صداوسیما حدود ۲۴ ساعت پس از توقف ناگهانی پخش گفتوگوی ضبطشده محمدباقر قالیباف، رییس مجلس جمهوری اسلامی، بخش تازهای از این مصاحبه را منتشر کرد.
قالیباف در این بخش از گفتوگو تاکید کرد در مذاکرات زوریخ، «سند آزادسازی اموال» امضا شده است.
او افزود: «معاون خزانهداری آمریکا و جیدی ونس آمدند و افک را امضا کردند و این اموال صبح روز بعدش آزاد شد. من اگر به آنجا نمیرفتم، این کار انجام نمیشد.»
رییس مجلس جمهوری اسلامی همچنین با اشاره به پیام مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، گفت: «رهبر جمهوری اسلامی در پیام خود تاکید کرد که منتظر تحقق شروط تفاهم است؛ در این شرایط من چه کنم؟ شروط را پیگیری نکنم و بگویم بروید بجنگید؟»
قالیباف گفت: «باید سرزمین لبنان را حفظ کنیم»
او افزود که با شعار نمیشود «خونخواهی» علی خامنهای را محقق کرد.
وبسایت آمریکایی اکسیوس در گزارشی که عصر چهارشنبه ۱۰ تیر منتشر شد، نوشت استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ویژه دونالد ترامپ، تلاش کردهاند در این دور گفتوگوها این پیام را به هیات جمهوری اسلامی منتقل کنند که پافشاری تهران بر دریافت عوارض عبور از تنگه هرمز میتواند احتمال رسیدن به توافق را بهطور کامل منتفی کند؛ توافقی که در نهایت میتواند برای جمهوری اسلامی بسیار مفید و سودمند باشد.
یک مقام آمریکایی به این رسانه گفت: «پیام آمریکا به ایران این بود: بزرگتر فکر کنید.»
این مقام مدعی شد مبالغی که جمهوری اسلامی در صورت لغو همه تحریمها میتواند از توسعه و فروش آزادانه نفت و دیگر منابع به دست آورد، «برای آنها ۱۰۰ برابر ارزشمندتر و آسانتر از توسل به باجگیری دریایی خواهد بود.»
او افزود: «ما آنها را تحت فشار میگذاریم تا در چارچوب یک توافق گستردهتر هستهای و عدم مداخله منطقهای، بزرگتر به ظرفیتهای خود فکر کنند.»
مذاکرهکنندگان آمریکایی و جمهوری اسلامی از شامگاه سهشنبه گفتوگوهایی را در دوحه آغاز کردهاند که محور اصلی آن تنگه هرمز است. این گفتوگوها تا پایان روز چهارشنبه ۱۰ تیر به وقت محلی ادامه داشت.
چارچوب اصلی این گفتوگوها یادداشت تفاهمی است که هر دو طرف در آخرین روزهای خرداد امضا کردند. در این یادداشت تفاهم، مهلتی ۶۰ روزه و قابل تمدید برای رسیدن به یک توافق جامع هستهای تعیین شده است، اما دو هفته پس از آغاز این بازه زمانی، اختلاف طرفین بر سر مفاد یادداشت تفاهم همچنان ادامه دارد.
افزون بر این، پس از چندین تبادل آتش، آمریکا و جمهوری اسلامی روز یکشنبه بر سر کاهش تنش در تنگه هرمز بهمدت یک هفته به تفاهم رسیدند.
یک مقام آمریکایی به اکسیوس گفت: «ما به این تفاهم رسیدهایم که در هفته پیش رو اوضاع را آرام نگه داریم تا پیشرفت در همه جنبههای یادداشت تفاهم بتواند در فضایی سازنده و بدون پرتاب موشک دنبال شود.»
او افزود: «رییسجمهوری بهصراحت گفته است که هر بار آنها شلیک کنند، ما بیشتر شلیک خواهیم کرد؛ آن هم به اهدافی که موقعیت آنها را در تنگه بیش از پیش تضعیف کند.»
