دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، به اکسیوس گفت به تصمیمگیری برای از سرگیری عملیات رزمی عمده علیه جمهوری اسلامی نزدیک شده است؛ عملیاتی که به گفته او «بزرگتر و گستردهتر» از عملیات خشم حماسی خواهد بود.
این رسانه پنجشنبه یکم مرداد نوشت ترامپ در مصاحبهای کوتاه با باراک راوید، خبرنگار اکسیوس، تاکید کرد هنوز تصمیم نهایی خود را نگرفته است، با این حال پذیرفت چنین تصمیمی پیامدهایی خواهد داشت.
اکسیوس نوشت ترامپ برای اتخاذ این تصمیم مهلتی تعیین نکرده است.
تنشها میان آمریکا و جمهوری اسلامی با وارد شدن فعالانه حوثیها، گروه نیابتی تحت حمایت جمهوری اسلامی به معادله، تشدید و وارد مرحله تازهای شده است.
ترامپ ساعاتی پیش از این گفتوگوی کوتاه در شبکه اجتماعی تروث سوشال، این گروه و جمهوری اسلامی را به مجازاتی سنگین در ازای حملات به نفتکشها در دریای سرخ تهدید کرد.
او نوشت: «اگر بار دیگر این کار را انجام دهند، آمریکا ایران را مسئول خواهد دانست؛ زیرا حوثیها عامل و نیروی نیابتی ایران هستند و مجازات نظامی سنگینی بر ایران و البته خود حوثیها اعمال خواهد شد.»
ترامپ همچنین به اکسیوس گفت اگر او بخواهد، اسرائیل «ظرف دو دقیقه به عملیات ملحق خواهد شد».
او همزمان تاکید کرد آمریکا برای آغاز عملیاتی تازه علیه جمهوری اسلامی «به هیچکس نیاز ندارد».
ترامپ افزود پیوستن اسرائیل به چنین حملاتی «پیامدهایی» خواهد داشت و به احتمال زیاد جمهوری اسلامی به اقدامات تلافیجویانه علیه اسرائیل دست خواهد زد.
او در این گفتوگو هم به تمایل مقامهای جمهوری اسلامی به مذاکره اشاره و سپس تاکید کرد آنها در حال حاضر برای دستیابی به توافق آماده نیستند.
ترامپ گفت: «هنوز به اندازه کافی درد نکشیدهاند.»
دو منبع منطقهای آگاه به تلاشهای میانجیگرانه میان آمریکا و جمهوری اسلامی به اکسیوس گفتند در روزهای گذشته پیشنهادهایی به حکومت ایران ارائه شد، اما آنها آخرین پیشنهادها را نپذیرفتند.
یکی از این منابع گفت: «ما در تلاشیم، اما ایرانیها همکاری نمیکنند.»
در روزهای گذشته گمانهزنیهایی درباره احتمال شدت گرفتن حملات از سوی آمریکا منتشر شد. اکسیوس و فاکس نیوز، ۲۹ تیر در گزارشهایی جداگانه به نقل از مقامهای آمریکایی نوشتند ترامپ در فکر بازگشت به جنگ تمامعیار است، در حالی که میانجیها همچنان به دنبال راهی برای برقرار کردن مجدد آتشبس هستند.
اکسیوس در آن گزارش نوشت ترامپ به نقطهای سرنوشتساز در جنگ با جمهوری اسلامی نزدیک شده است؛ بهگونهای که مقامهای آمریکایی و اسرائیلی تنها دو سناریو واقعبینانه برای پایان این درگیری متصور هستند: یا پیگیری یک آتشبس ۱۰ روزه جدید با هدف بازگشایی تنگه هرمز و یا آغاز یک کارزار نظامی گسترده و مشترک با اسرائیل برای وادار کردن تهران به تسلیم.
فاکس نیوز نیز به نقل از یک مقام آمریکایی نوشته بود نیروهای آمریکایی از زمان ازسرگیری حملات در شامگاه ۱۷ تیر، تا حد زیادی از حمله به مناطق اطراف تهران و همچنین تاسیسات هستهای ایران خودداری کردهاند اما اگر بازگشت به عملیات جنگی تمامعیار رخ دهد، این وضعیت میتواند تغییر کند.»
همزمان با این گمانهزنیها، روزنامه والاستریت ژورنال یکم مرداد با استناد به افراد آگاه، مقامهای آمریکایی و دادههای رهگیری پروازها گزارش داد آمریکا در هفته گذشته نیروهای ویژه، جنگندهها، بمبافکنها، تسلیحات و گروههای پزشکی بیشتری به خاورمیانه اعزام کرده است.
این رسانه نوشت همزمان با انتقال نیروهای عملیات ویژه آمریکا به خاورمیانه، اسکادرانهایی از جنگندههای آمریکایی در نقاط مختلف خاورمیانه مستقر شدهاند و بمبافکنهای مستقر در پایگاههای آمریکا و بریتانیا نیز برای افزایش احتمالی عملیات در حالت آمادهباش قرار گرفتهاند.
جمهوری اسلامی جبهه یمن را تقویت میکند
حوثیهای تحت حمایت جمهوری اسلامی ۲۹ تیر از آغاز محاصره دریایی علیه عربستان سعودی خبر دادند و دو روز بعد با هدف قرار دادن نفتکش سعودی «انسیلیا» و اعلام حمله به نفتکش «لیلا»، دامنه جنگ را به دریای سرخ، دومین گلوگاه مهم کشتیرانی بینالمللی، کشاندند.
