هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، پس از نشست با همتایان اروپایی و منطقه‌ای خود در استانبول اعلام کرد کشورهای شرکت‌کننده اتفاق نظر دارند که کارزار نظامی مجدد علیه حکومت ایران به گسترش جنگ در منطقه منجر خواهد شد و دیپلماسی تنها راه پایان بحران است.
به گزارش خبرگزاری آناتولی، فیدان جمعه اول آبان پس از نشست وزیران امور خارجه چهار کشور منطقه، تروئیکای اروپایی و ایتالیا در استانبول تاکید کرد: «مداخله نظامی در ایران به هیچ‌وجه راه‌حل نیست. در حال حاضر هیچ‌کس از چنین اقدامی حمایت نمی‌کند.»
او افزود همه شرکت‌کنندگان خواستار جلوگیری از گسترش جنگ و برقراری هرچه سریع‌تر آتش‌بس در خلیج فارس هستند.
به گفته فیدان، تحولات تنگه هرمز، حملات حوثی‌ها به عربستان سعودی و «نقش بالقوه بی‌ثبات‌کننده» اسرائیل در منطقه از موضوعات اصلی گفت‌وگوها بود.
وزیر امور خارجه ترکیه خواستار بازگشایی فوری تنگه هرمز و توقف حملات به عربستان سعودی شد و افزود راهکارهای دیپلماتیک برای تحقق این اهداف به‌تفصیل بررسی شده است.
نشست استانبول نخستین گردهمایی مشترک سازوکار «آر۴» و تروئیکای اروپایی بود. سازوکار آر۴ با مشارکت ترکیه، مصر، پاکستان و عربستان سعودی برای تقویت گفت‌وگو و ثبات منطقه‌ای شکل گرفته است.
تروئیکای اروپایی شامل آلمان، بریتانیا و فرانسه است که همکاری دیپلماتیک خود درباره برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی را از سال ۲۰۰۳ آغاز کردند.
آنتونیو تایانی، وزیر امور خارجه ایتالیا، نیز در نشست استانبول حضور داشت.
این نشست در حالی برگزار شد که گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال حملات دوباره آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی شدت گرفته است.
آتلانتیک ۳۰ مهر گزارش داد دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، در حال بررسی حملاتی چندروزه علیه حکومت ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای ۱۲ آبان است.
با این حال، تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه، اول آبان در مصاحبه‌ای اعلام کرد ممکن است ایالات متحده همین شنبه یا یک‌شنبه، دوم یا سوم آبان، به حکومت ایران حمله کند.
او افزود واشینگتن برای دستیابی به توافق با تهران آمادگی دارد، اما پیش از آن، «موضوع اشاعه تسلیحات هسته‌ای، آینده غنی‌سازی و همه این جزییات باید در فصل ناتمام این پرونده تعیین تکلیف شوند».
باراک خطاب به مقام‌های جمهوری اسلامی ادامه داد: «اگر به توافق نرسیم و شما همچنان جهان، متحدان ما و کشورهای خلیج فارس را تهدید کنید، پیامدهایی در انتظار شما خواهد بود.»
تاکید بر امنیت کشتیرانی و پایان جنگ اوکراین
وزیر امور خارجه ترکیه با اشاره به پیامدهای مناقشه ایران و جنگ اوکراین، اختلال در تردد کشتی‌ها از تنگه‌های هرمز و باب‌المندب و همچنین ناامنی گسترده کشتیرانی در دریای سیاه را از عوامل افزایش فشار بر زنجیره تامین انرژی، مواد غذایی و تجارت جهانی دانست.
فیدان بر ضرورت برقراری آتش‌بس در جنگ اوکراین و درگیری‌های مرتبط با ایران تاکید کرد و گفت شرکت‌کنندگان توافق کردند پیام مشترکی در این زمینه به طرف‌های دخیل منتقل کنند.
فیدان با اشاره به جنگ اوکراین افزود: «یا جنگ باید متوقف شود، یا اگر ادامه پیدا می‌کند، طرف‌ها باید بر سر معافیت‌هایی در زمینه انرژی و غلات به توافق برسند.»
روسیه در اسفند ۱۴۰۰ تهاجم گسترده خود به اوکراین را آغاز کرد. این مناقشه از آن زمان با درگیری‌های مرگبار ادامه یافته و به خونین‌ترین رویارویی نظامی در قاره اروپا پس از جنگ جهانی دوم تبدیل شده است.
حملات روسیه و اوکراین به اهدافی در دریای سیاه طی ماه‌های گذشته، به نگرانی‌ها درباره امنیت کشتیرانی در این منطقه دامن زده است.
