دونالد ترامپ در مجمع جهانی اقتصادی در داووس با اشاره به دستاوردهای خود گفت: «ما برنامه هستهای ایران را نابود کردیم. ما سلیمانی را از میان برداشتیم، ما البغدادی را از میان برداشتیم.» ترامپ گفت یک فرمانده نظامی به او گفته است که تمام این عملیاتها بدون نقص انجام شدهاند.
بر اساس روایت شاهدان، علیرضا و امیررضا، برادران دو قلو و ساکن تهران، پنجشنبه ۱۸ دی همراه با چند تن از اقوام خود برای حضور در اعتراضات به خیابانهای تهرانپارس رفتند و در نقاط مختلف منطقه حضور یافتند.
آنها در نهایت در محدوده فلکه سوم تهرانپارس به سایر بستگانشان پیوستند و در میان جمعیت بودند که ناگهان شلیک مستقیم از پشتبامها آغاز شد و علیرضا با اصابت گلوله جنگی از پشت سر به زمین میافتد.
او در آغوش عمویش به بیمارستانی در محدوده فلکه سوم تهرانپارس منتقل شد. این حادثه در ساعاتی رخ داد که به گفته شاهدان، موج اصلی کشتار تازه آغاز شده بود.
تلاش ناموفق برای احیا
به گفته منبع مطلع، در ساعات ابتدایی سرکوب، شمار مجروحان و کشتهشدگان هنوز بالا نبود و به همین دلیل کادر درمان و پرستاران بیمارستان، حدود ۴۵ دقیقه برای انجام اقدامات پزشکی و احیا تلاش کردند، اما در نهایت علیرضا جان خود را از دست داد.
این منبع تاکید کرد در میانه اقدامات پزشکی برای علیرضا، بیش از ۱۰۰ مجروح تیر خورده به این بیمارستان منتقل شدند؛ به حدی که این مرکز درمانی ظرفیت و نیروی کافی را برای پذیرش و رسیدگی به مجروحان نداشت.
ثبت مشخصات و تحویل ندادن پیکر
پس از جانباختن علیرضا، کد ملی و مشخصات هویتی او ثبت شد تا خانواده روز بعد برای تحویل پیکر به «بهشت زهرا» مراجعه کنند.
خانواده بهدلیل برخی مسائل شخصی، صبح شنبه ۲۰ دی برای تحویل پیکر به «بهشت زهرا» رفتند، اما به آنها اعلام شد با این کد ملی و مشخصات، هیچ فردی ثبت نشده است.
مسئولان از خانواده خواستند برای شناسایی، وارد سولهها شوند و تاکید کردند تشخیص هویت تنها باید بهوسیله بستگان درجه یک انجام شود.
جستوجو میان هزاران پیکر
به گفته منبع ایراناینترنشنال، در سولههای «بهشت زهرا» بین سه تا چهار هزار پیکر نگهداری میشد: «به دلیل تعداد بسیار زیاد کشتهشدگان، ثبت آنها در سیستم یا نوشتن اطلاعات فرد کشتهشده روی کاورها انجام نشده بود. حتی پیکرهایی که از بیمارستانها منتقل شده بودند و مشخصا نشانههایی از اقدامات پزشکی از جمله لولهگذاری، آنژیوکت و پانسمان داشتند هم ثبت مشخصات نشده بودند.»
به گفته او، خانوادههای زیادی در میان شیون و فریاد، تکتک ناچار به باز کردن زیپ کاورها بودند تا پیکر عزیزانشان را شناسایی کنند.
بنا بر گفتههای این شاهد عینی، جستوجوی پیکر علیرضا در اولین سوله ساعتها به طول انجامید: «ازدحام جمعیت و نبودن هیچ ساز و کاری باعث میشد برخی از پیکرها را بارها ببینند.»
او در ادامه گفت: «افرادی در سولهها بودند که با فریاد تاکید میکردند بعد از دیدن چهره کشتهشدگان حتما زیپ کاورها کشیده شود و این، شناسایی را طولانیتر میکرد.»
سه تن از نزدیکان علیرضا که برای شناسایی و تحویل پیکر او به «بهشت زهرا» رفته بودند، به ناچار با خانواده تماس گرفتهاند تا چند تن دیگر برای سرعت بخشیدن به روند شناسایی به محل بروند: «در نهایت آنها ۱۰ نفره در سولههای مختلف تقسیم شدند تا پیکر او را پیدا کنند؛ اما جستوجو در میان سه سوله اول بینتیجه ماند.»
