روابط عمومی سپاه پاسداران اعلام کرد پایگاه موشکی آمریکا در کویت، زاغههای موشکی و مخازن سوخت ارتش آمریکا در اردن و پایگاه شیخ عیسی در بحرین را هدف قرار داده است.
رضا گوهرزاد، روزنامهنگار و تحلیلگر سیاسی، به ایراناینترنشنال گفت جمهوری اسلامی با تداوم درگیری، به دنبال حفظ اهرمهای خود در مذاکرات است، اما همین اقدامات خطر گسترش درگیری را افزایش میدهد.
همزمان با تشدید رویارویی نظامی میان آمریکا و جمهوری اسلامی، روزنامه گلفنیوز در گزارشی به بررسی ساختار تصمیمگیری در جمهوری اسلامی پرداخته و این پرسش را مطرح کرده است که آیا تهران همچنان از یک زنجیره فرماندهی واحد برخوردار است یا مراکز مختلف قدرت، مسیرهای متفاوتی را دنبال میکنند.
این گزارش میگوید مجموعهای از اقدامات متناقض دیپلماتیک و نظامی در روزهای اخیر، تردیدها درباره نحوه هدایت واکنش جمهوری اسلامی به بحران را افزایش داده است. از یک سو، مقامهای دیپلماتیک حکومت ایران در تلاش برای حفظ روند مذاکرات و کاهش تنش هستند و از سوی دیگر، فرماندهان نظامی با ادامه حملات، پیام متفاوتی ارسال میکنند.
به نوشته گلفنیوز، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، روز ۲۰ تیر در مسقط با مقامهای عمانی درباره حفظ ثبات منطقه و امنیت تنگه هرمز گفتوگو کرد. عمان در ماههای اخیر نقش اصلی میانجیگری میان تهران و واشینگتن را بر عهده داشته و همزمان تلاش کرده بیطرفی نظامی و اقتصادی خود را حفظ کند.
با این حال، تنها یک روز پس از این دیدار، گزارشهایی درباره حمله نیروهای نظامی جمهوری اسلامی به اهدافی در عمان منتشر شد؛ رخدادی که به نوشته گلفنیوز، این پرسش را تقویت کرد که آیا فعالیتهای دیپلماتیک و نظامی جمهوری اسلامی از یک مرکز واحد هدایت میشوند یا خیر.
ساختار چندلایه قدرت در جمهوری اسلامی
گلفنیوز مینویسد این تناقضها ریشه در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی دارد؛ ساختاری که در آن قدرت میان رهبر جمهوری اسلامی، مقامهای منتخب، سپاه پاسداران و نهادهای امنیتی مختلف تقسیم شده است.
به نوشته این روزنامه، اگرچه وزارت امور خارجه مسئول مذاکرات است، سپاه پاسداران طی سالهای گذشته استقلال قابل توجهی در هدایت عملیاتهای منطقهای داشته و بارها سیاستهایی را دنبال کرده که تهاجمیتر از مواضع اعلامشده از سوی دولت بوده است.
گزارش میافزاید تحلیلگران معتقدند وجود این مراکز قدرت موازی، بهویژه در شرایط بحران، میتواند به صدور پیامهای متناقض از سوی حکومت ایران منجر شود و جمهوری اسلامی هیچگاه همانند یک ساختار کلاسیک با فرماندهی کاملاً متمرکز عمل نکرده است.
فرماندهیهای استانی سپاه
گلفنیوز در ادامه به تغییرات ساختاری سپاه پاسداران در سال ۱۳۸۷ اشاره میکند و مینویسد این نیرو به ۳۱ فرماندهی استانی تقسیم شد؛ فرماندهیهایی که به گونهای طراحی شدهاند که حتی بدون دریافت دستور مستقیم از تهران نیز بتوانند به عملیات ادامه دهند.
