جیدی ونس، معاون رییسجمهوری ایالات متحده، گفت واشینگتن در قبال جمهوری اسلامی «از اساس در مسیر درستی» است، هرچند این مسیر «بسیار آشفته» خواهد بود. او این مسیر را ترکیبی از دیپلماسی، فشار اقتصادی و استفاده محدود و هدفمند از نیروی نظامی توصیف کرد.
او در گفتوگو با پادکست «تجربه جو روگن» که بامداد پنجشنبه ۲۴ تیر منتشر شد، گفت دقیقا نمیداند روند مذاکرات و درگیریها با جمهوری اسلامی در نهایت به کجا خواهد رسید، اما معتقد است سیاست کنونی دولت دونالد ترامپ، با وجود «توقفها و شروعهای دوباره زیاد»، در مسیر درستی قرار دارد.
او سیاست کنونی آمریکا در مواجهه با جمهوری اسلامی را «رقصی ظریف در عرصه دیپلماسی» توصیف کرد که در آن واشینگتن همزمان از اهرمهای اقتصادی، مشوقها، تنبیهها و مذاکره با نیروهای عملگرا در ساختار جمهوری اسلامی استفاده میکند و در صورت توسل تهران به خشونت، به آن پاسخ میدهد.
معاون رییسجمهوری آمریکا گفت: «آیا میدانم این روند در نهایت چه نتیجهای خواهد داشت؟ البته که نه.» او افزود مجموعه این اقدامات با هدف قرار دادن روابط دو کشور در «مسیری بهتر» انجام میشود.
رویکرد رییسجمهوری آمریکا چیست؟
ونس در ادامه گفت ترامپ در استفاده از نیروی نظامی میان حملات هدفمند و یک جنگ نامحدود تمایز قائل شده است.
به گفته او، رویکرد رییسجمهوری آمریکا این است که نیروی نظامی تنها هنگامی به کار گرفته شود که به هدفی مشخص مرتبط باشد: «اگر به کشتیها شلیک کنید، ما به تاسیساتی که از آن برای شلیک به کشتیها استفاده کردهاید، حمله میکنیم؛ اما قرار نیست بیپایان و بدون هدف ادامه دهیم. قرار نیست فقط بمباران کنیم.»
ونس افزود دولت آمریکا میخواهد از قدرت نظامی بهعنوان یکی از چندین ابزار خود برای حل بحران استفاده کند، نه اینکه بدون تعیین هدف نهایی، عملیات بمباران را برای مدتی نامحدود ادامه دهد.
نه به هر گونه دخالت نظامی با هدف سرنگونی جمهوری اسلامی
او در بخشی از این گفتوگو با این مجری محافظهکار آمریکایی، هرگونه اعزام گسترده نیروهای زمینی آمریکا برای سرنگونی جمهوری اسلامی مخالفت کرد و گفت تغییر حکومت ایران باید به دست مردم این کشور انجام شود.
ونس گفت: «اگر مردم ایران بخواهند قیام کنند و حکومتشان را تغییر دهند، تصمیم با خودشان است؛ اما ما ۱۵۰ هزار نیروی زمینی نمیفرستیم تا تغییر یک حکومت را رقم بزنیم.»
او تاکید کرد آمریکا در هر صورت نیروی زمینی به ایران اعزام نخواهد کرد و افزود پیشنهاد چنین اقدامی عملا به این معناست که ارتش آمریکا وظیفه مردم ایران برای تغییر حکومتشان را بر عهده بگیرد: «ما دیگر در این کار نیستیم.»
اهداف کوتاهمدت و بلندمدت آمریکا
ونس هدف اصلی واشینگتن را جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای دانست و گفت سیاست آمریکا در این زمینه دارای ابعاد کوتاهمدت و بلندمدت است.
به گفته او بُعد کوتاهمدت این سیاست، نابودی سایتهای هستهای جمهوری اسلامی و توانایی تهران برای بازسازی آن است که تاکنون، به باور او، بهخوبی اجرا شده است.
معاون رییسجمهوری آمریکا افزود اکنون بخش عمده بحثها بر یافتن راهحلی بلندمدت متمرکز شده است که مانع بازسازی ظرفیت هستهای جمهوری اسلامی شود.
او با تایید اینکه ساخت دوباره یک برنامه هستهای دشوار و پرهزینه است، تاکید کرد سختی کار و هزینههای آن چنان نیست که ناممکن باشداما ناممکن نیست و به همین دلیل واشینگتن میکوشد به توافقی دست یابد که بر اساس آن جمهوری اسلامی نهتنها در شرایط کنونی سلاح هستهای نداشته باشد، بلکه در بلندمدت نیز برای بازسازی چنین ظرفیتی تلاش نکند.
انتقاد از منتقدان
بخش قابل توجهی از این گفتوگوی طولانی به انتقاد ونس از کسانی اختصاص داشت که با مذاکره با جمهوری اسلامی مخالفاند و یادداشت تفاهم امضا شده را به ضرر ایالات متحده میدانند. او دستیابی به تعهدی بلندمدت با تهران را اقدامی «خوب و ارزشمند» خواند.
در جایی از این گفتوگو، روگن از ونس پرسید آیا در صورت برخورداری از اختیار تصمیمگیری، همین سیاست را در قبال ایران اجرا میکرد؛ بهویژه با توجه به اینکه ترامپ پیشتر گفته بود معاونش اشتیاق کمتری به برخی اقدامات داشته است.
ونس پاسخ داد وظیفه او بهعنوان معاون رییسجمهوری این است که بهترین مشورت ممکن را به ترامپ ارائه دهد، اما پس از تصمیمگیری رییسجمهوری، تا زمانی که آن تصمیم را از نظر قانونی و اخلاقی درست بداند، برای موفقیت آن تلاش میکند.
او افزود به همین دلیل با تمام توان در مذاکرات مرتبط با ایران مشارکت کرده است تا هدف جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای به سیاستی پایدار و بلندمدت تبدیل شود.