دریای سیاه یکی از مسیرهای اصلی انتقال غلات، نفت و فرآورده‌های نفتی دو کشور به بازارهای جهانی است و اختلال در تردد کشتی‌ها می‌تواند به افزایش قیمت‌ها و تهدید امنیت غذایی جهان منجر شود.
آلمان خواستار حضور «جدی» تهران در مذاکرات هسته‌ای شد
پس از نشست استانبول، یوهان وادفول، وزیر امور خارجه آلمان، خواستار توقف حملات جمهوری اسلامی و حوثی‌ها به کشتی‌ها و کشورهای همسایه شد و هشدار داد این اقدامات، تجارت جهانی و زنجیره تامین انرژی و کود را مختل کرده است.
او از تهران خواست «خواسته‌های حداکثری» خود را کنار بگذارد و با نشان دادن «آمادگی جدی»، برای دستیابی به توافقی پایدار وارد مذاکره شود.
وادفول تاکید کرد آلمان، بریتانیا و فرانسه آماده‌اند در مذاکرات هسته‌ای مشارکت کنند و چنانچه تهران برای جلوگیری از دستیابی به سلاح هسته‌ای وارد گفت‌وگوهای جدی شود، در مسیر رفع تحریم‌ها گام بردارند.
او افزود تلاش‌های دیپلماتیک در روزهای آینده بر بازگرداندن طرف‌ها به میز مذاکره، جلوگیری از درگیری نظامی دوباره و احیای امنیت کشتیرانی متمرکز خواهد بود.
ژان نوئل بارو، وزیر امور خارجه فرانسه، نیز هشدار داد تشدید دوباره تنش‌ها میان تهران و واشینگتن «هیچ برنده‌ای نخواهد داشت» و احتمالا «پیامدهای بسیار جدی» برای قیمت نفت و گاز به همراه خواهد آورد.
با وجود وخامت بحران اقتصادی و افزایش فشارهای معیشتی بر مردم، مقام‌های جمهوری اسلامی همچنان بر ادامه سیاست‌های تنش‌آفرین خود، به‌ویژه در قبال آمریکا و اسرائیل، اصرار دارند.
آن‌ها بارها اعلام کرده‌اند در شرایط کنونی حاضر به مذاکره درباره برنامه هسته‌ای نیستند.
در سوی دیگر، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، ۲۹ مهر تاکید کرد ایالات متحده از هیچ توافقی که راه دستیابی تهران به سلاح هسته‌ای را باز بگذارد، حمایت نمی‌کند.
بر اساس داده‌های گردآوری‌شده از سوی یک اندیشکده مستقر در واشینگتن که از سال ۲۰۱۷ تاکنون حوادث امنیت دریایی در سراسر جهان را رصد می‌کند، اکتبر از نظر شمار حملات به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز و آبراه‌های اطراف آن، بدترین ماه ثبت‌شده بوده است.
نوآم ریدان، پژوهشگر ارشد موسسه واشینگتن برای سیاست خاور نزدیک، به رویترز گفت: «در ماه اکتبر، شمار حملات به کشتی‌ها به بالاترین سطح ثبت‌شده در تاریخ رسیده است.»
ریدان که مسئول تهیه و به‌روزرسانی نقشه تعاملی حوادث کشتیرانی این موسسه است، در ماه اکتبر ۲۸ حمله تاییدشده و گزارش‌شده در تنگه هرمز و آبراه‌های اطراف آن را ثبت کرده است. به‌گفته او، شمار این حملات از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران در۹ اسفند سال گذشته تاکنون به ۱۱۳ مورد رسیده است.
نقشه این موسسه نشان می‌دهد بیشتر حملاتی که در ماه‌های سپتامبر و اکتبر رخ داده‌اند، در تنگه هرمز بوده‌اند.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، با تایید حملات جمهوری اسلامی به شناورها در تنگه هرمز گفته است که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی طی دو تا سه ماه گذشته، هر شب به‌طور متوسط پنج شناور را در محدوده تنگه هرمز هدف قرار داده‌اند.
حدود ۳.۵ درصد ناوگان جهانی ابرنفتکش‌ها هدف حمله قرار گرفته‌اند
این آمار تا حد زیادی با داده‌های سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO) مطابقت دارد. این سازمان از زمان آغاز درگیری با ایران تاکنون، در مجموع ۱۲۰ حادثه را در تنگه هرمز و منطقه گسترده‌تر خاورمیانه ثبت کرده است.
بررسی رویترز از فهرست سازمان بین‌المللی دریانوردی و داده‌های مربوط به کشتی‌ها در سامانه مارین‌ترافیک نشان می‌دهد بیش از ۳۰ ابرنفتکش، موسوم به نفتکش‌های بسیار بزرگ حمل نفت خام (VLCC)، در جریان این حملات آسیب دیده‌اند که ۱۱ مورد آن تنها در ماه اکتبر بوده است.
