بر اساس داده‌های شرکت ردیابی کشتی‌ها، کپلر، جریان صادرات نفت خاورمیانه، شامل محموله‌هایی که از تنگه هرمز عبور می‌کنند و مسیرهای جایگزین در منطقه، در هفته منتهی به ۱۸ اکتبر به‌طور میانگین از ۲۴ میلیون بشکه در روز فراتر رفت؛ رقمی بالاتر از سطح ۲۳ میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه‌ای پیش از جنگ.
آمارهای اولیه نشان می‌دهد حجم نفت عبوری از تنگه هرمز، با احتساب انتقال محموله‌ها میان کشتی‌ها در آب‌های دریای عمان، در همین دوره به‌طور میانگین به حدود ۱۴ میلیون بشکه در روز رسید که معادل ۸۲ درصد سطح پیش از جنگ است.
قیمت نفت همچنان بالاست و شاخص نفت خام برنت در روزهای اخیر افزایش یافته است و سه‌شنبه به حدود ۱۰۸ دلار برای هر بشکه رسید. معامله‌گران نگران‌اند که بهبود وضعیت عبور نفت از تنگه هرمز پایدار نباشد، به‌ویژه اگر درگیری‌ها بار دیگر از سر گرفته شوند. کاهش ذخایر جهانی نفت نیز حاشیه اطمینان اندکی برای مقابله با اختلالات احتمالی باقی گذاشته است. این عملیات همچنین بسیار پرهزینه است؛ هزینه‌هایی که در نهایت هنگام سوخت‌گیری در جایگاه‌های عرضه سوخت به مصرف‌کنندگان منتقل می‌شود.
به‌نوشته وال‌استریت ژورنال با این حال، تاب‌آوری جریان صادرات نفت نشان‌دهنده تغییری در نبرد بر سر مهم‌ترین گلوگاه انرژی جهان است. ایران همچنان می‌تواند حمل‌ونقل دریایی نفت را خطرناک و پرهزینه کند، اما توانایی این کشور برای بازداشتن کشتی‌ها از عبور از تنگه کاهش یافته و این موضوع اهرم فشار تهران در برابر آمریکا را تضعیف کرده است.
خطوط لوله در عربستان سعودی و امارات متحده عربی نیز نفت را از مسیرهای دیگری منتقل می‌کنند. برآورد کپلر نشان می‌دهد در ماه سپتامبر، حدود ۴۰ درصد نفت خام غیرایرانی صادرشده از خلیج فارس بدون عبور از تنگه هرمز منتقل شده است؛ در حالی که این سهم پیش از جنگ ۱۷ درصد بود.
این موفقیت در تضاد با وضعیت ایران است که صادرات نفت آن به دلیل محاصره دریایی آمریکا عملا متوقف شده است. به‌نوشته وال‌استریت ژورنال خطر در این است که جمهوری اسلامی برای بازگرداندن نفوذ خود، حملات شدیدتری انجام دهد و احتمالا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در دو هفته آینده، واشینگتن را وارد رویارویی دیگری کند.
با وجود تشدید خشونت‌ها در اطراف تنگه هرمز، جریان صادرات نفت از خلیج فارس همچنان ادامه دارد. بر اساس شمارش وال‌استریت ژورنال با استفاده از گزارش‌های مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا و شرکت‌های امنیت دریایی، در ماه جاری حدود ۳۰ مورد حمله به کشتی‌ها گزارش شده است.
با این همه برای بسیاری از معامله‌گران نفت و مالکان کشتی‌ها، خطر عبور از تنگه هرمز ارزش پذیرفتن دارد. به برآورد همایون فلکشاهی، رییس بخش تحلیل نفت خام در شرکت کپلر، معامله‌گران اکنون در مقایسه با پیش از جنگ می‌توانند از فروش مجدد نفت عراق به ازای هر بشکه ۲۰ دلار بیشتر درآمد کسب کنند؛ رقمی که برای محموله یک ابرنفتکش به حدود ۴۰ میلیون دلار می‌رسد. تنها سه سفر از این نوع می‌تواند هزینه ۱۰۰ میلیون دلاری خرید یک نفتکش دست‌دوم را جبران کند.
برای ترغیب دریانوردان به انجام این سفرهای پرخطر نیز پاداش‌هایی در نظر گرفته شده است. به خدمه کشتی‌هایی که وارد خلیج فارس می‌شوند، مبالغی معادل دو تا سه برابر حقوق معمول ماهانه آن‌ها پیشنهاد شده است.
وال‌استریت ژورنال گزارش داده است که یک شرکت تامین نیروی انسانی کشتی‌ها در چین، برای یک سفر رفت‌وبرگشت که معمولا یک تا دو هفته طول می‌کشد، تا ۲۵ هزار دلار پیشنهاد کرده است.