او گفت مخالفان مذاکره با جمهوری اسلامی راهحلی عملی برای جلوگیری از حملات به کشتیها در تنگه هرمز ارائه نمیکنند و پیشنهاد آنها در عمل به «بمباران، بمباران و باز هم بمباران» محدود میشود.
ونس افزود حتی حملات گسترده هوایی نیز لزوما مشکل را حل نمیکند، زیرا افراد میتوانند با هزینهای نسبتا اندک، پهپادهایی ارزانقیمت بخرند و از جزایر داخل یا اطراف تنگه هرمز به سوی کشتیها پرتاب کنند و تا وقتی افرادی در ساختار جمهوری اسلامی باشند که چنین کاری کنند، برخی ناخداها و شرکتهای کشتیرانی حاضر نخواهند بود خطر عبور از تنگه هرمز را بپذیرند.
معاون رییسجمهوری آمریکا تاکید کرد واشینگتن باید از همه ابزارهای موجود، از جمله قدرت نظامی و دیپلماسی، استفاده کند و مخالفت مطلق با مذاکره را رویکردی غیرواقعبینانه خواند.
ونس گفت آمریکا میتواند رادارها، پهپادها، موشکها و مراکز شلیک جمهوری اسلامی را بمباران کند، اما از آنجا که حمله به کشتیها در یک آبراه باریک با امکانات محدود نیز امکانپذیر است، در نهایت باید برای حل بحران وارد گفتوگو شود.
او افزود منتقدان مذاکرات در واقع خواهان ادامه نامحدود عملیات نظامیاند، بیآنکه بتوانند هدف نهایی این کارزار را مشخص کنند.
مذاکرات در چه وضعی است؟ با چه کسانی ادامه دارد؟
ونس در توضیح وضعیت مذاکرات گفت با اندکی سادهسازی میتوان دو جریان را در ساختار جمهوری اسلامی تشخیص داد: نیروهایی که آنها را «تندرو» خواند و گروهی که به گفته او، عملگراترند. او افزود برخلاف ادعای برخی جنگطلبان آمریکایی که همه مقامهای جمهوری اسلامی را افرادی غیرمنطقی و در پی وقوع آخرالزمان معرفی میکنند، در ساختار قدرت در ایران هم نیروهای افراطی و هم افراد عملگرا حضور دارند.
ونس گفت بر اساس یادداشت تفاهم امضاشده میان دو طرف، ایران باید تنگه هرمز را باز کند، خشونت متوقف شود و پس از آن مذاکرات برای دستیابی به توافقی گستردهتر درباره آینده برنامه هستهای آغاز شود. به گفته او، در مقابل، جمهوری اسلامی خواهان رفع بلندمدت تحریمها و محدودیتهای اقتصادی است.
معاون رییسجمهوری آمریکا گفت در نخستین هفته پس از امضای یادداشت تفاهم، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور کرد و حجم انتقال نفت به سطح پیش از آغاز جنگ بازگشت؛ تحولی که به گفته او، باعث کاهش شدید قیمت نفت شد.
به گفته ونس این وضعیت خشم نیروهای تندرو در ساختار جمهوری اسلامی را برانگیخت، زیرا آنان بازگشایی تنگه هرمز را از دست دادن مهمترین اهرم فشار تهران تلقی کردند. پس از آن، نیروهای جمهوری اسلامی به چند کشتی شلیک کردند و آمریکا نیز در پاسخ، عوامل این حملات و تاسیسات مورد استفاده برای شلیک به کشتیها را هدف قرار داد.
ونس افزود نیروهای تندرو جمهوری اسلامی در حال حاضر میکوشند با محدود کردن عبور نفت از تنگه هرمز، اهرم فشار خود را حفظ کنند، در حالی که نیروهای عملگرا خواهان ادامه گفتوگوها هستند.
او گفت با وجود حملات اخیر به شماری از کشتیها، برنامه هستهای جمهوری اسلامی نابود شده و هرچند رفتوآمد در تنگه هرمز هنوز بهطور کامل به سطح پیش از جنگ بازنگشته، حجم کافی نفت و گاز از این آبراه عبور میکند تا از وقوع بحران جهانی انرژی جلوگیری شود.
هشدار درباره تکرار تجربه لیبی در لبنان
از بحثهای قابل توجه این گفتوگو شرح دیدگاه نزدیک به انزواطلبان آمریکایی در قبال ایران بود. او برای روشن کردن این دیدگاه از مثال لیبی استفاده کرد و تصمیم دولت باراک اوباما درباره تحولات پس از کشته شدن معمر قذافی را «بسیار احمقانه» خواند. به باور او لیبی پس از آن در عمل به کشوری شکستخورده تبدیل شد و فروپاشی حکومت لیبی به بحران پناهجویان، گسترش خشونت و تروریسم و حرکت گسترده لیبیاییها به سوی اروپا، آسیا و دیگر مناطق آفریقا انجامید؛ مسیری که به گفته او جنگ تمامعیار با جمهوری اسلامی و براندازی حکومت ایران بهدست آمریکا نیز به همان منجر خواهد شد.
او افزود برخی افراد خواهان رقم خوردن نتیجهای مشابه در ایراناند، اما چنین تحولی هیچ سودی برای ایالات متحده نخواهد داشت.
ونس گفت: «هر بار که آمریکا چنین تصمیمی را پیاده کرده، بحران پناهجویان به راه افتاده، تروریسم افزایش یافته و از نظر اخلاقی نیز، به مرگ شمار زیادی غیرنظامی بیگناه انجامیده است.»
سرمایهگذاری کشورهای عربی در ایران
یکی از پرسشهای روگن به بندی از یادداشت تفاهم درباره صندوق ۳۰۰ میلیاردی توسعه و بازسازی ایران اختصاص داشت. ونس توضیح داد شماری از این کشورها که متحدان مهم آمریکا محسوب میشوند، به واشینگتن اعلام کردهاند در صورتی که جمهوری اسلامی رفتار خود را بهطور واقعی تغییر دهد، آمادهاند برای بازسازی ایران سرمایهگذاری کنند.
