آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در گزارشی محرمانه، از افزایش نگرانی خود درباره تاسیسات زیرزمینی غنی‌سازی اورانیوم در اصفهان خبر داد. تاسیساتی که جمهوری اسلامی سال گذشته وجود آن را اعلام کرد، اما تاکنون اجازه بازرسی از آن را به آژانس نداده است.
خبرگزاری رویترز جمعه ۲۲ آبان با استناد به گزارش محرمانه فصلی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی که آن را مشاهده کرده است، نوشت این نهاد از مکان دقیق تاسیسات غنی‌سازی اورانیوم اصفهان (IFEP)، وضعیت آن از نظر پادمان‌های هسته‌ای و اینکه آیا مواد هسته‌ای در آن وجود دارد یا نه، اطلاعی ندارد.
آژانس همچنین اعلام کرد جمهوری اسلامی اجازه بررسی اطلاعات طراحی یا بازرسی از تاسیسات غنی‌سازی اصفهان را که وجود آن در ژوئن ۲۰۲۵ اعلام شد، نداده است.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، در این گزارش به ادامه خودداری حکومت ایران از همکاری با آژانس برای رسیدگی به مسائل پادمانی حل‌نشده اشاره کرد و خواستار همکاری سازنده تهران شد.
گروسی تاکید کرد انجام فعالیت‌های راستی‌آزمایی آژانس در ایران بدون تاخیر بیشتر ضروری است.
در همین حال مجلس خبرگان رهبری ۲۱ آبان در بیانیه‌ای بررسی خروج جمهوری اسلامی از ان‌پی‌تی و بازنگری در دکترین دفاعی را «ضرورتی اجتناب‌ناپذیر» خواند و اعلام کرد «نمی‌توان به نهادهای بین‌المللی مسئول در این زمینه امید داشت».
در هفته‌های گذشته شماری از مقام‌های جمهوری اسلامی خواستار خروج از ان‌پی‌تی و حرکت به سوی تولید سلاح هسته‌ای شده‌اند.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، نهم آبان گفت هنوز تصمیمی برای تغییر دکترین هسته‌ای گرفته نشده، اما این موضوع در صورت وقوع دوباره جنگ مطرح است.
بر اساس گزارش رویترز، به جز نیروگاه اتمی بوشهر، آژانس نه اطلاعاتی از جمهوری اسلامی درباره وضعیت تاسیسات و مواد هسته‌ای دریافت کرده و نه به آن‌ها دسترسی داشته است.
آژانس بین‌المللی انرژی اتمی هشدار داد فقدان اطلاعات درباره اورانیوم غنی‌شده و دسترسی نداشتن به تاسیسات هسته‌ای از زمان جنگ ۱۲ روزه، موجب «نگرانی جدی درباره اشاعه تسلیحات هسته‌ای» شده که این نگرانی باید با نهایت فوریت برطرف شود.
این نهاد همچنین اعلام کرد نمی‌تواند با اطمینان نتیجه بگیرد که مواد هسته‌ای در ایران صرفا برای فعالیت‌های صلح‌آمیز استفاده شده‌اند.
گروسی پنجم آبان نیز در نشست شورای امنیت سازمان ملل هشدار داده بود بدون دسترسی بازرسان به تاسیسات و ذخایر اورانیوم ایران، دستیابی به راه‌حل دیپلماتیک پایدار ممکن نیست و برخی پرسش‌های پادمانی بیش از پنج سال است بی‌پاسخ مانده‌اند.
او اول آبان نیز اعلام کرده بود بیشتر اقدامات فنی لازم برای راستی‌آزمایی فعالیت‌های هسته‌ای ایران انجام شده و آژانس آماده اجرای این ماموریت است.
گروسی تاکید کرده بود دستیابی به توافق دیپلماتیک به راستی‌آزمایی و حمایت از فعالیت‌های آژانس نیاز دارد.
شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ۱۸ شهریور با تصویب قطعنامه‌ای، پرونده هسته‌ای جمهوری اسلامی را به‌دلیل عدم پایبندی به تعهدات پادمانی به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع داد.
در جریان جنگ ۱۲ روزه در خرداد ۱۴۰۴، تاسیسات هسته‌ای نطنز، فردو و اصفهان هدف حملات اسرائیل و آمریکا قرار گرفتند.
جمهوری اسلامی از آن زمان اجازه بازرسی از این سه سایت را به آژانس نداده است.
دونالد ترامپ گفت اگر رهبران جمهوری اسلامی تا پایان دوره ریاست‌جمهوری او در قدرت بمانند، آن را شکست می‌داند. او در گفت‌وگو با برنامه رادیویی «هیو هیویت» همچنین گفت برای اقدام نظامی دوباره علیه حکومت ایران تردید نخواهد کرد و حاضر است محاصره دریایی را ادامه دهد.
ترامپ در این مصاحبه که ۱۲ نوامبر، برابر با ۲۱ آبان، منتشر شد، در پاسخ به این پرسش که آیا باقی ماندن رهبران جمهوری اسلامی در قدرت پس از خروج او از کاخ سفید به معنای شکست خواهد بود، گفت «بله، شکست خواهد بود. قطعا.»
این پرسش پس از آن مطرح شد که هیویت آنچه را «نابودی برنامه هسته‌ای ایران» خواند، در صدر فهرست دستاوردهای ریاست‌جمهوری ترامپ قرار داد. ترامپ با ترتیب فهرست مخالفتی نکرد و گفت اقدامات دولتش در مرز آمریکا نیز باید به آن اضافه شود.