اکسیوس ارزیابی کرد در شرایط فعلی، فروپاشی این تفاهم اولیه محتملتر از دستیابی به توافق نهایی به نظر میرسد.
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، چهارشنبه ۱۰ تیر گفت تیم فنی آمریکا «در دوحه با ایرانیها، قطریها و دیگران دور میز نشسته است... تا اطمینان حاصل شود که ما همچنان پیشرفت میکنیم.»
او افزود: «هنوز خیلی زود است، اما مذاکرات خوب پیش میرود.»
مقامها در دوحه چه میکنند؟
استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ویژه ترامپ، سهشنبه در دوحه با محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر، و دیگر مقامهای قطری که میان آمریکا و ایران میانجیگری میکنند، دیدار کردند. آنان چهارشنبه با تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، نیز دیدار کردند.
دولت قطر در بیانیهای محور دیدار فرستادگان ترامپ با امیر قطر را «بررسی آخرین تحولات منطقه، بهویژه روند مذاکرات میان تهران و واشینگتن و وضعیت لبنان» اعلام کرد.
اکسیوس نوشت فرستادگان ترامپ امیدوار بودند به تفاهمهایی برسند که آغاز مذاکرات میان تیمهای فنی آمریکا و ایران را ممکن کند. دو منبع منطقهای به این رسانه گفتند این دیدارها خوب پیش رفت و راه را برای گفتوگوهای فنی هموار کرد. با این حال، روشن نیست ویتکاف و کوشنر هیچ تعامل مستقیمی با مقامهای جمهوری اسلامی داشتهاند یا نه.
بهگفته این منابع، مسائل اصلی مطرحشده در دوحه، وضعیت تنگه هرمز، داراییهای مسدودشده جمهوری اسلامی و آتشبس در لبنان بود.
همزمان با حضور این دو در دوحه، هیاتی از سوی تهران به ریاست کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در دوحه حضور داشت. با این حال، رسانهها و مقامات جمهوری اسلامی بارها تاکید کردند که هیچ دیدار مستقیمی بین هیاتها انجام نشده است.
غریبآبادی پس از یکی از دیدارهای روز چهارشنبه گفت جلسات هیات جمهوری اسلامی در دوحه بهصورت مشترک و سهجانبه با هیاتهای قطری و پاکستانی و بدون حضور هیات آمریکایی، برای پیگیری اجرای مفاد یادداشت تفاهم، «بهویژه درباره لبنان و آزادسازی داراییهای مسدودشده»، برگزار شد.
او پس از دیدار با نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر و شرکت در نشست سهجانبه مذاکرهکنندگان ارشد جمهوری اسلامی، قطر و پاکستان، گفت مذاکرات برای دستیابی به توافق نهایی با آمریکا هنوز آغاز نشده است.
غریبآبادی افزود کارگروههای پیگیری اجرای یادداشت تفاهم و مذاکره برای توافق نهایی تشکیل شدهاند، اما رایزنیها برای تعیین زمان و مکان آغاز مذاکرات از طریق میانجیگران ادامه دارد. او گفتوگوهای چهارشنبه را متمرکز بر پیگیری اجرای مفاد یادداشت تفاهم و بررسی موانع اجرای آن توصیف کرد.
رویترز نیز به نقل از یک منبع آگاه از مذاکرات نوشت سفر ویتکاف و کوشنر به قطر با هدف زمینهسازی برای انجام مذاکرات فنی صورت گرفته است، هرچند آنان خود در مذاکره با هیات جمهوری اسلامی حضور نخواهند داشت.
مساله لاینحل: مدیریت تنگه هرمز
اکسیوس در گزارش ۱۰ تیر خود به نقل از منابع آگاه نوشت مسائل اصلی مطرحشده در نشستهای سهشنبه و چهارشنبه دوحه، وضعیت تنگه هرمز، داراییهای مسدودشده جمهوری اسلامی و آتشبس در لبنان بود.
