محمدباقر ذوالقدر نوشت: پاسخ رزمندگان اسلام در پیش است و تاکید کرد نقض خطوط قرمز جمهوری اسلامی تحمل نخواهد شد. همزمان رییس کمیسیون امنیت ملی مجلس در واکنش به حمله اسرائیل به بیروت، نوشت این حمله نشان داد آمریکا حتی توان کنترل اسرائیل را ندارد و پاسخ «جبهه متحد مقاومت» قطعی است.
فاکس نیوز، در گزارشی که شامگاه یکشنبه ۲۴ خرداد از این رسانه پخش شد، گفت که ترامپ در یک گفتوگوی کوتاه تلفنی با خبرنگار این رسانه گفته است که انتظار میرود این توافق «همین امشب، ظرف دو تا سه ساعت آینده بهصورت الکترونیکی» امضا شود و به همین دلیل از جمهوری اسلامی میخواهد از پاسخ به حملات اسرائیل به بیروت خودداری کند.
ترامپ همچنین به این رسانه گفت: «اگر ایران امشب توافق را امضا کنند، بیدرنگ دستور میدهم محاصره بندرهای ایران برداشته شود و سپس وارد گفتوگوهای مفصلتر درباره برنامه هستهای آنها خواهیم شد.
به گفته رییسجمهوری آمریکا ممکن است مراسم امضای حضوری این توافق هفته آینده، در اروپا برگزار شود.
رییسجمهوری آمریکا در گفتوگویی دیگر با رسانه اکسیوس گفت که توافق، با وجود حمله اسرائیل به بیروت و تهدید جمهوری اسلامی به تلافی، همچنان طبق برنامه قرار است یکشنبه انجام شود. او همچنین به این رسانه گفت: «این اتفاق زمانبندی توافق را به هم ریخت و امضا را چند ساعت عقب انداخت. قرار بود همین حالا انجام شود. حالا برای چند ساعت دیگر برنامهریزی شده است.»
به گزارش اکسیوس، ترامپ از شنیدن خبر حملات اسرائیل به بیروت غافلگیر و از بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، خشمگین شد.
رییسجمهوری آمریکا پیش از این گفتوگوها در شبکه اجتماعی تروث سوشال از اسرائیل بابت حمله به بیروت انتقاد کرد و نوشت: «حمله صبح امروز به بیروت، بهویژه در یک روز خاص که ما به توافق صلح با ایران بسیاری نزدیک هستیم، نباید اتفاق میافتاد.» او افزود: «همه طرفها باید عقبنشینی کنند و هیچ حملهای از سوی اسرائيل به هیچ کجای لبنان نباید انجام شود.»
ترامپ در ادامه تاکید کرد که حزبالله نیز نباید حملات دیگری علیه حزبالله انجام دهد.»
او در ابتدای این پست نوشته است که هرچند اسرائیل «حق دارد» در برابر تهدیدها از خود دفاع کند، اما حملاتی که به آن پاسخ داد «بسیار کوچک و بیمعنی بود، کسی آسیب ندید و زخمی یا کشته نشد.»
حملات روز یکشنبه اسرائیل به منطقه ضاحیه در بیروت به کشته شدن علی موسی دقدوق، از فرماندهان ارشد حزبالله، منجر شد. ارتش اسرائیل اعلام کرد این فرد در سمتهای مختلفی از جمله فرمانده تیم حفاظت حسن نصرالله، رهبر پیشین حزبالله، فرمانده در یگان رضوان، فرمانده در بخش عملیات یگان نصر و مسئول یگان پیادهنظام حزبالله فعالیت کرده بود.
این اظهارات ترامپ در حالی مطرح میشود که خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، به نقل از یک منبع نزدیک به تیم مذاکرهکننده جمهوری اسلامی گزارش داد هیات قطری هماکنون در تهران حضور دارد و مواضع و جزییات مدنظر جمهوری اسلامی را به طرف آمریکایی منتقل میکند.
