خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام آمریکایی نوشت که انتظار میرود دونالد ترامپ روز سهشنبه با امضای یک فرمان اجرایی، سیاست «فشار حداکثری» بر جمهوری اسلامی را احیا کند.
به گفته این مقام، این فرمان اجرایی با هدف بستن تمامی راههای دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای و مقابله با «نفوذ مخرب» تهران صادر خواهد شد.
فنتانیل چیست؟
فنتانیل یک ماده مخدر شبیه مرفین است که بر خلاف مخدرهای طبیعی، در آزمایشگاه تولید میشود و به صورت قرص، افشانه پوستی و تزریقی، قابل استفاده است.
قدرت این ماده مخدر که تولید آن نسبت به دیگر مواد مخدر آسانتر و ارزانتر است، ۲۰ تا ۴۰ برابر بیشتر از هروئین و ۱۰۰ برابر بیشتر از مورفین است.
به غیر از تاثیر قاچاق این ماده بر سلامت افراد، تجارت فنتانیل همچنین زمینه را برای پولشویی گسترده فراهم آورده است.
وضعیت فنتانیل در آمریکا چگونه است؟
فنتانیل عامل اصلی مصرف بیش از حد دارو در ایالات متحده است.
به گفته مقامات آمریکایی، در سال ۲۰۲۳ مصرف بیش از حد این ماده مخدر، عامل بیش از ۷۰ هزار مرگ در آمریکا بوده است.
بیشتر بخوانید: قاچاقچیان فنتانیل چطور از قانون ایالاتمتحده سوءاستفاده میکنند
در کل، دو سال ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ دوره بحرانی آمریکا از نظر مواد افیونی بوده، به طوری که در این دوره بر اثر مصرف بیش از حد فنتانیل، مت آمفتامینها، هروئین، کوکائین و سایر مواد مخدر، حدود ۱۱۴ هزار نفر جان خود را از دست دادند.
با این حال، آمارهای رسمی نشان میدهند که آمار مرگ و میر ناشی از فنتانیل در سال ۲۰۲۴ در آمریکا کاهش یافته است.
دولت پیشین آمریکا، مبارزه با فنتانیل را یکی از اولویتهای خود قرار داده بود و در پاییز گذشته، دهها نهاد و افراد مستقر در چین را که متهم به تامین مواد اولیه ساخت این ماده مخدر برای قاچاقچیان آمریکایی، فروشندگان اینترنتی و کارتلهای مکزیکی هستند، تحریم کرد.
این گروه از نهادها که شامل شرکتهای مستقر در ووهان، در دیگر نقاط سرزمین اصلی چین و هنگ کنگ است، متهم به ارسال حدود ۹۰۰ کیلوگرم فنتانیل و مواد شیمیایی به مکزیک و ایالات متحده است.
مریک گارلند، دادستان کل وقت ایالات متحده، گفته بود: «تجارت جهانی فنتانیل که منجر به مرگ آمریکاییها میشود، اغلب از کارخانههای شیمیایی چین آغاز میشود.»
پکن تحریمها را یک «کارزار فشار ناموجه» خوانده و میگوید دولت آمریکا باید برای کاهش تقاضای داخلی اقدامات بیشتری انجام دهد.
نقش چین چیست؟
ایالات متحده سالهاست که میگوید چین منبع اصلی مواد شیمیایی پیشساز سنتز شده به فنتانیل به دست کارتلهای مواد مخدر در مکزیک است.
این ترکیبات اغلب در چین قانونی هستند و از نظر پزشکی به عنوان مسکن استفاده میشوند که پیگرد قانونی قاچاقچیان را دشوار میکند.
در دوران ریاستجمهوری جو بایدن، پس از توافق ایالات متحده و چین برای محدود کردن تولید و صادرات فنتانیل، واشینگتن و پکن کارگروه مشترک مبارزه با مواد مخدر را راهاندازی کردند.
بیشتر بخوانید: نقش شرکتهای چینی در گسترش ماده مخدر فنتانیل در آمریکا
فروردین امسال، کمیته منتخب مجلس نمایندگان آمریکا در مورد چین، با انتشار یافتههای تحقیقاتی، اعلام کرد که چین برای توزیع مواد مخدر و شیمیایی مرگآفرین در ایالات متحده آمریکا کمک مالی میکند.
در گزارش این کمیته گفته شده است که پکن بهطور مستقیم به تولید پیشسازهای غیرقانونی فنتانیل برای فروش در خارج و دامن زدن به بحران مواد افیونی در ایالات متحده کمک میکند.