هر یک از این ابرنفتکش‌ها ظرفیت حمل حدود دو میلیون بشکه نفت خام را دارند. کشتی‌های آسیب‌دیده ثبت‌شده در این فهرست، حدود ۳.۵ درصد از کل ناوگان جهانی نفتکش‌های بسیار بزرگ را تشکیل می‌دهند؛ ناوگانی که شمار آن از ۹۰۰ فروند فراتر می‌رود.
با افزایش تمایل مالکان کشتی‌ها به بارگیری محموله‌ها در داخل خلیج فارس، شمار بیشتری از نفتکش‌ها هدف حمله قرار گرفته‌اند. نرخ کرایه روزانه بیش از یک میلیون دلار و تخفیف‌های بیشتر تولیدکنندگان منطقه‌ای نسبت به قیمت نفت برنت تاریخ‌دار، مالکان کشتی‌ها را به پذیرش خطر ترغیب کرده است.
شرکت مشاوره‌ای ماریسکس، مستقر در یونان، اعلام کرد: «اکتبر ۲۰۲۶ از زمان تشدید درگیری‌ها در ماه مارس، به شدیدترین دوره حملات دریایی در تنگه هرمز و مناطق اطراف آن تبدیل شده است.»
این شرکت همچنین اعلام کرد که در فاصله پنجم تا یازدهم اکتبر، ۱۲ کشتی هدف حمله قرار گرفته‌اند؛ رقمی که بالاترین شمار حملات هفتگی از زمان آغاز درگیری‌ها نیز به شمار می‌رود.
ممکن است همه حملات در آمارها ثبت نشده باشند
ریدان گفت جمهوری اسلامی با تشدید حملات در تلاش است روند بهبود حمل‌ونقل دریایی را کُند کند و در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای ماه نوامبر آمریکا، فشار بر بازارهای جهانی انرژی را حفظ کند.
رویترز اوایل ماه جاری با استناد به اظهارات دو مقام ارشد جمهوری اسلامی گزارش داده بود که تهران چنین تاکتیک‌هایی را در پیش گرفته است.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO)، نهاد مسئول پایش امنیت دریایی این کشور، که تا ۱۶ اکتبر ۱۳۵ حادثه مرتبط با درگیری آمریکا و ایران را ثبت کرده بود، اعلام کرد به دلیل گزارش‌دهی داوطلبانه ناکافی از سوی شرکت‌های کشتیرانی، در دستیابی به تصویری کامل از حوادث با دشواری روبه‌روست.
داده‌های این مرکز همچنین نشان می‌دهد میزان آسیب‌دیدگی کشتی‌ها بر اثر حملات در ماه اکتبر به‌شدت افزایش یافته است.
واردات نفت چین که در آمارهای گمرکی به نام مالزی ثبت می‌شود، هم‌زمان با سقوط صادرات نفت ایران در پی محاصره دریایی آمریکا به‌شدت کاهش یافته است؛ موضوعی که نشان می‌دهد ایران تا چه اندازه برای فروش نفت خام به بزرگ‌ترین مشتری خود، به تغییر نام کشور مبدأ محموله‌ها متکی بوده است.
چین در ماه سپتامبر روزانه تنها ۲۷۶ هزار بشکه نفت با مبدأ ثبت‌شده مالزی وارد کرد؛ رقمی که در مقایسه با میانگین نزدیک به یک میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه در روز در سال ۲۰۲۵، کاهش چشمگیری نشان می‌دهد.
این رقم در برخی ماه‌های گذشته به دو میلیون بشکه در روز نیز رسیده بود؛ میزانی معادل حدود چهار برابر کل تولید نفت مالزی.
بخش بزرگی از این اختلاف ممکن است مربوط به نفتی باشد که از ایران صادر شده، اما گمرک چین مبدأ آن را مالزی ثبت کرده است. نفت تحریم‌شده سایر تولیدکنندگان و صادرات واقعی نفت مالزی نیز در این آمار نقش داشته‌اند.
مقام‌های گمرکی چین از سال ۲۰۲۰ تاکنون، واردات ماهانه نفت از ایران را همواره صفر گزارش کرده‌اند. با این حال، برآورد شرکت‌های ردیابی نفتکش‌ها نشان می‌دهد ایران در سال گذشته به‌طور میانگین روزانه حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار بشکه نفت به چین تحویل داده است.
تحریم‌ها و محاصره دریایی
شرکت کپلر پیش‌تر به ایران‌اینترنشنال گفته بود که بیشتر نفت صادراتی ایران به چین به نام نفت مالزی ثبت می‌شود، در حالی که مبدأ برخی محموله‌ها عراق، عمان و حتی امارات متحده عربی اعلام می‌شود. شرکت تنکرترکرز نیز این رویه را مستند کرده است.
