به گزارش سازمان ملل، محاصره کشتیها در تنگه هرمز در پی درگیری میان آمریکا و حکومت ایران، نشان داده است که تجارت دریایی و دریانوردان بهطور فزایندهای به ابزار فشار در منازعات ژئوپلیتیک تبدیل شدهاند.
به نوشته خبرگزاری سازمان ملل، بحران جاری در تنگه هرمز که در پی تشدید تنشها میان ایالات متحده و حکومت ایران شکل گرفته، ضعفهای ساختاری در امنیت کشتیرانی جهانی را برجسته کرده و هزاران دریانورد را در شرایطی پرخطر گرفتار کرده است.
بر اساس این گزارش، از زمان آغاز درگیریها با حملات آمریکا و اسرائیل به مواضع حکومت در ایران در اسفند ماه، حدود ۲۰ هزار دریانورد در نزدیک به ۲ هزار کشتی در خلیج فارس سرگردان ماندهاند و قادر به عبور ایمن از این گذرگاه حیاتی نیستند.
آرسنیو دومینگز، دبیرکل سازمان بینالمللی دریانوردی، در گفتوگو با سایت خبری سازمان ملل تاکید کرد این بحران نشان میدهد کشتیها و خدمه آنها در مناطق درگیری «بسیار آسیبپذیر» هستند و اغلب به ابزار فشار در رقابتهای ژئوپلیتیک تبدیل میشوند.
او گفت: «کشتیهای تجاری بدون توجیه هدف قرار گرفته، توقیف یا مورد حمله قرار گرفتهاند و این موضوع نشان میدهد آزادی کشتیرانی تا چه حد شکننده است.»
امنیت دریایی؛ ستون تجارت جهانی
به گفته دومینگز، امنیت دریایی شامل حفاظت از کشتیها، بنادر، زیرساختها و دریانوردان در برابر تهدیداتی مانند دزدی دریایی، تروریسم و حملات سایبری است. این مفهوم همچنین طیفی از فعالیتهای غیرقانونی از جمله قاچاق اسلحه و مواد مخدر، قاچاق انسان و سرقت نفت را در بر میگیرد.
او تاکید کرد که امنیت دریایی برای تداوم تجارت جهانی و عملکرد زنجیرههای تامین حیاتی است و بدون آن، توسعه اقتصادی و پایدار عملا متوقف میشود.
بحران هرمز؛ نمونهای از آسیبپذیری ساختاری
دبیرکل سازمان بینالمللی دریانوردی هشدار داد که بحران هرمز نشان داده کشتیهای غیرنظامی که فاقد توان دفاعی هستند، در برابر حملات موشکی و پهپادی کاملا آسیبپذیرند. او تاکید کرد دریانوردان غیرنظامی «نباید هرگز هدف قرار گیرند.»
راهکارها؛ از دیپلماسی تا مدیریت ریسک
به گزارش سازمان ملل، تبادل اطلاعات دقیق و بهموقع یکی از مهمترین ابزارها برای کاهش خطر است، زیرا اطلاعات نادرست میتواند برنامهریزی سفرهای دریایی را مختل کند.
دومینگز همچنین بر ضرورت انجام ارزیابی ریسک پیش از عبور از مناطق درگیری تاکید کرد و گفت راهحلهای نظامی مانند اسکورت دریایی نمیتوانند بهعنوان گزینهای پایدار در نظر گرفته شوند. به گفته او، دیپلماسی و کاهش تنشها همچنان موثرترین راهکار است.
تهدیدات نوظهور و پیچیدهتر شدن امنیت دریایی
این گزارش همچنین به تغییر ماهیت تهدیدات در سالهای اخیر اشاره میکند. از حملات سایبری به سامانههای ناوبری و بنادر گرفته تا خرابکاری در زیرساختهای دریایی، حملات پهپادی و چالشهای مرتبط با کشتیهای خودران، همگی نشاندهنده پیچیدهتر شدن محیط امنیتی هستند.
افزون بر این، شبکههای جرایم سازمانیافته در زنجیره تامین جهانی با استفاده از روشهای پیشرفتهتر، تهدیدات جدیدی ایجاد کردهاند.
گلوگاههای حیاتی در معرض خطر
به گفته دبیرکل این سازمان بینالمللی، تنگه هرمز تنها یکی از گلوگاههای حیاتی تجارت جهانی است. مسیرهایی مانند کانال سوئز، بابالمندب، تنگه مالاکا و کانال پاناما نیز در صورت بروز درگیری میتوانند با اختلال مواجه شوند. هرگونه اختلال در این مسیرها پیامدهای گستردهای برای تجارت جهانی و امنیت غذایی خواهد داشت.
نقش سازمان ملل
در پایان، گزارش تاکید میکند که سازمان بینالمللی دریانوردی با همکاری کشورهای عضو در تلاش است ظرفیت آنها را برای مقابله با تهدیدات امنیتی افزایش دهد. این اقدامات شامل تقویت همکاریهای منطقهای، تبادل اطلاعات، اجرای قوانین بینالمللی و حمایت از ایمنی دریانوردان است.
بنابر این گزارش، بحران تنگه هرمز در بستر «جنگ ایران»، نهتنها یک چالش منطقهای بلکه هشداری جهانی درباره اهمیت ساختار تجارت دریایی و نیاز فوری به راهکارهای پایدار برای حفاظت از آن محسوب میشود.