ترامپ گفت برای اقدام نظامی دوباره تردید نمی‌کند
هیویت با اشاره به دستور ترامپ برای کشتن قاسم سلیمانی در دوره نخست ریاست‌جمهوری‌اش و عملیات‌های نظامی دوره دوم، از او پرسید آیا برای جلوگیری از آنچه مجری «ارعاب متحدان و کشتی‌های آمریکا» از سوی حکومت ایران خواند، دوباره از نیروی نظامی استفاده خواهد کرد. ترامپ پاسخ داد «نه. هیچ تردیدی ندارم.»
او گفت اگر ببیند اوضاع برخلاف انتظارش پیش می‌رود، دست به اقدام نظامی خواهد زد و افزود «ممکن است همین حالا هم این کار را بکنم.»
ترامپ گفت درگیری‌ها سه هفته است که ادامه دارند و تاکید کرد آمریکا در پنج ماه گذشته هیچ سربازی از دست نداده است. او همچنین گفت اکنون نفت بیشتری نسبت به پیش از آغاز جنگ «خارج می‌کنیم».
ترامپ گفت حاضر است محاصره دریایی را ادامه دهد
هیویت از ترامپ پرسید آیا حاضر است محاصره دریایی را حتی اگر سقوط جمهوری اسلامی ۲۶ ماه طول بکشد، ادامه دهد. ترامپ پاسخ مثبت داد و مدعی شد حکومت ایران همین حالا در حال فروپاشی است.
او گفت آمریکا تنگه هرمز را «کاملا» در کنترل دارد و تاکید کرد [حکومت] ایران کنترل این آبراه را از دست داده است. او همچنین گفت نیروهای دریایی و هوایی و پدافند هوایی حکومت ایران از بین رفته‌اند، حکومت حقوق سربازانش را نمی‌پردازد و نرخ تورم به ۳۰۱ درصد رسیده است.
ترامپ احتمال ازسرگیری عملیات تمام‌عیار را مطرح کرد
ترامپ در بخش دیگری از مصاحبه گفت [حکومت] ایران موشکی دارد که می‌تواند به اروپا برسد و افزود اگر آمریکا عملیات خود را گسترش دهد، آن موشک را از بین خواهد برد. او نوع موشک یا برد دقیق آن را مشخص نکرد.
هیویت از ترامپ خواست عملیات رزمی تمام‌عیار را از سر بگیرد و آنچه از زیرساخت صنعتی ایران باقی مانده، از جمله تاسیسات کوه کلنگ‌گزلا، را هدف قرار دهد. ترامپ در پاسخ گفت «ممکن است این اتفاق بیفتد.» او همچنین گفت رییس‌جمهورهای پیشین آمریکا و کشورهای دیگر باید پیش‌تر علیه این تهدید اقدام می‌کردند.
ترامپ بودجه نظامی را به ادامه جنگ پیوند زد
ترامپ در پاسخ به پرسشی درباره درخواستش برای تامین ۳۵۰ میلیارد دلار بودجه نظامی گفت این رقم تقریبا حداقل مبلغی است که باید تصویب شود. او گفت آمریکا هر زمان که بخواهد می‌تواند در جنگ پیروز شود، اما زمان‌بندی اقدامات اهمیت دارد. او همچنین پرسید چرا پس از آغاز عملیات، بودجه لازم برای به پایان رساندن آن در اختیار دولت قرار نگیرد.
در پایان مصاحبه، هیویت پرسید اگر [حکومت] ایران یک مقام ارشد آمریکایی را بکشد، چه اتفاقی خواهد افتاد. ترامپ پاسخ داد «دیگر عمر چندانی نخواهند داشت.» او درباره شکل واکنش احتمالی آمریکا توضیح بیشتری نداد.
ترامپ گفت کشورهای منطقه از او خواسته‌اند حملات را فعلا تشدید نکند
ترامپ در گفت‌وگویی جداگانه با استیون ای. اسمیت در پادکست «استریت شوتر» گفت اگر درخواست کشورهای منطقه نبود، حملات علیه جمهوری اسلامی را تشدید می‌کرد. به گفته او، عربستان سعودی، قطر، کویت، امارات متحده عربی و بحرین ترجیح می‌دهند آمریکا فعلا جنگ را به شیوه کنونی ادامه دهد و فشار بر حکومت ایران را حفظ کند.
ترامپ در پاسخ به این پرسش که چرا جنگ همچنان ادامه دارد، گفت «می‌توانم فورا به آن پایان دهم. به درخواست کشورهایی که قصد حفاظت از آن‌ها را دارم، این کار را کمی طولانی‌تر و کمی متمدنانه‌تر انجام می‌دهیم.» او گفت عربستان سعودی از او خواسته است برای مدتی وضعیت به همین شکل بماند، چون به گفته او، جمهوری اسلامی «در حال فروپاشی» است.
او اسرائیل را نیز در شمار کشورهایی قرار داد که به گفته او، ادامه رویکرد کنونی را ترجیح می‌دهند. ترامپ افزود «آن‌ها از من خواسته‌اند این کار را انجام دهم و من هم انجام می‌دهم. مطمئن نیستم با آن موافق باشم.» وقتی اسمیت پرسید آیا بدون درخواست این کشورها حملات شدیدتری انجام می‌داد، ترامپ پاسخ داد «بله، این کار را می‌کردم.»