این منبع گفت هنوز هیچیک از موضوعات مورد مذاکره نهایی نشده است و افزود حتی در صورت رفتوبرگشت در روند گفتوگوها، شرط اساسی جمهوری اسلامی لحاظ شدن کامل مطالباتش در متن نهایی است.
به گفته این منبع، حتی در صورت پذیرش همه نظرات جمهوری اسلامی نیز در زمان اعلامشده از سوی دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، هیچ توافقی امضا نخواهد شد.
فارس نوشت این اظهارات ساعاتی پیش از حمله اسرائیل به ضاحیه بیروت مطرح شده است.
یکشنبه ۲۴ خرداد مصادف با هشتادمین سالروز تولد دونالد ترامپ است و همزمانی آن با دویستوپنجاهمین سالگرد استقلال آمریکا این روز را به تاریخی ویژه برای دولت آمریکا و شخص ترامپ تبدیل کرده است. به همین مناسبت برنامه بزرگی با حدود چهارهزار مدعو در کاخ سفید تدارک دیده شده است و ترامپ اصرار دارد تفاهمنامه اولیه با جمهوری اسلامی نیز در همین روز به امضا برسد.
خبرگزاری فارس، ۲۳ خرداد در گزارشی اصرار واشینگتن به امضای تفاهم در روز یکشنبه را «عجیب» و «فشار نمایشی» خواند و نوشت: «سرنوشت امضای یکشنبه نه فقط یک آزمون فنی برای محتوای تفاهم، بلکه آزمونی برای صداقت و ایستادگی مسئولان ایرانی در برابر فشارهای نمایشی نیز خواهد بود.»
گروهی از مقامهای جمهوری اسلامی به تهدید ادامه میدهند
با وجود انتشار درخواست ترامپ از ایران برای خویشتنداری در قبال حملات اسرائیل به لبنان، ابراهیم عزیزی، از فرماندهان سپاه و رییس کنونی کمیسیون امنیت ملی مجلس، با انتشار پستی در ایکس پاسخ به حملات اسرائیل از سوی «جبهه متحد مقاومت» را قطعی خواند.
محمدباقر ذوالقدر، دبیر شورای عالی امنیت ملی، نیز در ایکس نوشت: «پاسخ رزمندگان اسلام در پیش است. وحدت میدانها یک زنجیره امنیتی در دفاع از منطقه ایجاد کرده است. لبنان جان ماست و نقض خطوط قرمز جمهوری اسلامی تحمل نخواهد شد.»
پیشتر ارتش اسرائیل با انتشار بیانیهای اعلام کرد که بر اساس این ارزیابیها، خود را برای احتمال شلیک به خاک اسرائیل در ساعات آینده آماده میکند.
فاکسنیوز عصر یکشنبه ۲۴ خرداد به نقل از یک دیپلمات آمریکایی دخیل در مذاکرات اعلام کرد که حملات اسرائیل به بیروت نهایی کردن توافق میان جمهوری اسلامی و آمریکا را با مشکل روبهرو کرده است.
این دیپلمات حملات یکشنبه را «تلاشی آشکار از سوی اسرائیل برای خراب کردن توافق رییسجمهوری آمریکا» و کشاندن دوباره این کشور به جنگ با جمهوری اسلامی خواند.
در حالی که مقامهای جمهوری اسلامی از حملات تلافیجویانه علیه اسرائیل خبر دادند، دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، در شبکه اجتماعی تروث سوشال اسرائیل را بابت این حملات سرزنش کرد و نوشت: «حمله صبح امروز به بیروت، بهویژه در یک روز خاص که ما به توافق صلح با ایران بسیاری نزدیک هستیم، نباید اتفاق میافتاد.» او افزود: «همه طرفها باید عقبنشینی کنند و هیچ حملهای از سوی اسرائيل به هیچ کجای لبنان نباید انجام شود.»