کمیته منتخب مجلس نمایندگان در مورد چین گفت: «چین به ارائه یارانه در قالب تخفیف مالیات بر ارزش افزوده به شرکتهای خود که پیشسازهای فنتانیل و سایر مواد مخدر مصنوعی را تولید میکنند، تا زمانی که این مواد را در خارج از چین میفروشند، ادامه میدهد.»
در این گزارش آمده که چین تمام پیشسازهای فنتانیل را به عنوان مواد کنترلشده در سال ۲۰۱۹ برنامهریزی کرده؛ به این معنا که در حال حاضر به صادرات داروهایی که طبق قوانین ایالات متحده غیرقانونی هستند، یارانه پرداخت میکند.
بر اساس این گزارش، برخی از این مواد، هیچ کاربرد قانونی شناختهشدهای در سراسر جهان ندارند.
این گزارش به دادههای وبسایت اداره مالیات دولتی چین اشاره کرده که برخی از مواد شیمیایی را برای تخفیف تا ۱۳ درصد فهرست کرده است. علاوه بر این، چین در حال حاضر به دو پیشساز فنتانیل مورد استفاده از سوی کارتلهای مواد مخدر انپیپی (NPP) و ایانپیپی (ANPP) یارانه پرداخت میکند.
با وجود تلاشهای دولت پیشین آمریکا، کارشناسان می گویند که قاچاقچیان به سرعت در حال سازگار کردن خود با تدابیر جدید هستند و انواع جدیدی از مواد شیمیایی را -قبل از شناسایی آنها- ایجاد میکنند.
به گفته واندا فلباب-براون، کارشناس جرایم سازمان یافته در موسسه بروکینگز، پکن به اندازه کافی شرکتهای درگیر در تجارت فنتانیل را سرکوب نمیکند.
او گفت: «ما هنوز از کیفرخواست واقعی یا پیگرد قانونی محکم برای پولشویی یا ارسال پیشسازها به کارتلهای مکزیکی فاصله داریم.»
سیاست ترامپ چیست؟
فنتانیل در طول مبارزات انتخاباتی ریاستجمهوری ۲۰۲۴ آمریکا به یک موضوع اساسی تبدیل شد.
ترامپ در روز تحلیف خود گفت که کارتلهای مواد مخدر خارجی «سالانه ۲۵۰ هزار یا ۳۰۰ هزار آمریکایی را میکشند».
بیشتر بخوانید: ترامپ برای مقابله با بحران فنتانیل در آمریکا، سختگیریها علیه چین را افزایش میدهد
کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید نیز گفت که تعرفههای گمرکی ضروری است زیرا فنتانیل «دهها میلیون آمریکایی را کشته است».
ترامپ میگوید فنتانیل عرضه شده در خیابانها یکی از دلایل اصلی برای تعرفههای تجاری گسترده است که او قصد داشت سهشنبه علیه چین، کانادا و مکزیک اعمال کند که تعرفههای کانادا و مکزیک برای یک ماه به تاخیر افتاد.
در بیانیهای که کاخ سفید منتشر کرد، این مخدر مصنوعی به عنوان عامل یک «وضعیت اضطراری ملی» توصیف شد که اقدامات سخت را ایجاب میکند.
کانادا چه نقشی دارد؟
دولت ترامپ میگوید کانادا «عرصهای رو به رشد» در توزیع مواد مخدر با کارتلهای مکزیکی فعال در این کشور است اما کارشناسان مواد مخدر نقش چندانی را در این زمینه برای کانادا در نظر نمیگیرند.
جاستین ترودو، نخستوزیر کانادا، شامگاه شنبه گفت که قاچاق این ماده مخدر از کانادا به آمریکا کمتر از یک درصد از عرضه خیابانی فنتانیل در ایالات متحده را تامین میکند.
در سال ۲۰۲۴، تنها حدود ۴۳ پوند فنتانیل در مرز شمالی آمریکا کشف و ضبط شد. این رقم در مقایسه با حدود ۲۱ هزار و ۱۰۰ پوند کشف شده در مرز جنوبی آمریکا قابل توجه است.
با این حال، پس از گفتوگوی دوشنبه ترامپ و ترودو، کانادا موافقت کرد که فنآوریها و نیروهای جدیدی را در مرز خود با ایالات متحده مستقر کرده و همچنین تلاشهای مشترکی را با آمریکا برای مبارزه با جرایم سازمانیافته، قاچاق فنتانیل و پولشویی آغاز کند.