هم‌زمان با تشدید تحریم‌های آمریکا و محدود شدن صادرات نفت ایران در اثر محاصره دریایی، روند کاهش واردات ثبت‌شده چین از مالزی نیز شتاب گرفته است.
داده‌های کپلر که در اختیار ایران‌اینترنشنال قرار گرفته، نشان می‌دهد ایران از ژانویه تا مه سال جاری، روزانه بیش از یک میلیون و ۵۵۰ هزار بشکه نفت به چین تحویل داده است. این میانگین از ژوئن تا سپتامبر به کمتر از نصف کاهش یافت.
تا اواسط اکتبر، حجم نفت ایران که در خارج از محدوده محاصره دریایی آمریکا روی آب قرار داشت، به صفر رسید.
اگر روند کنونی ادامه یابد، واردات نفت چین با مبدأ ثبت‌شده مالزی ممکن است به پایین‌ترین سطح خود در چند سال اخیر برسد و حتی در همین ماه یا ماه آینده، به سطح سال ۲۰۱۷، یعنی تنها ۱۳۰ هزار بشکه در روز، نزدیک شود.
تامین‌کنندگان جایگزین
در حالی که صادرات نفت ایران سقوط کرده، داده‌های ردیابی نفتکش‌ها نشان می‌دهد مجموع صادرات نفت خاورمیانه به سطح پیش از جنگ بازگشته و حتی از آن فراتر رفته است.
روزنامه وال‌استریت ژورنال با استناد به داده‌های کپلر گزارش داده است که صادرات نفت و فرآورده‌های نفتی منطقه به ۲۴ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ رقمی بالاتر از سطح ثبت‌شده پیش از جنگ.
پیش از جنگ، بیش از ۸۰ درصد نفتی که از تنگه هرمز عبور می‌کرد، راهی بازارهای آسیایی می‌شد و چین بزرگ‌ترین خریدار آن بود.
داده‌های گمرک چین نشان می‌دهد این کشور در ماه سپتامبر به‌طور میانگین روزانه دو میلیون و ۹۰۰ هزار بشکه نفت از عمان، امارات متحده عربی، قطر، عربستان سعودی و عراق وارد کرده است؛ در حالی که این رقم در ماه مه کمتر از دو میلیون بشکه در روز بود.
با این حال، این میزان همچنان پایین‌تر از سطح پیش از جنگ در ماه فوریه باقی ماند؛ زمانی که مجموع واردات چین از این پنج کشور از سه میلیون و ۸۰۰ هزار بشکه در روز فراتر می‌رفت.
این آمار همچنین نشان‌دهنده تغییر گسترده‌تری در الگوی خرید نفت چین پس از آغاز جنگ است. با جهش قیمت‌های جهانی، چین در مقطعی مجموع واردات نفت خام خود را حدود ۳۰ درصد کاهش داد و در عوض از ذخایر راهبردی نفت خود استفاده کرد.
از این منظر، چین نقش مهمی در جذب شوک ناشی از اختلال عرضه ایفا کرد و به جلوگیری از افزایش شدیدتر قیمت جهانی نفت کمک کرد.
پیش از جنگ، چین روزانه حدود ۱۱ میلیون و ۵۰۰ هزار بشکه نفت خام وارد می‌کرد. پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و اختلال در رفت‌وآمد کشتی‌ها از تنگه هرمز، واردات نفت این کشور به حدود هشت میلیون بشکه در روز کاهش یافت، اما در دوره اخیر دوباره افزایش پیدا کرد و از ۹ میلیون بشکه در روز فراتر رفت.
این تغییر نشان می‌دهد چین به‌طور فزاینده‌ای در حال جایگزین کردن نفت ازدست‌رفته ایران با نفت سایر تولیدکنندگان خاورمیانه است. ناپدید شدن واردات نفت «مالزیایی» چین نیز نشانه دیگری از آن است که محاصره دریایی تا چه اندازه دسترسی ایران به مهم‌ترین بازار صادرات نفت خود را محدود کرده است.
صادرات گاز مایع ایران از زمان آغاز محاصره دریایی آمریکا در اواسط ژوئیه به‌شدت سقوط کرده و تهران را ناچار ساخته است برای میلیون‌ها تن پروپان و بوتان که در شرایط عادی به خارج صادر می‌شد، مصارف داخلی پیدا کند.
رویترز به‌نقل از منابع آگاه و داده‌های حمل‌ونقل دریایی گزارش داده است که ایران از زمان آغاز محاصره تاکنون، تنها چهار میلیون و ۱۰۰ هزار بشکه گاز مایع (LPG)، معادل حدود ۳۵۰ هزار تن، صادر کرده است.