به گفته راوی، یک سوله بسیار بزرگ مخصوص زنان و دختربچههای کشته شده وجود داشته است: «سومین سولهای که وارد شدند، زیپ هر کاوری را که باز میکردند زنان و دختران کمسن و دختر بچههایی بودهاند که توان دیدن آنها را نداشتند. بعد از دیدن چند ده کاور، مطمئن شدند در این سوله فقط پیکر زنان کشتهشده وجود دارد و مشخصا آنها را از مردان جدا کردهاند.»
پرداخت پول برای پیدا کردن پیکر
بر اساس این روایت، در ادامه، یکی از رانندگان آمبولانس «بهشت زهرا» زمانی که سردرگمی خانواده را دیده است، به آنها گفته که پشت سولهها، کانتینرهایی وجود دارد و پیکرهایی که در سولهها جا نشدهاند در آنها نگهداری میشوند: «او گفت چند آمبولانس بهشت زهرا هم هستند که دهها پیکر روی هم در آنها قرار داده شدهاند.»
به گفته این منبع، نحوه صحبت این فرد بهگونهای بوده که درخواست پول را القا میکرده است: «خانواده که نگران عدم تحویل پیکر بودند و خبرهایی درباره دریافت پولهای کلان شنیده بودند، ناچار به پرداخت مبلغی چند ده میلیون تومانی شدند.»
پس از اعلام نام بیمارستان، راننده به خانواده کمک کرده تا پیکر علیرضا را در یکی از آمبولانسها پیدا کنند.
به گفته یکی از نزدیکان علیرضا که او را شناسایی کرده، بخش بزرگی از صورت او بهدلیل اصابت گلوله از پشت سر متلاشی شده بود: «این فرد نزدیک به علیرضا با حال روحی آشفته، یک پلک او را بالا زده تا بتواند با دیدن رنگ چشمها او را شناسایی کند.»
خاکسپاری
پس از ساعتهای طولانی جستوجو و تحویل پیکر، علیرضا را برای خاکسپاری آماده کردند.
بنا بر این روایت، خانواده با خشم و اندوه فراوان، در صف خواندن «نماز میت» نایستادهاند.
علیرضا به موسیقی علاقهمند بود و خانواده او در زمان خاکسپاری، ترانههایی را که او دوست داشت پخش کردند و مراسم خاکسپاری اینگونه به دور از هر آیین مذهبی انجام شد.
به گفته نزدیکان، خانواده، همچنان هنگام حضور بر مزار علیرضا، ترانههای مورد علاقه او را پخش میکنند.
بر اساس این روایت، امیررضا، برادر دوقلوی علیرضا، پس از این حادثه، گرفتار وضعیت روحی نامناسبی شده است.
این نشست، نگران از سقوط علی خامنهای، دیکتاتور تهران، به عنوان مسبب قتل عام شهروندان، پیشنویس بیانیهای را بررسی میکرده که در آن از خامنهای خواسته شده از قدرت کنارهگیری کند و اداره کشور به «شورای گذار» سپرده شود.
به گفته منابعی که در این باره با ایراناینترنشنال گفتوگو کردند، بررسی این بیانیه و تصمیم برای انتشار آن، با دخالت و تهدید نهادهای امنیتی متوقف شده است.
بر اساس این اطلاعات، نشست فوقالعاده یکشنبه ۲۱ دی به ریاست آذر منصوری، دبیرکل حزب اتحاد ملت ایران اسلامی و رییس جبهه اصلاحات ایران و با حضور چهرههای شاخص جریان اصلاحات در دفتر مرکزی «انجمن اسلامی جامعه پزشکی ایران» برگزار شده است.
به گفته منابع ایراناینترنشنال دستور کار این جلسه «واکنش فوری» به تغییر رویکرد نظام در تشدید سرکوب خونین معترضان در خیابانها بوده است.
به گفته این منابع، در جریان بحثهای طولانی درباره افزایش آمار کشتهها و مجروحان، پیشنهادهایی مطرح شده که در میان آنها، پیشنویس بیانیهای بیسابقه برجسته بوده است.
طبق این پیشنویس، جبهه اصلاحات خواستار کنارهگیری رهبر جمهوری اسلامی «برای پایان دادن به وضعیت موجود و هموار کردن مسیر گذار سیاسی» شده و پیشنهاد داده که یک «شورای گذار» مسئولیت اداره کشور و فراهم کردن مقدمات تغییر ساختار سیاسی را بر عهده بگیرد.
منابع مطلع همچنین گفتند در این نشست درباره «استعفای جمعی برخی مقامات ارشد» و «فراخوان برای تظاهرات گسترده خیابانی» در روزهای پس از اوج درگیریها نیز گفتوگو شده است.