این حملات، نگرانیها درباره گسترش اختلال در مسیرهای انتقال نفت افزایش داده است. پس از این حملات، دونالد ترامپ، جمهوری اسلامی و حوثیها را به «مجازات نظامی سنگین» تهدید کرد و هشدار داد در صورت تکرار چنین حملاتی، آمریکا ایران را مسئول خواهد دانست. احتمال ناامن شدن این مسیر دریایی نیز نفت برنت را بیش از ۶ درصد بالا برد و قیمت آن را برای نخستین بار از ماه مه به بیش از بشکهای ۱۰۰ دلار رساند.
خبرگزاری رویترز پنجشنبه یکم مرداد به نقل از چهار منبع گزارش داد جمهوری اسلامی در هفتههای گذشته شماری از فرماندهان سپاه و مستشاران نظامی را به یمن اعزام کرده و همراه با آنها تجهیزات مرتبط با موشکها و پهپادها را به مناطق تحت کنترل حوثیها انتقال داده است.
چهار منبع آگاه از موضوع، از جمله دو منبع ایرانی، وزیر اطلاعرسانی یمن و یک تحلیلگر امنیتی منطقهای، گفتند جمهوری اسلامی ۲۲ تیر نیروهای سپاه پاسداران و تجهیزات مرتبط با امور نظامی را با یک پرواز از تهران به یمن منتقل کرده است. این تحول پیش از این گزارش نشده بود.
دو منبع ایرانی به رویترز گفتند بین ۱۰ تا ۲۱ نفر از نیروهای سپاه پاسداران، از جمله فرماندهان ارشد، در پرواز شرکت هواپیمایی ماهان حضور داشتند.
این هواپیما در ابتدا عازم صنعا، پایتخت تحت کنترل حوثیها، بود اما پس از آنکه فرودگاه این شهر هدف حمله دولت یمن که مورد حمایت عربستان سعودی است قرار گرفت، مسیر خود را به سمت شهر بندری حدیده در ساحل دریای سرخ تغییر داد.
ترامپ، پنجشنبه یکم مرداد، پس از آنکه حوثیهای تحت حمایت جمهوری اسلامی اعلام کردند نفتکشهای سعودی «انسیلیا» و «لیلا» را با موشک و پهپاد هدف قرار دادند و جنگ ایران را به دومین گلوگاه مهم کشتیرانی بینالمللی کشاندند، در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «اگر بار دیگر این کار را انجام دهند، آمریکا ایران را مسئول خواهد دانست؛ زیرا حوثیها عامل و نیروی نیابتی ایران هستند و مجازات نظامی سنگینی بر ایران و البته خود حوثیها اعمال خواهد شد.»
یک منبع امنیت دریایی گفت انسیلیا اواخر چهارشنبه ۳۱ تیر، پس از اصابت یک موشک در نزدیکی بندر جازان عربستان سعودی در دریای سرخ، پیام درخواست کمک مخابره کرد. خبرگزاری رسمی عربستان سعودی نیز گزارش داد این حمله باعث آتشسوزی در دماغه کشتی شد.
رویترز نتوانست حمله به نفتکش لیلا را مستقلا تایید کند، اما ترامپ نیز به دو حمله به نفتکشهای سعودی اشاره کرد.
احتمال گسترش اختلالها به دومین مسیر دریایی، قیمت جهانی نفت را در یکی از شدیدترین افزایشها از آغاز جنگ تاکنون بالا برد. نفت خام برنت بیش از ۶ درصد صعود کرد و برای نخستین بار از ماه مه، از مرز بشکهای ۱۰۰ دلار گذشت.
خطر گسترش جنگ به بابالمندب
از سوی دیگر، خبرگزاری رویترز به نقل از پنج منبع فعال در بازار نوشت آرامکو، شرکت ملی نفت و گاز عربستان سعودی، محمولههای اضافی نفت خام را برای بارگیری از بندر مدیترانهای سیدی کریر مصر عرضه کرده است.
منابع رویترز این اقدام را نشانهای از تلاش آرامکو برای دستیابی به انعطاف بیشتر در رساندن نفت به بازارها ارزیابی کردند، بهویژه پس از آنکه تهدید حوثیها علیه کشتیرانی عربستان، خطر صادرات از مسیر جنوبی دریای سرخ و تنگه بابالمندب را افزایش داد.
حوثیها که شمال و غرب یمن را در کنترل دارند، این هفته از اعمال محاصره دریایی علیه عربستان سعودی خبر دادند.
عربستان برای مقابله با بسته شدن تنگه هرمز از سوی جمهوری اسلامی، روزانه میلیونها بشکه نفت را از طریق خط لوله به دریای سرخ منتقل کرده است.
حملات حوثیها ممکن است تنگه بابالمندب، معروف به «دروازه اشکها»، را ببندد. این تنگه دسترسی از دریای سرخ به اقیانوس هند را کنترل میکند و پس از تنگه هرمز، دومین مسیر مهم انتقال انرژی است.