او دوباره تاکید کرد هیچیک از این منابع مالی از سوی آمریکا تامین نخواهد شد و جمهوری اسلامی برای برخورداری از این سرمایهگذاریها باید تعهدات خود را اجرا و تامین مالی سازمانهای تروریستی را متوقف کند.
او گفت اگر بزرگترین دشمنان منطقهای ایران به این نتیجه برسند که رفتار تهران بهاندازهای تغییر کرده است که میتوانند در اقتصاد این کشور سرمایهگذاری کنند، چنین نتیجهای برای همه طرفها «بُرد ـ بُرد» خواهد بود.
به گفته ونس، یادداشت تفاهم صرفا تصریح میکند که در صورت اجرای همه تعهدات از سوی ایران، کشورهای دیگر اجازه خواهند داشت در این کشور سرمایهگذاری کنند.
تلاش عدهای برای شکست مذاکرات
ونس در بخش دیگری از مصاحبه مدعی شد همزمان با مذاکرات، کارزاری با منابع مالی گسترده برای شکست گفتوگوها و تغییر افکار عمومی آمریکا به راه افتاده است.
در پاسخ به پرسش روگن درباره نقش احتمالی پیمانکاران صنایع دفاعی، ونس گفت احتمالا برخی افراد تحت تاثیر این شرکتها قرار دارند، اما انگیزه مخالفان توافق یکسان نیست و عوامل گوناگونی، از منافع مالی گرفته تا اختلافهای ایدئولوژیک در سیاست خارجی، در این زمینه نقش دارند.
او همچنین گفت برخی افراد در دولت اسرائیل بهشدت با توافق مخالفاند و واشینگتن شواهد مشخصی در این زمینه دارد، اما در این مصاحبه جزئیاتی درباره این شواهد ارائه نکرد.
ونس در پایان تاکید کرد به باور او، یک کارزار سازمانیافته با منابع مالی «فوقالعاده زیاد» در جریان است که میکوشد مذاکرات با جمهوری اسلامی را از مسیر خارج کند و مانع دستیابی به توافق شود.
برخی میگویند نمیتوان بمب و موشک را «پرتابه» نامید و رنج جنوب را با موسیقی، لهجه و تصاویر نخل خلاصه کرد؛ منطقهای که آثار جنگ هشتساله و بازسازی ناتمام هنوز در آن باقی است.
حملات اخیر به شهرها و تاسیسات جنوب ایران، علاوه بر ایجاد نگرانی درباره امنیت غیرنظامیان، بحث گستردهای را درباره نحوه روایت جنگ در رسانهها و شبکههای اجتماعی به راه انداخت؛ بحثی که خیلی زود از حملات جاری فراتر رفت و به حافظه جنگ ایران و عراق، شکاف میان مرکز و مناطق مرزی و سالها دیده نشدن مطالبات مردم جنوب رسید.
یکی از نخستین محورهای این بحث، استفاده برخی رسانههای حکومتی از واژه «پرتابه» برای توصیف آنچه به مناطق جنوبی اصابت کرده، بود؛ واژهای فنی و خنثی که منتقدان آن را نوعی فاصلهگذاری زبانی با واقعیت جنگ دانستند.
در شبکههای اجتماعی، کاربران نوشتند برای کسی که صدای انفجار را شنیده، خانهاش آسیب دیده یا جان نزدیکانش در خطر قرار گرفته، تفاوتی ندارد که رسانه آنچه را فرود آمده «پرتابه»، «بمب» یا «موشک» بنامد.
به باور آنان، تغییر واژه نمیتواند خشونت جنگ را کاهش دهد، اما ممکن است آن را در زبان رسمی کوچکتر، کنترلشدهتر و دورتر از تجربه واقعی مردم نشان دهد.
برخی نیز تاکید کردند واژه «پرتابه» به خودی خود نادرست نیست، اما در شرایطی که نوع سلاح و پیامد حمله روشن است، استفاده مکرر از آن میتواند به مبهم کردن واقعیت کمک کند؛ واقعیتی که برای ساکنان مناطق هدف، نه یک اصطلاح نظامی، بلکه صدای انفجار، اضطراب، ترک خانه و نگرانی برای جان اعضای خانواده است.
حافظهای که با صدای انفجار بازگشت
حملات تازه برای بسیاری از ساکنان جنوب، تنها یک رویداد نظامی جدید نیست. خوزستان و بخشهایی از مناطق جنوبی و غربی ایران هنوز حافظه زنده جنگ هشتساله را با خود حمل میکنند؛ حافظه بمباران، آوارگی، محاصره، مین، از دست رفتن خانهها و شهری که پیش چشم ساکنانش ویران شد.
در همین فضا، جملهای که سالهاست به تجربه جنگ ایران و عراق نسبت داده میشود، بار دیگر در شبکههای اجتماعی دستبهدست شد: «تا جنگ به تهران نرسد، کسی نگران نمیشود.»
منشاء دقیق این جمله روشن نیست، اما بازنشر گسترده آن، احساس تاریخی بخشی از مردم مناطق مرزی را بازتاب میدهد؛ اینکه رنج شهرهای جنوبی و غربی زمانی به مسالهای ملی تبدیل میشود که دامنه جنگ به پایتخت و مناطق مرکزی نزدیک شود.
در سالهای نخست جنگ ایران و عراق، آبادان در محاصره قرار گرفت، خرمشهر اشغال و بخش بزرگی از آن ویران شد و شهرهای متعددی در خوزستان و مناطق مرزی زیر حملات مداوم قرار گرفتند. صدها هزار نفر خانههای خود را ترک کردند و بسیاری، حتی پس از پایان جنگ، هرگز به محل زندگی پیشین بازنگشتند.