ترامپ از احتمال حمله به زیرساخت‌ها و مجموعه زیرزمینی کوه کلنگ گفت
ترامپ گفت آمریکا تاکنون بیشتر پل‌های ایران و بخش عمده‌ای از ظرفیت صنعتی این کشور را هدف قرار نداده و به زیرساخت‌های انرژی، از جمله تاسیسات تولید برق، حمله نکرده است. او تاکید کرد آمریکا می‌تواند زیرساخت‌های انرژی، پل‌ها و ظرفیت تولید ایران را ظرف سه روز از بین ببرد و برای هر دسته یک روز وقت بگذارد. او افزود آمریکا یک پل بزرگ را در واکنش به آنچه «رفتار بسیار بد» جمهوری اسلامی خواند، هدف قرار داده است.
رییس‌جمهوری آمریکا احتمال حمله به مجموعه زیرزمینی موسوم به «کوه کلنگ» را نیز مطرح کرد و گفت «ممکن است این کار را انجام دهم یا ندهم. آن‌ها در آنجا خیلی فعال نبوده‌اند، اما اگر فعال شوند، آنجا را هم بمباران خواهیم کرد.»
ترامپ در این گفت‌وگو نیز گفته‌هایش درباره نابودی نیروی دریایی، نیروی هوایی و پدافند هوایی حکومت ایران و تورم بیش از ۳۰۰ درصدی را تکرار کرد.
ترامپ تاکید کرد دست‌کم ۷۵ هزار معترض کشته شده‌اند
ترامپ گفت نیروهای جمهوری اسلامی دست‌کم ۷۵ هزار معترض را کشته‌اند و شمار واقعی قربانیان را بالاتر دانست. او حکومت ایران را «امپراتوری شر» خواند و گفت آمریکا اجازه نخواهد داد جمهوری اسلامی به سلاح هسته‌ای دست یابد.
اسمیت همچنین پرسید آیا تلاش‌های منتسب به جمهوری اسلامی برای کشتن ترامپ و دشمنی شخصی او با رهبران ایران در ادامه جنگ نقش داشته است. ترامپ چنین احساسی را واکنشی انسانی خواند و گفت «من از مردم ایران متنفر نیستم، اما فکر می‌کنم رهبری آن‌ها بسیار وحشتناک بوده است.» او حکومت ایران را مسئول کشته شدن شمار زیادی از نظامیان آمریکایی دانست و دشمنی جمهوری اسلامی با آمریکا و اسرائیل را از دلایل اقدام نظامی واشینگتن برشمرد.
ترامپ از تصمیمش برای آغاز جنگ پیش از انتخابات دفاع کرد
ترامپ در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر جنگ ایران و تعرفه‌های تجاری بر شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات گفت با وجود دشواری آغاز جنگ در آستانهٔ انتخابات، اقدام نظامی را ضروری می‌دانسته است. او توافق هسته‌ای دولت باراک اوباما را مسیری برای دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای توصیف کرد و تاکید کرد در صورت دستیابی جمهوری اسلامی به چنین سلاحی، احتمال استفاده از آن بسیار بالا بود.
ترامپ گفت افزایش قیمت نفت در مقایسه با خطر دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هسته‌ای اهمیت کمتری دارد و انتظار داشته بهای نفت بیش از این افزایش یابد.
مارک تیسن در یادداشتی در واشینگتن‌پست نوشت که میراث دونالد ترامپ را سرنوشت جمهوری اسلامی رقم خواهد زد. او خواستار پایان مذاکرات، گسترش حملات به ایران و حمایت پنهانی از مخالفان حکومت شد.
تیسن، نویسنده ارشد پیشین سخنرانی‌های جورج دبلیو. بوش، در یادداشت ۱۲ نوامبر خود استدلال کرد که شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای لزوما جایگاه ترامپ را در تاریخ تعیین نمی‌کند. او به تجربه رونالد ریگان اشاره کرد که دو سال پس از پیروزی در ۴۹ ایالت، در انتخابات میان‌دوره‌ای ۱۹۸۶ کنترل سنا را از دست داد، اما میراثش با پایان جنگ سرد گره خورد.
تیسن همچنین از راجر زکهایم، مدیر موسسه رونالد ریگان، نقل کرد که معیار ارزیابی جایگاه ترامپ در تاریخ، دستیابی به یک «پیروزی تاریخی» بر حکومت ایران خواهد بود.
تیسن ادامه مذاکرات با تهران را بی‌فایده دانست
تیسن عملیات نظامی آمریکا علیه حکومت ایران را موفق ارزیابی کرد، اما با استناد به سخنان ترامپ نوشت که واشینگتن باید به دنبال «پیروزی کامل» باشد. به گفته او، بیش از شش ماه مذاکره به رهبری جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهوری آمریکا، رهبران جمهوری اسلامی را به واگذاری بخش‌های باقی‌مانده برنامه هسته‌ای متقاعد نکرده است.
او استدلال کرد که حملات آمریکا برنامه هسته‌ای ایران را به‌طور چشمگیری عقب انداخته، اما ممکن است عزم حکومت را برای دستیابی به سلاح هسته‌ای تقویت کرده باشد. به ارزیابی تیسن، اگر جمهوری اسلامی تا پایان دوره ترامپ دوام بیاورد، رهبران آن ممکن است منتظر تغییر دولت در واشینگتن بمانند و سپس بازسازی برنامه هسته‌ای را آغاز کنند.
