتحادیه، برخی فروشگاه‌های آسیب‌دیده فعالیت خود را از سر گرفته‌اند.
اختلال سایبری همزمان در فروشگاه‌های هلند و آمریکا
همزمان با حملات فرانسه، شرکت هلندی آهولد دلز (Ahold Delhaize) که مالک بزرگ‌ترین شبکه سوپرمارکت هلند، آلبرت هاین (Albert Heijn)، است و فعالیت گسترده‌ای نیز در آمریکا دارد، اعلام کرد با یک «مشکل امنیتی» در شبکه خود مواجه شده است.
این شرکت به‌عنوان اقدام احتیاطی، چند سامانه خود را از دسترس خارج کرده است.
در اپلیکیشن تلفن همراه این فروشگاه پیامی منتشر شد که اعلام می‌کرد به‌دلیل یک «حادثه امنیت سایبری»، امکان تحویل سفارش‌های مواد غذایی وجود ندارد.
سفارش‌های اینترنتی حدود ۱۰ درصد از فروش آلبرت هاین را تشکیل می‌دهند.
با وجود اختلال در خدمات آنلاین، فروشگاه‌های حضوری این شرکت همچنان باز بودند.
خبرگزاری هلندی ای‌ان‌پی (ANP) گزارش داد که فروشگاه‌های رقیب با افزایش چشمگیر سفارش‌های تحویل مواد غذایی مواجه شده‌اند.
با این حال، شرکت آهولد دلز اعلام کرد دلیلی برای مرتبط دانستن مشکل امنیتی شبکه خود با حملات رخ‌داده در فرانسه وجود ندارد.
این شرکت چهارمین خرده‌فروش بزرگ مواد غذایی در ایالات متحده است.
وب‌سایت‌های فروشگاه‌های زنجیره‌ای آمریکایی متعلق به پیام «وب‌سایت موقتا از دسترس خارج است» را نمایش می‌دادند، اما به گزارش رویترز هنوز مشخص نیست آیا سایر بخش‌های فعالیت این شرکت نیز تحت تاثیر قرار گرفته‌اند یا خیر.
روزنامه وال‌استریت ژورنال، در یادداشتی به بررسی دلایل و زمینه‌های موضع‌گیری‌هایی از دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، در حوزه سیاست خارجی پرداخته که پس از نزدیک به شش سال حضور در کاخ سفید و بیش از یک دهه قرار داشتن در مرکز سیاست آمریکا، همچنان می‌تواند جهان را غافلگیر کند.
به‌نوشته والتر راسل مید، نویسنده یادداشتی که دوشنبه ۲۰ مهر منتشر شد، ترامپ تنها در هفته گذشته احتمال حملات جدید به ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره را مطرح کرد، از خرید گازوئیل روسیه از سوی آمریکا خبر داد و در پی آن مقام‌های آمریکایی به اروپایی‌ها درباره احتمال قطع ارسال تسلیحات هشدار دادند، و یک «آتش‌بس انرژی» میان روسیه و اوکراین اعلام کرد که ظاهرا کی‌یف را غافلگیر کرد.
ترامپ همچنین به‌طور علنی احتمال ازسرگیری عملیات نظامی علیه حوثی‌های یمن را مطرح کرد و خواستار کناره‌گیری ولودیمیر زلنسکی، رییس‌جمهوری اوکراین، شد.
به‌‌نظر نویسنده موج تازه فعالیت‌های دیپلماتیک ترامپ بازتاب‌دهنده باورهای او درباره ایران، روسیه، اهمیت انرژی و کم‌اهمیت بودن اروپا در محاسبات راهبردی اوست.
ایران و جایگاه انرژی در سیاست خارجی ترامپ
والتر راسل مید سپس به ارزیابی نظر ترامپ درباره جمهوری اسلامی پرداخته و نوشته او از دهه ۱۹۸۰ ایران را تهدیدی علیه ایالات متحده می‌دانسته و معتقد است دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای یا تسلط این کشور بر منابع انرژی خلیج فارس، منافع آمریکا را به خطر می‌اندازد.
او همچنین باور دارد که سوخت‌های فسیلی همچنان یکی از عناصر اصلی قدرت اقتصادی و ژئوپلیتیکی خواهند بود و می‌خواهد ایالات متحده نقش مسلط را در منطقه خلیج فارس ایفا کند.