آبادان و خرمشهر از سالها قبل از مهمترین مراکز اقتصادی، صنعتی و فرهنگی جنوب ایران بودند. آبادان با پالایشگاه، بندر، سینماها، باشگاهها و جمعیتی متنوع، یکی از شهرهای مدرن ایران به شمار میرفت. خرمشهر نیز با بندر پررونق و نقش خود در تجارت، جایگاهی مهم در اقتصاد منطقه داشت.
جنگ بخش بزرگی از این زیرساختها و نظم اجتماعی را از میان برد و این شهرها هیچگاه به رونق، جمعیت، فرصتهای اقتصادی و جایگاه پیش از جنگ بازنگشتند.
مهاجرت گسترده، کاهش سرمایهگذاری، فرسودگی زیرساختها، بیکاری و ضعف خدمات عمومی، آثار جنگ را برای دههها در منطقه حفظ کرد. برای نسلی از مردم جنوب، جنگ نه یک فصل بستهشده در کتاب تاریخ، بلکه نقطه آغاز دورهای طولانی از عقبماندگی و بازسازی ناتمام است.
به همین دلیل، شماری از کاربران در واکنش به حملات اخیر نوشتند جنوب تنها امروز هدف قرار نگرفته است؛ این منطقه هنوز هزینه جنگی را میدهد که بیش از سه دهه از پایان آن گذشته است.
«جنوب را لوث نکنید»
در کنار بحث درباره زبان جنگ، موجی از پیامهای حمایتی نیز در فضای مجازی منتشر شد. بسیاری با انتشار تصاویر نخل و دریا، موسیقیهای محلی، جملههایی با لهجه جنوبی و پیامهایی درباره همبستگی ملی، نگرانی خود را برای مردم مناطق هدف بیان کردند.
این واکنشها از سوی گروهی نشانه همدلی و توجه عمومی تلقی شد. با این حال، بخشی از شهروندان و فعالان جنوبی به شکل این حمایتها اعتراض کردند و خواستند جنوب به مجموعهای از نمادهای احساسی و فرهنگی تقلیل داده نشود.
منتقدان نوشتند نمیتوان با تقلید لهجه، پخش یک قطعه موسیقی بندری یا انتشار تصویر نخل، ادعا کرد صدای مردم جنوب شنیده شده است.
از نگاه آنان، چنین واکنشهایی ممکن است با نیت همدلی منتشر شوند، اما در مواردی رنج واقعی مردم را به محتوایی سانتیمانتال و زودگذر تبدیل میکنند.
آنها تاکید کردند موسیقی، گویش، نخل، دریا و مهماننوازی بخشی از هویت فرهنگی جنوب است، اما تمام واقعیت آن نیست. وقتی این عناصر جای فقر، آلودگی، بیکاری، تبعیض، بحران آب و مطالبات انباشته شهروندان را بگیرند، تصویری تزئینی و بیخطر از منطقه ساخته میشود.
این انتقاد الزاما رد همدلی نیست. پرسش اصلی منتقدان این است که آیا توجه به جنوب پس از پایان موج خبری نیز ادامه پیدا خواهد کرد یا مانند بحرانهای پیشین، با خاموش شدن صدای انفجار، این منطقه دوباره از دستور کار افکار عمومی کنار خواهد رفت.
ثروتی که به توسعه نرسید
جنوب ایران بخش بزرگی از منابع نفت و گاز، صنایع پتروشیمی، بنادر و مسیرهای اصلی تجارت دریایی کشور را در خود جای داده است. با این حال، نزدیکی به این منابع عظیم اقتصادی، همواره به بهبود کیفیت زندگی ساکنان منطقه منجر نشده است.
خوزستان، با وجود نقشی تعیینکننده در تولید نفت و انرژی، سالهاست با بحران آب، گردوغبار، آلودگی صنایع، بیکاری، حاشیهنشینی و فرسودگی زیرساختها روبهرو است. اعتراضهای مربوط به آب، معیشت و وضعیت محیط زیست نیز بارها با برخوردهای امنیتی مواجه شدهاند.
در بوشهر و عسلویه، صنایع عظیم نفت و گاز در کنار شهرها و روستاهایی قرار گرفتهاند که ساکنانشان از آلودگی هوا، کمبود امکانات درمانی و سهم محدود نیروهای بومی از فرصتهای شغلی سخن میگویند.
هرمزگان نیز با وجود بنادر مهم، پالایشگاهها، جزایر راهبردی و جایگاه تعیینکننده در تجارت، با شکاف اقتصادی، کمبود زیرساختهای درمانی و آموزشی و محرومیت در برخی مناطق روستایی مواجه است.
در جنوبشرق ایران نیز مشکلاتی مانند فقر، کمبود آب، ضعف راهها و خدمات عمومی، بازماندن کودکان از تحصیل و ناامنی اقتصادی، سالهاست بخشی از زندگی روزمره شهروندان است.
به همین دلیل، برای بسیاری، حملات اخیر تنها یک بحران نظامی نیست. این حملات بر منطقهای رخ داده است که پیشتر نیز هزینه جنگ، استخراج منابع، توسعه نامتوازن و بیتوجهی سیاسی را پرداخته است.
جنوب فقط هنگام بحران دیده میشود؟
یکی از مهمترین پرسشهای مطرحشده در شبکههای اجتماعی این بود که چرا جنوب ایران اغلب در زمان جنگ، سیل، اعتراض، آلودگی یا حادثه به مرکز توجه میرسد و پس از فروکش کردن بحران دوباره به حاشیه بازمیگردد.
