سپاه پاسداران اعلام کرد در پاسخ به حملات اخیر آمریکا، دو پایگاه نظامی آمریکا در کویت و دو پایگاه دیگر در بحرین را هدف قرار داده است. این ادعا تاکنون از سوی مقامهای آمریکایی تایید نشده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، نیز به خبرنگاران در هواپیمای ایر فورس وان گفت حملات آمریکا به ایران در روز چهارشنبه، پاسخی با نسبت «یک به ۲۰» به حملات جمهوری اسلامی علیه کشتیهای تجاری بوده است.
جمهوری اسلامی در نامهای به دبیرکل سازمان ملل و رییس شورای امنیت، حملات اخیر آمریکا را «نقض منشور ملل متحد و یادداشت تفاهم اسلامآباد» توصیف کرد و خواستار رسیدگی به این موضوع شد.
در همین حال، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس گفت گزینههای پاسخ جمهوری اسلامی به حملات آمریکا میتواند شامل خروج از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی)، تغییر دکترین هستهای و بستن تنگه بابالمندب باشد.
همزمان، سرپرست دانشکده علوم پزشکی چابهار گزارشها درباره حمله آمریکا به بیمارستان امام علی این شهر را تکذیب کرد و گفت این خبر صحت ندارد.
دور تازه رویارویی نظامی میان آمریکا و جمهوری اسلامی شامگاه چهارشنبه و بامداد پنجشنبه با حملات متقابل دو طرف وارد مرحلهای تازه شد؛ آمریکا اهدافی در ایران را هدف قرار داد و سپاه پاسداران نیز با شلیک موشک و پهپاد به سمت پایگاههای آمریکا و کشورهای منطقه، دامنه درگیری را گسترش داد.
تنش نظامی میان آمریکا و جمهوری اسلامی که در پی حملات سپاه به تعدادی از کشتیها در جنوب تنگه هرمز در چند روز گذشته آغاز شده بود، شامگاه چهارشنبه و بامداد پنجشنبه بار دیگر تشدید شد؛ بهگونهای که آمریکا حملات تازهای را علیه اهدافی در ایران آغاز کرد و جمهوری اسلامی نیز با شلیک موشک و پهپاد به سمت کشورهای منطقه، از جمله کویت، بحرین و اردن، به این حملات پاسخ داد.
ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) چهارشنبه شب اعلام کرد به دستور دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، دور تازهای از عملیات نظامی علیه جمهوری اسلامی را با هدف تضعیف توان تهران برای تهدید کشتیرانی در تنگه هرمز آغاز کرده است. سنتکام، جمهوری اسلامی را مسئول حملات اخیر به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز دانست.
به گفته یک مقام آمریکایی که با رویترز گفتوگو کرده، دامنه حملات روز چهارشنبه نسبت به روز قبل گستردهتر بود. همزمان، باراک راوید، خبرنگار اکسیوس، به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی گزارش داد ارتش آمریکا با موشکهای کروز دو پل راهآهن در شمال ایران را نیز هدف قرار داده است؛ اقدامی که به گفته این مقام، نخستین حمله آمریکا به زیرساختهای ایران از زمان برقراری آتشبس هشتم آوریل [۱۹ فروردین] به شمار میرود.
رسانههای ایران نیز از حمله به پل راهآهن در نزدیکی آققلا در استان گلستان و شنیده شدن چندین انفجار در این منطقه خبر دادند.
همزمان، رسانههای جمهوری اسلامی از حملات آمریکا به اهدافی در بوشهر، بندرعباس، چابهار، کنارک، سیریک، جزایر لاوان، سیری و ابوموسی خبر دادند. بر اساس گزارش صداوسیمای جمهوری اسلامی، اسکله بهشتی، اسکله کلانتری و برج کنترل ترافیک دریایی چابهار هدف قرار گرفتند. مقامهای آمریکایی درباره این گزارشها اظهار نظر نکردهاند.