زیرساخت‌های انرژی و حمل‌ونقل در فهرست اهداف پیشنهادی قرار گرفتند
تیسن از ترامپ خواست چهره‌های باقی‌مانده رهبری جمهوری اسلامی را از میان بردارد و تاسیسات هسته‌ای، توان موشکی بالستیک و صنایع دفاعی باقی‌مانده حکومت ایران را هدف قرار دهد. او همچنین خواستار نابودی زیرساخت‌های اقتصادی و انرژی شد که به گفته او منابع مالی سپاه پاسداران را تامین می‌کنند.
پیشنهاد او شامل حمله به بزرگراه‌ها، خطوط راه‌آهن، فرودگاه‌ها و بنادر مهمی هم بود که به ادعای او حکومت ایران برای دور زدن محاصره دریایی آمریکا از آن‌ها استفاده می‌کند.
تیسن خواستار حمایت پنهانی برای سرنگونی جمهوری اسلامی شد
تیسن پیشنهاد کرد ترامپ پس از این حملات، پایان عملیات عمده رزمی را اعلام کند و پنهانی از تلاش‌ها در ایران برای تضعیف و در نهایت سرنگونی جمهوری اسلامی حمایت کند. او با اشاره به اینکه دیوار برلین پس از پایان ریاست‌جمهوری ریگان فرو ریخت، نوشت که نتیجه سیاست پیشنهادی‌اش ممکن است پس از خروج ترامپ از کاخ سفید مشخص شود.
او در پایان، مخالفتش را با توصیه به تدوین «راهبرد خروج» از ایران تکرار کرد و نوشت که به باور او، تغییر حکومت در ایران، ونزوئلا و کوبا می‌تواند ترامپ را در کنار ریگان و فرانکلین دی. روزولت در شمار برجسته‌ترین روسای‌جمهوری آمریکا قرار دهد.
استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا پس از دیدار با ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهوری روسیه، اعلام کرد او موافقت کرده است که نمایندگان اروپایی در دور بعدی مذاکرات صلح اوکراین شرکت کنند.
ویتکاف و جرد کوشنر، دیگر فرستاده ویژه آمریکا، پنجشنبه ۲۱ آبان و پس از برگزاری مذاکرات سه‌جانبه صلح در ابوظبی، در مسکو با ولادیمیر پوتین دیدار کردند.
با این حال، رهبر روسیه گفته است واشینگتن باید با متحدان اروپایی خود همکاری کند تا مشخص شود آن‌ها خواهان صلح در اوکراین هستند یا جنگ.
به‌گزارش رویترز تصمیم برای دادن کرسی به اروپا در میز مذاکرات دور بعدی می‌تواند نقطه عطفی در روند مذاکرات باشد. اما اظهارات پوتین نشان داد که با توجه به اختلاف‌نظرهای عمیق میان مسکو و پایتخت‌های اروپایی درباره چگونگی پایان جنگ، مذاکرات تا چه اندازه ممکن است دشوار شود.
ویتکاف پس از دیدار با پوتین در کرملین به تلویزیون دولتی روسیه گفت: «اروپایی‌ها در نشست بعدی شرکت خواهند کرد. ما این را رویدادی بسیار مهم می‌دانیم، زیرا آن‌ها شرکای ما هستند و برای ما اهمیت دارد که در مذاکرات حضور داشته باشند.»
اما در نشانه‌ای از تشدید دوباره تنش‌ها، ولودیمیر زلنسکی، رییس‌جمهوری اوکراین، که انتظار می‌رفت ویتکاف و کوشنر، بعدا در دوبلین با او دیدار کنند، گفت رویکرد آمریکا در گفت‌وگو با روسیه درباره نظم امنیتی جدید در اروپا را «کمی عجیب» می‌داند.
ابراز نگرانی زلنسکی پس از دو روز مذاکرات سه‌جانبه در ابوظبی انجام گرفت. این مذاکرات نخستین گفت‌وگوهای مستقیم میان روسیه و اوکراین با میانجی‌گری آمریکا در ۹ ماه گذشته بود.
کی‌یف و مسکو اعلام کردند که در این مذاکرات پیشرفت‌هایی حاصل شده، اما اختلافات عمده، از جمله بر سر مسائل سرزمینی، همچنان پابرجاست. روسیه حدود یک‌پنجم خاک اوکراین را در کنترل دارد و کی‌یف حاضر نیست از باقی‌مانده منطقه دونباس در شرق این کشور چشم‌پوشی کند.
اختلال مجدد در سامانه استارشیلد
رییس‌جمهوری اوکراین همچنین گفت محدودیت‌های جدید بر ارتباطات ماهواره‌ای ساخت آمریکا که کی‌یف در میدان نبرد از آن استفاده می‌کند، تاثیر گذاشته است.
زلنسکی افزود اختلالات در سرویس ارتباطات ماهواره‌ای استارشیلد گسترده بوده و سراسر خط مقدم و مناطق تحت کنترل روسیه در اوکراین را تحت تاثیر قرار داده است.
استارشیلد نسخه نظامی سرویس ارتباطات ماهواره‌ای استارلینک متعلق به شرکت اسپیس‌ایکس است و اوکراین ماه گذشته نیز با اختلالات مشابهی روبه‌رو شده بود.
او گفت: «تا این لحظه، اطلاعات بسیار کمی درباره محدودیت‌های استارشیلد داریم. اما برخی مسائل از همین حالا روشن است: اگر کسی در آمریکا تصمیم‌هایی می‌گیرد که عملا با خاک اوکراین چنان رفتار می‌کند که گویی متعلق به اوکراین نیست، این به ما نشان می‌دهد که اوضاع به کدام سمت پیش می‌رود.»
