در پی جنگ در ایران و اختلال در مسیرهای حمل‌ونقل، قیمت جهانی پسته به بالاترین سطح چند سال اخیر رسیده است؛ هم‌زمان افزایش تقاضا برای محصولاتی مانند «شکلات دبی» فشار بر بازار را تشدید کرده است.
به گزارش نشریه فایننشال‌ریویو در استرالیا، جنگ در ایران در حالی بازار جهانی پسته را تحت تاثیر قرار داده که هم‌زمان موج جدیدی از تقاضا برای محصولات مبتنی بر این محصول، از جمله «شکلات دبی»، در حال افزایش است؛ ترکیبی که باعث جهش قیمت‌ها و تشدید کمبود عرضه شده است.
به گزارش منابع بازار، درگیری‌های اخیر که مسیرهای کشتیرانی و تجارت منطقه‌ای را مختل کرده، صادرات پسته از ایران - یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان جهان - را با چالش‌های جدی مواجه کرده و فشار بر بازاری که از پیش نیز با محدودیت عرضه روبه‌رو بود را افزایش داده است.
بر اساس داده‌های وزارت کشاورزی آمریکا، ایران حدود ۲۰ درصد تولید جهانی پسته و در برخی سال‌ها تا ۳۰ درصد صادرات این محصول را در اختیار دارد. با این حال، معامله‌گران می‌گویند جنگ و اختلال در لجستیک منطقه‌ای انتقال محصول ایران به بازارهای جهانی را دشوارتر کرده است.
افزایش قیمت‌ها در اوج تقاضا
قیمت پسته در ماه مارس به حدود ۴.۵۷ دلار در هر پوند رسید که بالاترین سطح از سال ۲۰۱۸ محسوب می‌شود. کارشناسان می‌گویند این افزایش قیمت تا حدی ناشی از محبوبیت جهانی «شکلات دبی» است؛ محصولی که از سال ۲۰۲۳ در شبکه‌های اجتماعی فراگیر شد و به رشد تقاضا برای محصولات پسته‌ای دامن زد.
فشارهای پیش از جنگ
با این حال، مشکلات عرضه پیش از آغاز جنگ نیز وجود داشت. برداشت سال ۲۰۲۵ در کشورهای اصلی تولیدکننده، از جمله آمریکا، ترکیه و ایران، کمتر از انتظار بود و خشکسالی در ایران نیز به کاهش تولید انجامید.
تحریم‌ها، ناآرامی‌های داخلی و قطع‌های مکرر اینترنت نیز از دیگر عواملی بودند که صادرات ایران را محدود کرده و ارتباط میان صادرکنندگان و خریداران بین‌المللی را مختل کرده بودند.
اختلال در مسیرهای صادراتی
جنگ این مشکلات را تشدید کرده است. خطوط کشتیرانی برخی مسیرها را لغو یا تغییر داده‌اند و این امر باعث تاخیر در ارسال محموله‌ها و افزایش هزینه‌ها شده است. صادرات پسته به بازارهای مهمی مانند خاورمیانه و هند نیز با اختلال مواجه شده است.
به گفته فعالان بازار، مسیر اصلی صادرات از طریق بندرعباس در تنگه هرمز به‌شدت تحت تاثیر قرار گرفته و صادرات از مسیرهای جایگزین زمینی ادامه دارد، اما با هزینه و زمان بیشتر.
برای مثال، ارسال پسته به هند اکنون از طریق بندر مرسین ترکیه و کانال سوئز انجام می‌شود که بسیار پرهزینه‌تر است، و برای بازار چین نیز مسیر ریلی وجود دارد که آن هم پیچیده و گران است.
بر اساس آمار گمرکی، صادرات ایران در دو ماه گذشته حدود ۳۰ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل کاهش یافته است.
تاثیر بحران هرمز بر تجارت
با وجود آتش‌بس، محدودیت‌ها در تنگه هرمز همچنان ادامه دارد و بخش زیادی از تردد تجاری مختل شده است. این وضعیت نه‌تنها بازار انرژی بلکه تجارت کالاهایی مانند پسته را نیز تحت فشار قرار داده است.
خاورمیانه نقش کلیدی در تجارت پسته دارد و بسیاری از محموله‌های ایران از طریق کشورهایی مانند امارات و ترکیه به بازارهای جهانی می‌رسند. ادامه درگیری‌ها می‌تواند دسترسی این محصول به بازارهای جهانی را بیش از پیش محدود کند.
جست‌وجوی جایگزین و محدودیت‌ها
در پی این اختلالات، خریداران به دنبال تامین‌کنندگان جایگزین، به‌ویژه آمریکا که حدود ۴۰ درصد تولید جهانی را در اختیار دارد، رفته‌اند. با این حال، بخش عمده عرضه آمریکا پیش‌تر فروخته شده و جایگزینی کامل پسته ایران دشوار است.
کارشناسان می‌گویند ویژگی‌های کیفی پسته ایران، از جمله میزان بالاتر چربی، باعث می‌شود برخی تولیدکنندگان، مانند سازندگان باقلوا، نتوانند به‌راحتی آن را با محصولات دیگر جایگزین کنند.
چشم‌انداز بازار
افزایش تقاضا برای منابع جایگزین خود به رشد قیمت‌ها در برخی بازارهای منطقه‌ای، از جمله خاورمیانه و هند، منجر شده است. تحلیلگران هشدار می‌دهند در صورت ادامه محدودیت دسترسی به پسته ایران، فشار افزایشی بر قیمت‌ها ادامه خواهد داشت.
در عین حال، برخی فعالان بازار معتقدند با وجود شرایط فعلی، ایران در بلندمدت راهی برای بازگشت به بازارهای جهانی پیدا خواهد کرد.
به نوشته فاننشیال‌ریویو، «جنگ ایران» نه‌تنها بر بازار انرژی بلکه بر زنجیره تامین کالاهای کشاورزی نیز اثر گذاشته و نشان داده است که اختلال در گلوگاه‌های تجاری مانند تنگه هرمز می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای بازارهای جهانی داشته باشد.
