دادههای کشتیرانی و ارزیابی تحلیلگران حاکی است که محاصره دریایی بنادر جنوب ایران از سوی آمریکا، صادرات نفت از سوی جمهوری اسلامی را کاهش داده و با پر شدن ظرفیت ذخیرهسازی در داخل کشور، حجم فزایندهای از نفت خام بر روی نفتکشها سرگردان شده است.
خبرگزاری رویترز پنجشنبه ۱۰ اردیبهشت در گزارشی نوشت با توجه به اینکه برخی کشتیها سیستمهای ردیابی خود را خاموش کردهاند و نیروهای آمریکایی نفتکشهای مرتبط با جمهوری اسلامی را بازمیگردانند، اندازهگیری میزان نفت خامی که ایران به مشتریان، بهویژه مشتری اصلی خود چین تحویل میدهد، غیرممکن شده است.
گروه تحلیل دادههای انرژی ورتکسا پنجشنبه درباره محاصره صادرات نفت ایران از سوی آمریکا اعلام کرد این کشور بین ۲۴ فروردین تا پنج اردیبهشت تنها حدود چهار میلیون بشکه نفت خام از دریای عمان صادر کرده است.
ورتکسا در ایمیلی به رویترز نوشت: «در این مرحله، ما برآورد میکنیم که حدود چهار میلیون بشکه نفت خام ایران با موفقیت از دریای عمان خارج شده است. در حال حاضر نمیتوانیم تایید کنیم که آیا هیچیک از این کشتیها بعدا توقیف شدهاند یا خیر.»
بر اساس دادههای این شرکت، صادرات قابل ردیابی نفت ایران بیش از ۸۰ درصد نسبت به ماه مارس کاهش یافته است. در مارس، ایران ۲۳.۴ میلیون بشکه صادرات داشت.
ورتکسا این آمار را بر پایه رهگیری محمولههای نفتی اعلام کرده است.
همچنین گزارشها حاکی است آمریکا نفتکشها یا کشتیهای کانتینری تحریمشده را حتی در نقاطی دورتر از دریای عمان در آبهای آسیا نیز مجبور به بازگشت میکند؛ اقدامی که میتواند در کاهش صادرات نقش داشته باشد.
افزایش فشارهای آمریکا بر صادرات نفت ایران در شرایطی رخ داده که جمهوری اسلامی بخش مهمی از درآمد ارزی خود را از فروش نفت تامین میکند.
مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، پنجشنبه در واکنش به ادامه محاصره دریایی ایران در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «تداوم این رویکرد ظالمانه غیر قابل تحمل است.»
او افزود: «جهان شاهد رواداری و صلحطلبی ایران بوده است. آنچه با عنوان محاصره دریایی در حال انجام است امتداد عملیات نظامی علیه ملتی است که تنها هزینه ایستادگی و استقلال خود را میپردازد.»
کاهش عرضه نفت ایران کمبودها را در بازار جهانی نفت افزایش میدهد، زیرا جنگ علیه جمهوری اسلامی موجب بسته شدن عملی تنگه هرمز و محدود شدن صادرات نفت از عربستان سعودی، امارات متحده عربی، کویت و عراق شده است.
در حالی که قیمتهای نفت در جهان افزایش یافته، آمریکا تلاش کرده از آن جلوگیری کند. ماه گذشته، آمریکا بهطور غیرمنتظره یک معافیت موقت از تحریمهای صادرات انرژی به تهران اعطا کرد تا به کاهش قیمتها کمک کند.
قیمت نفت خام برنت، که شاخص بازار نفت محسوب میشود، از زمان آغاز جنگ ایران در نهم اسفند، حدود ۵۰ دلار در هر بشکه افزایش یافته و قیمت بنزین، گازوئیل و سوخت جت را بالا برده است.
فاتح بیرول، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی، چهارشنبه گفت جهان بهدلیل اختلال ناشی از جنگ علیه جمهوری اسلامی با «بزرگترین بحران انرژی تاریخ» روبهرو است.
بیرول گفت بازارهای نفت و گاز با چالشهای جدی روبهرو هستند و افزایش بهای نفت به بیش از ۱۲۰ دلار، فشار زیادی بر بسیاری از کشورها وارد آورده است.