به باور شماری از تحلیلگران، انتخاب محل برگزاری جلسه که دفتر انجمن اسلامی جامعه پزشکی ایران بود و از تشکلهای نزدیک به دولت شناخته میشود، حامل پیام سیاسی بوده است.
این تحلیلگران معتقدند برگزاری نشست در چنین مکانی میتواند نشانهای از گسترش نگرانی جدی و تردید در میان نیروهای نزدیک به بدنه دولت نسبت به توان مدیریت بحران و مهار سرکوبها باشد.
یک منبع آگاه به ایراناینترنشنال گفت: «آذر منصوری شخصا در تدوین متن پیشنویس نقش داشت و در آن بر ضرورت انتقال فوری قدرت به شورای موقت تاکید شده بود.»
به گفته این منبع، پیش از آنکه بیانیه به رسانهها داده شود، نهادهای امنیتی و اطلاعاتی با اطلاع از محتوای نشست، رهبران جبهه اصلاحات را تحت فشار گذاشتند و به تهدید آنان پرداختند.
این منبع افزود: «تهدیدها سنگین و بیپرده بود و درباره بازداشتهای گسترده هشدار داده شد.»
بر اساس همین اطلاعات، این فشارها باعث شد جبهه اصلاحات از انتشار رسمی بیانیه و هرگونه فراخوان عمومی عقبنشینی کند.
منابع نزدیک به جریان اصلاحات میگویند واکنش نهادهای امنیتی نشان میدهد حاکمیت در میانه اعتراضات خیابانی، هر نشانهای از شکاف سیاسی در سطوح بالا را تهدیدی مستقیم تلقی میکند و تلاش دارد از شکلگیری هرگونه اجماع یا اقدام علنی در میان نیروهای سیاسی جلوگیری کند.
همزمان با انتشار این گزارشها یک ناو هواپیمابر و جنگندههای آمریکایی راهی خاورمیانه شدهاند. این تحرکات میتواند آغازی برای تقویت گستردهتر نیروها باشد تا در صورت تصمیم ترامپ، توان آتش لازم برای حمله به جمهوری اسلامی را در اختیار او قرار دهد.
مقامهای آمریکایی که نامشان اعلام نشده، به والاستریت ژورنال گفتهاند که ترامپ بارها از واژه «قاطع» برای توصیف اثری که مایل است هر اقدام آمریکا بر ایران داشته باشد، استفاده کرده است. همین تعبیر باعث شده مقامهای پنتاگون و کاخ سفید مجموعهای از گزینهها را برای رییسجمهوری پالایش و دقیقتر کنند؛ از جمله گزینههایی که هدفشان میتواند بیرون راندن رژیم از قدرت باشد. مقامها همچنین در حال طراحی گزینههای محدودتری هستند که میتواند شامل هدف قرار دادن تاسیسات سپاه پاسداران باشد.
بهنوشته والاستریت ژورنال ترامپ تاکنون دستور حمله به ایران را صادر نکرده و آنچه در نهایت تصمیم خواهد گرفت، همچنان نامشخص است. با این حال، ادامه این گفتوگوها نشان میدهد که او مجازات تهران بهدلیل کشتن معترضان در میانه بحران اقتصادی فزاینده ایران را از دستور کار خارج نکرده است.
برآوردها درباره شمار قربانیان متفاوت است، اما مقامهای آمریکایی میگویند این رقم به احتمال زیاد بسیار بالاتر از برآوردهای حداقلی دو تا سه هزار کشته است. مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، شنبه به ارزیابی این نهاد جهانی استناد کرد که بر اساس آن، مقامهای ایرانی تا ۱۸ هزار نفر را کشتهاند.
ترامپ سهشنبه ۳۰ دی، در پاسخ به پرسشی درباره اینکه آیا همچنان ممکن است که آمریکا به ایران حمله کند، گفت که حکومت ایران به هشدارهای واشینگتن توجه کرده و هفته گذشته برنامه اعدام ۸۳۷ نفر را لغو کرده است. او گفت: «باید ببینیم در مورد ایران چه اتفاقی میافتد.»
به گفته مقامهای پیشین و کارشناسان، پرسش بزرگتر برای دولت آمریکا این است که آیا میتوان با اتکای صرف به قدرت هوایی آمریکا یک رژیم خارجی را از قدرت کنار زد یا نه. کاخ سفید همچنین باید با این مساله روبهرو شود که آیا دولت آماده اجرای یک کارزار نظامی طولانیمدت است که در صورت بازگشت معترضان ایرانی به خیابانها و درخواست حمایت از ترامپ، ممکن است هفتهها یا ماهها به طول بینجامد.