زلنسکی در پیامی در تلگرام گفت محدودیت‌های اعمال‌شده به‌صورت نظام‌مند، سرعت استفاده از استارشیلد را محدود کرده است.
به‌گفته او، در نتیجه این محدودیت‌ها، پهپادهای رهگیر اوکراینی نمی‌توانند به سرعت کافی برای سرنگون کردن پهپادهای روسی مجهز به موتور جت برسند.
شرکت اسپیس‌ایکس هنوز در این زمینه اظهارنظر نکرده است.
نقش اتحادیه اروپا در مذاکرات؟
در جریان مذاکرات کرملین، کوشنر به پوتین گفت واشینگتن آنچه را او «تغییری بزرگ» در موضع طرف اروپایی خواند، مشاهده کرده و اطمینان دارد که گسترش مذاکرات صلح و مشارکت دادن اروپایی‌ها مانع پیشرفت آن نخواهد شد.
پوتین گفت مسکو همواره آماده گفت‌وگو با اتحادیه اروپا درباره اوکراین بوده است، اما در عین حال به اختلافات جدی حل‌نشده اشاره کرد.
او گفت: «تا آنجا که به اروپایی‌ها مربوط می‌شود، ما هرگز با گفت‌وگو با اروپا مخالف نبوده‌ایم و هرگز این گفت‌وگو را قطع نکرده‌ایم. این آن‌ها بودند که گفت‌وگو با فدراسیون روسیه را قطع کردند.»
پوتین سپس هشدار داد که طرح اروپایی‌ها برای اعزام نیروهای غربی به اوکراین پس از دستیابی به توافق صلح، موجب ازسرگیری جنگ خواهد شد، زیرا روسیه چنین اقدامی را تهدیدی علیه امنیت خود تلقی خواهد کرد.
پوتین گفت: «ما بسیار مایلیم که شما آقایان و دولت آمریکا در مجموع با متحدان اروپایی خود همکاری کنید تا آن‌ها سرانجام تصمیم بگیرند چه می‌خواهند: صلح در اوکراین یا جنگ.»
یوری اوشاکوف، دستیار کرملین، در نشست توجیهی پس از مذاکرات، حضور اروپایی‌ها در دور بعدی مذاکرات صلح را تایید نکرد و گفت موضع کنونی آن‌ها درباره اوکراین به منزله «نسخه‌ای برای جنگی بی‌پایان» است.
پیشنهاد ماموریت امدادرسانی
پوتین به فرستادگان آمریکا گفت روسیه پیشنهاد می‌کند یک ماموریت مشترک بشردوستانه روسیه و اوکراین در شهر کوستیانتینیفکا در شرق اوکراین انجام شود؛ شهری که به‌گفته پوتین تحت کنترل مسکو است. اوکراین پیش‌تر این ادعا را رد کرده و گفته است که همچنان در این شهر حضور دارد.
پوتین گفت این ماموریت می‌تواند از طرحی الگوبرداری شود که در پایان ماه گذشته به ساکنان شهر اولشکی، واقع در جنوب شرقی اوکراین و تحت کنترل روسیه، امکان خروج داد و همچنین زمینه انتقال کمک‌های امدادی به کسانی را فراهم کرد که تصمیم گرفتند در شهر بمانند.
پوتین گفت روسیه برای پاک‌سازی منطقه اطراف کوستیانتینیفکا از مین به پنج روز زمان نیاز دارد. او افزود که هنوز ۴۰۰ تا ۵۰۰ نفر از ساکنان این شهر در آنجا حضور دارند.
رییس‌جمهوری روسیه همچنین گفت این ماموریت به جهان امکان خواهد داد دریابد چه کسی کنترل شهر را در دست دارد.
اوشاکوف، دستیار کرملین، گفت فرستادگان آمریکا از پیشنهاد پوتین استقبال کرده‌اند و در این زمینه با روسیه در تماس خواهند بود.
کی‌یف پیش‌تر ابراز نگرانی کرده بود که مسکو ممکن است بخواهد از آتش‌بس‌های برقرارشده برای چنین ماموریت‌هایی به‌منظور تجدید سازمان نیروهای نظامی خود استفاده کند.
مسکو امسال دستاوردهای سرزمینی عمده‌ای نداشته است، اما زیرساخت‌های اوکراین را به‌شدت هدف حمله قرار داده است.
در مقابل، کی‌یف نیز بارها پالایشگاه‌های نفت روسیه را با پهپاد هدف قرار داده و باعث کمبود سوخت در تابستان شده است؛ مشکلی که به‌گفته مقام‌های محلی، این هفته بار دیگر در برخی مناطق بروز کرده است.
پوتین هیچ نشانه‌ای از آمادگی برای تعدیل خواسته‌های سرزمینی خود نشان نداده است؛ خواسته‌هایی که شامل ایجاد یک منطقه حائل در بخش‌هایی از اوکراین می‌شود که روسیه رسما ادعای مالکیت آن‌ها را مطرح نکرده است.
او پنجشنبه گفت تنها خط مرزی که باید در تعیین حدود میان روسیه و اوکراین مبنا قرار گیرد، مرزی است که روسیه آن را مرز دولتی خود می‌داند. این اظهارات ظاهرا نشان‌دهنده عزم او برای پیگیری هدفش در تصرف کامل هر چهار منطقه اوکراین بود که به‌گفته خودش در سال ۲۰۲۲ به خاک روسیه ضمیمه کرده است.