در مورد روسیه نیز ترامپ معتقد است واشینگتن و مسکو منافع مشترکی دارند؛ از جمله جلوگیری از تبدیل شدن روسیه به شریک زیردست چین، مقابله با افراط‌گرایی اسلام‌گرای سنی و مدیریت جایگاه دو کشور به‌عنوان تولیدکنندگان بزرگ انرژی.
ترامپ و ولادیمیر پوتین همچنین در تحقیر آنچه هر دو «خودکشی تمدنی» لیبرال‌های اروپایی معاصر می‌دانند، اشتراک نظر دارند.
بر اساس این دیدگاه، روابط واشینگتن و مسکو نباید بر سر مسائلی مانند بلندپروازی‌های ملی‌گرایانه اوکراین یا اعتراض‌های حامیان لیبرال این کشور در اروپا دچار اختلاف شود.
شکاف میان جنگ‌طلبان و مخالفان مداخله نظامی در ائتلاف ترامپ
به‌نوشته والتر راسل مید ترامپ می‌داند که ائتلاف سیاسی حامی او به دو جناح تقسیم شده است: گروهی که طرفدار سیاست خارجی سخت‌گیرانه و مداخله‌جویانه هستند و گروهی که خواهان محدود کردن مداخلات خارجی آمریکا هستند.
جناح تندرو خواستار اتخاذ سیاست‌های سخت‌گیرانه علیه روسیه و جمهوری اسلامی است. در مقابل، جناح مخالف مداخله نظامی می‌خواهد آمریکا روابط خود را با مسکو بهبود بخشد و از خاورمیانه فاصله بگیرد.
ترامپ تلاش کرده است با دنبال کردن سیاستی دوگانه، میان تمایلات شخصی خود و خواسته‌های پایگاه سیاسی‌اش سازگاری ایجاد کند.
او بدون آنکه تمام خواسته‌های هیچ‌یک از دو جناح را برآورده کند، به‌طور کلی در سیاست مربوط به ایران نفوذ بیشتری به تندروها داده و در سیاست مربوط به روسیه، ملاحظات جناح مخالف مداخله نظامی را بیشتر در نظر گرفته است.
به باور نویسنده، اکنون که ترامپ احتمال طولانی‌تر و پیچیده‌تر شدن جنگ در خاورمیانه را بررسی می‌کند، می‌خواهد با تلاش جدی‌تر برای گسترش روابط با مسکو، متحدان مخالف مداخله نظامی خود را راضی نگه دارد.
اینکه او می‌تواند دیپلماسی خود با روسیه را در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای به‌عنوان تلاشی برای تامین سوخت ارزان‌تر معرفی کند، مزیت دیگری برای او محسوب می‌شود.
نارضایتی افکار عمومی از جنگ ایران و نزدیکی به روسیه
نویسنده یادداشت در عین تایید کرده هرچقدر هم که این ترکیب سیاست‌ها از نگاه کاخ سفید منطقی به نظر برسد، افکار عمومی آمریکا از جنگ ایران و افزایش قیمت سوخت ناشی از آن رضایت ندارد و با امتیاز دادن به روسیه نیز موافق نیست.
تکیه بر تندروها در خلیج فارس و جلب رضایت مخالفان مداخله نظامی در موضوع روسیه، ممکن است هزینه‌های سیاسی را میان جناح‌های مختلف ائتلاف ترامپ تقسیم کند؛ اما بر اساس نظرسنجی‌ها، این ائتلاف در حال کوچک‌تر شدن است.
به نظر می‌رسد ریاست‌جمهوری ترامپ وارد مرحله تازه‌ای شده که احتمالا از نگاه خود او چندان رضایت‌بخش نخواهد بود.
آنچه در نهایت ائتلاف پرتنش جنبش «آمریکا را دوباره عظیم کنیم» یا ماگا را در کنار یکدیگر نگه می‌دارد، بیش از آنکه یک ایدئولوژی مشترک باشد، ایمان به شخص ترامپ است.
انتظارات بزرگ حامیان ترامپ
به‌گفته والتر راسل مید از نگاه طرفداران ترامپ، او می‌تواند مرزهای آمریکا را ببندد و دولت‌های ضدآمریکایی را در سراسر نیمکره غربی از میان بردارد. او می‌تواند:
نویسنده سپس تاکید کرده است که از نگاه این حامیان، روش‌های ترامپ ممکن است گاهی عجیب یا حتی ناخوشایند به نظر برسد، اما هیچ‌کس دیگری قادر نیست دستاوردهایی مشابه او داشته باشد. برای زنده نگه داشتن این باور، ترامپ باید توجه آمریکایی‌ها و جهان را همچنان بر نمایش سیاسی خود متمرکز نگه دارد. او همچنین باید فاصله میان وعده‌های درخشان و نتایجی را که ناگزیر تا اندازه‌ای ناامیدکننده خواهند بود، به حداقل برساند.
