ایراناینترنشنال
جنگی بیصدا در جریان است. حتی اگر صدای بمبها نیاید، حتی اگر موشکی در آسمان نباشد، حتی اگر آژیر قرمزی به صدا درنیاید، ایران همین حالا هم در وضعیت جنگی است: جنگ با فقر، تحریم، داروی کمیاب، آب آلوده، برق قطعشده، ناامنی غذایی و مهمتر از همه، جنگ با ناامیدی مزمن.
عباس عراقچی ـ دیپلماتی که سالها چهره مذاکره جمهوری اسلامی بود ـ این وضعیت را رسمی میکند: «بعضیوقتها جنگ اجتنابناپذیر است؛ مذاکره و دیپلماسی راههایی کمهزینهتر و کمخطرترند، اما گاهی اوقات هزینه آنها از جنگ هم بیشتر است.» این جملات به معنای آمادهسازی افکار عمومی برای پذیرش جنگ است؛ جنگی که دیگر نه بهعنوان فاجعه، بلکه بهعنوان «راهکار» و «ابزار بقا» معرفی میشود. حکومت میگوید اگر سرنگونی نزدیک است، شاید جنگ بتواند اندکی آن را به تعویق بیندازد.
تناقض در روایت عراقچی
عراقچی چند هفته پیش احتمال جنگ را رد میکرد، اما حالا از «مزایای جنگ» سخن میگوید؛ زیرا دیگر ابزاری برای مذاکره باقی نمانده است. برجام مرده، تحریمها پابرجاست، آمریکا حاضر به مذاکره درباره برنامه موشکی و غنیسازی نیست، و حاکمیت پذیرفته که مکانیسم ماشه قطعاً فعال خواهد شد. جمهوری اسلامی نه کارت برندهای دارد و نه ارادهای برای صلح. در چنین وضعیتی، تنها ابزار باقیمانده بحرانآفرینی و جنگ است. اما این جنگ، جنگ چه کسی است؟ به سود چه کسی تمام میشود؟ برای آنهایی که در پناهگاههای امن هستند یا برای مردمی که حتی نمیدانند هنگام شنیدن آژیر قرمز باید به کجا پناه ببرند؟
درسهای جنگ ۱۲ روزه
تجربه جنگ ۱۲ روزه نشان داد جمهوری اسلامی در دفاع از خود برابر حتی یک حمله محدود هم عاجز است. نه پدافند هوایی موثر دارد و نه پناهگاهی برای مردم. واقعیت این است که در صورت جنگی دوباره، مردم ایران یک بار دیگر در برابر تهدید واقعی نظامی عملاً تنها و بیدفاع میمانند.
در مقابل، اسرائیل برای مردمش پناهگاه ساخته، سامانه دفاعی پیشرفته دارد و برای بدترین سناریوها آماده است. بنابراین جنگی که جمهوری اسلامی از آن سخن میگوید، یک جنگ نابرابر و نامتقارن است که اولین و آخرین قربانیانش مردم خواهند بود ـ مردمی که هیچ نقشی در تصمیمگیری ندارند، اما باید بهای سنگین جنگ را بپردازند.
جنگ؛ طناب نجات حکومت و فاجعهای برای مردم
عراقچی صریح میگوید وزارت خارجه فقط مجری است و تصمیمات جای دیگری گرفته میشود. به بیان دیگر، حتی او هم اذعان دارد که تصمیم برای جنگ از «بالا» میآید؛ از رهبری. پرسش اساسی اینجاست: وقتی هیچ اختیاری برای مردم در سیاست خارجی وجود ندارد، چرا باید همیشه هزینهٔ سیاستهای خارجی از جیب مردم پرداخت شود؟ جنگ برای نظام یک طناب نجات موقتی است؛ شاید چند ماهی سقوط را عقب بیندازد و فرصتی برای سرکوب داخلی ایجاد کند. اما برای مردم، جنگ نه طناب نجات، بلکه ویرانی، مرگ، بیخانمانی و ادامه فروپاشی تدریجی است.