منتقدان میپرسند کسانی که امروز از مردم جنوب حمایت میکنند، آیا فردا نیز درباره آب سالم در خوزستان، اشتغال نیروهای بومی در بوشهر، آلودگی عسلویه، زیرساختهای درمانی هرمزگان و بازسازی ناتمام آبادان و خرمشهر سخن خواهند گفت؟
آیا رسانهها پس از پایان حملات نیز زندگی روزمره مردم، مشکلات شهری، مهاجرت، فرسودگی و مطالبات اقتصادی و اجتماعی این مناطق را دنبال خواهند کرد؟
موج پیامهای حمایتی در روزهای اخیر نشان داد حمله به جنوب میتواند احساس همبستگی ایجاد کند. اما واکنشهای انتقادی نیز یادآور شد همبستگی زمانی معنا پیدا میکند که فقط به لحظه بحران محدود نماند.
جنوب ایران نه پسزمینه یک موسیقی غمگین است، نه لهجهای برای چند جمله احساسی و نه تصویری از نخلهایی که تنها هنگام جنگ دیده میشوند.
این منطقه جامعهای متکثر با تاریخ، فرهنگ، منابع عظیم و مطالباتی انباشته است؛ منطقهای که شهرهایش در جنگ ویران شدند، بخشی از جمعیتش آواره شد و برخی از مهمترین مراکز شهری آن، با وجود گذشت دههها، هنوز به جایگاه پیشین خود بازنگشتهاند.
حملات اخیر شاید بار دیگر نگاهها را به جنوب برگردانده باشد، اما پرسش اصلی پس از پایان بحران باقی خواهد ماند: آیا این بار، جنوب و توجه به جنوب از صدای انفجارها بیشتر دوام خواهد آورد؟
در پی هدف قرار گرفتن برخی مراکز نظامی در شهرهای جنوبی و تشدید مشکلات ناشی از جنگ، موجی از همدلی با ساکنان این مناطق شکل گرفته است.
شماری از کاربران و مخاطبان در پیامهایی به مدیابات ایراناینترنشنال تاکید کردند درد جنوب، درد تمام ایران است.
یکی از شهروندان در پیام خود گفت کسانی که ماهها در تجمعات از جنگ و حمله به اسرائیل و ایالات متحده حمایت کرده و شعار دادهاند، اکنون باید برای واکنش به حملات آمریکا، به جنوب ایران بروند.
روایت شهروندان از روزهای جنگ در جنوب
با وجود ادامه حملات آمریکا به نقاط مختلف ایران، از جمله جنوب کشور، مقامهای جمهوری اسلامی هنوز شرایط جنگی اعلام نکردهاند؛ موضوعی که بازتاب آن را میتوان در لغو دیرهنگام امتحانها و تعطیل نشدن ادارهها در برخی مناطق درگیر دید.
یکی از دانشآموزان جنوب کشور در پیامی به ایراناینترنشنال، با انتقاد از تعویق امتحانات تا چهارم شهریور نوشت: «ما در گرما و با قطعی برق چطور میتوانیم درس بخوانیم؟»
او خواستار برگزاری مجازی امتحانات شد و هشدار داد در غیر این صورت، ممکن است «دوباره حادثه میناب پیش بیاید».
شهروندی از بندر ماهشهر نیز گفت مردم این منطقه از جنگ و مرگ نمیترسند و امیدوارند حملات آمریکا به تغییر حکومت منجر شود.
همزمان، شماری از شهروندان دیگر نقاط ایران در پیامهای خود، با مردم جنوب ابراز همدلی کردند.
یکی از آنان خطاب به ساکنان جنوب نوشت: «ما در هر نقطه از ایران، در هر ساعت از شبانهروز به یاد شما هستیم.»
تنشهای منطقهای پس از حملات سپاه پاسداران به کشتیهای تجاری و اعلام بسته شدن تنگه هرمز به روی همه شناورها بالا گرفته است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۱۷ تیر آتشبس با جمهوری اسلامی را پایانیافته خواند و ۱۹ تیر در نامهای به کنگره اعلام کرد ارتش ایالات متحده از ۱۶ تیر عملیات تازهای را علیه اهداف نظامی در ایران آغاز کرده است.
ارتش آمریکا بامداد پنجشنبه ۲۵ تیر موج دیگری از حملات را علیه اهداف نظامی در ایران به انجام رساند؛ حملاتی که بخش عمده آن متوجه هرمزگان، خوزستان و سیستان و بلوچستان بود.
کارزاری برای حضور اعضای جبهه پایداری در جنوب ایران
کارزار «درخواست حضور اعضای جبهه پایداری در مناطق جنوب کشور، بهویژه سیریک و بندرعباس» که ۲۳ تیر در پلتفرم «کارزار» راهاندازی شد، تا ظهر ۲۵ تیر بیش از ۱۲۰ هزار امضا جمع کرده و در فهرست کارزارهای ویژه این سامانه قرار گرفته است.
در متن این کارزار آمده است مناطق جنوبی کشور بهویژه سیریک و بندرعباس، در معرض تهدیدهای مستقیم و شبانهروزی ناشی از حملات قرار دارند و ساکنان، نیروهای نظامی و سربازان مستقر در این مناطق با نگرانی از آسیبهای احتمالی و تهدید زیرساختهای حیاتی، از جمله شبکه برق، روبهرو هستند.
امضاکنندگان با اشاره به مواضع برخی اعضای جبهه پایداری در حمایت از ادامه جنگ، از آنان خواستند برای درک مستقیم شرایط اقلیمی و امنیتی جنوب، در این مناطق حضور یابند و از نزدیک با مشکلات مردم و نیروهای مستقر آشنا شوند.
آنان همچنین خواستار پرهیز از تصمیمهای «غیرکارشناسی» شدهاند که میتواند جان و مال مردم را به خطر اندازد.
مخالفت با ادامه جنگ در تهران نیز بازتاب یافته است.
یکی از شهروندان با ارسال ویدیویی به ایراناینترنشنال، شعارنویسی روی یکی از پلهای پایتخت در ۲۳ تیر را نشان داد که در آن خطاب به احمد وحیدی، فرمانده سپاه پاسداران، نوشته شده بود: «ما دیگر جنگ نمیخواهیم.»