مکزیک چه نقشی دارد؟
کاخ سفید میگوید: «سازمانهای قاچاق مواد مخدر مکزیکی با دولت مکزیک اتحاد غیرقابل تحملی دارند.»
توافق گستردهای وجود دارد که کارتلهای مواد مخدر در مکزیک اکثریت قریب به اتفاق فنتانیل خیابانی در آمریکا را تولید میکنند.
اکثر کارشناسان میگویند که آنها توانستهاند بسیاری از مقامات دولتی مکزیک را به فساد بکشانند.
بیشتر بخوانید: بزرگترین محموله فنتالین در تاریخ مکزیک کشف و ضبط شد
کلودیا شینبام، رییسجمهوری فعلی مکزیک، اقدامات اجرایی علیه باندهای مواد مخدر و همکاری با مقامات مجری قانون ایالات متحده که کارتلها و امور مالی آنها را هدف قرار دادهاند، تشدید کرده است.
به گفته اداره مبارزه با مواد مخدر ایالات متحده، میزان فنتانیل کشف شده به وسیله آمریکا در مرز جنوبی این کشور، سال گذشته تقریبا ۲۰ درصد کاهش یافت و قدرت قرصهای فنتانیل نیز به شدت کاهش یافت.
پس از گفتوگوی دوشنبه رهبران آمریکا و مکزیک، مکزیک موافقت کرد برای مهار مهاجرت غیرقانونی از این کشور به ایالات متحده و قاچاق مواد مخدر به آمریکا، ۱۰ هزار نیروی گارد ملی خود را در مرز شمالی با ایالات متحده مستقر کند.
رییسجمهوری آمریکا، سهشنبه ۱۶ بهمن اقدام خود را مبنی بر اعمال تعرفههای سنگین بر مکزیک و کانادا در ازای تعهداتی از این دو کشور برای تشدید نظارت مرزی و مبارزه با جرم و جنایت، برای ۳۰ روز تعلیق کرد.
همزمان تعرفه اضافی ۱۰ درصدی بر تمام واردات چین به آمریکا از حدود ساعت هشتونیم صبح سهشنبه ۱۶ بهمن (به وقت ایران) اجرایی شد. این اقدام پس از آن انجام گرفت که ترامپ بارها به پکن هشدار داد که در جلوگیری از ورود ماده مخدر فنتانیل به آمریکا اقدامات کافی انجام نمیدهد.
فهرست اقدامات تلافیجویانه چین
وزارت دارایی چین صبح سهشنبه و دقایقی پس از اجرای این دستور اجرایی ترامپ، اعلام کرد که بر واردات زغالسنگ و گاز طبیعی مایع (LNG) از آمریکا تعرفه ۱۵ درصدی و بر نفت خام، تجهیزات کشاورزی و برخی خودروها، تعرفه ۱۰ درصدی اعمال خواهد کرد.
این تعرفههای جدید بر صادرات آمریکا قرار است از روز ۲۲ بهمن اجرایی شود.
چین همزمان اعلام کرد تحقیقات ضدانحصار را درباره شرکت گوگل، متعلق به آلفابت، آغاز کرده است.
این کشور همچنین شرکت پیویاچ کورپ (PVH Corp)، مالک برندهایی از جمله کلوین کلاین و شرکت بیوتکنولوژی آمریکایی ایلومینا (Illumina) را در فهرست «نهادهای غیرقابل اعتماد» خود قرار داد.
وزارت بازرگانی و اداره گمرک چین به طور جداگانه اعلام کردند برای «حفظ منافع امنیت ملی»، کنترلهای صادراتی بر تنگستن، تلوریوم، روتنیوم، مولیبدن و اقلام مرتبط با فلز واسطه روتنیوم اعمال میکنند.
چین کنترل بخش عمدهای از منابع جهانی این عناصر نادر را در اختیار دارد که برای گذار به انرژی پاک، حیاتی هستند.
چین از امتیازی که آمریکا ساعاتی پیش برای لغو تعرفهها به کشورهای همسایه خود داد، برخوردار نشد و یک سخنگوی کاخ سفید گفت ترامپ تا اواخر هفته با شی جین پینگ، رییسجمهوری چین، گفتوگو نخواهد کرد.
پیشینه جنگ تجاری ترامپ با چین
ترامپ در نخستین دوره ریاستجمهوری خود در سال ۲۰۱۸ یک جنگ تجاری سخت دو ساله علیه چین را به دلیل مازاد تجاری گسترده این کشور با آمریکا آغاز کرد.