اوشاکوف، دستیار پوتین، نیز ظاهرا بار دیگر بر خواسته روسیه مبنی بر توقف هرگونه فعالیت نظامی سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) در شرق اروپا و اوکراین تاکید کرده است.
هر دو طرف جنگ، آمریکا و جمهوری اسلامی، در حال حاضر به دنبال اعلام پیروزی هستند اما این غلبه و چیرگی در میدان جنگ تنها با امتیاز دادن طرف مقابل ممکن می‌شود. ظاهرا برای همین است که هیچ‌کدام نمی‌توانند با توافق از جنگ بیرون بیایند یا به پایانی دلخواه برسند.
حالا بعد از حدود هشت ماه هنوز برنده‌ای پیدا نشده و تا وقتی پیدا نشود، این وضعیت ملتهب و آتش زیر خاکستر مانده ادامه پیدا خواهد کرد. به نظر می‌رسد این روزها هر بیانیه، هر تکذیب و هر تهدید، بیشتر از آنکه یک تیتر خبری باشد، قیمت‌گذاری برای بهای خروجی است که هیچ‌کس حاضر نیست آن را بپردازد.
خروج پیروزمندانه یا نرمش قهرمانانه
ترامپ نمی‌تواند جنگی را که خودش شروع کرده، بدون نتیجه تمام کند. جی‌دی ونس بعد از باخت جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای نوشت: «دلیل باخت ما جنگ است.» ترامپ حرف او را تا حدی قبول کرد، اما گفت اگر برمی‌گشت باز هم همین کار را می‌کرد و کمی بعد در پستی نوشت: اگر جلو دسترسی جمهوری اسلامی به سلاح هسته‌ای گرفته نمی‌شد، «اسرائیل و در واقع کل خاورمیانه امروز وجود نداشتند».
پس جنگی که به قول ترامپ چنین چیزی را نجات داده، نمی‌تواند با دست خالی و بدون ارزش افزوده برای آمریکا تمام شود. برای همین پرونده هسته‌ای برای او سند پیروزی است، اما این رد مذاکره نیست: ترامپ دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای را «غیرقابل مذاکره» خواند و هم‌زمان از جست‌وجوی «راه‌حلی بلندمدت» حرف زد. خط قرمز او بمب است، نه گفت‌وگو.
تهران هم از طرف مقابل چنین حساب و کتابی دارد. سپاه پاسداران در نامه‌ای به رأی‌دهندگان آمریکایی، جنگ را شکست آمریکا خواند. محسن رضایی هم که چهره یک تندرو نظامی را به خود گرفته، به‌عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی، بعد از دیدار با پوتین در مسکو گفت تا وقتی هفت شرط تهران اجرا نشود، نه مذاکره‌ای در کار است و نه تنگه هرمز باز می‌شود.
هفت شرط جمهوری اسلامی شامل پایان جنگ در همه جبهه‌ها، آزادسازی دارایی‌ها، لغو تحریم نفتی و پایان محاصره بنادر است. هر کدام از این‌ها، اگر بدون بازپرداختی باشد، در روایت جمهوری اسلامی یعنی آمریکا به هدفش نرسیده و تهران می‌تواند خودش را به‌عنوان پیروز این جنگ نمایش دهد، که البته بی‌راه نیست.
این به معنای وجود اختلافات واقعی است. واشینگتن امتیاز درباره اورانیوم بسیار غنی‌شده و دسترسی بازرسان را از همان آغاز می‌خواهد، و تهران می‌گوید ابتدا باید شروطش اجرا شود، از آزادسازی دارایی‌ها تا لغو تحریم نفتی. باز شدن و عادی شدن رفت و آمد در تنگه هرمز هم یکی از موضوعات است و هم یکی از اهرم‌های مذاکرات.
این روزها، حداقل چیزی که هر طرف می‌خواهد، همان چیزی است که طرف مقابل آن را شکست خودش می‌داند. اما این وضعیت ثابت نیست. بهای خروج با عجله در حال بالا رفتن است.
نکته اینجاست که هر دو طرف به‌شدت خواهان خروج پیروزمندانه هستند و نمی‌خواهند نرمش قهرمانانه داشته باشند. انتخابات میان‌دوره‌ای نشان داد عجله کدام طرف بیشتر است.
در واشینگتن، ونس باخت را به جنگ نسبت داد و ترامپ هم گران‌شدن بنزین را تا حدی پذیرفت؛ یعنی برای او خروج فوری‌تر شده است. همین نتیجه باعث شده در تهران، چنانچه گلف‌نیوز در تحلیلی نوشته، انعطاف کمتر شود و در طرف مقابل آمریکایی‌ها منعطف‌تر شوند؛ به‌نظر می‌رسد منطق این باشد که اگر زمان به نفع من کار می‌کند، چرا زودتر امتیاز بدهم؟
رفتارهای مشکوک و جنگ روایتی
یک رفتار مشترک را می‌توان در هر دو سوی این جنگ فرسایشی مشاهده کرد. هر دو سو، دو مخاطب دارند، یکی به‌عنوان طرف جنگ و دیگری مخاطب داخلی.