این در حالی است که مقامها و رسانههای حکومتی همچنان بر «انتقام» و ادامه رویارویی نظامی با آمریکا و اسرائیل تاکید دارند.
در تازهترین نمونه، شهرداری تهران دیوارنگارههایی با شعارهای تهدیدآمیز علیه ترامپ نصب کرد.
در سوی دیگر، پیامهای شهروندان نشاندهنده موج فزاینده مخالفت جامعه با سیاستهای جنگطلبانه جمهوری اسلامی است.
به گزارش خبرگزاری رویترز، اداره کل کشتیرانی هند شامگاه چهارشنبه ۲۴ تیر با صدور دستوری اعلام کرد: «تا اطلاع ثانوی، هیچ دریانورد هندی نباید به کشتیهایی اعزام شود که مسیر سفر آنها شامل عبور از تنگه هرمز است.»
این نهاد با اشاره به حملات اخیر به کشتیها هشدار داد خطرات پیشروی دریانوردان و شناورهای تجاری فعال در منطقه «بهطور چشمگیری» افزایش یافته است.
در این دستور آمده است: «با توجه به تشدید وضعیت امنیتی در منطقه خلیج فارس، اداره کل کشتیرانی لازم میداند برای حفاظت از منافع دریانوردان هندی که در کشتیهای فعال در این منطقه خدمت میکنند، تدابیر احتیاطی بیشتری اتخاذ شود.»
این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که در جریان حملات سه روز گذشته به کشتیها در منطقه، دو دریانورد هندی جان خود را از دست دادند.
بر اساس آمار دولت هند، این کشور با بیش از ۳۰۰ هزار دریانورد شاغل در ناوگانهای کشتیرانی، سومین تامینکننده بزرگ نیروی کار دریانوردی تجاری در جهان به شمار میرود.
در روزهای اخیر، درگیریها در منطقه بهدنبال حملات سپاه پاسداران به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز بالا گرفته است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۱۷ تیر حملات حکومت ایران را ناقض تفاهمنامه اسلامآباد خواند و از پایان آتشبس با جمهوری اسلامی خبر داد.
در سوی دیگر، محمد اکرمینیا، سخنگوی ارتش جمهوری اسلامی، شامگاه چهارشنبه ۲۴ تیر «کنترل راهبردی» حکومت ایران بر تنگه هرمز را «خواسته عمومی و ملی» خواند و تهدید کرد تا زمانی که واشینگتن سازوکار تهران برای اداره تنگه هرمز را نپذیرد، این آبراه راهبردی بسته خواهد ماند.
احضار معاون سفیر جمهوری اسلامی در دهلینو
اداره کل کشتیرانی هند در ادامه از کاپیتانهای کشتیها خواست نسبت به وضعیت امنیتی در خلیج فارس، تنگه هرمز و آبهای مجاور هوشیاری کامل داشته باشند و هشدارهای ناوبری را بهطور مستمر رصد کنند.
به گزارش رویترز، دولت هند همچنین در واکنش به کشته شدن یکی از دریانوردان هندی در ۲۳ تیر، معاون سفیر جمهوری اسلامی در دهلینو را احضار و مراتب اعتراض شدید دهلینو را به تهران ابلاغ کرد.
تنگه هرمز گذرگاه باریکی میان ایران و عمان است که پیش از آغاز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴، حدود یکپنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکرد.
۲۲ تیر، روزنامه فایننشالتایمز به نقل از یک منبع آگاه خبر داد دولت دبی در حال برنامهریزی برای ساخت یک بندر جدید و یک پایانه کانتینری در سواحل شرقی امارات متحده عربی است تا از وابستگی دبی به بندر راهبردی جبلعلی در تنگه هرمز بکاهد و مسیری جایگزین فراهم کند.
همزمان با ادامه حملات نظامی به مواضع جمهوری اسلامی، آمریکا از شامگاه ۲۳ تیر بار دیگر محاصره دریایی بنادر ایران را از سر گرفته؛ اقدامی که به افزایش محدودیتهای کشتیرانی در آبهای منطقه دامن زده است.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) اعلام کرد که موج تازه عملیات علیه حکومت ایران که از ساعت ۳ بعدازظهر چهارشنبه به وقت شرق آمریکا [۱۰:۳۰ شب به وقت ایران] آغاز شده بود، ساعت ۹ شب به وقت شرق آمریکا [۴:۳۰ صبح ایران] به پایان رسیده است.
سنتکام در بیانیهای اعلام کرد که نیروهای آمریکایی در این عملیات مراکز فرماندهی، سامانههای پدافند هوایی، توانمندیهای موشکی و پهپادی و همچنین تاسیسات پایش ساحلی ایران را هدف قرار دادند تا «توانایی ایران برای تهدید دریانوردان غیرنظامی و کشتیهای تجاری در حال عبور از تنگه هرمز» بیش از پیش تضعیف شود.
به گفته سنتکام، در این حملات از مهمات هدایتشونده دقیق استفاده شده و اهدافی در چندین نقطه، از جمله بندرعباس، هدف قرار گرفتهاند. این فرماندهی همچنین اعلام کرد که پیشتر در بامداد چهارشنبه نیز در یک عملیات ۹۰ دقیقهای، مواضع دفاع ساحلی و سایتهای موشک کروز در جزیره تنب بزرگ را هدف قرار داده بود.
سنتکام در پایان بیانیه خود تاکید کرد که «ارتش ایالات متحده به دستور فرمانده کل قوا، [حکومت] ایران را پاسخگو میکند.»
همزمان با این حملات، گزارشهای متعدد از داخل ایران از شنیده شدن صدای انفجار و فعالیت سامانههای پدافند هوایی در تهران و چندین شهر دیگر منتشر شد. بر اساس گزارشهای دریافتی از شهروندان، صدای انفجار یا شلیک پدافند هوایی در مناطق مختلف تهران از جمله جمالزاده، میرداماد، کن، پارچین، کیانشهر، شهرک غرب، سعادتآباد و یوسفآباد شنیده شده است. همچنین شهروندان از پرواز جنگندهها بر فراز مناطق جنوب، مرکز، شرق و غرب تهران خبر دادند.