این رسانه یکی از محورهای اصلی اختلاف را «برداشت متفاوت دو طرف از سازوکارهای آینده در تنگه هرمز» دانست.
بهنوشته اکسیوس، مقامهای جمهوری اسلامی آشکارا اصرار دارند که ایران و عمان بر این تنگه حاکمیت مشترک دارند و پس از پایان دوره ۶۰ روزه یادداشت تفاهم، مدیریت آن را در دست میگیرند و عوارض عبور مطالبه میکنند.
برداشت آمریکا از یادداشت تفاهم این است که هرگونه سازوکار تازه در تنگه هرمز، که یک آبراه بینالمللی است، باید مورد تایید کشورهای خلیج فارس نیز قرار گیرد. در مقابل، برداشت جمهوری اسلامی این است که تنگه در آبهای سرزمینی ایران قرار دارد، بنابراین کشورهای خلیج فارس میتوانند نظر خود را بیان کنند، اما تصمیم نهایی در اختیار تهران است.
این اختلاف یکی از موضوعات کلیدی در گفتوگوهایی بود که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، هفته گذشته در بحرین با همتایان خود از شش کشور خلیج فارس داشت.
یک مقام آمریکایی به اکسیوس گفت: «کشورهای خلیج فارس اکنون در حال گفتوگو درباره این هستند که پس از [پایان اعتبار یادداشت تفاهم] تنگه چگونه باید مدیریت شود و این گفتوگوها با مذاکرات آمریکا و ایران همگرا شده است.»
آزادسازی داراییهای مسدود شده
موضوع آزادسازی داراییهای مسدودشده جمهوری اسلامی بخش دیگری از مذاکرات سهشنبه و چهارشنبه در دوحه بود.
العربیه ظهر چهارشنبه ۱۰ تیر گزارش داد تهران و واشینگتن در جریان گفتوگوهای دوحه به تفاهمی درباره آزادسازی نخستین بخش از داراییهای مسدودشده جمهوری اسلامی در قطر رسیدهاند.
یک منبع منطقهای در گفتوگو با اکسیوس این موضوع را تایید کرد و گفت این سه میلیارد دلار بهصورت نقدی به ایران منتقل نخواهد شد، اما بانک مرکزی ایران میتواند از آن برای خرید کالاهای بشردوستانه استفاده کند. او گفت: «قرار است دستکم بخشی از این کالاها از بازار آمریکا تامین شود.»
با این حال، مقامهای آمریکایی دستیابی به چنین تفاهمی را رد کردند و گفتند هیچ پولی آزاد نشده است.
غریبآبادی نیز پس از جلسه با مقامهای قطری اعلام کرد نحوه هزینهکرد بخشی از شش میلیارد دلار اولیه بررسی و مقرر شد خرید کالاهای مورد نیاز انجام و در اختیار ایران قرار گیرد.
او افزود هیات ایرانی در دوحه تاکید کرده است که تعهدات یادداشت تفاهم، مجموعهای یکپارچه است و نمیتوان آنها را جدا از هم دید.
قطعه بزرگ پازل: لبنان
در کنار تنگه هرمز و داراییهای مسدودشده، مساله لبنان و مهار اسرائیل نیز از محورهای گفتوگوها در دوحه بود.
اکسیوس به نقل از یک منبع منطقهای نوشت مذاکرهکنندگان آمریکایی در جریان گفتوگوهای دوحه به ایرانیها منتقل کردند که واشینگتن قصد دارد به مهار اسرائیل ادامه دهد و اطمینان حاصل کند که اسرائیل به آتشبس در لبنان پایبند میماند.
این منبع گفت آمریکا تاکید کرده است عقبنشینی اسرائیل از دو منطقه آزمایشی در جنوب لبنان گام نخست است و اگر بهدرستی اجرا شود، میتواند به عقبنشینیهای بیشتر منجر شود.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، روز چهارشنبه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «رییسجمهوری آمریکا این کشور را متعهد کرده است که دستپروردههایش در تلآویو را پوزهبند بزند. اگر آنها از ارباب خود سرپیچی کنند، ایران به آنها درس خواهد داد.»