ترامپ در ادامه تاکید کرد که حزبالله نیز نباید حملات دیگری علیه حزبالله انجام دهد.»
او در ابتدای این پست نوشته است که هرچند اسرائیل «حق دارد» در برابر تهدیدها از خود دفاع کند، اما حملاتی که به آن پاسخ داد «بسیار کوچک و بیمعنی بود، کسی آسیب ندید و زخمی یا کشته نشد.»
ارتش اسرائیل در بیانیهای که در ایکس منتشر شد، اعلام کرد که این کشور در حال آماده شدن برای مقابله با حملات موشکی احتمالی از سوی جمهوری اسلامی در ساعات آینده است.
همزمان، یک مقام ارشد اسرائیلی در گفتوگو با این رسانه اتهام شروع تبادل آتش از سوی اسرائیل را رد کرد و گفت این حزبالله بود که در سه روز گذشته غیرنظامیان اسرائیلی را هدف قرار داد.
ارتش اسرائیل صبح یکشنبه در واکنش به حمله پهپادی حزبالله به شمار این کشور، به منطقه ضاحیه در جنوب لبنان حمله کرد. دولت اسرائيل در بیانیهای حملات این کشور به بیروت را تایید.
ارتش اسرائیل نیز عصر یکشنبه در بیانیهای اعلام کرد که در «یک حمله دقیق در ضاحیه بیروت» یک مقر متعلق به حزبالله، گروه تحت حمایت جمهوری اسلامی، را که برای «پیشبرد طرحهای تروریستی علیه شهروندان و نیروهای ارتش اسرائيل» مورد استفاده قرار میگرفت، هدف قرار داده است.
در پایان این بیانیه تاکید شده است که ارتش اسرائیل به فعالیت خود برای «رفع هرگونه تهدید» ادامه خواهد داد.
شبکه خبری العربیه، وابسته به عربستان سعودی، اعلام کرد که در این حملات یکی از فرماندهان ارشد حزبالله به نام «علی الحجاج» کشته شد.
رسانه آمریکایی اکسیو نوشت: «مقامهای اسرائیلی و آمریکایی میگویند ارتش اسرائیل اندکی پیش از این حمله به بیروت، فرماندهی مرکزی ارتش ایالات متحده، سنتکام، را در جریان گذاشته بود.»
واکنش مقامهای جمهوری اسلامی
همزمان با این تحولات، مقامهای ایرانی درگیر در مذاکرات نیز هشدار دادند که حملات اسرائیل به لبنان، مذاکرات را تهدید میکند.
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس و مسئول تیم مذاکرهکننده جمهوری اسلامی، در پیامی در ایکس، حملات اسرائیل به ضاحیه را نشاندهنده فقدان «اراده یا توان آمریکا در اجرای تعهدات خود» خواند و هشدار داد: «با چراغ سبز نشان دادن به اسرائیل نمیتوانید امتیاز بگیرید. بازی پلیس بد و پلیس خوب قدیمی شده است.»
او در پایان این پیام نوشت: «اگر اراده و توان اجرای تعهدات خود را ندارید، سخن گفتن از ادامه مسیر ممکن نیست.»
محمدجعفر اسدی، معاون بازرسی قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا، در واکنش به حمله اسرائیل به ضاحیه بیروت گفت: «بدون شک این جنایات بیپاسخ نخواهد ماند.»
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، نیز به نقل از یک منبع نزدیک به تیم مذاکرهکننده جمهوری اسلامی گزارش داد که هیات قطری هماکنون در تهران حضور دارد و مواضع و جزییات مدنظر جمهوری اسلامی را به طرف آمریکایی منتقل میکند.
این منبع گفت هنوز هیچیک از موضوعات مورد مذاکره نهایی نشده است و افزود حتی در صورت رفتوبرگشت در روند گفتوگوها، شرط اساسی جمهوری اسلامی لحاظ شدن کامل مطالباتش در متن نهایی است.
