محمدجواد ظریف، وزیر خارجه پیشین جمهوری اسلامی و از چهرههای موثر در شکلگیری توافق «برجام»، در یادداشتی نوشت میتوان به توافقی رسید که تهران هرگز به سمت ساخت سلاح هستهای نرود، مشروط به آنکه ایالات متحده علیه ایران «جنگ نظامی یا اقتصادی» به راه نیندازد.
یادداشت مشترک ظریف و امیرپارسا گرمسیری، دانشجوی دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران، دوشنبه اول دی در نشریه «فارن افرز» منتشر شد.
بخش غالب این یادداشت تکرار مواضع رسمی جمهوری اسلامی است؛ از جمله تاکید بر ادعای ناکامی سیاستهای آمریکا در قبال تهران و اینکه «ایالات متحده و اروپا تنشهای منطقهای و جهانی را افزایش دادهاند، بدون آنکه هیچ یک از اهداف اعلامشده خود را محقق کنند».
ظریف با اشاره غیرمستقیم به حملات آمریکا و اسرائیل به تاسیسات اتمی جمهوری اسلامی در جریان جنگ ۱۲ روزه نوشت: «ایالات متحده باید درک کند که نمیتواند تواناییهای قابل توجه ایران را نابود کند، زیرا بیشتر آنها بومی و قابل بازسازی هستند.»
این یادداشت در شرایطی منتشر شد که در روزهای اخیر، گمانهزنیها درباره احتمال حمله مجدد آمریکا و اسرائیل به ایران بالا گرفته است.
اصرار بر غنیسازی در خاک ایران
ظریف با اشاره به چشمانداز مذاکرات ایران و آمریکا گفت: «هر دو کشور میتوانند بر دو هدف مشترک توافق کنند: ایران هرگز نباید سلاح هستهای بسازد و ایالات متحده هرگز نباید ایران را تهدید به جنگ نظامی و اقتصادی کند یا به آن دست بزند.»
ظریف افزود برای تحقق این اهداف، «ایران میتواند شفافیت، محدودیت در غنیسازی و امکان ایجاد مکانیسم منطقهای مانند کنسرسیوم غنیسازی را پیشنهاد دهد. ایالات متحده نیز باید تحریمهای خود را لغو کند و اجازه دهد تحریمهای سازمان ملل نیز برداشته شود».
طرح موضوع «محدودیت در غنیسازی» از سوی ظریف میتواند به معنای اصرار جمهوری اسلامی بر تداوم غنیسازی اورانیوم در خاک ایران باشد؛ موضوعی که مذاکرات پیشین تهران و واشینگتن را به بنبست کشانید.
دولت دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در جریان مذاکرات هستهای بارها تاکید کرده بود جمهوری اسلامی باید غنیسازی اورانیوم را به «صفر» برساند.
مذاکره برای مهار اختلافات، نه رابطه دوستانه
ظریف در یادداشت خود خواستار «گفتوگوی مستقیم جدید» میان تهران و واشینگتن شد و در عین حال گفت هدف از این مذاکرات «برقراری رابطه دوستانه» میان دو طرف نیست.
او نوشت: «ایران و ایالات متحده اختلافات حلنشدنی ریشهدار در هویت و ایدئولوژی دارند و هیچیک نمیتواند واقعا تسلیم شود.»
وزیر خارجه پیشین جمهوری اسلامی اضافه کرد در چنین مذاکراتی، تهران تنها میتواند سیاست «مدیریت و مهار اختلافات با آمریکا» را پیش ببرد.
ظریف در حالی پیشنهاد مذاکره مستقیم تهران و واشینگتن را مطرح میکند که علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، شهریورماه با رد گفتوگوی مستقیم تاکید کرد «باطن قضیه دشمنی آمریکا» با مسائلی چون مذاکره «حل نشدنی» است.
پیشنهاد برجامی دیگر
ظریف پیشنهاد دستیابی به یک «توافق هستهای بهروز شده» میان جمهوری اسلامی و آمریکا را مطرح کرد که در چارچوب آن، دو طرف بتوانند در مسیر حلوفصل «سایر مسائل دشوار مانند امنیت منطقهای، کنترل تسلیحات و مبارزه با تروریسم» گام بردارند.
او نوشت: ««برای نمونه، ممکن است از ایران خواسته شود تعهد دهد علیه آمریکا یا متحدان منطقهای آن دست به حمله نزند؛ در سوی دیگر، آمریکا و شرکایش نیز تضمینهای متقابلی ارائه دهند.»
در ادامه یادداشت آمده است: «تهران همچنین ممکن است بر پایه یک تعهد متقابل، متعهد شود که از توان نظامیاش جز در دفاع از خود در برابر حمله مسلحانه استفاده نکند.»
ظریف «حضور تهدیدآمیز آمریکا در اطراف ایران و سیل بیسابقه تسلیحات پیشرفته آمریکایی در منطقه» را از جمله «نگرانیهای امنیتی» جمهوری اسلامی دانست و از واشینگتن خواست به دغدغههای تهران در این خصوص توجه کند.
تکرار اتهامات علیه آژانس
ظریف در یادداشت خود بار دیگر اتهاماتی را که مقامهای جمهوری اسلامی در ماههای اخیر علیه آژانس بینالمللی انرژی اتمی مطرح کردهاند، تکرار کرد.
او نوشت: «مقامات ایرانی بهحق نگران هستند که هر اطلاعاتی که به آژانس ارائه شود، ممکن است برای هدفگیری نظامی مورد استفاده قرار گیرد.»
او با تکرار مواضع پیشین حکومت ایران افزود «اطلاعات محرمانه» برنامه هستهای تهران «در گذشته از آژانس به بیرون درز کرده است».
ظریف در عین حال تاکید کرد جمهوری اسلامی میتواند با «شفافیت بیشتر» درباره برنامه هستهای خود از طریق «همکاری مناسب» با آژانس، مسیر دستیابی به توافق را تسهیل کند.
پس از جنگ ۱۲ روزه، موضوع ذخایر اورانیوم غنیشده حکومت ایران به چالشی جدی برای آژانس بینالمللی انرژی اتمی تبدیل شده است.
بهروز کمالوندی، سخنگوی سازمان انرژی اتمی جمهوری اسلامی، ۲۹ آذر گفت خواسته آژانس برای بازرسی از تاسیسات اتمی بمبارانشده ایران «غیرمعقول» است.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