فلکشاهی گفت: «با وجود افزایش حملات، حجم حمل‌ونقل همچنان بالاست، زیرا سود حاصل از آن ارزش پذیرش خطر را دارد.»
به‌گفته کارگزاران کشتی، برخی مالکان به دلیل نرخ‌های بی‌سابقه کرایه نفتکش‌ها در منطقه، کشتی‌های قدیمی‌تری را که پیش‌تر نفت ونزوئلا و روسیه را حمل می‌کردند، به خلیج فارس منتقل می‌کنند.
بسیاری از این کشتی‌ها سفرهای رفت‌وبرگشت کوتاهی را در منطقه خطر انجام می‌دهند. پوشش هوایی آمریکا از طریق مسیری در امتداد سواحل عمان، تا اندازه‌ای از آن‌ها محافظت می‌کند.
نفتکش‌ها در داخل خلیج فارس نفت بارگیری می‌کنند و آن را از طریق تنگه هرمز انتقال می‌دهند. در بسیاری از موارد،این نفتکش‌ها سامانه‌های ارسال موقعیت مکانی خود را خاموش کرده‌اند. آن‌ها سپس در نزدیکی عمان توقف می‌کنند و محموله‌های خود را به کشتی‌هایی منتقل می‌کنند که راهی بازارهای دوردست هستند و پس از آن، دوباره برای بارگیری به خلیج فارس بازمی‌گردند.
در همین حال، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران از پهپادها و موشک‌ها برای متوقف کردن کشتی‌هایی استفاده می‌کند که قصد عبور از این مسیر را دارند. سپاه همچنین به تاکتیک‌های جنگ چریکی روی آورده که حوثی‌های یمن مدت‌هاست برای هدف قرار دادن کشتی‌ها در اطراف ورودی دریای سرخ از آن‌ها استفاده می‌کنند؛ از جمله به‌کارگیری دیده‌بان‌ها در قایق‌های کوچک ماهیگیری و اعزام نیروهای مسلح به دریا.
از کمبود نفت تا گرانی حمل آن
عبور از این مسیر همچنان خطرناک است. پیش از سپتامبر، ابرنفتکش «لویالتی» با پرچم تانزانیا، سال‌ها نفت خام ونزوئلا را به چین حمل می‌کرد. این نفتکش از سپتامبر تاکنون دو بار وارد خلیج فارس شده و در هر دو مورد برای بارگیری نفت خام به عراق رفته است.
یکی از خدمه این کشتی گفت که لویالتی پیش از هر سفر، نیروی دریایی آمریکا را در جریان قرار داده و نیروهای امنیتی نیز در کشتی حضور داشته‌اند.
بر اساس اطلاعات کپلر و اظهارات این خدمه، لویالتی در اوایل اکتبر دو میلیون بشکه نفت خام عراق را در دریای عمان به نفتکشی که هویت آن مشخص نشده، منتقل کرد و سپس برای بارگیری محموله‌ای جدید به خلیج فارس بازگشت.
این خدمه گفت شرکت مدیریت کشتی برای سفر دوم، جلیقه‌های ضدگلوله و کلاه‌های ایمنی برای کارکنان فرستاده بود.
به گزارش شرکت امنیت دریایی ونگارد، روز ۱۶ اکتبر یک نارنجک راکتی که از قایقی کوچک شلیک شده بود به لویالتی اصابت کرد. این پرتابه سوراخی در یکی از مخازن آب شیرین کشتی ایجاد کرد. به گفته این خدمه، لویالتی هنگام حمله دو میلیون بشکه نفت خام عراق حمل می‌کرد.
این حملات هزینه انتقال نفت خلیج فارس به بازارهای جهانی را افزایش داده است. به‌گفته کپلر، کرایه حمل نفت خام خلیج فارس به چین با ابرنفتکش در هفته جاری به حدود ۳۷ دلار و ۳۷ سنت برای هر بشکه رسیده که نزدیک به بالاترین رکورد ثبت‌شده است. همچنین هزینه بیمه خطر جنگ از کمتر از سه درصد ارزش کشتی به رقمی تا ۱۰ درصد افزایش یافته است.
ناتاشا کانوا، رییس گروه راهبرد کالاهای اساسی جهانی در بانک جی‌پی مورگان، گفت: «در آوریل، مشکل کمبود نفت خام بود. در اکتبر، مشکل هزینه حمل‌ونقل آن است.»
با این همه، نفت همچنان از تنگه عبور می‌کند؛ با وجود تهدیدهای جمهوری اسلامی مبنی بر اینکه اگر نتواند نفت خود را صادر کند، به کشورهای همسایه نیز اجازه صادرات نفت نخواهد داد.
حامد حسین، اقتصاددان موسسه کپیتال اکونومیکس، گفت: «حکومت ایران برای دستیابی به همان میزان کنترلی که پیش‌تر بر جریان صادرات نفت از منطقه داشت، ناچار خواهد بود تهاجمی‌تر عمل کند.»