سایت امتداد چهارشنبه ۱۰ تیر به نقل از کرمانی گزارش داد بازداشت این زوج فعال محیطزیست حدود ساعت چهار و نیم عصر و پس از ضبط تمامی وسایل الکترونیکی آنها انجام شد.
این وکیل دادگستری افزود نیروهای امنیتی سیما، خواهر سپیده کاشانی را نیز بازداشت کردهاند.
به گفته کرمانی، تا این لحظه اطلاعی درباره نهاد بازداشتکننده این سه شهروند در دسترس نیست.
او با اشاره به تعطیلی طولانی پیش رو و بسته شدن مراکز قضایی گفت این بازداشتها نگرانی خانوادههای آنان را افزایش داده است.
کاشانی و جوکار پیشتر در سال ۱۳۹۶، همراه با هفت فعال محیطزیست دیگر، از سوی سازمان اطلاعات سپاه بازداشت شدند و پس از ماهها بازجویی، شکنجه و محاکمه، به اتهام جاسوسی به زندان محکوم شدند.
در این پرونده، مراد طاهباز و نیلوفر بیانی به ۱۰ سال حبس، هومن جوکار و طاهر قدیریان به هشت سال حبس، سام رجبی، سپیده کاشانی و امیرحسین خالقی به شش سال حبس و عبدالرضا کوهپایه به چهار سال حبس محکوم شدند.
گزارشهای متعددی از بدرفتاری، شکنجه و آزار جنسی برخی از متهمان، از جمله یکی از زنان بازداشتشده، برای گرفتن اعترافات اجباری منتشر شده بود.
کاووس سیدامامی، یکی از بازداشتشدگان این پرونده، یک ماه پس از بازداشت در جریان بازجویی در بند دو-الف سپاه جان باخت؛ مقامهای قضایی علت مرگ او را «خودکشی» اعلام کردند.
دیگر بازداشتشدگان این پرونده در بازههای مختلف تا ۲۱ فروردین ۱۴۰۳ از زندان اوین آزاد شدند.
پرونده فعالان محیطزیست از جنجالیترین پروندههای سیاسی سالهای اخیر جمهوری اسلامی به شمار میرود؛ پروندهای که نهادهای حقوق بشری و کارشناسان سازمان ملل بارها روند بازداشت، بازجویی و محاکمه متهمان آن را مورد انتقاد قرار دادهاند.
بازداشت دوباره این زوج فعال محیطزیست در حالی صورت میگیرد که در هفتههای اخیر گزارشهای متعددی از بازداشت فعالان مدنی، صنفی، سیاسی و شهروندان در شهرهای مختلف ایران منتشر شده است.
در ماههای گذشته و بهویژه پس از اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ و حملات آمریکا و اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی، نهادهای امنیتی و دستگاه قضایی جمهوری اسلامی موج تازهای از بازداشتها و سرکوب فعالان مدنی، سیاسی و صنفی را آغاز کردند.
در همین حال، مای ساتو، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در امور ایران، در مصاحبهای که چهارشنبه ۱۰ تیر منتشر شد، حذف موضوع حقوق بشر از تفاهمنامه اخیر تهران و واشینگتن را «نگرانکننده» خواند و هشدار داد مردم ایران در این توافق نادیده گرفته شدهاند.
ساتو گفت وضعیت حقوق بشر در ایران پیش از جنگ، بهویژه پس از اعتراضات سراسری دیماه، «بحرانی» بود و اگر حقوق بشر در توافق نهایی با جمهوری اسلامی گنجانده نشود، خطر بازگشت به شرایط پیشین یا تشدید سرکوب وجود دارد.
هشدار ساتو در حالی مطرح میشود که همزمان با ادامه مذاکرات تهران و واشینگتن، نهادهای حقوق بشری از افزایش بازداشتها، احکام سنگین و فشار بر فعالان مدنی و سیاسی در ایران خبر میدهند.