دو هفته پس از فروپاشی عملی آتشبس موقتی که قرار بود مذاکرات پایان جنگ را در پی داشته باشد، مذاکرات به دلیل حملات سپاه پاسداران به کشتیهای عبوری از تنگه هرمز متوقف شد و ارتش آمریکا دور دیگری از حملات هوایی به ایران را آغاز کرده است. جمهوری اسلامی نیز در پاسخ، کشورهای عرب همسایه میزبان پایگاههای آمریکا را هدف قرار میدهد.
جمهوری اسلامی ظهر پنجشنبه یکم مرداد اعلام کرد سامانههای موشکی، انبارهای تسلیحات و مراکز ذخیره سوخت آمریکا در اردن و همچنین مواضع نظامی این کشور در کویت را هدف قرار داده است.
ارتش اردن نیز در بیانیهای رسمی اعلام کرد در ۲۴ ساعت گذشته با چهار موشک و شش پهپاد ایرانی مقابله و همه را بهجز یک موشک رهگیری کرد. موشک رهگیری نشده نیز در منطقهای خالی از سکنه فرود آمد.
افزایش بهای نفت و تغییر مسیر کشتیها
احتمال گسترش اختلالها به دومین مسیر دریایی انتقال نفت، قیمت جهانی نفت را در یکی از شدیدترین جهشها از آغاز جنگ تاکنون، افزایش داد. بهای نفت خام برنت بیش از ۶ درصد صعود کرد و برای نخستین بار از ماه مه از مرز بشکهای ۱۰۰ دلار گذشت.
از زمان اعلام محاصره دریای سرخ از سوی حوثیها در روز ۲۹ تیر، چند نفتکش برای اجتناب از بابالمندب مسیرشان را تغییر دادهاند. این کشتیها بهجای حرکت به سمت جنوب، راهی شمال و کانال سوئز شدهاند تا احتمالا با دور زدن آفریقا، از مسیری بسیار طولانیتر و گرانتر به مشتریان آسیایی برسند.
دادههای کشتیرانی نشان داد دو ابرنفتکش چینی حامل چهار میلیون بشکه نفت، پنجشنبه در تلاش بودند از طریق تنگه بابالمندب از دریای سرخ خارج شوند.
گمانهزنیها از این حکایت دارد که تهدید حوثیها برای اعمال محاصره دریایی علیه عربستان سعودی میتواند دامنه جنگ را بهشدت گسترش دهد و فشار بیشتری بر ارتش آمریکا وارد کند.
آرامکو به مسیر مدیترانه روی آورد
پنج منبع فعال در بازار به رویترز گفتند شرکت آرامکو سعودی محمولههای اضافی نفت خام را برای بارگیری از بندر مدیترانهای سیدی کریر مصر عرضه کرده است.
این محمولهها ابتدا به بندر عینالسخنه مصر در ساحل دریای سرخ منتقل میشوند، سپس از طریق خط لوله سوئز–مدیترانه، موسوم به «سومد»، به سیدی کریر میرسند.
آرامکو پیشتر نیز بخشی از نفت مورد نیاز مشتریانش در اروپا و آمریکای شمالی را از سیدی کریر تامین میکرد. با این حال، منابع گفتند افزایش عرضه از این بندر نشان میدهد این شرکت پس از تهدید حوثیها به حمله به صادرات نفت خام عربستان، بهدنبال انعطاف بیشتر برای دسترسی به بازارهایش است.
رویترز نوشت تماس این رسانه با آرامکو برای اظهار نظر در این باره بینتیجه مانده است.
«قطر انرژی» تداوم اختلال را پیشبینی میکند
در سوی دیگر مسیرهای انتقال انرژی منطقه، منابع فعال در بازار گفتند شرکت «قطر انرژی» وضعیت اضطراری یا «فورس ماژور» را برای عرضه گاز طبیعی مایعشده به چند خریدار آسیایی تمدید کرده است و همچنان شماری از کشتیهای حمل الانجی خود را تا نیمه اکتبر اجاره میدهد.
این اقدامات نشان میدهد شرکت دولتی نفت و گاز قطر انتظار دارد با ادامه بسته ماندن تنگه هرمز، اختلال در صادرات نیز ادامه یابد.
جنگ ۴۰ روزه این شرکت قطری را که یکی از بزرگترین صادرکنندگان الانجی جهان است، ناچار کرده واحدهای مایعسازی گاز را تعطیل کند، برای تحویل محمولهها وضعیت اضطراری اعلام کند و صادرات را متوقف کند.
از سرگیری حملات جمهوری اسلامی به نفتکشهای عبوری از تنگه هرمز در ماه تیر، چشمانداز بازگشت صادرات به سطح پیش از جنگ را مبهم کرده است.
قطر حدود یکپنجم تجارت جهانی الانجی را در اختیار دارد. توقف طولانیمدت صادرات این کشور میتواند در آستانه زمستان نیمکره شمالی، عرضه را محدود و قیمتها را برای خریداران اصلی آسیایی افزایش دهد.
قطر انرژی تاکنون تنها چند کشتی از ناوگان عملیاتی نزدیک به ۷۰ فروندی خود را اجاره داده است. منابع فعال در بازار گفتند اجاره این کشتیها در قالب قراردادهای نقدی ۳۰ تا ۹۰ روزه میتواند نشانه انتظار قطر انرژی برای ادامه اختلال در صادرات باشد.
