وب‌سایت حقوق بشری حال‌وش خبر داد دست‌کم پنج عضو لشکر فاطمیون در حمله افراد مسلح در منطقه رودماهی زاهدان کشته شدند. همزمان، نیروهای جمهوری اسلامی و افراد مسلح در راسک چندین ساعت درگیر شدند و ساختمان ستاد خبری اداره اطلاعات در نوک‌آباد تفتان نیز هدف حمله مسلحانه قرار گرفت.
حال‌وش که اخبار استان سیستان و بلوچستان را پوشش می‌دهد، گزارش داد حمله به اعضای فاطمیون حدود ساعت ۶:۳۰ صبح جمعه ۱۰ مهر، زمانی رخ داد که نیروهای فاطمیون با یک خودروی لندکروز در مسیر کله‌پده منطقه رودماهی در حال گشت‌زنی بودند.
به گفته شاهدان عینی، ابتدا یک تله انفجاری در مسیر خودرو که به سلاح سنگین دوشکا مجهز بود منفجر شد و پس از انهدام خودرو، افراد مسلح به سوی آن تیراندازی کردند.
هویت کشته‌شدگان تاکنون اعلام نشده است.
قرارگاه قدس نیروی زمینی سپاه پاسداران نیز کشته شدن یکی از نیروهای خود را در این حمله تایید کرد و گفت یک بمب کنار جاده‌ای در یکی از مسیرهای سیستان و بلوچستان منفجر شده است.
کانال صابرین نیوز، نزدیک به سپاه پاسداران، نیز گزارش داد فرد کشته‌شده از نیروهای تیپ فاطمیون بوده و حمله در منطقه رودماهی شهرستان زاهدان رخ داده است.
این دومین حمله مرگبار گزارش‌شده علیه نیروهای فاطمیون در منطقه رودماهی طی کمتر از یک ماه است.
حال‌وش ۲۶ شهریور گزارش داد دست‌کم چهار نیروی لشکر فاطمیون که از سوی سپاه پاسداران در پایگاه رودماهی زاهدان مستقر شده بودند، ۲۰ شهریور هنگام گشت‌زنی هدف تیراندازی افراد مسلح قرار گرفتند و کشته شدند.
این رسانه ۱۸ شهریور از استقرار صدها نیروی فاطمیون در مناطق مختلف سیستان و بلوچستان، از جمله اطراف زاهدان، میرجاوه، راسک، سراوان، زابل، چابهار، کنارک و ایرانشهر و همچنین استقرار نیروهای زینبیون در بخش‌هایی از جنوب استان خبر داد.
حال‌وش در هفته‌های اخیر ویدیوهایی نیز از حضور نیروهای فاطمیون در ارتفاعات رودماهی و گشت‌زنی آنان در این منطقه منتشر کرد.
لشکر فاطمیون، نیرویی شبه‌نظامی وابسته به نیروی قدس سپاه پاسداران و متشکل از نیروهای عمدتا شیعه افغانستانی است که با حمایت جمهوری اسلامی شکل گرفت و در جریان جنگ داخلی سوریه در کنار نیروهای حکومت بشار اسد جنگید.
وزارت خزانه‌داری آمریکا چهارم بهمن ۱۳۹۷ لشکر فاطمیون را تحریم کرد.
فاطمیون همچنین در کنار لشکر زینبیون پاکستان و حشد شعبی عراق، نقشی کلیدی در سرکوب اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ ایفا کرد و در هماهنگی با نیروهای نظامی جمهوری اسلامی، به کشتار معترضان پرداخت.
درگیری نیروهای امنیتی و افراد مسلح در راسک
حال‌وش در گزارشی دیگر اعلام کرد نیروهای نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی حوالی ساعت ۵:۳۰ بامداد جمعه ۱۰ مهر به اطراف روستاهای بیدلد و شوشگیم در شهرستان راسک یورش بردند و با افرادی در این منطقه درگیر شدند.
بر اساس این گزارش، درگیری بیش از شش ساعت ادامه داشت و صدای تیراندازی و انفجارهای شدید در منطقه شنیده شد. نیروها و تجهیزات نظامی و امنیتی بیشتری نیز در جریان درگیری به منطقه اعزام شدند.
همچنین خودروهای زرهی، خودروهای هایلوکس و شماری خودروی سواری با پلاک شخصی در محل مشاهده شدند و یک خودروی مجهز به سلاح سنگین نیز به منطقه اعزام شد.
به گفته منابع محلی، در جریان این درگیری از پهپادهای شناسایی کوادکوپتر و پهپادهای انتحاری نیز استفاده شد.
حال‌وش اعلام کرد هویت و وابستگی افراد درگیر مشخص نیست و اطلاعات دقیقی درباره تلفات و خسارات احتمالی منتشر نشده است.