به گفته این منبع، حتی در صورت پذیرش همه نظرات جمهوری اسلامی نیز در زمان اعلامشده از سوی دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، هیچ توافقی امضا نخواهد شد.
فارس نوشت این اظهارات ساعاتی پیش از حمله اسرائیل به ضاحیه بیروت مطرح شده است.
از آن زمان، حکومت بیش از پیش به جای پاسخگویی به بحرانهای اجتماعی، به کنترل سیاسی و ساختن دوقطبیها تکیه کرده است. دوقطبیهایی که جامعه را به «خودی» و «دشمن»، «ملت» و «اغتشاشگر/تروریست» تقسیم میکند.
این شیوه بیش از گذشته اعتراض را از سطح مطالبه عمومی، به سطح تهدید امنیتی برد.
جنگ ۱۲ روزه این فرصت را به جمهوری اسلامی داد تا ملیگرایی را بهعنوان پوششی برای انسجام اجباری گسترش دهد.
این ملیگرایی در دل خود عملا به دوقطبیسازیهای مختلف دامن زد و مرزکشیهای اجتماعی را عمیقتر کرد.
اکنون «خائن» و «وطنفروش» عباراتی هستند که مدام در زبان مقامات و رسانههای نزدیک به حاکمیت تکرار میشوند و این روایتسازی، زمینه پیوند زدن اعتراض به دشمن خارجی را فراهم کرده و سرکوب را مشروع جلوه داده است.
شرایط جنگی به تعمیق این وضعیت کمک کرده است.
نتیجه این فرایند، تهاجمیتر شدن اقتدارگرایی در نظم سیاسی است. کشتار دی ماه در چنین بستری ممکن شد که در آن فضای جنگ گسترش یافته بود و حکومت بخشی از مردم را غیرخودی کرده بود.
ملیگرایی ابزاری برای دوقطبیسازی
رویکرد جمهوری اسلامی به ملیگرایی از بدو تاسیس، ماهیتی فایدهگرایانه داشته است. پس از تجربه جنگ هشت ساله، نظام دریافت که میتواند از مفهوم «ملت» نه به عنوان چتری برای شمول همگانی، بلکه به عنوان ابزاری برای انحصار سیاسی استفاده کند.
در این الگو، استفاده از گفتمان «وطن» و «ایران» با هدف انسجام اجتماعی انجام نمیشود، بلکه ابزاری است برای ارزیابی میزان وفاداری.
حاکمیت با طرح این مفاهیم، در حال صدور مجوز ورود به دایره «ملت» است و هر کس که در این قاب جای نگیرد، از تعریف «ایرانی بودن» خارج میشود.
این منطق پس از جنگ ۱۲ روزه صورت مشخصتری پیدا کرد: حکومت پس از جنگ رژهای با نمادهایی از دوره هخامنشی ترتیب داد، مجسمههای ساسانی نصب کرد و سرود «ای ایران» را با تغییرات دلخواهش در فضای رسمی جا انداخت. اما این نمادها را نه از سر دلبستگی تاریخی، بلکه از سر یک محاسبه به کار گرفت.
حکومت میدانست که بخشی از جامعه، از جمله برخی منتقدان نظام، در برابر تجاوز نظامی خارجی واکنشی دفاعی خواهند داشت. هدف این بود که به این احساس - پیش از آن که جامعه بتواند آن را با زبان خودش تعریف کند - زبان رسمی داده شود.
اما مصادره نمادهای ملی از همان لحظه با یک الزام روبهرو بود: باید مشخص میشد که چه کسی داخل این «ملت» است و چه کسی بیرون آن. در واقع دوقطبیسازی نه محصول جانبی روایتسازی، بلکه هدف اصلی آن شد.