فرماندار ایرانشهر اعلام کرد حمله به تاسیسات فرودگاه این شهر به کشته شدن یکی از نیروهای آتشنشانی و آسیب دیدن ساختمان تاسیسات پرواز و ایستگاه هواشناسی منجر شده است.
در مقابل، سپاه پاسداران دور تازهای از حملات موشکی و پهپادی خود را آغاز کرد و اهدافی را در چند کشور منطقه هدف قرار داد.
ارتش کویت بامداد پنجشنبه ۱۸ تیر ماه اعلام کرد سامانههای پدافند هوایی این کشور در حال رهگیری موشکها و پهپادهای مهاجم است. وزارت کشور کویت نیز با ارسال هشدار اضطراری از طریق تلفن همراه، از شهروندان و ساکنان خواست در مکانهای امن بمانند و از پنجرهها و فضاهای باز فاصله بگیرند.
در بحرین نیز آژیرهای خطر در سراسر کشور به صدا درآمد. تلویزیون دولتی بحرین گزارش داد سامانههای پدافند هوایی در حال مقابله با حملات از سمت ایران هستند و وزارت کشور این کشور از مردم خواست تا اطلاع ثانوی در خانههای خود بمانند.
ارتش اردن نیز اعلام کرد پنج موشک شلیکشده از ایران را که به سمت منطقه الازرق در حرکت بودند رهگیری و منهدم کرده است. به گفته ارتش اردن، بقایای این موشکها در خاک این کشور سقوط کرد اما خسارت یا تلفاتی بر جای نگذاشت. سپاه پاسداران پیشتر اعلام کرده بود پایگاه آمریکایی الازرق را هدف موشکهای دوربرد قرار داده است.
وزارت کشور قطر نیز با اعلام بالا بودن سطح تهدید امنیتی، از شهروندان و ساکنان خواست تا اطلاع بعدی در خانهها یا مکانهای امن باقی بمانند.
دونالد ترامپ شامگاه چهارشنبه در گفتوگو با خبرنگاران در هواپیمای ریاستجمهوری گفته بود حملات آمریکا با نسبت «یک به بیست» پاسخ حملات جمهوری اسلامی به کشتیهای تجاری بوده است.
او افزود: «ایرانیها چندی پیش تماس گرفتند. آنها میخواهند توافق کنند. ما ضربه بسیار سختی به آنها زدیم. اگر آنها حمله کنند، ما با شدتی بسیار بیشتر پاسخ خواهیم داد.»
ترامپ همچنین با انتشار مجموعهای از تصاویر و ویدیوهای مربوط به انفجارها در شبکه تروث سوشال، بدون ارائه توضیح درباره محل و زمان آنها، نوشت حملات آمریکا تلافی حمله روز گذشته جمهوری اسلامی به کشتیهای تجاری بوده است و هشدار داد در صورت تکرار این حملات، پاسخ آمریکا شدیدتر خواهد بود.
در واکنش، جمهوری اسلامی در نامههایی جداگانه به دبیرکل سازمان ملل و رییس شورای امنیت، حملات آمریکا را «نقض منشور ملل متحد و یادداشت تفاهم اسلامآباد» خواند و خواستار اقدام فوری شورای امنیت شد. در این نامهها همچنین اعلام شده است هشت عضو ارتش جمهوری اسلامی در حملات بامداد چهارشنبه در بوشهر و بندرعباس کشته شدهاند.
همزمان، محمدباقر قالیباف، رییس مجلس جمهوری اسلامی، در شبکه ایکس نوشت: «تنگه هرمز فقط با ترتیبات ایرانی باز میشود، نه با تهدیدات آمریکایی» و هشدار داد: «بزنید، میخورید.»
دور تازه حملات در چند روز گذشته، واکنش کشورهای منطقه را نیز در پی داشت. وزارت خارجه عربستان سعودی چهارشنبه حملات «جنایتکارانه» جمهوری اسلامی به کویت و بحرین را بهشدت محکوم کرده بود و آن را اقدامی غیرقابل قبول و تهدیدی برای امنیت منطقه دانست.