به گفته این منابع حکومت ایران در ماه جاری میلادی تعدادی از فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، مستشاران نظامی و نیز تجهیزات مرتبط با موشکها و پهپادها را با هواپیما به یمن منتقل کرده است؛ اقدامی که نشان میدهد تهران در پی تقویت توانایی متحدان حوثی خود برای تهدید کشتیرانی در دریای سرخ است.
چهار منبع آگاه از موضوع، از جمله دو منبع ایرانی، وزیر اطلاعرسانی یمن و یک تحلیلگر امنیتی منطقهای، گفتند جمهوری اسلامی ۲۲ تیر نیروهای سپاه پاسداران و تجهیزات مرتبط با امور نظامی را با یک پرواز از تهران به یمن منتقل کرده است. این تحول پیش از این گزارش نشده بود.
دو منبع ایرانی به رویترز گفتند بین ۱۰ تا ۲۱ نفر از نیروهای سپاه پاسداران، از جمله فرماندهان ارشد، در پرواز شرکت هواپیمایی ماهان حضور داشتند.
این هواپیما در ابتدا عازم صنعا، پایتخت تحت کنترل حوثیها، بود اما پس از آنکه فرودگاه این شهر هدف حمله دولت یمن که مورد حمایت عربستان سعودی است قرار گرفت، مسیر خود را به سمت شهر بندری حدیده در ساحل دریای سرخ تغییر داد.
یکی از منابع گفت: «فرماندهان سپاه برای حمایت از عملیات حوثیها و ارائه آموزش درباره سامانههای موشکی جدید به آنجا سفر کردهاند.»
این منبع افزود جمهوری اسلامی همچنین برای تامین مالی فعالیتهای حوثیها، با این هواپیما برای آنها طلا ارسال کرده است.
دو منبع ایرانی بهدلیل نگرانیهای امنیتی به شرط ناشناس ماندن با رویترز صحبت کردند.
بهنوشته این خبرگزاری ارسال نیرو و تجهیزات شواهد تازهای از تلاش جمهوری اسلامی برای تقویت حوثیها ارائه میکند؛ گروهی که بیش از یک دهه است درگیر جنگ داخلی با دولت بهرسمیتشناختهشده بینالمللی یمن و مورد حمایت عربستان سعودی است و با موشکها و پهپادها به کشورهای همسایه در خلیج فارس حمله کرده است.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی و مقامهای حوثی به پرسشهای رویترز در این زمینه پاسخ ندادند اما تهران بارها ارائه توانمندیهای موشکی و تجهیزات نظامی به حوثیهای یمن را رد کرده است.
ورود فرماندهان سپاه و محاصره عربستان از سوی حوثیها
رویترز ۲۵ تیر، سه روز پس از آنکه هواپیمای اعزامی از ایران در یمن به زمین نشست، گزارش داد که تهران از حوثیها خواسته است در صورتی که آمریکا زیرساختهای برق ایران را هدف قرار دهد، برای بستن مسیر نفتی دریای سرخ آماده باشد؛ اقدامی که تهدید تازهای برای عرضه جهانی انرژی ایجاد میکند.
این گروه که مناطق تحت کنترلش در یمن بر این آبراه مشرف است، دوشنبه ۲۹ تیر محاصره دریایی عربستان را اعلام کرد. این اقدام در واکنش به بمباران فرودگاه صنعا در ۲۲ تیر صورت گرفت، حملهای که حوثیها آن را به عربستان سعودی نسبت دادند.
این تحولات نشاندهنده پایان آتشبس چهار ساله میان ریاض و حوثیها بود. تهدید آنها علیه یکی از مهمترین مسیرهای تجارت دریایی جهان پنجشنبه اول مرداد و زمانی بیش از پیش تشدید شد که این گروه اعلام کرد به دو نفتکش سعودی حمله کرده است.
معمر الاریانی، وزیر اطلاعرسانی دولت یمن مورد حمایت عربستان سعودی، چهارشنبه در گفتوگویی تلفنی با رویترز و با استناد به اطلاعات امنیتی، انتقال نیروها و تجهیزات سپاه پاسداران را تایید کرد.
او گفت: «ماموریت آنها تقویت تواناییهای نظامی شبهنظامیان و آمادهسازی آنها برای تهدید امنیت کشتیرانی بینالمللی در دریای سرخ و تنگه بابالمندب است.»
مزاحم السلوم، تحلیلگر امنیتی و اطلاعاتی که سالها فعالیت حوثیها و دیگر گروههای مورد حمایت جمهوری اسلامی را دنبال کرده است، نیز ورود کارشناسان سپاه پاسداران با پرواز ۲۲ تیر را تایید کرد.
او گفت بخشی از محموله شامل قطعات مرتبط با موشکهای کوتاهبرد و میانبرد و پهپادها بوده است؛ سامانههای تسلیحاتی مشابه سامانههایی که پیشتر در حملات علیه عربستان سعودی و امارات متحده عربی از سوی حوثیها مورد استفاده قرار گرفته بودند.
به گفته السلوم، تهران همچنین در جریان جنگ با اسرائیل در سال گذشته، مستشاران نظامی را از طریق سومالی به یمن فرستاده بود؛ تهران در آن زمان این موضوع را تکذیب کرد.