کانالهای نزدیک به سپاه پاسداران اعلام کردند که سامانههای پدافند هوایی در منطقه پارچین با یک «شیء ناشناس» در آسمان تهران درگیر شدهاند. کانال «سپاه سایبری پاسداران» نیز ویدیویی منتشر کرد که به گفته آن، فعالیت پدافند هوایی در پارچین را نشان میدهد.
در استان مرکزی، معاون استاندار اعلام کرد که ساعت ۳:۳۰ بامداد، منطقهای در خارج از شهر خنداب هدف دو حمله هوایی آمریکا قرار گرفت. او گفت ساکنان این منطقه دو انفجار شدید را شنیدهاند، اما تاکنون گزارشی از میزان خسارت یا تلفات احتمالی منتشر نشده است. راکتور تحقیقاتی آب سنگین خنداب در نزدیکی محل حمله قرار دارد.
در هرمزگان، منابع استانداری به خبرگزاری تسنیم گفتند که ساعت ۱:۲۷ بامداد نقطهای در شرق بندرعباس و ساعت ۵۵ دقیقه بامداد منطقهای در حوالی سیریک هدف حمله آمریکا قرار گرفته است. خبرگزاری فارس نیز گزارش داد که دقایقی بعد، نقاطی در حوالی جزیره قشم هدف حملات آمریکا قرار گرفتند، اما جزئیاتی درباره خسارتها منتشر نشده است.
در سیستان و بلوچستان نیز گزارشهای متعددی از حملات منتشر شد. خبرگزاری تسنیم از شنیده شدن دو انفجار در کنارک خبر داد و خبرگزاری مهر نیز از وقوع انفجار در راسک گزارش داد. مهر پیشتر از شنیده شدن دستکم سه انفجار در چابهار و انفجارهایی در بندرعباس خبر داده بود.
همزمان، ویدیوهای منتشرشده در کانالهای تلگرامی وحیدآنلاین و حالوش حاکی از هدف قرار گرفتن پاسگاه دریابانی «احمدریزه» در چابهار بود. همچنین پیامهای شهروندان از حمله به پاسگاه احمدریزه، شهرک بهار، جاده رمین و مناطقی در اطراف چابهار حکایت داشت. مقامهای جمهوری اسلامی تاکنون این گزارشها را تایید نکرده و درباره خسارتها یا تلفات احتمالی توضیحی ندادهاند.
در خوزستان نیز پیامهای شهروندان از شنیده شدن صدای انفجار در اهواز، بهویژه در محدوده محله گلستان، خبر داد. خبرگزاری مهر نیز گزارش داد که چهار نقطه در اطراف اهواز هدف حمله آمریکا قرار گرفتهاند.
در لرستان، خبرگزاری ایرنا به نقل از منابع محلی از شنیده شدن صدای انفجار در بخشهایی از استان خبر داد و اعلام کرد که بررسیها درباره منشأ این انفجارها ادامه دارد.
همزمان با ادامه حملات، تنش در کشورهای منطقه نیز افزایش یافت. وزارت کشور بحرین برای دومین بار طی روزهای اخیر آژیر خطر را در سراسر این کشور به صدا درآورد و از شهروندان خواست به نزدیکترین محل امن بروند و اخبار را تنها از منابع رسمی دنبال کنند.
ستاد کل ارتش کویت نیز اعلام کرد سامانههای پدافند هوایی این کشور در حال رهگیری پهپادهای «متخاصم جمهوری اسلامی» هستند و صدای انفجارهای شنیدهشده ناشی از انهدام این پهپادها بوده است.
در تهران، حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، اعلام کرد که هدف عملیات جمهوری اسلامی «نابودی زیرساختهای تهاجمی آمریکا در منطقه» است و مراحل بعدی این عملیات نیز اجرا خواهد شد. او در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت آمریکا نباید تصور کند میتواند این درگیری را به یک «جنگ فرسایشی» تبدیل کند. این اظهارات در حالی مطرح شد که به گفته کشورهای منطقه، بخش عمده حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی پیش از اصابت به اهداف رهگیری و منهدم شدهاند.
از سوی دیگر، محمد اکرمینیا، سخنگوی ارتش جمهوری اسلامی اعلام کرد بازگشایی تنگه هرمز منوط به اجرای «مقررات جمهوری اسلامی» از سوی آمریکا و پایبندی واشینگتن به تفاهمنامه موجود است. او هشدار داد که در صورت تداوم وضعیت کنونی، آمریکا و متحدانش باید انتظار بسته شدن دیگر مسیرهای صادرات نفت و گاز را نیز داشته باشند.
دونالد ترامپ نیز در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز، در پاسخ به این پرسش که آیا همانگونه که آمریکا داعش را نابود کرد، ممکن است سپاه پاسداران را نیز از بین ببرد، گفت: «بله، ممکن است. خواهیم دید چه اتفاقی میافتد.»
رییسجمهوری آمریکا همچنین گفت جمهوری اسلامی اکنون خواهان مذاکره است و گفت روسایجمهوری پیشین آمریکا باید سالها پیش با تهران به شیوهای متفاوت برخورد میکردند. او ضمن انتقاد دوباره از توافق هستهای دولت باراک اوباما، حمله بمبافکنهای بی-۲ آمریکا به تاسیسات هستهای ایران را «بهموقع» توصیف کرد و تاکید کرد که آن عملیات به برنامه هستهای جمهوری اسلامی پایان داده است.