همزمان، گزارش والاستریت ژورنال نشان داد دولت عراق نیز در چارچوب فشارهای فزاینده آمریکا، پذیرفته است برای جلوگیری از دسترسی جمهوری اسلامی و گروههای همپیمانش به دلار، محدودیتهای تازهای اعمال کند؛ اقدامی که همزمان با تشدید رویارویی نظامی، نشانهای از افزایش فشارهای مالی واشینگتن بر تهران ارزیابی میشود.
باراک راوید، خبرنگار اکسیوس، به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی گزارش داد ارتش آمریکا روز چهارشنبه با استفاده از موشکهای کروز، دو پل راهآهن در شمال ایران را هدف قرار داده است.
به گفته این مقام آمریکایی، این نخستین حمله آمریکا به زیرساختهای ایران از زمان برقراری آتشبس هشتم آوریل به شمار میرود.
همزمان، صداوسیمای جمهوری اسلامی نیز گزارش داد یک پل راهآهن در شمالشرق ایران هدف حمله قرار گرفته است. پیشتر نیز رسانههای ایران از حمله به پل راهآهن در نزدیکی آققلا در استان گلستان خبر داده بودند.
یک تحلیلگر آمریکایی به رویترز میگوید تهران بر این باور است که ترامپ تمایلی به ورود به جنگی بیپایان ندارد و کشورهای عرب خلیج فارس نیز برای بازگشت سریع ثبات، او را به توقف درگیریها وادار خواهند کرد.
تازهترین دور تبادل حملات میان آمریکا و جمهوری اسلامی، تلاش دونالد ترامپ برای پایان دادن به جنگ را با مانعی تازه روبهرو کرده است. به نوشته رویترز، تحلیلگران میگویند او اکنون میان خطر بازگشت به جنگی گسترده و پذیرش افزایش نفوذ ایران در تنگه هرمز گرفتار شده است.
جان آلترمن، از اندیشکده مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی، به رویترز گفت: «ایرانیها به این نتیجه رسیدهاند که ترامپ نمیخواهد وارد جنگی بیپایان شود و کشورهای عربی خلیج فارس نیز بهشدت خواهان بازگشت ثبات هستند. محاسبه آنها این است که ترامپ چند روزی خواهد جنگید و سپس کشورهای عربی او را برای توقف درگیری تحت فشار خواهند گذاشت.»
تشدید دوباره درگیری میان آمریکا و حکومت ایران، تلاش ترامپ برای خروج از جنگ و تبدیل آتشبس موقت به یک توافق پایدار را با چالش تازهای روبهرو کرده است. به گزارش رویترز، رییسجمهوری آمریکا اکنون با گزینههای محدودی مواجه است؛ گزینههایی که به گفته تحلیلگران، هیچیک بدون هزینه نیست و میتواند او را میان خطر بازگشت به جنگی تمامعیار و افزایش نفوذ حکومت ایران در منطقه گرفتار کند.
ترامپ چهارشنبه ۱۷ تیر اعلام کرد توافق موقت برای پایان دادن به درگیری «به پایان رسیده است» و پس از آنکه جمهوری اسلامی در واکنش به حملات آمریکا علیه اهدافی در ایران، پایگاههای نظامی آمریکا در بحرین و کویت را هدف قرار داد، دستور حملات تازهای را صادر کرد. حملات آمریکا نیز در پاسخ به حملات سپاه علیه نفتکشها در تنگه هرمز انجام شده بود.
بیش از سه هفته از امضای «تفاهمنامه» میان تهران و واشینگتن برای آغاز مذاکره بهمنظور دستیابی به «توافق صلح» میگذرد، اما دور تازه حملات نشان داده است که دستیابی به یک توافق جامع صلح و فراهم کردن راه خروجی آبرومندانه از جنگ برای ترامپ، بسیار دشوارتر از آن چیزی است که کاخ سفید انتظار داشت.