تحلیلگران شرکت کپلر نیز اعلام کردند که از زمان آغاز محاصره، هیچ نفتکش حامل نفت خام ایران را که از دریای عمان خارج شده باشد مشاهده نکردهاند.
همچنین مقامات آمریکایی اعلام کردند که این محاصره، تهران را از درآمد بسیار مورد نیاز حاصل از صادرات نفت خام محروم میکند.
برد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، چهارشنبه با اشاره به محاصره دریایی جمهوری اسلامی گفت در حال حاضر ۴۱ نفتکش حامل حدود ۶۹ میلیون بشکه نفت در وضعیتی قرار دارند که امکان فروش آنها برای جمهوری اسلامی وجود ندارد.
پیشتر محسن پاکنژاد، وزیر نفت جمهوری اسلامی، گفته است: «اقدام آمریکا درباره محاصره دریایی برخلاف قوانین بینالمللی است و به نتیجه نخواهد رسید.»
او افزود: «در تامین و توزیع سوخت نگرانی وجود ندارد و در شرایط جنگی بسیاری از کشورها به مدیریت مصرف سوخت روی آوردند.»
ارزش پول ملی ایران، ریال، چهارشنبه در برابر دلار آمریکا به پایینترین سطح تاریخی خود سقوط کرد و نشاندهنده دشواریهای مالی پیشروی اقتصاد ایران بود که به نفت وابسته است.
با وجود این فشارها، شرکت اطلاعات دریایی تانکر ترکرز اعلام کرد که ایران همچنان در پایانه اصلی صادراتی خود در جزیره خارک نفت خام بارگیری میکند.
این شرکت افزود تصاویر ماهوارهای نشان میدهد دستکم ۱۰ نفتکش در نزدیکی بندر چابهار، در جنوب شرقی ایران در دریای عمان متوقف شدهاند.
پیشتر برخی گزارشها حاکی بود که حکومت ایران در پی افزایش فشارهای ناشی از محاصره دریایی آمریکا، اقداماتی اضطراری برای ذخیرهسازی مازاد نفت خود آغاز کرده است.
ایران در ماه فوریه حدود ۳.۲۴ میلیون بشکه در روز نفت خام تولید کرده است که حدود نیمی از آن برای پالایش داخلی مصرف میشود.
با این حال، یوهانس راوبال، تحلیلگر کپلر، به رویترز گفت که این کشور ممکن است ظرف یک یا دو هفته مجبور به کاهش تولید شود، زیرا ظرفیت ذخیرهسازی محدود است.
کپلر اعلام کرد ذخیرهسازی زمینی حدود ۶۰ درصد پر شده و ذخایر به بیش از ۵۰ میلیون بشکه رسیده است. ظرفیت کل این ذخایر ۸۶ میلیون بشکه است.
شرکت مشاوره افجیای نکستانت ایسیای در تاریخ ۱۵ آوریل برآورد کرد که محدودیت ظرفیت میتواند ایران را وادار کند تا از اواسط ژوئن تولید خود را کاهش دهد.
محاصره دریایی بندرهای جنوب ایران از سوی آمریکا از بعدازظهر ۲۳ فروردین آغاز شد و از آن زمان، به گزارش منابع رسمی، بهطور مستمر ادامه داشته است.
این منابع که در جریان گفتوگوهای جاری میان روسای قوه مجریه و مقننه قرار دارند، به ایراناینترنشنال گفتند پزشکیان و قالیباف معتقدند وزیر امور خارجه در هفتههای گذشته، به جای ایفای نقش خود بهعنوان یکی از وزیران که باید مجری سیاستهای دولت باشد، بیشتر در جایگاه دستیار احمد وحیدی، فرمانده سپاه پاسداران، ظاهر شده است.
به گفته این منابع، عراقچی در دو هفته گذشته بدون اطلاع پزشکیان، در هماهنگی کامل با وحیدی و بر اساس دستورالعملهای او عمل کرده است.
این روند، نارضایتی شدید پزشکیان را در پی داشته و او به نزدیکان خود گفته است در صورت ادامه این وضعیت، عراقچی را از سمت خود برکنار خواهد کرد.