ترامپ همچنین گفت که جمهوری اسلامی اکنون بهشدت تضعیف شده و گفت توان تسلیحاتی [حکومت] ایران حدود ۹۱ درصد، ذخایر موشکی آن حدود ۸۸ تا ۹۰ درصد و توان پهپادی، ظرفیت تولید و پرتابگرهای موشکی این کشور نیز به شدت کاهش یافته است. او با این حال تاکید کرد که جمهوری اسلامی همچنان خطرناک است، اما حملات آمریکا باعث شده است تهران اکنون به دنبال توافق باشد.
به گزارش اکسیوس، نخستوزیر عراق هفته گذشته در مراسم تشییع رهبر پیشین جمهوری اسلامی در نجف حضور یافت، اما تنها چند روز بعد در دفتر بیضی کاخ سفید با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، دیدار و گفتوگو کرد؛ فردی که دستور حملهای را صادر کرده بود که به کشته شدن رهبر جمهوری اسلامی انجامید.
اکسیوس نوشت که زیدی، مانند همه نخستوزیران عراق در دو دهه گذشته، ناچار است میان روابط راهبردی بغداد با واشینگتن و تهران توازن برقرار کند، اما با توجه به درگیری نظامی دو طرف، حفظ این تعادل دشوارتر از همیشه شده است.
به نوشته این رسانه، دیدار روز سهشنبه زیدی با ترامپ از نگاه کاخ سفید یک موفقیت مهم برای دولت آمریکا محسوب میشود. اکسیوس به نقل از منابع خود گزارش داد که تام باراک، فرستاده ویژه آمریکا در امور عراق، طی چند هفته گذشته برای هماهنگی این سفر تلاش کرده بود تا این دیدار به عنوان نشانهای از نزدیک شدن دولت جدید عراق به ایالات متحده و فاصله گرفتن آن از حکومت ایران تلقی شود.
اکسیوس در ادامه گزارش خود نوشت که زیدی، بازرگان ۴۰ سالهای که وارد عرصه سیاست شده است، پس از ماهها بنبست سیاسی در عراق، در ماه اردیبهشت به مقام نخستوزیری رسید. او نامزد مورد توافق جناحهای شیعه عراق بود و در عین حال از حمایت دولت ترامپ نیز برخوردار شد. به نوشته این رسانه، کاخ سفید او را برخلاف رقیبش، نوری المالکی، سیاستمداری میداند که برای حفظ قدرت به حمایت تهران وابسته نیست.
این گزارش میافزاید زیدی از آغاز کار خود وعده مبارزه با فساد را عملی کرده و همزمان متعهد شده است نفوذ شبهنظامیان مورد حمایت حکومت ایران را مهار کند، هرچند در این زمینه با احتیاط بیشتری عمل کرده است.
اکسیوس با اشاره به تناقض ظاهری سفرهای اخیر نخستوزیر عراق نوشت که او ابتدا در مراسم تشییع رهبر جمهوری اسلامی در نجف شرکت کرد و سپس راهی واشینگتن شد تا با رییسجمهوری آمریکا دیدار کند؛ رییسجمهوری که فرمان حمله منجر به کشته شدن او را صادر کرده بود.
به نوشته اکسیوس، دو مقام آمریکایی گفتهاند مقامهای ایرانی به زیدی و اعضای دولتش فشار آورده بودند که نخستین سفر خارجی او در مقام نخستوزیر به واشینگتن نباشد، اما او با وجود این فشارها بر دیدار با ترامپ اصرار داشت.
این دو مقام به اکسیوس گفتهاند دولت آمریکا این تصمیم را نشانهای از جدیت زیدی در اجرای سیاست «اول عراق» میداند؛ سیاستی که هدف آن نزدیکتر کردن بغداد به واشینگتن و کاهش وابستگی به تهران است.
اکسیوس گزارش داد که ترامپ در دیدار با نخستوزیر عراق به گرمی از او تمجید کرد و حتی برنامه دیدار را با افزودن یک ناهار کاری که از پیش در دستور کار نبود، گسترش داد.
ترامپ در آغاز این دیدار گفت: «ما یک قهرمان فوقالعاده داریم، یک قهرمان تازه. او مبارز بزرگی بوده و از حامیان بزرگ آمریکا بوده است. او رهبر بزرگی است و فکر میکنم برای مدت طولانی در این جایگاه باقی خواهد ماند.»
به نوشته اکسیوس، زیدی چند دقیقه در برابر دوربینها در کنار ترامپ نشست، در حالی که رییسجمهوری آمریکا درباره ادامه حملات نظامی علیه [حکومت] ایران و اعمال محاصره دریایی علیه این کشور سخن میگفت.
این رسانه افزود که نخستوزیر عراق در اظهارات خود هیچ اشارهای به ایران نکرد و در عوض بر تقویت روابط اقتصادی با آمریکا، تکمیل روند خروج نیروهای آمریکایی از عراق در ماه سپتامبر، تلاش برای خلع سلاح شبهنظامیان و قرار گرفتن همه سلاحهای موجود در عراق تحت کنترل دولت مرکزی تاکید کرد.
یکی از مقامهای آمریکایی به اکسیوس گفت: «اینکه زیدی در حالی کنار رییسجمهوری ترامپ نشست که او درباره ایران سخن میگفت، تصویر قدرتمندی بود و نشان داد که نخستوزیر عراق، با وجود مخالفت [حکومت] ایران، در تصمیم خود برای همسویی با ایالات متحده جدی است.»
اکسیوس در پایان گزارش خود نوشت که خلع سلاح شبهنظامیان شیعه مورد حمایت حکومت ایران، یکی از محورهای اصلی گفتوگوهای زیدی با ترامپ و همچنین با پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، بوده است.
به نوشته این رسانه، مقامهای آمریکایی امیدوارند سفر نخستوزیر عراق به واشینگتن نخستین نشانه عملی از اجرای تعهدات او برای خلع سلاح گروههای مورد حمایت حکومت ایران و قرار دادن انحصار سلاح در اختیار دولت عراق باشد.