رویترز به نقل از تحلیلگران مینویسد هرگونه تشدید درگیری فراتر از حملات متقابل میتواند دو کشور را دوباره به جنگی تمامعیار بکشاند؛ هرچند ترامپ اصرار دارد که بحران اخیر «خیلی سریع» پایان خواهد یافت. همزمان با این تحولات، قیمت جهانی نفت حدود هفت درصد افزایش یافت.
در مقابل، عقبنشینی آمریکا نیز میتواند این پیام را به تهران بدهد که جمهوری اسلامی قادر است هر زمان که بخواهد بر مهمترین مسیر انتقال نفت جهان فشار وارد کند و از این اهرم در برابر واشینگتن استفاده کند.
به نوشته رویترز، ترامپ احتمالاً امیدوار است با ادامه فشارهای نظامی، حکومت ایران را بار دیگر به میز مذاکره درباره برنامه هستهای بازگرداند؛ موضوعی که از آغاز جنگ، هدف اصلی خود اعلام کرده است. اما بیشتر کارشناسان معتقدند نشانهای وجود ندارد که جمهوری اسلامی حاضر به پذیرش امتیازهای گسترده مورد نظر آمریکا باشد.
آرون دیوید میلر، مذاکرهکننده پیشین خاورمیانه در دولتهای جمهوریخواه و دموکرات آمریکا، به رویترز گفت: «ترامپ خود را در موقعیت دشواری قرار داده است. چه از راه نظامی و چه از راه دیپلماتیک، بعید است دستاورد قابل توجهی از [حکومت] ایران به دست آورد.»
به گزارش رویترز، تلاش ترامپ برای یافتن راه خروج از جنگ در حالی ادامه دارد که او با فشارهای سیاسی و اقتصادی فزایندهای نیز روبهرو است. این جنگ هزاران کشته بر جای گذاشته، به اقتصاد آمریکا آسیب زده و تنها چند ماه مانده به انتخابات میاندورهای کنگره در ماه نوامبر، محبوبیت رییسجمهوری را کاهش داده است.
بر اساس نظرسنجی مشترک رویترز و ایپسوس در ۲۳ ژوئن [۲ تیر]، میزان محبوبیت ترامپ به ۳۴ درصد رسیده است؛ پایینترین سطح در دوره دوم ریاستجمهوری او. این کاهش، چشمانداز حفظ اکثریت جمهوریخواهان در کنگره را نیز تضعیف کرده است.
حملات اخیر همچنین بر نشست سران ناتو در ترکیه، که ترامپ در آن حضور داشت، سایه انداخت و امیدها برای تبدیل تفاهمنامه ۱۷ ژوئن [۲۷ خرداد] به توافق نهایی صلح را کاهش داد. جنگ کنونی با حملات هوایی مشترک آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه [۹ اسفند] آغاز شد.
به نوشته رویترز، بیشتر تحلیلگران نسبت به دستیابی دو طرف به یک توافق جامع در بازه ۶۰ روزه پیشبینیشده در تفاهمنامه بدبین هستند. این سند، اختلافهای اصلی را به مذاکراتی متناوب موکول کرده که تاکنون پیشرفت محسوسی نداشته و زمان برگزاری دور بعدی آنها نیز همچنان نامشخص است.
همزمان، حکومت ایران که در جنگ خسارتهای سنگینی به اقتصاد و توان نظامی خود متحمل شده، با فشار تازهای نیز روبهرو است. آمریکا معافیتی را که به تهران اجازه فروش نفت در بازارهای جهانی میداد لغو کرده و یکی از مهمترین امتیازهای [حکومت] ایران در توافق موقت را از میان برده است.
با این حال، رویترز مینویسد رهبران تندروی جمهوری اسلامی ظاهراً آماده تحمل فشارهای بیشتر هستند و برخی تحلیلگران معتقدند حملات اخیر دو طرف، بیش از آنکه برای گسترش جنگ باشد، با هدف تقویت موقعیت آنها در مذاکرات احتمالی آینده انجام شده است.