به نوشته این گزارش، هدف از این تغییرات آن بوده که حتی در صورت از میان رفتن رهبران ارشد، توان رزمی سپاه حفظ شود و عملیات نظامی متوقف نشود.
گزارش سپس به سناریوی مورد استفاده خود اشاره میکند که بر اساس آن، علی خامنهای در نخستین روز عملیات موسوم به «خشم حماسی» کشته شده و مجتبی خامنهای بدون حضور تصویری یا صوتی در رسانههای رسمی، تنها پیام «انتقام» را منتشر کرده است.
تنگه هرمز همچنان محور بحران
گلفنیوز تنگه هرمز را همچنان کانون اصلی بحران توصیف میکند و یادآور میشود که حدود یکپنجم نفت تجارتشده جهان از این آبراه عبور میکند.
این گزارش میگوید اگرچه مقامهای جمهوری اسلامی بارها تهدید به مختل کردن کشتیرانی در تنگه هرمز کردهاند، اما تاکنون ادعای بسته شدن کامل این مسیر بهطور مستقل تایید نشده است. آمریکا نیز همچنان تاکید دارد که تنگه هرمز باز است، هرچند رفتوآمد کشتیها با اختلال روبهرو شده و نهادهای بینالمللی دریایی همچنان وضعیت را زیر نظر دارند.
حمله به کشتی قبرسی و واکنش هند
در بخش دیگری از گزارش، گلفنیوز به حادثه کشتی باری «جیافاس گلکسی» با پرچم قبرس اشاره میکند.
به نوشته این روزنامه، در شبکههای اجتماعی ادعا شده این کشتی پس از عبور از مسیری که منابع ایرانی آن را «غیرمجاز» خواندهاند، هدف حمله [حکومت] ایران قرار گرفته است؛ ادعایی که هنوز از سوی مراجع بینالمللی دریایی بهطور مستقل تایید نشده است.
این گزارش میافزاید هند حمله به این کشتی را که ۱۱ شهروند هندی در آن حضور داشتند محکوم کرده و خواستار پایان یافتن حملات به کشتیهای تجاری و زیرساختهای غیرنظامی در منطقه شده است.
به نوشته گلفنیوز، آمریکا نیز بامداد یکشنبه در واکنش به حمله ایران به یک کشتی در تنگه هرمز که به آتشسوزی و تخلیه خدمه آن انجامید، حملات گستردهای را علیه اهدافی در ایران آغاز کرد.
گسترش بحران به کشورهای منطقه
این گزارش میگوید دامنه بحران اکنون از ایران و آمریکا فراتر رفته است.
به نوشته گلفنیوز، قطر، بحرین و شماری دیگر از کشورهای حوزه خلیج فارس از حملات یا رهگیری موشکها و پهپادها خبر دادهاند؛ رخدادهایی که موجب فعال شدن سامانههای پدافند هوایی و اختلال موقت در حریم هوایی این کشورها شده است.
این روزنامه همچنین مینویسد آمریکا به حملات خود علیه زیرساختهای نظامی جمهوری اسلامی و گروههای همپیمان آن ادامه داده و اعلام کرده است هدف این عملیاتها جلوگیری از حملات بیشتر علیه نیروها و متحدان آمریکاست.
چه کسی تصمیم میگیرد؟
به اعتقاد گلفنیوز، پرسش اصلی همچنان این است که آیا رهبران جمهوری اسلامی کنترل یکپارچهای بر ساختار نظامی کشور دارند یا نه.
این گزارش یادآور میشود که اگرچه رهبر جمهوری اسلامی بالاترین مقام تصمیمگیرنده است، اما کنترل عملیاتی میان ارتش، سپاه پاسداران، سازمانهای اطلاعاتی و نهادهای سیاسی تقسیم شده است.
گلفنیوز مینویسد بسیاری از تحلیلگران معتقدند بازسازی ساختار سپاه از سال ۱۳۸۷ با هدف تضمین ادامه عملیات نظامی حتی در صورت حذف رهبران ارشد انجام شده است.