دیوید دپتولا، ژنرال بازنشسته نیروی هوایی آمریکا که در کارزار هوایی «طوفان صحرا» علیه عراق در سال ۱۹۹۱ نقش کلیدی داشت، به والاستریت ژورنال گفت: «در گزینههای نظامی در جریان سرکوب حقوق بشری، کارهایی قابل انجام و کارهایی غیر قابل انجام هستند. میشود در حاشیه، مانع برخی رفتارهای رژیم شد اما اگر واقعا بخواهید رژیم را تغییر دهید، نیازمند انجام عملیات گسترده هوایی و زمینی خواهید بود.»
در حالی که دولت آمریکا درباره گامهای بعدی بحث میکند، ارتش این کشور با شتاب تجهیزات بیشتری را به خاورمیانه منتقل کرده است. به گفته مقامهای آمریکایی و دادههای رهگیری پرواز، جنگندههای اف-۱۵ئی آمریکا یکشنبه در اردن به زمین نشستند. ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن و گروه رزمی آن — که شامل ناوشکنها، جنگندههای اف-۳۵ و دیگر هواپیماهای رزمی و جنگ الکترونیک است — نیز طبق دادههای رهگیری دریایی، در حال حرکت از دریای چین جنوبی به سمت خلیج فارس مشاهده شدهاند.
به گفته مقامهای آمریکایی، سامانههای پدافند هوایی بیشتری نیز به منطقه منتقل خواهد شد، از جمله سامانههای پاتریوت و تاد، که برای مقابله با هرگونه حمله تلافیجویانه جمهوری اسلامی ضروری خواهند بود.
به گفته مقامها، ورود تجهیزات نظامی بیشتر به خاورمیانه گزینههای حمله بیشتری در اختیار آمریکا قرار خواهد داد. مارکو روبیو، مشاور امنیت ملی و وزیر امور خارجه آمریکا، دوشنبه با فیصل بن فرحان آلسعود، وزیر امور خارجه عربستان سعودی، درباره ایران گفتوگو کرد؛ کشوری که حمایت آن برای هرگونه کارزار هوایی علیه ایران ضروری خواهد بود.
در جریان اعتراضات ایران در هفته گذشته، ترامپ چندین گزارش توجیهی درباره پیچیدگیهای یک کارزار نظامی دریافت کرد، از جمله اینکه حملات هوایی آمریکا تضمینی برای فروپاشی حکومت ایران نخواهد بود.
از آن زمان، برخی مقامها در داخل دولت این پرسش را مطرح کردهاند که هدف سیاسی حملات علیه جمهوری اسلامی در مقطع کنونی دقیقا چیست. ترامپ آگاه است که هر اقدام نظامی بسیار دیرتر از زمانی انجام خواهد شد که او به معترضان وعده داده بود «کمک در راه است» و بعید است به سرعت عملیاتی باشد که نیکلاس مادورو، رهبر پیشین ونزوئلا، را کنار زد.
کاخ سفید هنوز بهطور علنی برنامهای برای چگونگی اداره ایران در صورتی که آمریکا موفق به سرنگونی رژیم شود، ارائه نکرده است.
رمزی مردینی، تحلیلگر ریسک ژئوپلیتیک در خاورمیانه و پژوهشگر دانشگاه استنفورد، به والاستریت ژورنال گفت: «یک راهبرد قطع سر ممکن است توهمِ پنجرهای از فرصت ایجاد کند، اما هیچ نیروی مخالفی روی زمین یا حتی در افق وجود ندارد که بتواند رژیم را تصرف کند، چه رسد به برقراری ثبات در کشور. چه کسی در خیابانها پلیس را به کار خواهد گرفت؟ چه کسی تسلیحات، پایگاههای نظامی و تاسیسات هستهای را ایمن میکند؟ چه کسی مرزهای عراق و افغانستان را کنترل میکند؟ معترضان؟»
برخی مشاوران پیشنهاد دادهاند که از ابزارهای غیرنظامی برای تنبیه جمهوری اسلامی استفاده شود؛ از جمله کمک به معترضان برای هماهنگی آنلاین یا اعلام تحریمهای جدید علیه رژیم.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، سهشنبه در مجمع جهانی اقتصاد در سوییس گفت: «فشار مالی آمریکا موثر بوده، چون در دسامبر اقتصادشان فروپاشید. به همین دلیل مردم به خیابانها آمدند. این دیپلماسی اقتصادی است، بدون شلیک حتی یک گلوله، و اوضاع در اینجا بهشکلی بسیار مثبت در حال پیش رفتن است.»