حوثیها اوایل ماه جاری میلادی از برقراری پروازهای مستقیم میان صنعا و تهران خبر داده و گفته بودند این پروازها به شکستن آنچه «محاصره تحمیلشده از سوی عربستان علیه یمن» میخوانند، کمک خواهد کرد.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه اسلامی، در یک نشست خبری در تهران در ۲۹ تیر گفت پرواز ۲۲ تیر به صنعا با هدف بازگرداندن هیاتی از حوثیها انجام شده بود که برای شرکت در مراسم خاکسپاری علی خامنهای، دیکتاتور کشتهشده جمهوری اسلامی، به تهران رفته بود.
بهگفته او، شماری از شهروندان یمنی که برای دریافت خدمات درمانی به ایران رفته بودند نیز قرار بود با این پرواز به کشورشان بازگردند.
یک هواپیمای ایرانی در ۱۲ تیرماه با شکستن محاصره هوایی حوثیها، گروهی حدودا ۲۰۰ نفره شامل مقامهای ارشد، زنان و کودکان را برای شرکت در مراسم خاکسپاری خامنهای به ایران منتقل کرده بود.
چهار منبع به خبرگزاری رویترز گفتند همین هواپیما در ۲۲ تیر در مسیر بازگشت به یمن، علاوه بر اعضای این هیات، شماری از فرماندهان و مستشاران سپاه پاسداران را نیز با خود به یمن بردند.
پیش از آنکه هواپیما بتواند در صنعا فرود بیاید، دولت مورد حمایت عربستان سعودی فرودگاه را هدف حمله قرار داد و هواپیما مجبور شد مسیر خود را به سمت حدیده، که تحت کنترل حوثیهاست، تغییر دهد.
ارتش حوثیها اعلام کرد جنگندههای سعودی که حمله به فرودگاه را انجام داده بودند، مجبور به ترک حریم هوایی یمن شدند.
روبیو پنجشنبه اول مرداد در گفتوگو با خبرنگاران در حاشیه نشست آسهآن در مانیل، پایتخت فیلیپین، گفت: «ایران بهطور مستقیم و غیرمستقیم به ما التماس میکند: بیایید توافق کنیم، بیایید مذاکره کنیم.»
او افزود هر بار که تهران و واشینگتن بر سر برقراری آتشبس به توافق میرسند، «افرادی که قدرت را در ایران در دست دارند، یا آن را نقض میکنند یا میخواهند تغییرش دهند».
او هشدار داد: «آنها همچنان بهای این کار را خواهند پرداخت و هر شب بهایی که میپردازند، بیشتر و بیشتر و بیشتر خواهد شد.»
۳۱ تیر، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، ایالات متحده را به «پاسخ قدرتمند و قاطع» تهدید کرد و گفت «دکترین دفاعی» حکومت ایران بر مبنای «چشم در برابر چشم» تعریف شده است.
عراقچی افزود هر فرد یا طرفی که به هر شکل در کارزار نظامی علیه جمهوری اسلامی مشارکت یا از آن حمایت کند، از سوی تهران «هدف مشروع» تلقی خواهد شد.
در روزهای اخیر، حملات سپاه پاسداران به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز به تشدید درگیریها در منطقه انجامیده است.
ترامپ ۳۱ تیر در پیامی در تروث سوشال هشدار داد پاسخ هر حمله جمهوری اسلامی به شناورها در تنگه هرمز، نابودی یک پل یا نیروگاه در ایران خواهد بود.
روبیو: تهران آماده توافق نیست
وزیر خارجه آمریکا در ادامه اظهارات خود در مانیل اعلام کرد با توجه به رویکرد جمهوری اسلامی، نشانهای از پیشرفت در مذاکرات تهران و واشینگتن دیده نمیشود.
روبیو گفت: «در حال حاضر، [مقامهای حکومت ایران] ظاهرا هنوز سر عقل نیامدهاند و به همین دلیل، رییسجمهور [ترامپ] در این مقطع فایده چندانی در پاسخ دادن به پیشنهادهای آنها نمیبیند.»
او اضافه کرد: «صادقانه بگویم، ایران بهطرز واضحی آماده توافق نیست؛ دستکم نه توافقی که حاضر باشد به آن پایبند بماند.»
۳۱ تیر، پایگاه خبری ارمنیوز به نقل از منابع آگاه نوشت واشینگتن هرگونه آتشبس با تهران را به دستیابی به تفاهمی جدید درباره تنگه هرمز مشروط کرده است؛ چارچوبی که با کاهش توانمندیهای تهاجمی سپاه پاسداران در اطراف این آبراه راهبردی، «بیطرفسازی نظامی» آن را تضمین کند.
بر اساس این گزارش، آمریکا به پاکستان بهعنوان یکی از میانجیها اطلاع داده است تا پیش از شکلگیری چارچوبی جدید برای مذاکره با تهران، با ورود به مرحله آتشبس موافقت نخواهد کرد.
تنگه هرمز گذرگاه باریکی میان ایران و عمان است که پیش از آغاز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴، حدود یکپنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکرد.
سیانان اول مرداد گزارش داد تهدید حوثیها به گشودن جبههای جدید از درگیریها در خاورمیانه، بازار جهانی نفت را تحت تاثیر قرار داد و قیمت هر بشکه نفت را تا نزدیکی ۹۸ دلار بالا برد.