داده‌های شرکت‌های کپلر و ورتکسا که در اختیار ایران‌اینترنشنال قرار گرفته، نشان می‌دهد صادرات ایران در دوره مشابه سال گذشته حدود ۳۰ میلیون بشکه، معادل دو میلیون و ۶۰۰ هزار تن، بوده است.
برآوردهای ورتکسا و کپلر نشان می‌دهد ایران در سال ۲۰۲۵ بین ۱۰ میلیون و ۵۰۰ هزار تا ۱۱ میلیون تن گاز مایع به ارزش بیش از پنج میلیارد دلار صادر کرده است.
آمارهای اتاق بازرگانی ایران نیز نشان می‌دهد در سال مالی ایران که ۲۰ مارس ۲۰۲۶ به پایان رسید، ۹ میلیون تن پروپان و بوتان به ارزش چهار میلیارد و ۳۵۰ میلیون دلار صادر شده است.
این آمارها دوره‌های زمانی متفاوتی را پوشش می‌دهند و ممکن است تفاوت در روش‌های محاسبه نیز بر آن‌ها تاثیر گذاشته باشد، اما هر دو مجموعه داده ابعاد صادرات گاز مایع ایران پیش از جنگ را نشان می‌دهند.
تاثیر جنگ
سندی از شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران که سال گذشته به دست ایران‌اینترنشنال رسید، نشان می‌دهد پالایشگاه‌های نفت کشور حدود دو میلیون و ۴۰۰ هزار تن گاز مایع تولید کرده‌اند که نیمی از آن در داخل مصرف و نیم دیگر صادر شده است.
تاسیسات فرآورش گاز پارس جنوبی، که به بزرگ‌ترین میدان گازی ایران خدمات می‌دهند، حدود هفت میلیون تن گاز مایع تولید کرده‌اند و مابقی تولید نیز از سایر تاسیسات گازی و مجتمع‌های پتروشیمی، عمدتا در عسلویه و ماهشهر، تامین شده است.
در مجموع، ایران سال گذشته حدود ۱۳ میلیون تن گاز مایع تولید کرد که نزدیک به ۸۰ درصد آن صادر شد. در شرایط عادی، تقاضای داخلی برای گاز مایع کمتر از دو میلیون تن در سال است.
ایران پس از توقف صادرات نفت، تولید نفت خام خود را کاهش داده است. بر اساس برآوردهای سازمان کشورهای صادرکننده نفت، اوپک، تولید روزانه نفت ایران از حدود سه میلیون و ۲۶۰ هزار بشکه در سال ۲۰۲۵ به یک میلیون و ۹۶۰ هزار بشکه در سپتامبر کاهش یافته است؛ کاهشی حدود ۴۰ درصدی.
جنگ همچنین دیگر منابع اصلی تولید گاز مایع ایران را تحت تاثیر قرار داده است. اسرائیل واحدهای فرآورش گاز در پارس جنوبی و همچنین مجتمع‌های پتروشیمی در عسلویه و ماهشهر را هدف حمله قرار داده است.
مقام‌های ایرانی می‌گویند کاهش اولیه تولید گاز پارس جنوبی به میزان ۲۳۰ میلیون مترمکعب، با بازگشت واحدهای آسیب‌دیده به مدار تولید، اکنون به حدود ۱۰۰ تا ۱۳۰ میلیون مترمکعب کاهش یافته است.
رییس شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران نیز می‌گوید حدود ۶۰ درصد واحدهای پتروشیمی آسیب‌دیده بازسازی شده و به مدار تولید بازگشته‌اند.
بر اساس این آمار، ممکن است تولید گاز مایع ایران از زمان آغاز جنگ حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد کاهش یافته و تولید سالانه آن به حدود ۱۰ میلیون تن رسیده باشد؛ رقمی قابل مقایسه با سطح تولید در سال ۲۰۲۰.
با این حال، کاهش تولید بسیار کمتر از افت صادرات بوده و این وضعیت می‌تواند ایران را با میلیون‌ها تن گاز مایع مازاد روبه‌رو کرده باشد.
درس‌هایی از سال ۲۰۲۰
ایران در سال ۲۰۲۰، در اوج تحریم‌های آمریکا، با مشکلی مشابه، هرچند خفیف‌تر، مواجه شده بود.
داده‌های کپلر و ورتکسا نشان می‌دهد صادرات گاز مایع ایران در آن سال کمتر از نصف میزان صادرات سال گذشته بود. در همین حال، آمارهای رسمی ایران حاکی از آن است که مصرف داخلی حدود دو و نیم برابر افزایش یافت و به حدود پنج میلیون تن، معادل تقریبا نیمی از تولید، رسید.