جنگ‌ها؛ فرصتی برای نمایش قدرت و خطری برای اعتبار ترامپ
جنگ‌ها انجام وظیفه نخست، یعنی جلب توجه عمومی، را آسان‌تر می‌کنند، اما تحقق وعده‌ها را دشوارتر می‌سازند. درگیری‌های نظامی می‌توانند نمایش‌هایی پرکشش ایجاد کنند و کمتر کسی این موضوع را بهتر از ترامپ درک می‌کند.
اما جنگ‌ها به‌راحتی با تبلیغات سیاسی قابل مدیریت نیستند.
با وجود تلاش‌های رییس‌جمهوری آمریکا، جنگ روسیه و اوکراین همچنان در حال تشدید است. همچنین برخلاف ادعاهای ترامپ درباره ضعف و ناتوانی حکومت ایران، قیمت بنزین و گازوئیل همچنان بالاست و گزارش‌هایی درباره آسیب‌پذیری پایگاه‌های نظامی آمریکا در خلیج فارس در برابر موشک‌های جمهوری اسلامی منتشر می‌شود.
به‌نوشته والتر راسل مید حامیان ترامپ به‌تدریج از خود می‌پرسند: پس آن قدرت خارق‌العاده‌ای که وعده داده شده بود، کجاست؟
سرخوردگی به‌آرامی آغاز می‌شود، اما می‌تواند به‌سرعت گسترش پیدا کند.
دشوارترین سال‌های احتمالی دوران سیاسی ترامپ
در شرایطی که نظرسنجی‌ها از انتخابات میان‌دوره‌ای دشوار برای جمهوری‌خواهان حکایت دارند، نگرانی درباره تبدیل شدن ترامپ به رییس‌جمهوری با نفوذ سیاسی محدود افزایش یافته و نرخ بهره و تورم نیز بر رأی‌دهندگان فشار وارد می‌کند، او ممکن است با دشوارترین سال‌های دوران طولانی فعالیت سیاسی خود روبه‌رو شود.
از نظر نویسنده، این مبارزه می‌تواند برای ترامپ بسیار تنهایی‌آور باشد. نه‌تنها دشمنان آمریکا خواهان شکست او هستند، بلکه بسیاری از متحدان این کشور نیز چنین خواسته‌ای دارند.
سیاست خارجی مبتنی بر «شوک و بهت» این امید را برای ترامپ ایجاد می‌کند که بتواند با دستیابی به موفقیت‌های غیرمنتظره، موقعیت سیاسی خود را تقویت کند. جهان باید خود را برای شوک‌های بیشتری از سوی ترامپ آماده کند. او انگیزه‌ای برای آرام کردن اوضاع ندارد.
هاآرتص از تلاش نتانیاهو برای جلب موافقت عربستان با پیوستن اسرائیل به جنگ علیه حوثی‌ها و مخالفت بن‌سلمان خبر داد. همزمان، آسوشیتدپرس گزارش داد ریاض تحقیقاتی را درباره ناکامی پدافند هوایی خود در رهگیری حملات مرگبار موشکی و پهپادی حوثی‌ها آغاز کرده است.
این روزنامه اسرائیلی منتقد نتانیاهو، دوشنبه ۲۰ مهر به نقل از یک منبع دیپلماتیک نوشت بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، می‌کوشد با میانجیگری آمریکا موافقت ریاض را برای مشارکت در عملیات علیه حوثی‌های یمن به دست آورد.
به گفته این منبع، محمد بن‌سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، به‌دلیل نگرانی از واکنش منفی افکار عمومی کشورش، با مشارکت نظامی اسرائیل مخالف است.
منبع دیگری که از این موضوع اطلاع دارد، به هاآرتص گفت نتانیاهو با این تلاش‌ها، تقویت روابط با ریاض و هموار کردن راه برای توافق عادی‌سازی روابط دو کشور در آینده را نیز دنبال می‌کند.