در این جنگ، دو طرف با اعمال تعرفههای متقابل بر صدها میلیارد دلار کالا، زنجیرههای تامین جهانی را مختل کرده و به اقتصاد جهانی آسیب زدند.
موسسه آکسفورد اکونومیکس با پیشبینی کاهش رشد اقتصادی چین، در یادداشتی نوشت: «جنگ تجاری هنوز در مراحل اولیه است. بنابراین احتمال اعمال تعرفههای بیشتر بالاست.»
ترامپ هشدار داد که ممکن است تعرفهها بر چین را بیش از این افزایش دهد؛ مگر اینکه پکن جلوی ورود فنتانیل را به آمریکا بگیرد.
چین پیشتر فنتانیل را مشکل داخلی آمریکا توصیف و اعلام کرده بود درباره تعرفههای جدید به سازمان تجارت جهانی (WTO) شکایت میکند و اقدامات متقابل دیگری انجام خواهد داد اما همزمان راه را برای مذاکرات باز میگذارد.
سال ۲۰۱۹، پکن در واکنش به افزایش تعرفههای واشینگتن بر کالاهای چینی، تعرفههای تنبیهی بر گاز طبیعی مایع آمریکا اعمال کرد اما این بار، شرایط حساستر است زیرا چین در سال ۲۰۲۴ حدود ۴.۱۶ میلیون تن گاز طبیعی مایع از آمریکا وارد کرده که ارزش آن ۲.۴۱ میلیارد دلار بوده و تقریبا دو برابر حجم واردات در ۲۰۱۸ بوده است.
پس از اقدام تلافیجویانه چین، بورس هنگکنگ بخشی از سود خود را از دست داد، دلار آمریکا تقویت شد و یوان چین کاهش یافت که این موضوع دلار استرالیا را نیز تحت تاثیر قرار داد.
گری نگ، اقتصاددان ارشد بانک ناتیکسیس در هنگکنگ، گفت: «برخلاف کانادا و مکزیک، رسیدن به توافق اقتصادی و سیاسی بر سر خواستههای ترامپ برای آمریکا و چین بسیار دشوارتر است. خوشبینی قبلی بازار نسبت به یک توافق سریع، همچنان نامطمئن به نظر میرسد.»
به گفته او، حتی اگر دو کشور در برخی مسائل به توافق برسند، ممکن است تعرفهها بهعنوان ابزاری دائمی مورد استفاده قرار گیرند که این موضوع میتواند در سال جاری به یکی از عوامل اصلی نوسان بازار تبدیل شود.
در همین زمینه بخوانید: تعرفههای ترامپ برای واردات از کانادا، مکزیک و چین چیست و چگونه اجرا میشود؟
ریچارد لاوت، یکی از روسای این شرکت در بیانیهای با اشاره به اینکه بایدن یکی از محترمترین و تاثیرگذارترین صداهای آمریکاست، نوشت: «تعهد مادامالعمر او به انجام خدمات عمومی، تعهدی بر پایهی اتحاد، خوشبینی و کرامت است و ما عمیقا مفتخر هستیم که بار دیگر با او همکاری میکنیم.»
این آژانس پیشتر هم با باراک اوباما، رییسجمهور پیشین آمریکا و میشل اوباما، همسر او قرارداد همکاری داشته است.
بایدن، ۸۲ ساله، پس از پنج دهه فعالیت در حوزه خدمات عمومی، درباره برنامههای آیندهاش سکوت کرده است. او هنگام ترک کاخ سفید در دوم بهمن به هوادارانش گفت: «ما دولت را ترک میکنیم اما مبارزه را ترک نمیکنیم.»
تنها دو هفته از پایان دوران ریاستجمهوری بایدن گذشته و هنوز نشانهای از کتاب تازهای یا پروژه جدیدی که او قصد انجامش را داشته باشد در دست نیست.
بایدن سال ۲۰۱۷ در دوره پیشین همکاری با این آژانس، خاطرات خود را با عنوان «به من قول بده، بابا: یک سال امید، دشواری و هدف» منتشر کرد.
این کتاب، که شرحی بر فقدان پسر ارشدش «بو» بود، به فهرست پرفروشترینهای نیویورکتایمز راه یافت و او برا معرفی این کتاب توری در آمریکا گذاشت، رویدادی که بسیاری آن را گامی مقدماتی برای نامزدی انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۰ دانستند.
در حالی که بایدن در این مدت کوشش کرده از نگاه رسانهها دور بماند همچنان با دستیاران و همکاران سابق خود در ارتباط است.