با وجود این، ایران همچنان به صادرات گاز مایع ادامه داد و در سال ۲۰۲۰ حدود چهار میلیون و ۴۰۰ هزار تن و در سال ۲۰۲۱ حدود پنج میلیون و ۸۰۰ هزار تن از این محصول را صادر کرد.
اکنون که صادرات دریایی گاز مایع به‌شدت محدود شده است، تهران ممکن است بار دیگر بخش بیشتری از پروپان و بوتان تولیدی را به مصرف داخلی اختصاص دهد؛ از جمله از طریق تزریق محدود به شبکه سراسری گاز یا استفاده از آن به‌عنوان سوخت در صنایع و نیروگاه‌هایی که تجهیزات لازم برای مصرف گاز مایع را دارند.
این اقدام می‌تواند به کاهش کمبودهای مکرر گاز در فصل زمستان در ایران کمک کند و نیاز به سوزاندن نفت کوره یا مازوت در نیروگاه‌ها و واحدهای صنعتی را کاهش دهد؛ سوختی که یکی از منابع اصلی آلودگی هوا به شمار می‌رود.
با این حال، ظرفیت ایران برای جذب گاز مایع مازاد در داخل کشور محدود است. جایگزینی گاز مایع با دیگر سوخت‌ها به محدودیت‌های فنی، زیرساخت‌های موجود و میزان تقاضای داخلی بستگی دارد.
حتی اگر بخشی از گاز مایع مازاد به مصرف داخلی اختصاص یابد، تداوم طولانی‌مدت محاصره دریایی می‌تواند ایران را از درآمد صادرات گاز مایع محروم کند؛ تجارتی که پیش از جنگ سالانه حدود پنج میلیارد دلار ارزش داشت. این زیان، به کاهش بسیار بزرگ‌تر درآمدهای صادرات نفت ایران افزوده خواهد شد.
دو پژوهشگر آمریکایی با بررسی تصاویر ماهواره‌ای اعلام کردند عربستان سعودی ظاهرا در حال گسترش کارخانه تولید موشک‌های بالستیک است؛ اقدامی که می‌تواند به ساخت موشک‌های سوخت جامد با برد بیشتر یا توان حمل محموله‌های سنگین‌تر منجر شود.
خبرگزاری رویترز جمعه اول آبان گزارش داد افزایش توان موشکی عربستان سعودی ممکن است قدرت بازدارندگی این کشور در برابر حملات جمهوری اسلامی را تقویت کند و وابستگی نظامی ریاض را کاهش دهد.
این تحول همچنین بر درگیری ریاض با حوثی‌های مورد حمایت تهران در یمن تاثیرگذار خواهد بود.
به‌گزارش رویترز، توسعه این تسلیحات در عین حال می‌تواند رقابت موشکی در منطقه را تشدید کند و به مخالفت‌ها با توافق همکاری هسته‌ای غیرنظامی آمریکا و عربستان سعودی دامن بزند.
تصاویر شرکت آمریکایی پلنت لبز از مجموعه «الدوادمی» حدود ۲۰۰ کیلومتری غرب ریاض، بین آوریل ۲۰۲۵ و سپتامبر ۲۰۲۶ ثبت شده‌اند.
سام لیر و مایکل دویتسمن، پژوهشگران موسسه تحقیقات سیاست خارجی آمریکا، با بررسی آن‌ها دریافتند تاسیسات تازه‌ای برای تولید سوخت جامد موشک در این مجموعه در دست ساخت است.
براساس ارزیابی این دو پژوهشگر، یکی از ساختمان‌های جدید دارای حوضچه‌های ریخته‌گری است؛ جایی که ترکیبات سوخت در محفظه موتور موشک ریخته می‌شوند و سپس سفت می‌شوند. این ساختمان دست‌کم دو برابر محل کنونی ریخته‌گری سوخت وسعت دارد.
دیوارهای محافظ دو طرف آن نیز ظاهرا برای جلوگیری از آسیب انفجارهای احتمالی به ساختمان‌های اطراف ساخته شده‌اند و تا حدودی به نمونه‌های موجود در تاسیسات موشکی ایران و آمریکا شباهت دارند.
ساختمان دیگری هم ممکن است برای نگهداری مواد اولیه سوخت یا قطعات آماده موشک به کار رود.
تصاویر نشان می‌دهند توسعه این مجموعه از آوریل ۲۰۲۵ آغاز شده و احتمال می‌رود تاسیسات از اواخر سال ۲۰۲۶ آماده تولید موشک شود.
ریاض از زمان آغاز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴، به درگیری‌های منطقه‌ای کشیده شده است.
در هفته‌های اخیر، حملات حوثی‌ها به زیرساخت‌های عربستان سعودی، از جمله تاسیسات نفتی و فرودگاه‌ها، نگرانی‌ها درباره گسترش دامنه درگیری‌ها در منطقه را افزایش داده است.