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، در ماه‌های اخیر برای عادی‌سازی روابط عربستان و اسرائیل در چارچوب توافق‌های ابراهیم تلاش کرده است، اما موضع رسمی ریاض این است که چنین توافقی تنها پس از پیشرفت چشمگیر در مسیر تشکیل کشور فلسطین امکان‌پذیر خواهد بود.
همزمان، آسوشیتدپرس به نقل از دو مقام منطقه‌ای گزارش داد عربستان سعودی تحقیقاتی را برای روشن شدن دلایل ناکامی پدافند هوایی خود در رهگیری موج حملات موشکی و پهپادی حوثی‌ها آغاز کرده است.
این بررسی‌ها حمله به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد ریاض را نیز در بر می‌گیرد؛ حمله‌ای که ۱۸ مهر دست‌کم ۱۳ کشته و ۳۰۹ زخمی بر جا گذاشت. این دو مقام به‌دلیل نداشتن مجوز برای اظهارنظر علنی، نخواستند نامشان فاش شود.
به گفته این مقام‌ها، یافته‌های اولیه نشان می‌دهد حوثی‌ها ابتدا چند پهپاد شلیک کردند تا مسیر را برای رسیدن ترکیبی از موشک‌های کروز و بالستیک به فرودگاه ریاض باز کنند.
یکی از این منابع گفت تحقیق همچنین به دنبال روشن کردن این موضوع است که چرا سامانه‌های پدافندی زودتر هشدار ندادند، در حالی که موشک‌ها و پهپادها برای رسیدن به ریاض بیش از هزار کیلومتر پیموده بودند.
آسوشیتدپرس نوشت حوثی‌ها موشک‌های بالستیک و سامانه‌های پیشرفته‌ای در اختیار دارند که به کلاهک‌های دارای قابلیت تغییر مسیر هنگام پرواز مجهزند و مقابله با آنها برای موشک‌های رهگیر پاتریوت و دیگر سامانه‌های دفاعی عربستان دشوار است.
ائتلاف به رهبری عربستان نیز اعلام کرد دوشنبه ۲۰ مهر در دو نوبت، موشک‌های بالستیک شلیک‌شده از سوی حوثی‌ها به سمت ریاض را رهگیری و منهدم کرده است.
فشار حملات و درخواست کمک از متحدان
حملات اخیر، فرودگاه‌ها و زیرساخت‌های عربستان را زیر فشار گذاشته است. پس از حمله مرگبار ۱۸ مهر، حمله دیگری به فرودگاه ریاض در ۱۹ مهر یک کشته و ۱۱ زخمی داشت. حوثی‌ها در همان روز از هدف قرار دادن فرودگاه دمام و دو تاسیسات آرامکو خبر دادند و مقام‌های هوانوردی عربستان، حمله به فرودگاه دمام را تایید کردند.
ریاض پیش‌تر خواهان حمایت نظامی مستقیم آمریکا علیه حوثی‌ها شده بود. اکسیوس ۲۰ شهریور گزارش داد بن‌سلمان در دو تماس تلفنی از ترامپ خواست این گروه را هدف قرار دهد، اما رییس‌جمهوری آمریکا درخواست او را رد کرد.
رویترز ۱۰ مهر از ارائه اطلاعات مربوط به هدف‌گیری و حضور مشاوران نظامی آمریکایی برای پشتیبانی از عملیات عربستان خبر داد. ترامپ سپس ۱۸ مهر گفت احتمال پیوستن آمریکا به حملات عربستان علیه حوثی‌ها را بررسی می‌کند.
عربستان برای تقویت پدافند خود به کشورهای دیگر نیز متوسل شده است. آسوشیتدپرس ۲۶ شهریور، همزمان با گزارش کاهش ذخایر موشک‌های رهگیر عربستان، خبر داد ریاض از فرانسه، بریتانیا، پاکستان و مصر درخواست اعزام تجهیزات و نیروهای پدافند هوایی کرده است.
بریتانیا با درخواست سوخت‌رسانی هوایی دفاعی در دوره‌ای محدود موافقت کرد. فابین ماندون، رییس ستاد نیروهای مسلح فرانسه، نیز ۱۶ مهر گفت پاریس و ریاض گزینه‌های استفاده از توان نظامی فرانسه برای حفاظت از پایانه نفتی ینبع را بررسی می‌کنند.