عبدالله حاجی صادقی، نماینده ولیفقیه در سپاه پاسداران، آن را در ۳۰ تیر ۱۴۰۴ این گونه بیان کرد: «هر اقدامی که بخواهد به این وحدت آسیب بزند، قطعا در جبهه دشمن قرار دارد».
این جمله بهظاهر درباره حفظ انسجام است، اما عملا یک ابزار طرد است: هر کسی که از روایت رسمی فاصله بگیرد، از دایره «ملت» خارج و به «دشمن» ملحق میشود.
ملیگرایی در این صورتبندی نه پیوند، که ابزاری برای مرزکشی خواهد بود.
با این حال در همان روزهایی که حکومت به نمادهای باستانی چنگ یازیده بود و تصویر آرش کمانگیر در میادین قرار میگرفت، در برنامه سرگرمی «بازمانده» که تهیهکنندگان آن سابقه همکاری با حکومت را داشتند، درفش کاویانی، از نمادهای ملی ایران، هدف پرتاب سنگ قرار گرفت.
پس از آن بیش از ۹۰ هزار کامنت انتقادی روی صفحه اینستاگرام یکی از مجریان قرار گرفت و برخی نوشتند «نقاب وطنپرستی ۱۲ روزه کنار رفت». واکنشی که نشان داد جامعه این نمادها را از آنِ خود میداند، نه اعطایی از جانب حکومت.
سیاستِ حصارکشی
سیاست جمهوری اسلامی در جنگ و پس از آن، دمیدن بر دوقطبیها بود. این ساخت دوقطبیها را باید شیوهای برای ساختن وضعیت استثنایی فهمید.
دوقطبیها برای این نظام صرفا ابزار تبلیغاتی نیستند. آنها مکانیسمهایی برای ساخت مرزهای شدید و قابل مدیریت هستند: مرزهایی که میگویند یا با ما، یا علیه ما؛ یا وطندوست، یا وطنفروش؛ یا ضد جنگ، یا همسو با دشمن.
در این منطق، پیچیدگی اجتماعی حذف میشود تا یک فضای تصمیمگیریِ اضطراری ساخته شود. فضایی که در آن حکومت بتواند بگوید فقط اوست که مرز میان داخل و خارج، وفاداری و خیانت، امنیت و تهدید و ... را تعیین میکند.
در این الگوی حکمرانی، جایگاه شهروند از یک سوژه متکثر و صاحب حق، به عنصری تقلیل مییابد که هویتش تنها در نسبت با تهدید تعریف میشود.
وقتی حکومت با تکیه بر وضعیت جنگی، امنیت را به میدان اصلی معنا تبدیل میکند، جایگاه کنشگر سیاسی تغییر مییابد: منتقد دیگر نه یک بازیگر در سپهر عمومی، که یک «عنصر اخلالگر» در نظم امنیتی محسوب میشود.
در این فضای تملکگرایانه حاکمیت، هرگونه مخالفت با نظام نه به مثابه یک اختلاف نظر مشروع، بلکه به معنای «خروج از ملت» تفسیر میشود. در نتیجه، دوقطبیسازی نه فقط شکافهای اجتماعی را عمیقتر میکند، بلکه امکانِ هرگونه سیاستورزی عادی را از بین میبرد و جامعه را در وضعیتی حبس میکند که در آن، هر صدای متفاوتی ناگزیر باید به زبانِ تهدیدِ امنیتی ترجمه شود.
جمهوری اسلامی با ساخت دوقطبی هم برای خود مشروعیت میسازد و هم مسئولیت را جابهجا میکند.
با دوگانهسازی، هر نارضایتی میتواند به دشمن بیرونی نسبت داده شود و هر نقد داخلی به اقدامی علیه امنیت ملی.