هزینهای که فقط مردم میدهند
حرف عراقچی که «جنگ میتواند ارزانتر از مذاکره باشد»، یک عبارت ساده نیست؛ خط مشی سیاسی است. نشانهای است از اینکه حکومت آماده است جان مردم را خرج بقا کند. نام این سیاست هرچه باشد ـ مقاومت، جنگ یا حتی صلح تحمیلی ـ در نهایت بهای آن را مردم ایران میپردازند، نه حاکمیت. واقعیت این است که ایران همین حالا نیز در شرایط جنگی به سر میبرد؛ جنگی خاموش که نشانههای آن در فقر، تحریم، ناامیدی و بیثباتی آشکار است. افزودن جنگ نظامی به این وضعیت، چیزی جز تعمیق فروپاشی و تسریع نابودی اجتماعی و اقتصادی نخواهد بود.
جنگ یا مذاکره؛ کدام برای مردم کمهزینهتر است؟
سوال مهمی که مطرح میشود این است که در هر دو حالت، مذاکره و جنگ، واقعاً چه کسی هزینهها را میپردازد؟ این پرسش در «برنامه با کامبیز حسینی» با حضور علی شیرازی و همراهی مخاطبان از سراسر جهان به بحث گذاشته شد.
«برنامه با کامبیز حسینی» یکشنبه تا پنجشنبه ساعت ۱۱ شب به وقت تهران از شبکهٔ ایران اینترنشنال بهصورت زنده پخش میشود.
به گزارش هیل، پاناما در ماه جاری ریاست چرخشی شورای امنیت را بر عهده گرفته است؛ جایگاهی که به کشورها اعتبار سیاسی و پرستیژ جهانی میدهد. اما این نشریه تاکید میکند کشوری که سالها پرچمش بر فراز نفتکشهای حامل نفت ایران برافراشته شده و زمینه اصلی درآمد رژیم تهران را تسهیل کرده است، نباید در راس نهادی قرار گیرد که وظیفهاش اجرای همان تحریمهاست.
هیل یادآور شد که در ژانویه ۲۰۲۴، گروهی دوحزبی از ۳۱ سناتور آمریکایی، به رهبری مارکو روبیو و باب کیسی، از اداره دریانوردی پاناما خواستند درباره ۱۸۹ نفتکش با پرچم این کشور تحقیق کند. این نفتکشها متهم بودند نفت ایران را در نقض تحریمهای آمریکا حمل میکنند و به گفته سناتورها «نزدیک به نیمی» از کشتیهایی بودند که به رژیم ایران برای دور زدن تحریمها کمک کردهاند.
دو ماه بعد، آبرام پیلی، فرستاده ویژه وقت آمریکا در امور ایران، به پاناما سفر کرد تا بر لزوم اصلاح فوری نظام ثبت کشتیها تاکید کند. او هشدار داد حکومت ایران و گروههای وابسته به آن در حال سوءاستفاده از ثبت پرچم پاناما هستند تا شبکه نفتکشهای خود را از نظارت بینالمللی پنهان کنند.
بر اساس دادههای سازمان «اتحاد علیه ایران هستهای»، از سال ۲۰۲۰ تاکنون بیش از ۵۴۲ نفتکش خارجی حدود ۲۰۰ میلیارد دلار نفت ایران را منتقل کردهاند که ۲۸۹ کشتی در مقطعی با پرچم پاناما حرکت کردهاند. در همین هفته، این سازمان ۱۱۶ نفتکش با پرچم پاناما را شناسایی کرد که همچنان در حمل نفت ایران نقش دارند. این نشریه نوشت این روند نه یک سهلانگاری، بلکه به معنای همدستی آشکار پاناما است.