جاناتان پانیکوف، معاون پیشین افسر اطلاعات ملی آمریکا در امور خاورمیانه، به رویترز گفت: «اوضاع به جنگی تمامعیار بازنخواهد گشت، اما وضعیت پیشفرض اکنون بیثباتی مدیریتشده است؛ یعنی خشونتهای تکرارشونده بدون آنکه راه خروج دائمی از بحران وجود داشته باشد.»
ترامپ که در کارزار انتخاباتی خود وعده داده بود از مداخلههای نظامی خارجی پرهیز کند و تمرکز خود را بر اقتصاد آمریکا بگذارد، همچنان توافق موقت با [حکومت] ایران را یک پیروزی بزرگ برای آمریکا توصیف میکند؛ هرچند تهران نیز ادعاهای مشابهی مطرح کرده است.
با این حال، بیشتر تحلیلگران معتقدند ترامپ که در آغاز جنگ خواستار «تسلیم بیقید و شرط» [حکومت] ایران شده بود، در دستیابی به بسیاری از اهداف خود ناکام مانده است.
به گزارش رویترز، ریشه دور تازه تنشها به اختلاف دو طرف بر سر آینده تنگه هرمز بازمیگردد؛ آبراهی که [حکومت] ایران در جریان جنگ نشان داد میتواند انتقال حدود یکپنجم نفت جهان را در آن مختل کند.
براساس این گزارش، [حکومت] ایران خود را دارای نقشی در مدیریت آینده تنگه هرمز میداند و حتی احتمال دریافت عوارض از کشتیهای عبوری را مطرح کرده است. در مقابل، ترامپ و متحدان عرب آمریکا در خلیج فارس بر بازگشت کامل به اصل آزادی و امنیت کشتیرانی تاکید دارند.
رویترز در پایان مینویسد نزدیک شدن انتخابات میاندورهای آمریکا و نگرانی از افزایش قیمت بنزین در نتیجه جنگ، از دیگر عوامل فشار بر ترامپ است؛ زیرا افزایش هزینههای انرژی میتواند به زیان جمهوریخواهان در انتخابات تمام شود.
لورا بلومنفلد، کارشناس خاورمیانه در دانشگاه جانز هاپکینز، نیز به رویترز گفت ترامپ که همواره نگران پیامدهای اقتصادی جنگ بوده، میداند برای حفظ موقعیت سیاسی خود باید تمرکز اصلی را بر اقتصاد آمریکا حفظ کند؛ موضوعی که به گفته او، دلیل دیگری برای تلاش رییسجمهوری آمریکا جهت جلوگیری از گرفتار شدن در جنگی طولانی با [حکومت] ایران است.
سلمان رشدی، نویسنده بریتانیایی-آمریکایی، همزمان با دریافت جایزه افتخاری فرهنگی «لیبراتوم» در لندن هشدار داد که آزادی بیان در بسیاری از کشورهای جهان، از جمله آمریکا و هند، با «حملهای واقعی» روبهرو است و از نویسندگان و روشنفکران خواست برای دفاع از آن مبارزه کنند.
به گزارش خبرگزاری رویترز، رشدی، نویسنده بریتانیایی-آمریکایی متولد هند، چهارشنبه ۱۷ تیر ماه همزمان با دریافت جایزه افتخاری فرهنگی لیبراتوم در لندن، از آنچه «حملهای واقعی» به آزادی بیان در نقاط مختلف جهان خواند، انتقاد کرد و گفت دفاع از آزادی بیان بار دیگر به مبارزهای جدی تبدیل شده است.
این مراسم با موضوع «آزادی بیان» برگزار شد و رشدی پیش از حضور روی صحنه، در گفتوگو با خبرگزاری رویترز، از وضعیت آزادی بیان در آمریکا ابراز نگرانی کرد.