بلومبرگ گزارش داد با تشدید حملات جمهوری اسلامی در اطراف تنگه هرمز، شمار فزاینده‌ای از ابرنفتکش‌های بدون بار از حرکت به‌سوی خلیج فارس منصرف می‌شوند. این روند می‌تواند انتقال نفت در نزدیکی بندر فجیره و تداوم صادرات منطقه را مختل کند.
این خبرگزاری دوشنبه ۲۰ مهر، با استناد به داده‌های رهگیری نفتکش‌ها، نوشت دست‌کم ۱۰ نفتکش بسیار بزرگ حمل نفت خام و چند نفتکش از رده سوئزمکس که به‌سوی بندر فجیره در امارات متحده عربی حرکت می‌کردند، در روزهای اخیر متوقف شده‌اند یا مسیر خود را برگردانده‌اند.
نفتکش‌های رده سوئزمکس حدود یک میلیون بشکه نفت گنجایش دارند.
بلومبرگ نوشت کشتی‌های دیگر همچنان به‌سوی منطقه حرکت می‌کنند، اما عقب‌نشینی این نفتکش‌ها در میانه حملات تقریبا روزانه در اطراف تنگه هرمز، نگرانی درباره تداوم جریان نفت را افزایش داده است. برخی از این حملات در نزدیکی خود فجیره رخ داده‌اند.
فجیره اغلب مقصد میانی اعلام‌شده کشتی‌هایی است که برای دریافت محموله راهی دریای عمان هستند یا قصد ورود به خلیج فارس را دارند. به همین دلیل، شمار نفتکش‌های عازم این بندر، شاخصی برای سنجش تمایل شرکت‌های کشتیرانی به نزدیک شدن به تنگه هرمز است.
تهدید انتقال کشتی‌به‌کشتی نفت
به نوشته بلومبرگ، تغییر مسیر ابرنفتکش‌ها راهکاری را تهدید می‌کند که به احیای صادرات نفت خلیج فارس و نزدیک شدن آن به سطح پیش از جنگ کمک کرده است.
در این روش، نفتکش‌های بزرگ در نزدیکی فجیره و آب‌های عمان، بیرون از تنگه هرمز، منتظر می‌مانند. نفتکش‌های دیگری مسیر پرخطر عبور از تنگه را طی می‌کنند و نفت را از خلیج فارس به این کشتی‌ها می‌رسانند تا محموله به‌سوی خریداران حمل شود.
این ساز و کار به حضور مستمر نفتکش‌های دریافت‌کننده وابسته است. کاهش شمار این کشتی‌ها می‌تواند سبب کند شدن انتقال نفت شود و نفتکش‌های فعال در مسیر رفت‌وبرگشت از تنگه را برای تخلیه محموله بیشتر معطل نگه دارد، آن هم در شرایطی که همین حالا نیز نفتکش کافی در دسترس نیست.
این عقب‌نشینی با وجود درآمد بالای حمل نفت رخ می‌دهد. بلومبرگ نوشت کمبود جهانی نفتکش هزینه‌ها را چنان افزایش داده که اکنون اجاره یک کشتی برای حمل نفت از آمریکا به چین، بیش از پرتاب یک موشک به فضا هزینه دارد.
حملات پی‌درپی به نفتکش‌ها
مرکز مشترک اطلاعات دریایی ۱۲ مهر از ثبت چهار حمله به نفتکش‌ها در بخش عمانی تنگه هرمز، در فاصله ۹ تا ۱۲ مهر، خبر داد.
بر اساس گزارش این مرکز، آتش‌سوزی در یکی از نفتکش‌ها به تخلیه خدمه انجامید. در موردی دیگر، ورود پهپاد از دودکش به موتورخانه باعث آتش‌سوزی محدود و قطع موقت برق شد. دو نفتکش نیز هنگام خروج از تنگه هدف قرار گرفتند و یکی برق و دیگری نیروی محرکه خود را از دست داد.
این مرکز سطح تهدید را همچنان «شدید» ارزیابی کرد و از ادامه رصد کشتی‌های تجاری، پرواز پهپادها و تماس‌های رادیویی سپاه پاسداران خبر داد.
نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس نیز ۹ مهر، «الرویس»، «سینباد» و «مرسین پروسپریتی» را سه نفتکش هدف‌گرفته‌شده معرفی کرد که مالک یا اجاره‌کننده اماراتی داشتند. به گفته این نهاد، هر سه کشتی در دو ماه پیش از حملات، بارها از تنگه هرمز عبور کرده بودند.