هیل همچنین خاطرنشان کرد جمهوری اسلامی ایران بارها قطعنامههای شورای امنیت را نقض کرده است؛ از جمله قطعنامههای مربوط به فعالیتهای هستهای، آزمایشهای موشکی و تحریمهای تسلیحاتی. تهران همچنان با پافشاری بر «حق ذاتی» غنیسازی به توسعه برنامههای خود ادامه میدهد و منابع مالی آن عمدتاً از فروش غیرقانونی نفت تامین میشود؛ نفتی که توسط همان نفتکشهای موسوم به «ناوگان شبح» منتقل میشود.
این نشریه توضیح داد کشتیهای شبح با روشهایی مانند خاموش کردن فرستندهها، دستکاری سامانههای شناسایی خودکار و انتقال کشتیبهکشتی در آبهای بینالمللی، منشأ و مقصد محمولهها را پنهان میکنند؛ اقدامهایی که ناقض قوانین بینالمللی و اغلب مصداق جرم است.
هیل نتیجه گرفت اعتبار شورای امنیت زیر سوال میرود زمانی که ریاست دورهای آن به کشوری سپرده میشود که ناقض همان تحریمهایی است که شورا وضع کرده است. به نوشته این نشریه، جهان در شرایطی حساس و پرتنش با ایران روبهروست و شورای امنیت باید انسجام نشان دهد، نه اینکه کشوری را پاداش دهد که با سهلانگاری و همکاری، مسیر اصلی نقض تحریمها را باز گذاشته است.
این گزارش تاکید کرد تا زمانی که پاناما نظام ثبت کشتیهایش را اصلاح نکند و مانع فعالیت نفتکشهای شبح نشود، باید تحریم شود و ارتقای آن به موقعیت رهبری در سازمان ملل پیام نادرستی برای همه رژیمهایی خواهد بود که بهدنبال نقض هنجارهای جهانی هستند.
بر اساس این تحلیل که سهشنبه ۲۸ مرداد منتشر شد، میتوان چهار سناریوی اصلی را برای تحولات اخیر لبنان در نظر گرفت.
۱. اگر دولت لبنان بر خلع سلاح حزبالله اصرار بورزد، وزیران شیعه ممکن است کابینه را ترک کنند که این امر میتواند به سقوط دولت و از کار افتادن ساختار حکومت منجر شود.
۲. در صورتی که ارتش لبنان علیه حزبالله دست به اقدامی بزند، احتمال بروز اختلاف و بالا گرفتن تنشهای فرقهای در صف نیروهای نظامی وجود دارد.
۳. تشدید درگیریها میتواند به جنگ داخلی، مداخله سوریه و تکرار سناریوی سال ۱۹۷۶ منتهی شود.
۴. همچنین این احتمال وجود دارد که حزبالله با حمله به اسرائیل، فشارها را به سمت خارج معطوف و خود را بهعنوان تنها نیروی مقاومت در برابر «اشغال» معرفی کند. چنین اقدامی میتواند آتش یک جنگ تازه و طولانیمدت را شعلهور سازد و احتمالا پای جمهوری اسلامی را نیز به آن بکشاند.
در روزهای اخیر موضوع خلع سلاح حزبالله به محور اصلی کشمکشهای سیاسی در لبنان بدل شده و بر روابط تهران و بیروت نیز سایه انداخته است.
سمیر جعجع، رییس حزب نیروهای لبنانی، ۱۷ مرداد در مصاحبه با شبکه العربیه، محدود کردن سلاح به دولت را «یک مساله داخلی و یک خواسته لبنانی» خواند و در عین حال گفت تصمیمگیری حزبالله درباره تحویل سلاحهایش منوط به اراده جمهوری اسلامی است.
پیامدهای سفر لاریجانی به لبنان
مرکز امنیت و امور خارجی اورشلیم در ادامه تحلیل خود نوشت: «اکثر ناظران لبنانی بر این باورند که سفر لاریجانی موازنه قدرت در لبنان را تغییر داد. این کشور اکنون درگیر زورآزمایی میان ایالات متحده و ایران است؛ کشمکشی که در نهایت ممکن است به بخشی از مذاکرات گستردهتر میان تهران و واشینگتن بدل شود.»