ابهام درباره منشا پیامهای متناقض
این روزنامه در جمعبندی مینویسد پیامهای متناقض صادرشده از تهران لزوما به معنای نبود فرماندهی نیست، بلکه بیش از هر چیز پیچیدگی ساختار تصمیمگیری در جمهوری اسلامی را نشان میدهد.
به نوشته گلفنیوز، هنوز مشخص نیست که تحولات اخیر نتیجه ابهام راهبردی عمدی، رقابت میان مراکز مختلف قدرت یا ضعف در هماهنگی میان نهادهای حکومتی است. اما آنچه روشن است این است که دیپلماسی و تشدید عملیات نظامی بهطور همزمان در جریان است؛ وضعیتی که خطر محاسبه اشتباه را در منطقه افزایش میدهد، بهویژه در شرایطی که هر حادثهای در تنگه هرمز میتواند پیامدهای اقتصادی و امنیتی گستردهای در سطح جهان داشته باشد.
گزارش سیبیاس: تهران حمله به کشتیهای تجاری را «اشتباه» خواند
گلفنیوز در پایان به گزارش شبکه سیبیاس نیز اشاره میکند که بر اساس آن، مقامهای ایرانی در گفتوگوهای غیرعلنی با مشاوران دونالد ترامپ، حملات اخیر به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز را «اشتباه» توصیف کردهاند.
بر اساس این گزارش، مقامهای آمریکایی معتقدند این حملات از سوی یک جناح خاص در داخل جمهوری اسلامی انجام شده که قصد داشته روند مذاکرات تهران و واشینگتن را بر هم بزند.
به نوشته سیبیاس، کاخ سفید خواستار آن شده است که جمهوری اسلامی این اشتباه را بهطور علنی بپذیرد؛ زیرا دولت ترامپ آن را نقض آتشبس میداند.
گلفنیوز همچنین مینویسد دونالد ترامپ به تیم مذاکرهکننده آمریکا به ریاست جیدی ونس، جرد کوشنر و استیو ویتکاف دستور داده بود مذاکراتی را که از روز شنبه در مسقط آغاز شده، ادامه دهند.
همزمان با تشدید درگیری میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی، مقامهای دفاعی اسرائیل از آنچه «فاصله گرفتن اولویتهای راهبردی» واشینگتن و تلآویو در قبال ایران میدانند، ابراز نگرانی کردهاند. به گزارش روزنامه هاآرتص، این مقامها معتقدند دولت آمریکا در شرایط کنونی تمرکز خود را بر بازگشایی تنگه هرمز و حفاظت از کشتیرانی بینالمللی گذاشته، در حالی که از دید اسرائیل، برنامه هستهای ایران همچنان مهمترین تهدید راهبردی است.
هاآرتص به نقل از مقامهای دفاعی اسرائیل نوشت که واشینگتن در قبال پرونده هستهای ایران، همان میزان قاطعیتی را که برای بازگشایی تنگه هرمز و تضمین آزادی کشتیرانی نشان میدهد، از خود بروز نداده است؛ موضوعی که از نگاه ارتش اسرائیل اهمیت بسیار بیشتری دارد.
بر اساس این گزارش، همزمان [حکومت] ایران روند بازسازی برخی از تاسیسات هستهای آسیبدیده در حملات پیشین را آغاز کرده است؛ موضوعی که بر نگرانیهای دستگاه امنیتی اسرائیل افزوده است.
تلآویو: نه آمریکا و نه ایران خواهان جنگ فراگیر نیستند
به نوشته هاآرتص، ارزیابی غالب در ارتش اسرائیل و نهادهای امنیتی این کشور آن است که تنشهای محدود میان تهران و واشینگتن احتمالاً برای مدتی ادامه خواهد یافت، زیرا هیچیک از دو طرف تمایلی به بازگشت به یک جنگ تمامعیار ندارند.