بهای نفت خام برنت، شاخص جهانی نفت، در معاملات صبح به وقت شرق آمریکا ۳.۹ درصد رشد کرد. نفت خام وست تگزاس اینترمدیت، شاخص نفت آمریکا، نیز با افزایش ۲.۹ درصدی به ۸۹ دلار در هر بشکه رسید.
هر دو شاخص، بالاترین سطح خود را از اواسط خردادماه ثبت کردند.
شبهنظامیان حوثی مورد حمایت جمهوری اسلامی ۲۹ تیر اعلام کردند از تردد کشتیهای مرتبط با عربستان سعودی که قصد عبور از تنگه بابالمندب در ورودی جنوبی دریای سرخ را دارند، جلوگیری خواهند کرد.
ران بوسو پنجشنبه اول مرداد هشدار داد این اقدام میتواند جریان جهانی نفت را که پیشتر بهدنبال بسته شدن مجدد تنگه هرمز مختل شده بود، با مشکلات جدیتری روبهرو کند.
پس از آغاز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ و مسدود شدن بخش عمده تنگه هرمز، پایانه صادراتی ینبع در ساحل غربی عربستان سعودی به مسیر اصلی صادرات نفت خام این کشور تبدیل شد.
انتقال نفت از ینبع به آسیا، مهمترین بازار صادراتی ریاض، به عبور از تنگه بابالمندب وابسته است.
عربستان سعودی از ماه مارس تاکنون روزانه حدود پنج میلیون بشکه نفت از سواحل غربی خود صادر کرده که بیش از دو برابر سطح پیش از جنگ است.
بر اساس دادههای شرکت تحلیل داده «کپلر»، حدود چهارپنجم این محمولهها از تنگه بابالمندب عبور کردهاند.
اما مسیری که در ابتدا راهکاری موفق برای دور زدن بحران تنگه هرمز به نظر میرسید، اکنون خود در معرض تهدید قرار گرفته است.
تنگه بابالمندب محل عبور حدود ۱۲ درصد از تجارت جهانی است. این گذرگاه در جنوبیترین نقطه شبهجزیره عربستان قرار دارد و برای کشتیهایی که از طریق دریای سرخ به سوی کانال سوئز حرکت میکنند، از اهمیت حیاتی برخوردار است.
تغییر مسیر نفتکشها و جهش هزینههای حملونقل
بوسو نوشت تهدید حوثیها بار دیگر مسیرهای تجارت جهانی نفت را با تغییرات گسترده مواجه کرده است.
بسیاری از نفتکشهای حامل نفت خام عربستان سعودی به مقصد آسیا اکنون از عبور از تنگه بابالمندب اجتناب میکنند و در عوض، پس از عبور از کانال سوئز و ورود به دریای مدیترانه، با دور زدن قاره آفریقا راهی مقصد میشوند.
پیچیدگیهای لجستیکی به همینجا ختم نمیشود. بزرگترین نفتکشهای حامل نفت خام بهدلیل محدودیت عمق کانال سوئز نمیتوانند با محموله کامل از این آبراه عبور کنند.
این نفتکشها ناچارند ابتدا بخشی از محموله خود را به خط لولهای در جنوب کانال انتقال دهند و سپس در نزدیکی اسکندریه، دوباره نفت خام را بارگیری کنند و مسیر خود را ادامه دهند.
در مجموع، پرهیز از عبور از بابالمندب دستکم چهار هفته به زمان معمول سفر نفتکشها اضافه میکند و مدت سفر دریایی را بیش از دو برابر افزایش میدهد.
تغییر مسیر کشتیها همچنین هزینههای حملونقل و بیمه را بهشدت بالا میبرد.
پالایشگاهها، نقطه آسیبپذیر بازار جهانی انرژی
به نوشته بوسو، اختلال در تحویل نفت خام ضربه سنگینی به صنعت پالایش جهانی وارد میکند؛ بخشی که اکنون به یکی از مهمترین نقاط آسیبپذیر نظام انرژی جهان تبدیل شده است.
تولید پالایشگاههای آسیا در جریان بحران اخیر بهشدت کاهش یافت و تنها پس از افزایش صادرات نفت خام کشورهای خلیج فارس در پی امضای تفاهمنامه ناکام آتشبس میان تهران و واشینگتن در خردادماه، روند بهبود فعالیتهای آنها آغاز شده بود.
پالایشگاههای چین در ماه ژوئن میزان فرآورش نفت خام را نسبت به مدت مشابه سال گذشته، ۱۸ درصد کاهش دادند و تولید خود را به پایینترین سطح از نخستین ماههای همهگیری کرونا در مارس ۲۰۲۰ رساندند.
چین، بزرگترین واردکننده نفت جهان، برای حفظ ذخایر و کاهش آسیبپذیری در برابر جهش قیمت انرژی، واردات نفت خام و صادرات سوخت را بهشدت کاهش داده است.
اکنون با اختلال دوباره در عرضه و افزایش قیمت نفت به بیش از ۹۰ دلار در هر بشکه، بالاترین سطح در بیش از یک ماه گذشته، روند نوپای بهبود فعالیت پالایشگاههای چین نیز ممکن است متوقف شود.
جنگ اوکراین نیز فشار مضاعفی بر بازار جهانی وارد کرده است. حملات پهپادی مداوم اوکراین به زیرساختهای انرژی روسیه در ماههای اخیر، فعالیت پالایشگاههای این کشور را بهشدت محدود کرده و مسکو را به ممنوعیت صادرات گازوئیل واداشته؛ اقدامی که یکی دیگر از منابع مهم عرضه را از بازار جهانی حذف کرده است.