این کار به حکومت اجازه میدهد از پاسخگویی درباره ناکارآمدیهای اقتصادی که به ویژه بعد از جنگ ۱۲ روزه به صورت مدام بیشتر شد، فرار کند و در عوض خود را در مقام حافظ ملت جا بزند یا از مردم بخواهد که به نام دفاع از وطن، در برابر دشواریها سکوت کنند.
اما تناقض اینجاست که همین شیوه، به تدریج خودِ انسجام را فرسوده میکند، چون جامعهای که مدام میان وفاداری و خیانت، یا میان ملیگرایی رسمی و ملیگرایی مستقل شکافته شود، دیگر به سادگی در یک روایت واحد جمع نمیشود.
ظهورِ اقتدارگراییِ تهاجمی
دوقطبیسازی و روایتسازی در سطح نظم امنیتی یک نتیجه مهم داشت: اعتراض از یک کنش سیاسی یا اجتماعی به یک تهدید امنیتی تبدیل شد. این زبان را به ویژه در اعتراضات دی ماه به وضوح میتوان یافت. جنگ ۱۲ روزه وضعیت اقتصادی را بدتر کرد و سرمایهها را فراری داد و ثبات اقتصادی را از بین برد. در واکنش به این اقدام بود که دولت تصمیم به تغییر سیاست ارزی گرفت. اقدامی که آتش اعتراضات را در بازار شعلهور کرد.
در پاسخ، حکومت اعتراضات مردمی را با زبان «فتنه»، «جنگ دوم»، «نیروهای موساد»، یا «تروریسم» بازتعریف کرد.
حسن خمینی پس از این کشتار بود که در یک مصاحبه تلویزیونی در مورد اعتراضات گفت «روز سیزدهم جنگ ۱۲ روزه بود» و تاکید کرد «جریان صهیونیستی» پشت این «اقدامات» بود.
او گفت دشمن میخواست از این وضعیت استفاده کند و بهخاطر همین هم «این طومار به سرعت برچیده شد».
در این گفتمان معترض جایگاهی ندارد، مردم به عمله نیروهای خارجی تعبیر میشوند و خشونت با آنها موجهسازی میشود.
در چنین روایتی، حضور نیروهای امنیتی نه به عنوان سرکوب، بلکه به عنوان «خویشتنداری حداکثری» و دفاع از امنیت ملی معرفی شد. این جابهجایی معنایی مهم است، چون نظم امنیتی را از حالت واکنشی بیرون میآورد و به آن مشروعیت پیشدستانه میدهد: هرچه خشونت بیشتر شود، میتواند به عنوان واکنش لازمتر جا زده شود.
نتیجه این فرایند، گسترش میدان عمل نیروهای امنیتی بود. وقتی اعتراض به جنگ پیوند میخورد، کنترل خیابان فقط با پلیس تعریف نمیشود. نیروهای نظامی، اطلاعاتی، و بازوی رسانهای هم وارد همان منطق میشوند.
این همان نقطهای است که اقتدارگرایی تهاجمی ظاهر میشود: نه فقط دفاع از نظم موجود، بلکه حمله به امکان خودِ اعتراض.
به همین دلیل، بازداشتهای گسترده، اعترافات اجباری، قطع اینترنت و نسبت دادن اعتراض به شبکههای تروریستی، همه در یک منطق واحد قرار میگیرند. در این منطق، حذف مخالف آسانتر میشود، چون پیشاپیش از جایگاه شهروندی به جایگاه دشمن رانده شده است.
جنگ ۱۲ روزه برای جمهوری اسلامی بستری برای ساخت این اقتدارگرایی تهاجمی بود. جایی که حکومت میتوانست ناکارآمدیهای خود را به یک موضوع بیرونی گره زده و به نام دفاع از وطن هر امری را مباح بشمارد.
دامن زدن حکومت به این دوگانهسازیها نیز دقیقا در همین جا معنادار است، چرا که این نوع اقتدارگرایی، طالب پیچیدگی وضعیت نیست و بر منطق سادهسازی استوار است.