پیشتر نیز خبرهایی از بروز اختلاف میان مقامهای جمهوری اسلامی منتشر شده بود. هشتم فروردین گزارشهایی از بروز اختلافهای جدی میان پزشکیان و احمد وحیدی، فرمانده سپاه پاسداران که گفته میشود اکنون فرد شماره یک این نهاد است، منتشر شده بود.
منابع آگاه در گفتوگو ایراناینترنشنال «نحوه مدیریت جنگ و پیامدهای مخرب آن بر معیشت مردم و اقتصاد کشور» را ریشه این اختلافها خواندند.
سه روز بعد، گزارشهایی درباره نارضایتی پزشکیان از قرار گرفتن در یک «بنبست کامل سیاسی» و اینکه حتی اختیار انتصاب مقامهای کشتهشده دولت در جریان جنگ نیز از او سلب شده است، منتشر شد.
بر اساس این گزارش، گفته میشود وحیدی بهصراحت اعلام کرده است که به دلیل شرایط بحرانی جنگ، تمامی پستهای کلیدی و حساس مدیریتی باید تا اطلاع ثانوی بهطور مستقیم از سوی سپاه پاسداران انتخاب و اداره شوند.
در یکی از آخرین تحولات، ۲۶۱ نفر از نمایندگان مجلس در بیانیهای حمایت خود را از هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی، بهویژه قالیباف اعلام کردند و گفتند که با وجود ترورهای «سنگین» و تهدیدها، تصمیمسازی و تصمیمگیری در سطوح مختلف مدیریتی کشور در حال انجام است.
این نمایندگان مجلس در بیانیه خود نوشتند: «جنگ نظامی در حال ورود به مرحلهای پیچیده شامل اقدامات سیاسی، اقتصادی، امنیتی و جنگ روانی و رسانهای است و در دوره جدید جنگ، دشمن به دنبال ایجاد شکاف در جبهه میدان، خیابان و دیپلماسی میان کارگزاران نظام و مردم است.»
سه روز پیش از انتشار این بیانیه، ایراناینترنشنال در گزارشی اختصاصی به نقل از منابع آگاه در ایران از استعفای قالیباف از ریاست هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی در پی توبیخ به دلیل تلاش برای گنجاندن مساله انرژی هستهای در مذاکرات خبر داد.
در آن گزارش به این اشاره شده بود که عراقچی در آستانه آخرین سفر خود به پاکستان با هدف رساندن پیام جمهوری اسلامی به مقامهای پاکستانی، تلاش میکند با کنار رفتن قالیباف، مسئولیت هدایت مذاکرات را بر عهده بگیرد.
منابع مطلع از مذاکرات میان جمهوری اسلامی و آمریکا به ایراناینترنشنال گفتند که بروز اختلاف شدید در میان اعضای تیم مذاکرهکننده حکومت ایران سبب شد مذاکرات را ترک کنند. به گفته آنها این اختلافها در نهایت به صدور دستور بازگشت فوری هیات به تهران در عصر روز شنبه ۲۲ فروردین منجر شد.
منابع مطلع همچنین گفتند که در جریان مذاکرات روز جمعه، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در برخی از مواضع خود، بهویژه درباره کاهش یا توقف حمایتهای مالی و تسلیحاتی از «جبهه مقاومت» و بهطور خاص حزبالله لبنان، نشانههایی از انعطاف نشان داده است.
به نقل از این منابع مطلع، این رویکرد با واکنش تند محمدباقر ذوالقدر، از فرماندهان سابق سپاه پاسداران و دبیر کنونی شورای عالی امنیت ملی، مواجه شد.
افزون بر این، منابع مطلع از مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا پس از نخستین دور گفتوگوها در پاکستان به ایراناینترنشنال گفته بودند که اختلاف شدید میان اعضای تیم مذاکرهکننده حکومت ایران، در نهایت به ترک مذاکرات و صدور دستور بازگشت فوری هیات به تهران در عصر شنبه ۲۲ فروردین منجر شد.
به گفته این منابع، عراقچی در این دور از مذاکرات، بهویژه درباره کاهش یا توقف حمایتهای مالی و تسلیحاتی از «جبهه مقاومت»، بهویژه حزبالله لبنان، نشانههایی از انعطاف نشان داده بود؛ رویکردی که با واکنش تند ذوالقدر روبهرو شد.