یک منبع دفاعی اسرائیلی به این روزنامه گفت دو طرف ترجیح میدهند «درگیری را مدیریت کنند»؛ به این معنا که از طریق حملات پراکنده و درگیریهای کوتاهمدت، بدون ورود به جنگی گسترده مانند عملیاتهای اسرائیل و آمریکا علیه ایران در اوایل سال جاری میلادی، سطح تنش را کنترل کنند.
در همین چارچوب، ارتش اسرائیل اعلام کرده است که از زمان برقراری آتشبس ماه آوریل، سطح آمادگی نیروهای خود را در بالاترین حد حفظ کرده است. هاآرتص مینویسد نیروی هوایی اسرائیل همچنان در حالت آمادهباش کامل قرار دارد و هم برای ماموریتهای دفاعی و هم تهاجمی آماده است؛ بهویژه در سناریویی که ایران تصمیم بگیرد با شلیک موشک، اسرائیل را مستقیماً وارد رویارویی کنونی با آمریکا کند.
چرا جمهوری اسلامی تاکنون اسرائیل را هدف قرار نداده است؟
یکی از پرسشهای اصلی که به نوشته هاآرتص ذهن مقامهای اطلاعاتی اسرائیل را به خود مشغول کرده، این است که چرا جمهوری اسلامی تاکنون در پاسخ به حملات آمریکا، اسرائیل را هدف قرار نداده است.
ارزیابی ارتش اسرائیل این است که این رویکرد، تصمیمی حسابشده از سوی تهران است تا واکنش خود به حملات آمریکا را از سیاستش در قبال اسرائیل جدا نگه دارد.
مقامهای دفاعی اسرائیل به هاآرتص گفتهاند تا زمانی که اسرائیل بهطور آشکار در حملات آمریکا مشارکت نکند، جمهوری اسلامی ترجیح میدهد پاسخهای خود را صرفا متوجه اهداف و منافع آمریکا در خاورمیانه کند.
در عین حال، ارتش اسرائیل این خویشتنداری را ناشی از ضعف یا ناتوانی نظامی [حکومت] ایران نمیداند. به باور مقامهای اسرائیلی، تهران عامدانه توان نظامی خود را برای زمانی حفظ کرده که خود آن را مناسب بداند؛ از جمله در صورتی که بار دیگر درگیری گستردهای در جبهه لبنان آغاز شود.
هشدار درباره احتمال تغییر محاسبات تهران
هاآرتص مینویسد با وجود این ارزیابیها، مقامهای دفاعی اسرائیل هشدار دادهاند اگر فشار آمریکا بر جمهوری اسلامی به سطحی برسد که موجودیت حکومت را تهدید کند، تهران ممکن است محاسبات خود را تغییر دهد و مستقیما اسرائیل را وارد این رویارویی کند.
به نوشته این روزنامه، مقامهای ارشد دفاعی اسرائیل اتفاقنظر دارند که هرگونه حمله مستقیم [حکومت] ایران به اسرائیل، با پاسخ نظامی تلآویو روبهرو خواهد شد.
با این حال، برخی از این مقامها نسبت به میزان اثربخشی چنین پاسخی تردید دارند. به گفته چند مقام دفاعی که هاآرتص با آنها گفتوگو کرده، حتی یک حمله گسترده تلافیجویانه از سوی اسرائیل نیز ممکن است نتواند توازن راهبردی بلندمدت میان [حکومت] ایران و اسرائیل را به شکل اساسی تغییر دهد.
این گزارش در حالی منتشر میشود که درگیری میان آمریکا و جمهوری اسلامی در روزهای اخیر بر حفاظت از تنگه هرمز، حملات به اهداف نظامی ایران و امنیت کشتیرانی بینالمللی متمرکز بوده است؛ موضوعی که به نوشته هاآرتص، از نگاه مقامهای اسرائیلی با مهمترین اولویت امنیتی تلآویو، یعنی مهار برنامه هستهای ایران، فاصله گرفته است.