جمهوری اسلامی چیزی را به طرف مقابل و میانجی‌گرهایش می‌گوید، اما در رسانه‌ها همچون گلوله آتش خودش را نمایش می‌دهد. در سوی مقابل ایالات متحده آمریکا نیز علی‌الظاهر همین استراتژی را پیش گرفته است.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، اخیرا گفت «پیشرفتی برای گزارش ندارم» و در ادامه بعضی خواسته‌های جمهوری اسلامی را مضحک خواند. روز بعد ترامپ از «شتاب مثبت» در مذاکرات سخن گفت، جنگ را عملا تمام‌شده خواند و حمله تازه را بسیار بعید دانست، اما هم‌زمان گفت بزرگ‌ترین محاصره دریایی تاریخ و محاصره زمینی نیز همچنان پابرجاست.
این حرف‌های ترامپ برای او هزینه‌ای ندارد و به تهران هم امتیازی نمی‌دهد، اما بازار همیشه به این حرف‌ها واکنش نشان می‌دهد و قیمت نفت را بالا و پایین می‌کند.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، در ایکس نوشت: «دست از ساختن خبر جعلی درباره مذاکرات خیالی بردارید.» عباس عراقچی هم گفت برنامه‌ای برای دیدار رضایی و ونس وجود ندارد. آن‌ها تلاش می‌کنند تا به سرعت حرف‌های طرف مخاصمه خود را تکذیب کنند و به قولی در جنگ روایت‌ها عقب نیفتند.
تهدید، اهرم چانه‌زنی
محسن رضایی حدود یک ماه پیش، به‌عنوان تهدیدی برای شروع‌نشدن دوباره درگیری‌های مستقیم، گفت اگر جنگ از سر گرفته شود، کابل‌ها، دیتاسنترها و تاسیسات هوش مصنوعی منطقه را هدف قرار می‌دهند.
فایننشال‌تایمز در گزارشی نوشته دست‌کم چهار شناور مرتبط با ایران بالای کابل‌های زیردریایی خلیج عمان رفتار غیرعادی داشته‌اند. شرکت ویندوارد، که این رفتار را ردیابی کرده، می‌گوید این الگو با نقشه‌برداری از مسیر کابل‌ها یا گذاشتن مین هم‌خوانی دارد، که البته قابل اثبات نیست!
ایالات متحده و جمهوری اسلامی هر دو تلاش دارند دیپلماسی و آمادگی نظامی را هم‌زمان پیش ببرند؛ یعنی این رفتار را می‌شود هم مقدمه عمل تعبیر کرد و هم بخشی از چانه‌زنی.
در تنگه هرمز هم تصویر بسیار مبهم است. الجزیره با استناد به مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) گزارش داده دست‌کم ۱۱ کشتی در یک هفته در تنگه و اطراف آن هدف قرار گرفته و سه کشتی غرق شده‌اند.
ارزیابی دریایی منتشرشده از طریق همین نهاد برخی حمله‌ها را به سپاه نسبت می‌دهد، اما جمهوری اسلامی می‌گوید نفتکشی که آتش گرفت به مین برخورد کرده است. اگر این فشارها حساب‌شده باشند، کارکردشان روشن است: هزینه از سرگیری جنگ را برای کشورهای خلیج فارس و شرکت‌های آمریکایی بالا می‌برند.
قدم اول نصیب کدام طرف می‌شود
وقتی هر قدم بخشی از روایت است، ترتیب قدم‌ها خودش مساله می‌شود. بنا بر گزارش آکسیوس، طرحی دو روزه روی میز است: آمریکا محاصره را بردارد و بخشی از دارایی‌ها را آزاد کند، جمهوری اسلامی بازرسان سازمان ملل را دعوت کند، روز دوم تنگه هرمز باز شود و بعد گفت‌وگو درباره اورانیوم غنی‌شده شروع شود. به گفته کالین، رییس سازمان اطلاعات ترکیه، گره همین‌جاست که کدام طرف اول حرکت کند. هر طرفی که انعطاف بیشتری نشان دهد و آماده دادن امتیاز شود، چهره بازنده به خود می‌گیرد.
اما یک بازیگر سوم هم هست که می‌تواند این ترتیب را به هم بزند: اسرائیل. گزارش‌ها می‌گویند نتانیاهو از ترامپ خواسته بود بعد از انتخابات آمریکا دوباره حمله کند و وزیر دفاعش هم گفته ماموریت در ایران کامل نشده است. اما این دولت در حال تغییر است. رییس‌جمهوری اسرائیل بعد از انتخاباتی که هیچ بلوکی اکثریت نیاورد، مأموریت تشکیل دولت را به آیزنکوت، رقیب مستقیم نتانیاهو سپرده است. اینکه دولت آینده اسرائیل در برابر ایران چه خواهد کرد، هنوز معلوم نیست.
ترامپ بعد از دیدار با نخست‌وزیر قطر گفت آمریکا «فقط وضع موجود را نگه می‌دارد» و نوشت متحدان خلیجی هم همین را ترجیح می‌دهند. دلیلش را می‌توان در بالا رفتن هزینه‌های جنگ برای آن‌ها یافت. برای ترامپ، وضع موجود محاصره‌ای است که اهرم فشار را بالای سر جمهوری اسلامی نگه می‌دارد، بی‌آنکه هزینه جنگ تمام‌عیار را داشته باشد و بی‌آنکه پیش از گرفتن امتیاز هسته‌ای چیزی بدهد. برای تهران، به نظر می‌رسد، فشاری است که بدون پذیرفتن هیچ شرطی احتمالا قابل تحمل می‌ماند. توافق، برعکس، از هر دو می‌خواهد اول حرکت کنند، امتیازاتی بدهند و روایت دیگری را بپذیرند.