این اندیشکده افزود هرچند حامیان حزبالله از لاریجانی در مسیر خروج از فرودگاه بیروت استقبال کردند، اما دیدارهای این مقام ارشد جمهوری اسلامی با جوزف عون، رییسجمهوری و نواف سلام، نخستوزیر لبنان، در فضایی پرتنش برگزار شد.
در این تحلیل آمده است: «تصاویر منتشرشده [از این دیدارها] تنش موجود در زبان بدن را آشکار کرد و عمق شکاف میان دو طرف را برجسته ساخت.»
روزنامه لبنانی ندا الوطن ۲۳ مرداد با اشاره به مواضع اخیر مقامهای دولت لبنان نوشت صحبتهای عون و سلام «سیلی به صورت» لاریجانی بود
پیش از آن در ۱۸ مرداد، وزارت امور خارجه لبنان در بیانیهای اظهارات مقامهای حکومت ایران در مخالفت با خلع سلاح حزبالله را محکوم کرد و گفت جمهوری اسلامی بهتر است بهجای دخالت در امور سایر کشورها، به مشکلات مردم ایران بپردازد.
نقش اسرائیل در تضعیف حزبالله
مرکز امنیت و امور خارجی اورشلیم در تحلیل خود همچنین به ضربات سهمگین اسرائیل به حزبالله در جریان نبرد اخیر دو طرف پرداخت.
این اندیشکده نوشت بیش از ۷۰ درصد از زرادخانه موشکی و زیرساختهای نظامی حزبالله منهدم شدند. در میان ۲۹ روستای شیعهنشین واقع در مرز با اسرائیل که بهعنوان خطوط مقدم مستحکم حزبالله عمل میکردند، ۲۲ روستا بهطور کامل ویران شدند و بیش از ۱۰۰ هزار نفر از ساکنان آن بهناچار خانههای خود را ترک کردند.
حسن نصرالله و جانشین او، هاشم صفیالدین، به همراه بخش عمده فرماندهان ارشد و هزاران عضو حزبالله در حملات اسرائیل کشته شدند؛ در مجموع حملات اسرائیل بیش از پنج هزار کشته و هزاران زخمی در میان اعضای حزبالله برجای گذاشت.
سرانجام حزبالله با توجه به شدت ضربات و خسارات وارد شده، در آذرماه ۱۴۰۳ تن به برقراری آتشبس و اجرای قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت داد.
بر اساس این قطعنامه، حزبالله باید نیروهای خود را به شمال رودخانه لیتانی (حدود ۳۰ کیلومتری مرز اسرائیل) منتقل کند و بدین ترتیب، تنها ارتش لبنان و نیروهای حافظ صلح سازمان ملل (یونیفل) اجازه استقرار در جنوب این کشور را دارند.
همچنین قطعنامه ۱۷۰۱ بر خلع سلاح همه گروههای مسلح در لبنان تاکید دارد.
مرکز امنیت و امور خارجی اورشلیم نوشت موافقت حزبالله با خلع سلاح در عمل چیزی جز «تاکتیکی برای خرید زمان» نبود و رهبران این گروه بر این باور بودند که دولت لبنان بهدلیل نفوذ و برتری حزبالله هرگز توانایی اجرای آن را نخواهد داشت.
طبق تحلیل این اندیشکده، تحولات بعدی و انتخاب عون و سلام بهعنوان رییسجمهوری و نخستوزیر لبنان نشان داد که محاسبات رهبران حزبالله نادرست بوده است.
تام باراک، فرستاده ویژه آمریکا، ۲۷ مرداد در سفر به بیروت، ضمن تاکید بر خلع سلاح حزبالله گفت اسرائیل باید به تعهدات خود در چارچوب توافق آتشبس عمل کند و از لبنان خارج شود.