آژانس استعدادهای سیایای معمولا با ستارههای بزرگ سینما و چهرههای مطرح هالیوودی کار میکند، اما همکاری با سیاستمداران و گروههای حامی مسائل اجتماعی نیز در کارنامه آن دیده میشود.
همکاری خانواده اوباما با این آژانس از طریق شرکت تولیدیشان به نام «هایِر گرَوند» منجر به ساخت فیلمها و برنامههای تلویزیونی موفقی از جمله فیلم مستند آمریکن فاکتوری شده که برنده اسکار شد.
هیلاری کلینتون، نامزد پیشین ریاستجمهوری و وزیر خارجه سابق آمریکا هم برای پیشبرد پروژههای خود، از جمله کتاب تصمیم سخت که به شرح دوره فعالیتش بهعنوان عالیترین دیپلمات ایالات متحده میپردازد، با سیایای قرارداد امضا کرده است.
ربیو، که برای دیدار از چند کشور آمریکای مرکزی به این منطقه سفر کرده است، پس از دیداری چندساعته با نایب بوکله، رییسجمهور السالوادور، اعلام کرد که بوکله طرحی بیسابقه و «فوقالعاده» را پیشنهاد داده است.
به گفته روبیو، طبق این پیشنهاد، السالوادور حاضر است همه مهاجران غیرقانونی بازداشتشده در خاک آمریکا را که از این کشور اخراج میشوند در خاک خود بپذیرد و علاوه بر این، مجرمان خطرناک آمریکایی را که در این کشور زندانی هستند هم بپذیرد و در زندانهایش نگه دارد.
روبیو به السالوادور سفر کرده بود تا این دولت دوست آمریکا را تحت فشار قرار دهد تا اقدامات بیشتری برای برآورده کردن خواستههای دونالد ترامپ برای مقابله با مهاجرت غیرقانونی انجام دهد.
بوکله دقایقی پس از صحبتهای روبیو، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس تایید کرد به ایالات متحده پیشنهاد کرده با پرداخت هزینهای مشخص بخشی از سیستم زندانش را «برونسپاری» کند. او گفت السالوادور حاضر است در این شرایط، مجرمان محکومشده در آمریکا را از هر ملیتی باشند در زندانهای خود بپذیرد.
یک مقام دولت ترامپ اعلام کرد هرچند برنامهای برای اخراج شهروندان آمریکایی و یا برونسپاری زندانیهای آن در دست نیست، اما این پیشنهاد بوکله «حائز اهمیت» است.
ایپی گزارش داده اخراج یا انتقال شهروندان زندانی آمریکایی به کشوری دیگر با چالشهای جدی قانونی مواجه خواهد شد.
در همین حال، اعتراضهایی هم در داخل السالوادور شکل گرفته است و مخالفان میگویند این رویکرد، این کشور را به «حیاط خلوت» ایالات متحده برای رهاکردن «زباله» تبدیل میکند و نسبت به نقض حقوق پناهجویان ابراز نگرانی دارند.
فعالان حقوق بشر هشدار داده اند که السالوادور فاقد یک سیاست روشن و ثابت برای رفتار با پناهجویان و پناهندگان است و ممکن است چنین توافقی با آمریکا به جنایتکاران خشن هم محدود نشود.
روبیو در ادامه سفر خود به آمریکای مرکزی، از پاناما بازدید کرد و شاهد پروازی بود که ۴۳ مهاجر غیرقانونی را از پاناما به کلمبیا بازمیگرداند، اقدامی که بخشی از سیاستهای مقابله با مهاجرت غیرقانونی دولت ترامپ است.
روبیو همچنین هشدار داد که اگر دولت پاناما نسبت به حضور چین در منطقه کانال بیتفاوت بماند، ایالات متحده خودش وارد عمل خواهد شد.
این اظهارات همراستا با موضع ترامپ است که صریحا اعلام کرده «چین نباید در کانال پاناما حضور داشته باشد» و تهدید کرده در صورت بیتوجهی پاناما، آمریکا کنترل کانال را بازپس خواهد گرفت.
روبیو در صحبتهایش درباره پیشنها السالوادور با اشاره به اهمیت همکاریهای منطقهای و امضای تفاهمنامهای در زمینه همکاری هستهای غیرنظامی با دولت السالوادور، گفت علیرغم تنشها بر سر مسائل مهاجرتی، روابط دوجانبه در حوزههای دیگر ادامه خواهد یافت.