پیش‌تر، سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا هشتم مهر از اصابت پرتابه‌ای ناشناس به سمت راست یک نفتکش در تنگه هرمز در روز هفتم مهر خبر داده بود.
احیای صادرات در معرض اختلال
افزایش نگرانی درباره امنیت نفتکش‌ها پس از بهبود نسبی صادرات نفت منطقه رخ می‌دهد. رویترز ششم مهر، با استناد به داده‌های کپلر، از افزایش صادرات نفت خام تولیدکنندگان عمده خاورمیانه به روزانه ۱۲ میلیون و ۸۰۰ هزار بشکه در سپتامبر، از ۱۰ شهریور تا هشتم مهر، خبر داده بود.
این رشد با افزایش محموله‌های عربستان سعودی و امارات و بهبود انتقال نفت از هرمز همراه بود. بر اساس همان گزارش، در هفته پیش از انتشار آن، ۱۹ ابرنفتکش در مجموع ۳۸ میلیون بشکه نفت عربستان را از تنگه خارج کردند.
با این حال، مجموع صادرات کشورهای مورد بررسی همچنان حدود شش میلیون بشکه در روز کمتر از سطح پیش از جنگ بود. آمار رهگیری نیز کشتی‌هایی را که هنگام عبور فرستنده شناسایی خود را خاموش کرده بودند، در بر نمی‌گرفت.
نخست‌وزیر بریتانیا گفت طرح حمله به پایگاه فرفورد به احتمال بسیار زیاد در ایران هماهنگ شده بود. وزیران خارجه ۲۹ کشور نیز در بیانیه‌ای ارزیابی لندن درباره دخالت جمهوری اسلامی در این رویداد را پذیرفتند. همزمان، بریتانیا دو ایرانی را به اتهام فعالیت‌های خصمانه تحریم کرد.
اندی برنهام دوشنبه ۲۰ مهر، در سخنانی در مجلس عوام بریتانیا، گفت: «طرح حمله به پایگاه فرفورد نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا تقریبا به‌طور قطع به دستور سپاه پاسداران ایران برنامه‌ریزی شده بود.»
همزمان با صحبت‌های برنهام، وزیران خارجه ۲۹ کشور، از جمله بریتانیا، آمریکا، فرانسه، آلمان، کانادا و استرالیا، در بیانیه‌ای مشترک از ارزیابی لندن درباره دخالت جمهوری اسلامی در رویداد پنج مهر در این پایگاه حمایت کردند.
بر اساس این بیانیه، بریتانیا به این نتیجه رسیده است که پرونده فرفورد نشان‌دهنده تداوم تمایل سپاه پاسداران به انجام فعالیت‌های خصمانه در خارج از مرزهای ایران، از طریق شبکه‌های مخفی و عوامل نیابتی است. در بیانیه، جزییات شواهد مبنای این ارزیابی ارائه نشده است.
امضاکنندگان بیانیه با اشاره به حادثه پنجم مهر در پایگاه نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا در فیرفورد، ارزیابی دولت بریتانیا درباره نقش داشتن ایران در این حادثه را تایید کردند.
در این بیانیه آمده است بریتانیا به این نتیجه رسیده که حادثه فیرفورد نشان‌دهنده تداوم آمادگی سپاه پاسداران برای انجام فعالیت‌های خصمانه در خارج از مرزهای ایران، از طریق شبکه‌های مخفی و عوامل نیابتی است.
این کشورها همچنین به موج اخیر حملات در اروپا علیه جوامع یهودی، روزنامه‌نگاران ایرانی و منافع آمریکا اشاره کردند که گروه «حرکت اصحاب الیمین الاسلامیه» (HAYI) مسئولیت آنها را بر عهده گرفته است.
امضاکنندگان بیانیه تاکید کردند هرگونه تلاش جمهوری اسلامی برای تهدید، ارعاب، آزار یا آسیب رساندن به افراد در قلمرو این کشورها غیرقابل قبول است.
آنها هشدار دادند برای شناسایی، تحقیق، مختل کردن و پیگرد قضایی عاملان اقدامات خصمانه به نمایندگی از ایران یا هر کشور دیگری اقدام خواهند کرد و در زمینه حفاظت از حاکمیت ملی، تقویت هماهنگی‌های بین‌المللی و پاسخ‌گو کردن عاملان این اقدامات متحد خواهند ماند.