او گفت: «من در آمریکا زندگی میکنم و هرگز تصور نمیکردم که در سرزمین متمم اول قانون اساسی، شاهد چنین حملهای به آزادی بیان از سوی مقامهای حکومتی باشیم.»
رشدی افزود: «اینکه آنها روزنامهنگاران، کمدینها، نویسندگان، هنرمندان و روشنفکران را به دلیل بیان دیدگاههای مخالف هدف قرار دادهاند، نشان میدهد چه برداشتی از آزادی بیان دارند.»
او با اشاره به تلاشها برای ممنوع کردن برخی کتابها در کتابخانههای آمریکا گفت، اگرچه «مبارزه بزرگی» در جریان است، اما مقاومت گستردهای نیز شکل گرفته و در بسیاری از موارد اعتراضها به ممنوعیت کتابها موفق بوده است.
این نویسنده ۷۹ ساله همچنین نسبت به وضعیت آزادی بیان در دیگر نقاط جهان هشدار داد و گفت: «در بسیاری از نقاط جهان دوران دشواری را پشت سر میگذاریم.»
او با اشاره به هند، زادگاه خود، افزود: «در آنجا نیز آزادی بیان بهطور جدی تحت حمله قرار دارد. اکنون زمانی است که باید آستینها را بالا بزنیم و برای حقی مبارزه کنیم که تصور میکردیم آن را به دست آوردهایم. اما معلوم شد که آن را بهطور کامل به دست نیاورده بودیم؛ فقط برای مدتی در آن پیروز شده بودیم.»
رشدی از زمان انتشار رمان «آیات شیطانی» در سال ۱۹۸۸ با تهدیدهای مرگ روبهرو بوده است. این کتاب در بسیاری از کشورها ممنوع شد و روحالله خمینی، رهبر وقت جمهوری اسلامی ایران، آن را «کفرآمیز» خواند و با صدور فتوایی خواستار قتل این نویسنده شد.
رشدی در سال ۲۰۲۲ نیز هنگام سخنرانی در یک موسسه هنری در نیویورک هدف حمله با چاقو قرار گرفت؛ حملهای که موجب نابینایی یکی از چشمان او و آسیبدیدگی یکی از دستانش شد.
او درباره وضعیت جسمی خود گفت: «خوششانس هستم که حالم خوب است. اکنون تقریبا چهار سال از آن حمله گذشته و تا جایی که امکان داشته بهبود یافتهام و این نتیجه بدی نیست.»
رشدی تاکید کرد روند درمان و توانبخشی مانع فعالیت ادبی او نشده است. او گفت: «در سه سال گذشته سه کتاب منتشر کردهام و اکنون نیز روی کتاب تازهای کار میکنم، اما هنوز در مراحل اولیه است و برای صحبت درباره آن زود است.»
این نویسنده برنده جایزه بوکر تاکنون ۲۳ کتاب منتشر کرده است که از جمله شناختهشدهترین آثار او میتوان به «بچههای نیمهشب»، «آخرین آه مغ»، «شالیمار دلقک» و «آیات شیطانی» اشاره کرد.
رشدی چهاردهمین دریافتکننده جایزه افتخاری فرهنگی لیبراتوم است؛ جایزهای که علاوه بر دستاوردهای هنری، از نقش افراد در گسترش تفاهم میان فرهنگها نیز تقدیر میکند. زاها حدید، معمار فقید، و فرانسیس فورد کاپولا، فیلمساز آمریکایی، از جمله برندگان پیشین این جایزه هستند.
رشدی که از علاقهمندان فوتبال است، در پایان گفت مسابقات جام جهانی را با دقت دنبال کرده است. او با اشاره به دیدار مرحله یکچهارم نهایی میان انگلیس و نروژ گفت: «فکر میکنم اکنون چند تیم بسیار خوب در این رقابتها حضور دارند که یکی از آنها انگلیس است. تقابل هری کین و ارلینگ هالند، تماشایی خواهد بود.»