محدودیت ظرفیت پالایش موجب شده فشار بر بازار سوخت بهمراتب شدیدتر از بازار نفت خام باشد.
از آغاز جنگ ایران، قیمت شاخص گازوئیل در اروپا و بنزین در آمریکا حدود ۶۵ درصد افزایش یافته است، در حالی که قیمت نفت خام برنت در همین مدت حدود ۳۰ درصد رشد کرده است.
کاهش تقاضا در پی جهش قیمت سوخت
بوسو افزود افزایش شدید قیمت سوخت بهطور فزایندهای الگوی مصرف را تحت تاثیر قرار داده است.
بر اساس برآوردهای آژانس بینالمللی انرژی، تقاضای جهانی نفت در سهماهه دوم سال ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل، نزدیک به پنج درصد کاهش یافت و به ۹۹.۱ میلیون بشکه در روز رسید. این افت عمدتا در آسیا و اروپا متمرکز بود.
طبق ارزیابی این نهاد، مصرف گازوئیل در چین در ماه مه نسبت به مدت مشابه سال ۲۰۲۵، حدود ۱۰ درصد کاهش یافت. تقاضای بنزین نیز پنج درصد و مصرف خوراک صنایع پتروشیمی ۱۷ درصد افت کرد.
در اروپا نیز دادههای اولیه آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد مصرف گازوئیل در ماه مه با افت ۵.۷ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل، به ۴.۵ میلیون بشکه در روز رسید.
کاهش مصرف سوخت معمولا نشانهای از افت فعالیتهای اقتصادی است. اگرچه اقتصادها در بلندمدت میتوانند به منابع جایگزین انرژی روی بیاورند، واکنش فوری به جهش قیمت سوخت معمولا «تخریب تقاضا» است؛ وضعیتی که در آن قیمتهای بالا، مصرفکنندگان و کسبوکارها را به کاهش مصرف وادار میکند.
ایندرمیت گیل، اقتصاددان ارشد بانک جهانی، در مصاحبه با رویترز گفت جنگ ایران ممکن است رشد اقتصاد جهانی در سال ۲۰۲۶ را به ۱.۳ درصد کاهش دهد؛ در حالی که این رقم سال گذشته ۲.۹ درصد بود.
در کوتاهمدت، راههایی برای کاهش بخشی از این فشار وجود دارد. برای نمونه، به نظر میرسد هند در حال افزایش میزان پالایش نفت خام روسیه است.
با این حال، هرچه مسیرهای بیشتری برای انتقال نفت مسدود شوند، محمولههای بیشتری به ناچار به تغییر مسیر روی آورند و اختلالها مدت طولانیتری ادامه یابند، پیامدهای اقتصادی نیز شدیدتر خواهد شد.
کاهش ذخایر جهانی نفت
کاهش مستمر ذخایر جهانی نفت تهدید دیگری برای اقتصاد جهان به شمار میرود.
ذخایر راهبردی و تجاری در مراحل اولیه جنگ ایران به جبران افت ناگهانی عرضه نفت خاورمیانه کمک کردند، اما این ذخایر در پی ماهها اختلال بهطور پیوسته کاهش یافتهاند.
در نتیجه، جهان اکنون در مقایسه با آغاز جنگ، ظرفیت بسیار محدودتری برای مقابله با شوکهای تازه در بازار انرژی دارد.
بوسو افزود تشدید اخیر تنشها در دریای سرخ بسیار فراتر از یک اختلال دیگر در کشتیرانی است. این رویداد تنها مسیر جایگزین عملی که پس از مسدود شدن تنگه هرمز امکان ادامه انتقال نفت خاورمیانه را فراهم آورده بود، تهدید میکند و شکنندگی روند بهبود بازار را آشکارتر میسازد.
بازار نفت طی ماههای گذشته توانسته بود خود را با مجموعهای از شوکهای ژئوپولیتیکی تطبیق دهد، اما اختلال همزمان در تنگه هرمز و بابالمندب میتواند ظرفیت بازار برای سازگاری را به مرز نهایی برساند.
براساس گزارش اکسیوس، این ماموریت روز سهشنبه ۳۰ تیر و پس از آغاز دور تازه درگیریها از ۱۲ روز پیش انجام شد و نشانهای از گسترش چشمگیر عملیات نظامی آمریکا علیه حکومت ایران بود.
بمبافکن بیـ۱ ماموریت خود را از یک پایگاه هوایی در بریتانیا آغاز کرد و پرواز آن در وبسایتهای رهگیری هواپیماها مشاهده شد. با این حال، ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، در بیانیه رسمی خود درباره حملات روز سهشنبه اشارهای به استفاده از این بمبافکن نکرد.
مقامهای آمریکایی به اکسیوس گفتند بیـ۱ برای حمله به اهداف سپاه پاسداران در ایران به کار گرفته شده است، اما هنوز مشخص نیست این هواپیما دقیقاً چه تاسیساتی را هدف قرار داده و ماموریت آن تا چه اندازه موثر بوده است.