البته به این معنی نیست که وضع موجود برای طرفین مطلوب یا بی‌هزینه باشد: به همین خاطر است که جنگی در مقیاسی کوچک در برخی مناطق ادامه دارد، ایالات متحده آمریکا به قشم حمله می‌کند و ترامپ آن را «حمله‌های جزئی» می‌نامد، و بنا بر گزارش‌ها کشتی‌ها هم هدف قرار می‌گیرند. این ناآرامی هزینه دارد، اما این هزینه‌ای تا حالا هیچ‌کدام را مجبور به پذیرفتن روایت شکست نکرده و شاید به همین دلیل ماندگار شده است.
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، با تاکید بر اینکه نیازی به توافق با ایران نیست، از جی‌دی ونس، معاون خود، خواست تمام توجهش را به آنچه «فساد و جرم» در شهرها و ایالت‌های تحت اداره دموکرات‌ها خواند، معطوف کند. ونس پیش‌تر در تلاش برای توافق با تهران نقش داشت.
ترامپ پنجشنبه ۲۱ آبان در تروث سوشال نوشت: «از ونس، معاون رییس‌جمهوری، خواسته‌ام تمام توجه خود را بر فساد و جرایم گسترده‌ای متمرکز کند که در شهرها و ایالت‌های تحت اداره دموکرات‌ها در سراسر آمریکا جریان دارد.»
او مینه‌سوتا، کالیفرنیا و ایلینوی را از جمله ایالت‌هایی خواند که به گفته او با سوءمدیریت و فساد روبه‌رو هستند و دموکرات‌ها را به سرقت ماهانه میلیاردها دلار متهم کرد.
رییس‌جمهوری آمریکا در ادامه همین پیام، درباره ایران نوشت: «ما به توافق با ایران نیازی نداریم. آن روزها مدت‌هاست گذشته است. ما پولشان را در اختیار داریم، صدها میلیارد دلار، و تنگه‌شان را هم در اختیار داریم!»
ونس پیش‌تر در تلاش برای دستیابی به آتش‌بسی تازه و ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای با ایران نقش پررنگی داشت و جنگ را عامل شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای دانسته بود.
پیام ترامپ نیز مشخص نمی‌کند این دستور چه تغییری در مسئولیت ونس در پرونده ایران یا تماس‌های دیپلماتیک ایجاد خواهد کرد.
فشار اقتصادی به‌جای جنگ یا توافق
اظهارات تازه ترامپ در پی گزارش اکسیوس درباره ترجیح ادامه فشار اقتصادی و محاصره بر ازسرگیری جنگ یا پذیرش توافقی نامطلوب با تهران مطرح شد.
اکسیوس ۱۹ آبان به نقل از سه نفر از حاضران در نشست غیرعلنی وزیران خارجه گروه هفت در پاریس نوشت مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، این انتخاب را برای همتایانش تشریح کرد.
به روایت این منابع، روبیو گفت ترامپ برای ادامه فشارها موعد پایانی تعیین نکرده و هدف این سیاست، محدود کردن منابع مالی جمهوری اسلامی، تامین مالی گروه‌های متحد آن و بازسازی توان نظامی حکومت ایران است.
روبیو در اظهارات علنی خود نیز تحریم‌ها و محاصره دریایی را چنان موثر توصیف کرد که ترامپ نیازی به عملیات نظامی گسترده نمی‌بیند؛ با این حال، آمادگی واشینگتن برای دستیابی به توافقی واقعی را اعلام کرد.
ترامپ ۲۰ آبان در مراسم روز کهنه‌سربازان در گورستان ملی آرلینگتون، خواستار پیروزی «کامل و صددرصدی» بر جمهوری اسلامی شد، اما شروط مشخص تحقق این هدف را توضیح نداد.
تلاش قطر برای بازگرداندن دو طرف به مذاکره
در مقابل، میانجی‌ها همچنان برای جلوگیری از ازسرگیری جنگ و بازگشت دو طرف به مذاکره تلاش می‌کنند.
اورشلیم‌پست به‌نقل از منابع دیپلماتیک گزارش داد محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر، در نشست ۱۹ آبان گروه هفت گفته دوحه پیش از حمله احتمالی آمریکا، دست‌کم دو هفته برای رسیدن تهران و واشینگتن به تفاهم فرصت گرفته است.
به روایت این روزنامه، اختلاف اصلی بر سر ترتیب اجرای اقداماتی مانند رفع محاصره دریایی، رسیدگی به پرونده هسته‌ای و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران است.
اکسیوس نیز گزارش داد نخست‌وزیر قطر خواهان مشارکت چین و کشورهای اروپایی در جایگاه ضامن توافق است تا نگرانی تهران از نقض توافق و ازسرگیری جنگ کاهش یابد.
وزیران امور خارجه گروه هفت در بیانیه ۲۰ آبان از تلاش میانجیگران منطقه‌ای و راه‌حل دیپلماتیک حمایت کردند، اما بر ادامه فشارهای اقتصادی و سیاسی در صورت شکست دیپلماسی تاکید کردند.
در سوی دیگر، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، ۲۰ آبان در مصاحبه با المیادین هرگونه مذاکره جاری با آمریکا را رد کرد. او مذاکره هسته‌ای را به پاسخ روشن واشینگتن و اجرای هفت شرط تهران منوط دانست و گفت اورانیوم غنی‌شده از ایران خارج نخواهد شد.