فرفورد از پایگاه‌های اصلی مورد استفاده آمریکا برای حملات هوایی به ایران بود. تحقیقات پرونده فرفورد از پنج مهر و با بازداشت پنج مرد بریتانیایی در نزدیکی این پایگاه آغاز شد. پلیس در بازرسی از سه ون، بنزین پیدا کرد، اما هیچ بمب دست‌سازی کشف نشد.
پس از انتشار این بیانیه، سفیر جمهوری اسلامی در لندن، فراخوانده شدن از سوی دولت بریتانیا را تایید کرد و در گفت‌وگو با خبرگزاری دولتی ایرنا، اعلام کرد در این دیدار هرگونه نقش تهران در حادثه فرفورد را رد کرده است. او همچنین گفت از دولت بریتانیا خواسته است مدارک خود در این باره را ارائه کند.
پس از بازداشت یک شهروند ایرانی‌ـ‌بریتانیایی در ۹ مهر، پلیس بریتانیا روز ۱۴ مهر نیز مردی ۲۲ ساله را به‌عنوان هفتمین مظنون پرونده در لندن بازداشت کرد. جمهوری اسلامی پیش‌تر دخالت در این پرونده را رد کرده بود.
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، ۱۳ مهر خروج بمب‌افکن‌های آمریکایی از فرفورد را به تهدیدهای امنیتی مرتبط دانست و گفت این جابه‌جایی اتفاقی نبوده است.
اکسیوس نیز به نقل از مقام‌های آمریکایی، دریافت اطلاعات درباره احتمال حمله پهپادی جمهوری اسلامی را دلیل خروج ۱۲ بمب‌افکن بی۱ از این پایگاه اعلام کرد.
تحریم دو ایرانی و احضار سفیر جمهوری اسلامی
وزارت خارجه بریتانیا در بیانیه‌ای جداگانه اعلام کرد روح‌الله بازقندی و علیرضا (شهرام) تمرزاده را به‌دلیل نقش در تسهیل یا انجام فعالیت‌های خصمانه به نمایندگی از حکومت ایران تحریم کرده است. هر دو از ۲۰ مهر مشمول مسدودشدن دارایی‌ها، ممنوعیت سفر و محرومیت از مدیریت شرکت‌ها شده‌اند.
این وزارتخانه بازقندی را رییس عملیات ضدجاسوسی سپاه پاسداران معرفی کرد. بر اساس دلایل اعلام‌شده برای تحریم او، دولت بریتانیا دلایل معقولی برای ظن به مشارکتش در برنامه‌ریزی یا اجرای عملیات جاسوسی برای حکومت ایران دارد.
لندن همچنین بازقندی را به نقش‌آفرینی در تهدید به حمله، طراحی یا اجرای حملات علیه افراد و دارایی‌ها در بریتانیا یا دیگر کشورهای خارج از ایران مظنون می‌داند.
وزارت خارجه بریتانیا همچنین تمرزاده را به‌عنوان تسهیل‌کننده فعالیت‌های شبکه تبهکاری زیندشتی معرفی کرده که در چند توطئه علیه مخالفان حکومت ایران نقش داشته است. بریتانیا پیش‌تر شبکه زیندشتی را به دلیل مشارکت در فعالیت‌های خصمانه و بی‌ثبات‌کننده در این کشور تحریم کرده بود.
بیانیه تازه می‌گوید لندن دلایل معقولی برای ظن به حمایت یا کمک تمرزاده به تهدید، طراحی یا اجرای حملات علیه افراد در خارج از ایران دارد.
در بیانیه‌های منتشرشده، ارتباطی میان این دو فرد و پرونده فرفورد ذکر نشده است.
اد میلیبند، وزیر خارجه بریتانیا، تلاش‌های جمهوری اسلامی برای تضعیف امنیت کشورش و شرکای بین‌المللی آن از طریق شبکه‌های تبهکاری و گروه‌های نیابتی را غیرقابل‌قبول خواند و گفت: «بریتانیا تهدید در خاک خود را تحمل نخواهد کرد.»
میلیبند همچنین دستور احضار سفیر جمهوری اسلامی را صادر کرد. وزارت خارجه بریتانیا اعلام کرد استیون داوتی، وزیر امور خاورمیانه، در این احضار خواستار توقف فوری ارعاب، تهدید و فعالیت‌های خصمانه جمهوری اسلامی شد.