بمبافکن بیـ۱ توانایی حمل ۲۴ بمب دوهزار پوندی یا دهها موشک کروز را دارد. این هواپیما میتواند در ارتفاع پایین با سرعتی بیشتر از سرعت صوت پرواز کند و در میان انواع بمبافکنهای آمریکا، بیشترین حجم مهمات را حمل کند.
آمریکا پیشتر در جریان «عملیات خشم حماسی» نیز چند ماموریت با بمبافکنهای بیـ۱ انجام داده و پایگاههای موشکی، مراکز فرماندهی، انبارهای تسلیحات و سامانههای پدافند هوایی حکومت ایران را هدف قرار داده بود.
سنتکام از حمله به مراکز نظامی و زیرساختهای لجستیکی خبر داد
سنتکام در بیانیه تازه خود اعلام کرد مراکز عملیات نظامی، تواناییهای دریایی، آشیانههای هواپیما، تاسیسات نگهداری پهپاد و زیرساختهای لجستیکی نظامی ایران هدف حمله قرار گرفتهاند.
در این بیانیه آمده است که هدف حملات، «تضعیف بیشتر توانایی ایران برای تهدید کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز» بوده است.
با وجود گسترش حملات آمریکا، به نظر نمیرسد جمهوری اسلامی موضع خود را درباره تنگه هرمز تغییر داده باشد. حکومت ایران همچنین به حملات خود علیه پایگاههای آمریکا در منطقه ادامه داده است.
برخی مقامهای دفاعی آمریکا به اکسیوس گفتهاند توانایی نظامی حکومت ایران در اطراف تنگه هرمز «تقریباً از بین رفته است». مقامهای دیگری، در مقابل، معتقدند تهران همچنان توانایی حمله به کشتیها در این منطقه را دارد.
ترامپ بازگشت به عملیات گسترده را بررسی میکند
اکسیوس گزارش داد همزمان با افزایش نیروها و تجهیزات نظامی آمریکا در منطقه، دونالد ترامپ همچنان بازگشت به عملیات رزمی گسترده علیه حکومت ایران را بررسی میکند.
مقامهای آمریکایی و اسرائیلی گفتهاند تصمیم برای آغاز چنین عملیاتی ممکن است ظرف چند روز گرفته شود.
ترامپ چهارشنبه تهدید کرد اگر [حکومت] ایران کشتیهای بیشتری را در تنگه هرمز هدف قرار دهد، آمریکا پلها و نیروگاههای ایران، از جمله تاسیساتی در تهران، را بمباران خواهد کرد.
جمهوری اسلامی نیز در واکنش تهدید کرده است زیرساختهای کشورهای حوزه خلیج فارس را که متحد آمریکا هستند، هدف قرار خواهد داد.
تهران آخرین پیشنهاد میانجیگران را نپذیرفت
با وجود افزایش حملات، تلاشهای دیپلماتیک برای توقف جنگ ادامه دارد. منابع آگاه و مقامهای آمریکایی به اکسیوس گفتند میانجیگران قطر همچنان با مقامهای آمریکا، ایران و عمان در تماساند.
هدف این مذاکرات دستیابی به توافقی تازه برای بازگشایی تنگه هرمز و پایان دادن به درگیریها عنوان شده است.
یک منبع منطقهای گفت رهبران جمهوری اسلامی آخرین پیشنهاد میانجیگران را نپذیرفتهاند. هنوز مشخص نیست ترامپ چه مدت برای ادامه تلاشهای دیپلماتیک فرصت خواهد داد.
ترامپ شامگاه چهارشنبه در سخنرانی خود در ایالت جورجیا گفت مقامهای [حکومت] ایران به دلیل شدت حملات خواهان دستیابی به توافق هستند، اما هنوز آمادگی لازم را ندارند.
او گفت: «آنها بهشدت هدف حمله قرار میگیرند و میخواهند توافق کنند.»
ترامپ افزود: «اما من میگویم آنها برای توافق آماده نیستند؛ زیرا هر بار توافقی میکنند، میخواهند آن را تغییر دهند و همهچیز را عوض کنند. آنها آماده نیستند، اما خیلی زود آماده خواهند شد.»
حملات حوثیها جبهه تازهای در دریای سرخ گشود
اکسیوس در بخش دیگری از گزارش خود نوشت حوثیها چهارشنبه برای نخستین بار پس از اعلام محاصره بنادر عربستان سعودی، کشتیهای این کشور را هدف قرار دادند.
یک مقام دفاعی آمریکا گفت این حملات، پس از چند ماه دور ماندن تقریبا کامل حوثیها از جنگ، ممکن است با تحریک [حکومت] ایران انجام شده باشد.
به گفته این مقام، جمهوری اسلامی میخواهد با استفاده از حوثیها، در کنار جبهه خلیج فارس جبهه تازهای در دریای سرخ ایجاد و یکی دیگر از مسیرهای حیاتی انتقال نفت در جهان را تحت فشار قرار دهد.
چهارشنبه چند کشتی تجاری در حال عبور از دریای سرخ، از بیم حملات حوثیها مسیر خود را تغییر دادند تا از تنگه بابالمندب عبور نکنند.
افزایش فعالیت حوثیها در دریای سرخ، ادامه حملات حکومت ایران در تنگه هرمز و استفاده آمریکا از بمبافکنهای دوربرد، خطر گسترش دامنه جنگ و اختلال بیشتر در مسیرهای بینالمللی انتقال نفت را افزایش داده است.