ترامپ در نطق تحلیف خود یک سال پیش وعده داده بود که دولتش بخشی از موفقیت خود را با «جنگهایی که هرگز وارد آنها نمیشویم» خواهد سنجید. در دسامبر، پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، به حاضران در مجمع دفاع ملی ریگان گفت که آمریکا دیگر نمیخواهد «با ملتسازی، مداخلهگری، جنگهای نامشخص و تغییر رژیم» منحرف شود.
با این حال، ترامپ در مورد تغییر رهبری در ایران پیامهای متناقضی فرستاده است. ترامپ در مصاحبهای با رویترز در هفته گذشته، نسبت به اینکه ایرانیان پس از سقوط رژیم، حول چهرهای مانند شاهزاده رضا پهلوی گرد هم آیند، ابراز تردید کرد. اما اندکی بعد در مصاحبهای دیگر گفت که خواهان تغییر رهبری در ایران است.
او روز شنبه در پاسخ به پستهای شبکههای اجتماعی علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، که ترامپ را مسئول اعتراضات دانسته بود، به پولیتیکو گفت: «وقت آن رسیده که به دنبال رهبری جدید در ایران باشیم.»
ترامپ افزود: «این مرد، مردی بیمار است که باید کشورش را درست اداره کند و دست از کشتن مردم بردارد.»
تهران هشدار داده است که در صورت بمباران ایران از سوی آمریکا، آمریکاییها را هدف قرار خواهد داد، بهویژه اگر حملات متوجه علی خامنهای باشد. مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، یکشنبه گفت که هرگونه تعرض به خامنهای بهمنزله «جنگ تمامعیار علیه ملت ایران است.»
جنگندههای اف-۱۵ئی مدتهاست بهطور چرخشی در اردن مستقر میشوند و اعزام هواپیماهای بیشتر میتواند توان هوایی آمریکا را از چند جهت تقویت کند. این هواپیمای دونفره که از سوی یک خلبان و یک افسر سامانههای تسلیحاتی هدایت میشود، قادر به حمله به اهداف زمینی و هوایی است.
اف-۱۵ئیها در سال ۲۰۲۴ نقش مهمی در دفاع از اسرائیل در برابر یک حمله گسترده پهپادی جمهوری اسلامی ایفا کردند. این جنگندهها با شلیک موشکهای هوابههوا پهپادها را رهگیری کردند و در مقطعی حتی برخی خدمه پروازی بهطور ناموفق تلاش کردند پهپادها را در حین پرواز بمباران کنند. از آن زمان، آمریکا جنگندههای اف-۱۵ئی را که پنهانکار نیستند، به موشکهای هوابههوایی مجهز کرده که بهطور خاص برای سرنگونی پهپادها طراحی شدهاند.
با این حال، یک کارزار هوایی بزرگ در داخل ایران به احتمال زیاد شامل هواپیماهای پنهانکار مانند جنگندههای اف-۳۵ و بمبافکنهای بی-۲، و همچنین زیردریاییهای شلیککننده موشک کروز خواهد بود؛ سامانههایی که در حمله آمریکا به تاسیسات هستهای ایران به کار گرفته شدند. تاکنون مشاهده نشده که جنگندههای اف-۳۵ نیروی هوایی آمریکا به سمت خاورمیانه حرکت کرده باشند.
به گفته مقامهای آمریکایی و متحدان، در زمانی که دولت آمریکا هفته گذشته در حال بررسی حمله احتمالی به ایران بود، این کشور به اندازه کافی تجهیزات نظامی و سامانه پدافند هوایی در خاورمیانه نداشت تا بتواند یک عملیات بمباران پایدار را آغاز کند یا از نیروهای آمریکایی و متحدان در برابر واکنش تلافیجویانه جمهوری اسلامی دفاع کند.
به گفته مقامها، اسرائیل بهطور خاص نگرانیهای خود درباره توان دفاعیاش در صورت هدف قرار گرفتن از سوی جمهوری اسلامی را به واشینگتن اطلاع داده است.
پس از جنگ ۱۲ روزه، آمریکا یک گروه رزمی ناو هواپیمابر و بخشی از سامانههای پدافند هوایی را از منطقه خارج کرد، زیرا ترامپ تمرکز خود را بر ونزوئلا و نیمکره غربی گذاشته بود. اما در جریان جنگ ۱۲ روزه، ترامپ در پستی در شبکههای اجتماعی نوشت که آمریکا اطلاعاتی درباره محل اختفای خامنهای در اختیار دارد، اما «قرار نیست او را از میان برداریم؛ دستکم فعلا نه.»