این مقام کاخ سفید که نخواست نامش برده شود، پنجشنبه ۱۰ اردیبهشت در گفتوگو با ایراناینترنشنال گفت: «دولت در حال گفتوگوهای فعال با کنگره درباره این موضوع است. آن گروه از اعضای کنگره که تلاش میکنند با زیر پا گذاشتن اختیارات فرمانده کل قوا امتیاز سیاسی کسب کنند، تنها باعث تضعیف ارتش ایالات متحده در خارج از کشور خواهند شد؛ چیزی که هیچ مقام منتخب نباید خواهان آن باشد.»
یک عضو مجلس نمایندگان نیز به ایراناینترنشنال گفت کاخ سفید مذاکرات با کنگره آمریکا برای صدور مجوز جنگ آغاز کرده است و به این ترتیب کنگره آمریکا دیگر نخواهد توانست مانع حملات احتمالی ترامپ به جمهوری اسلامی شود
همزمان آنا کلی، معاون سخنگوی کاخ سفید، به ایراناینترنشنال گفت: «رییسجمهوری ترامپ از پیش از آغاز عملیات "خشم حماسی" با کنگره شفاف بوده است و مقامات دولت بیش از ۳۰ جلسه توجیهی دوحزبی برای اعضای کنگره برگزار کردهاند تا آنها را در جریان بهروزرسانیهای نظامی قرار دهند.»
او افزود: «ترجیح رییسجمهوری همیشه دیپلماسی است و ایران میخواهد به توافق برسد.»
اولین حضور هگست در کنگره پس از آغاز جنگ علیه جمهوری اسلامی
این اظهارات یک روز پس از آن مطرح میشود که پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، برای ارائه شهادت درباره جنگ ایران در کنگره این کشور حاضر شد.
او چهارشنبه ۹ اردیبهشت در نخستین حضور خود در کنگره از زمان آغاز جنگ ایران به پرسشهای اعضای کمیته خدمات نظامی مجلس نمایندگان پاسخ داد.
هگست، در این نشست تاکید کرد واشینگتن همچنان مصمم به جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای است.
وزیر جنگ ایالات متحده، همچنین در پاسخ به سوال یک نماینده کنگره درباره زمان احتمالی پایان جنگ ایران، گفت ارتش آمریکا هرگز درباره اینکه تا چه مدت به یک ماموریت متعهد خواهد ماند، دست خود را برای دشمن رو نمیکند.
کریسی هولاهان، نماینده دموکرات، از هگست پرسید: «فقط در حد یک برآورد کلی، فکر میکنید چند ماه دیگر زمان لازم دارید تا بتوانید عملیات را با موفقیت به پایان برسانید؟ و فکر میکنید چند میلیارد دلار دیگر از این نهاد درخواست خواهید کرد؟»
هگست از ارائه هرگونه برآورد مشخص درباره مدت ادامه عملیات یا هزینههای احتمالی آن خودداری کرد.
همچنین آدام اسمیت، نماینده دموکرات، خطاب به هگست گفت تاسیسات هستهای ایران در حمله آمریکا در سال ۲۰۲۵ «بهطور کامل نابود شد» با این حال دولت جنگ تازهای آغاز کرد.
اسمیت گفت: «شما همین حالا گفتید که ما مجبور بودیم این جنگ را، ۶۰ روز پیش، آغاز کنیم چون سلاح هستهای یک تهدید قریبالوقوع بود. حالا میگویید که بهطور کامل نابود شده بود؟»
هگست در پاسخ گفت جمهوری اسلامی «از جاهطلبیهای هستهای خود دست نکشیده بود» و همچنان هزاران موشک در اختیار داشت.
جنگ آمریکا با جمهوری اسلامی در قالب محاصره دریایی ادامه دارد و مختل شدن تردد کشتیها در تنگه هرمز نگرانیها درباره پیامدهای اقتصادی جهانی این درگیری را افزایش داده است.
ارتش آمریکا نیز در جریان این جنگ بخش قابل توجهی از مهمات خود را مصرف کرده و کنگره باید برای جایگزینی آن بودجه تازهای اختصاص دهد.