رد پای فناوری پکن در برنامه موشکی ریاض
رویترز در ادامه نوشت موشک‌های سوخت جامد در مقایسه با انواع سوخت مایع، مدت بیشتری قابلیت نگهداری دارند و سریع‌تر برای شلیک آماده می‌شوند؛ ویژگی‌هایی که آن‌ها را برای نیروهای مسلح جذاب‌تر می‌کند.
لیر و دویتسمن همراه با کارشناسان موسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی لندن و موسسه پژوهشی سی‌ان‌ای به رویترز گفتند ترکیب زرادخانه عربستان سعودی و ویژگی‌های کارخانه الدوادمی، احتمال استفاده از فناوری چینی در این مجموعه را تقویت می‌کند.
بر اساس برآورد سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) که در سال ۱۹۹۱ از طبقه‌بندی خارج شد، ریاض در سال ۱۹۸۷ حدود ۴۰ موشک بالستیک سوخت مایع «دی‌اف-۳» را مخفیانه از چین خرید. عربستان در آوریل ۲۰۱۴ برای نخستین بار دو فروند از آن‌ها را در رژه‌ای نظامی به نمایش گذاشت.
پژوهشگران همچنین با بررسی تصاویر منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی، بقایایی را در یمن شناسایی کرده‌اند که به باور آن‌ها متعلق به موشک «دی‌اف-۱۵» با طراحی چینی و شلیک‌شده از سوی عربستان سعودی است.
لیر گفت عربستان سعودی ممکن است اکنون در حال تولید موشک سوخت جامد دی‌اف-۱۵ باشد و گسترش مجموعه الدوادمی نیز احتمالا با هدف ساخت موشک دوربردتر «دی‌اف-۲۱»یا نمونه‌ای مشابه آن صورت می‌گیرد.
به باور کارشناسان، محدودیت‌های دیرینه آمریکا بر صادرات سامانه‌های موشکی دوربرد از دلایل روی آوردن ریاض به پکن است.
۲۶ شهریور، خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داد ذخایر موشک‌های رهگیر عربستان سعودی رو به کاهش است و ریاض برای تقویت پدافند هوایی خود در برابر حملات حوثی‌ها، از فرانسه، بریتانیا، پاکستان و مصر درخواست کمک کرده است.
تاثیر احتمالی بر موازنه قدرت منطقه
ساشا بروخمان، پژوهشگر موسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی، گفت موشک‌های دوربرد به ریاض امکان می‌دهند بدون فرستادن جنگنده‌های اف-۱۵ ساخت آمریکا به حریم پدافند هوایی جمهوری اسلامی، مواضعی را در ایران هدف قرار دهد.
او تاکید کرد در شرایطی که تهران با موشک‌ها و پهپادهای خود می‌تواند نقاط مختلف عربستان سعودی را هدف بگیرد، توسعه توان موشکی به ریاض کمک می‌کند بخشی از شکاف نظامی میان دو طرف را کاهش دهد.
دکر ایولت، تحلیلگر سی‌ان‌ای، گفت تلاش برای تقویت زرادخانه‌های تهاجمی و دفاعی تنها به ریاض محدود نیست و روندی مشابه در امارات متحده عربی و ترکیه دیده می‌شود.
رویترز نوشت در آمریکا، این برنامه ممکن است مخالفت نمایندگان هر دو حزب کنگره با توافق هسته‌ای واشینگتن و ریاض را افزایش دهد؛ توافقی که طبق آن آمریکا به عربستان سعودی برای ایجاد ظرفیت غنی‌سازی اورانیوم با هدف تولید برق کمک خواهد کرد.
منتقدان می‌گویند سازوکارهای نظارتی برای جلوگیری از ساخت مخفیانه سلاح هسته‌ای کافی نیست، اما عربستان سعودی داشتن چنین برنامه‌ای را رد کرده است.
روزنامه واشینگتن‌پست چهارم مهر گزارش داد نهادهای اطلاعاتی آمریکا بر این باورند که ریاض گزینه توسعه برنامه تسلیحات هسته‌ای را کنار نگذاشته است.
مایک والتز در واکنش به پوشش خبری ایران‌اینترنشنال از گزارش فایننشال تایمز با عنوان «آمریکا برای رویارویی طولانی‌مدت با ایران آماده است»، گفت: «من هرگز چنین چیزی نگفته‌ام. این اظهارات ساختگی است.»
او روزنامه فایننشال‌تایمز را متهم کرد که اظهاراتش را در گزارش و پادکست خود نادرست بازتاب داده و خواستار اصلاح آن شد.
بر اساس متن گفت‌وگویی که والتز منتشر کرد، او گفته بود نیروی دریایی آمریکا می‌تواند محاصره دریایی را تا آینده‌ای قابل پیش‌بینی ادامه دهد.