این روزنامه نوشت که تصمیم امارات فراتر از یک موضوع اقتصادی است و زنگ خطر را برای نظم ژئوپلیتیک قدیمی خاورمیانه به صدا درآورده است.
جنگ با جمهوری اسلامی، گسلهای سیاسی قدیمی میان جهان عرب و اسرائیل را از بین برده است.
اکنون امارات متحده عربی بهعنوان مرکز مالی خلیج فارس، همکاریهای امنیتی خود را با اسرائیل بهشکل چشمگیری گسترش داده است.
اسرائیل برای نخستین بار فناوری دفاع موشکی «گنبد آهنین» را به همراه نیروهای عملیاتی خود به امارات اعزام کرده است.
این سطح از همکاری نظامی میان یک کشور عربی و اسرائیل تا چند سال پیش غیرممکن به نظر میرسید. امارات با این اقدام قصد دارد موازنه راهبردی در منطقه را حتی از طریق قدرت نظامی تغییر دهد.
خروج از سایه عربستان سعودی
امارات متحده عربی از فرصت جنگ استفاده کرد تا از زیر سایه همسایه بزرگتر خود، یعنی عربستان سعودی، خارج شود.
مقامات اماراتی اعلام کردند که منافع ملی آنها در اولویت قرار دارد. خروج از اوپک دقیقا زمانی اعلام شد که سران کشورهای خلیج فارس در عربستان برای نمایش اتحاد گرد هم آمده بودند.
این اقدام پیامی روشن به ریاض بود که ابوظبی دیگر پیرو سیاستهای جمعی نیست.
امارات دلایل اقتصادی محکمی نیز برای این جدایی دارد. سهمیهبندیهای اوپک حدود ۳۰ درصد از ظرفیت تولید نفت این کشور را مسدود کرده بود.
امارات میخواهد با افزایش سریع تولید نفت، درآمدهای خود را برای جبران خسارات ناشی از جنگ تقویت کند.
همچنین این کشور قصد دارد سرمایههای خود را صرف ساخت خط لولههایی کند که تنگه هرمز را دور میزنند.
گسست در شورای همکاری خلیج فارس
حملات جمهوری اسلامی به زیرساختهای امارات، نگاه رهبران این کشور را نسبت به متحدانشان تغییر داد.
تهران در طول درگیریها حدود ۲۸۰۰ پهپاد و موشک به سمت امارات شلیک کرد. رهبران امارات از رویکرد محافظهکارانه عربستان و عمان در برابر این حملات خشمگین هستند.
انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک حاکم امارات، موضع شورای همکاری خلیج فارس را «ضعیفترین در تاریخ» توصیف کرد.
در حالی که عربستان به دنبال مسیرهای دیپلماتیک برای کاهش تنش با تهران بود، امارات اقدامات سختگیرانهای را آغاز کرد.
ابوظبی نهادهای ایرانی را تعطیل کرد و منابع مالی و داراییهای این کشور را تحت فشار قرار داد.
جاهطلبیهای نظامی و استراتژیک «اسپارت کوچک»
محمد بن زاید، رییس امارات، کشورش را به یک قدرت نظامی تبدیل کرده است که ابایی از بهکارگیری سلاح برای پیشبرد اهدافش ندارد.
جیمز ماتیس، وزیر دفاع سابق آمریکا، بهدلیل توان نظامی بالای این کشور نسبت به جمعیتش، به آن لقب «اسپارت کوچک» داده بود.
امارات اکنون به جای تکیه بر ائتلافهای عربی، بر مشارکت با آمریکا و رابطه عمیق با اسرائیل متمرکز شده است.
کارشناسان معتقدند محمد بن زاید بهدنبال ایفای نقشی مستقل و بزرگ در سیاست بینالملل است.
خروج از اوپک و نهادهای سنتی عربی، نشاندهنده تولد اماراتی است که دیگر با قالبهای قدیمی خاورمیانه سازگار نیست.
این کشور ترجیح میدهد به جای حرکت در سایه دیگران، خود به قطب جدید قدرت و امنیت در منطقه تبدیل شود.