وقتی از او پرسیده شد آیا ممکن است وضعیت تا یک سال دیگر هم تا حد زیادی بدون تغییر باقی بماند، پاسخ داد: «نمی‌خواهم درباره سناریوهای فرضی اظهارنظر کنم.»
در ادامه، هنگامی که از او پرسیده شد اگر ایران چنین نکند، چه اتفاقی خواهد افتاد، سفیر آمریکا در سازمان ملل متحد، گفت تصمیم‌گیری درباره مدت ادامه محاصره و پیگیری مسیر دیپلماسی بر عهده دونالد ترامپ است.
فایننشال‌تایمز جمعه اول آبان نوشت دولت دونالد ترامپ احتمال می‌دهد حتی یک سال دیگر نیز نه توافقی درباره برنامه هسته‌ای ایران حاصل شده باشد و نه تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز به سطح پیش از جنگ بازگشته باشد.
به‌نوشته این روزنامه والتز گفته بود نمی‌خواهد درباره چنین سناریویی گمانه‌زنی کند، اما «رییس‌جمهوری و نیروی دریایی آمریکا می‌توانند این محاصره را در آینده قابل پیش‌بینی حفظ کنند.»
او همچنین گفت کارزار فشار اقتصادی علیه تهران در حال تشدید است.
محاصره بنادر ایران، رفت‌وآمد کشتی‌ها و صادرات نفت را محدود کرده است. هم‌زمان، تهران عبور از تنگه هرمز را به بخشی از رویارویی با واشینگتن تبدیل کرده و بازگشایی آن را به توقف محاصره مشروط کرده است.
این وضعیت، تردد در تنگه هرمز را به‌شدت کاهش داده است.
توافق هسته‌ای و فشارهای سیاسی
وال‌استریت ژورنال جمعه اول آبان گزارش داد جمهوری اسلامی هشدار داده است در صورت آغاز دور تازه حملات آمریکا و اسرائیل، علاوه بر پایگاه‌ها و ناوهای آمریکایی، فرودگاه‌ها، خطوط لوله نفت و دیگر اهداف غیرنظامی کشورهای حاشیه خلیج فارس را هدف قرار خواهد داد.
نیویورک‌تایمز ۳۰ مهر گزارش داد ارتش‌های آمریکا و اسرائیل طرح‌هایی برای حملات تازه به ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا آماده کرده‌اند.
والتز گفت آمریکا زمانی به اهداف راهبردی خود می‌رسد که مواد هسته‌ای با غنای بالای ایران تعیین تکلیف شود و تهران درباره غنی‌سازی در داخل کشور به توافقی «معنادار» برسد.
به نوشته فایننشال‌تایمز، واشینگتن بازگشت کشتیرانی در تنگه هرمز به سطح پیش از جنگ را نیز از اهداف خود می‌داند.
این موضع در حالی مطرح شده که جنگ به ماه نهم نزدیک می‌شود؛ با آن‌که ترامپ در آغاز گفته بود عملیات چهار تا پنج هفته طول می‌کشد.
جنگ ایران قیمت سوخت را بالا برده و به کمبود کود شیمیایی و دیگر کالاها دامن زده است.
افزایش هزینه‌های زندگی نیز در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در سه‌شنبه ۱۲ آبان، برای دولت ترامپ هزینه سیاسی داشته است.
والتز از تصمیم ترامپ برای مجاز کردن فروش گازوئیل روسیه دفاع کرد و گفت این اقدام به‌منظور جبران کمبود جهانی فرآورده‌های پالایش‌شده، از جمله سوخت مورد نیاز هوانوردی و کشاورزی، ضروری است.
او همچنین گفت این درآمد می‌تواند روسیه را به مذاکره برای پایان دادن به جنگ اوکراین ترغیب کند.
تهدید به حمله تازه
فایننشال‌تایمز نوشت ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در روزهای اخیر تهدید کرده‌اند پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا حملات تازه‌ای علیه ایران انجام دهند.
گزارش‌هایی درباره آماده‌سازی زمینه حمله دوباره به ایران منتشر شده، اما تصمیم نهایی ترامپ همچنان روشن نیست.
والتز پیش‌تر مشاور امنیت ملی ترامپ بود و سال گذشته پس از انتشار گفت‌وگویی درباره عملیات نظامی حساس در پیام‌رسان سیگنال، از این سمت برکنار شد.
او اکنون معتقد است دولت آمریکا با تشدید تحریم‌ها و تداوم محاصره می‌کوشد تهران را به دادن امتیاز هسته‌ای وادار کند.
محاصره دریایی نیز بر اساس یک گزارش تازه، صادرات نفت ایران را به‌شدت محدود کرده است.