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، به نقل از یک «منبع آگاه» نوشت از صبح جمعه عملیات نیروهای امنیتی علیه اعضای گروه‌های مسلح در راسک آغاز شده و «تعدادی از آنان» کشته شده‌اند.
فارس افزود این عملیات همچنان ادامه دارد.
همزمان، ساختمان ستاد خبری اداره اطلاعات در شهر نوک‌آباد، مرکز شهرستان تفتان، هدف حمله افراد مسلح قرار گرفت.
شبکه اسناد حقوق بشر بلوچستان گزارش داد مهاجمان بامداد ۱۰ مهر به سوی این ساختمان تیراندازی کردند و منابع محلی از وقوع انفجار و احتمال استفاده از نارنجک خبر دادند.
تاکنون گزارشی از تلفات یا میزان خسارات این حمله منتشر نشده و هیچ فرد یا گروهی مسئولیت آن را بر عهده نگرفته است.
در هفته‌های اخیر، استان سیستان و بلوچستان شاهد درگیری‌های متعدد میان افراد مسلح و نیروهای نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی و همچنین حملاتی به نیروهای فاطمیون بوده است.
۹ مهر، نیروهای جمهوری اسلامی و افراد مسلح در منطقه منزل‌آب زاهدان چند ساعت درگیر شدند. قرارگاه قدس نیروی زمینی سپاه پاسداران اعلام کرد شش فرد مسلح در این درگیری کشته شدند.
همچنین علیرضا سنچولی، مامور فرماندهی انتظامی، در حمله افراد مسلح به ایست‌بازرسی احمدآباد در ورودی راسک کشته شد.
هفتم مهر نیز دست‌کم یک نفر در جریان درگیری با نیروهای جمهوری اسلامی در ایرانشهر جان باخت.
۲۱ شهریور، درگیری حدود ۹ ساعته نیروهای حکومتی با اعضای «جبهه مبارزین مردمی» در منطقه بخشان سراوان به کشته شدن سه عضو سپاه پاسداران و چهار فرد مسلح انجامید.
شماری از احزاب و گروه‌های فعال در سیستان و بلوچستان، آذر ۱۴۰۴ از تشکیل «جبهه مبارزین مردمی» با هدف «اتحاد و افزایش اثرگذاری مبارزات» خبر دادند.
«جنبش پادا بلوچ»، «حرکت نصر بلوچستان»، «سازمان جیش‌العدل»، «گروه محمد رسول‌الله» به رهبری حاجی واحدبخش و گروه‌هایی با عنوان «پیکارجویان خودجوش بلوچ»، از جمله تشکل‌های مشارکت‌کننده در این جبهه‌اند.
تلاش برای حذف دلار از تسویه مبادلات تجاری دو کشور بار دیگر توجه آمریکا را جلب کرده است. وزارت خزانه‌داری آمریکا ماه گذشته میلادی تحریم‌های تازه‌ای علیه بانک «وی‌تی‌بی» روسیه اعمال کرد که بخشی از دلیل آن، نقش این بانک در ایجاد سامانه تسویه روبل و ریال بود.
وزارت خزانه‌داری آمریکا پنجشنبه ۹ مهر شبکه مرتبط با روسیه موسوم به «اِی۷» را نیز هدف قرار داد و آن را «شبکه بانکداری سایه» توصیف کرد که حکومت ایران برای دور زدن تحریم‌ها از آن استفاده می‌کند.
این وزارتخانه اعلام کرد عوامل فرعی شبکه اِی۷ سازوکاری برای پولشویی و دور زدن تحریم‌ها ایجاد کرده بودند که با فعالیت‌های مالی غیرقانونی روسیه ارتباط داشت. به گفته وزارت خزانه‌داری، حکومت ایران از این سازوکار برای انتقال پول، از جمله درآمد حاصل از فروش نفت و منابع مالی مورد نیاز برای خرید تسلیحات، استفاده می‌کرد.
دولت‌های جمهوری اسلامی و روسیه سال‌هاست اصرار دارند که به دلار نیازی ندارند. با این حال، اعلام سهم مبادلاتی که با ارزهای دو کشور تسویه می‌شود تنها زمانی اهمیت پیدا می‌کند که هدف، متقاعد کردن دیگران به بی‌اثر بودن تحریم‌ها باشد.
اهرم تحریم‌ها تنها زمانی کارایی دارد که دیگران به وجود آن باور داشته باشند. روسیه برای ایجاد این تصور که چنین اهرمی کارایی ندارد، از سال ۲۰۱۹ [برابر با ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ خورشیدی] تاکنون سهم فزاینده‌ای از تجارت خود با ایران را مشمول تسویه با روبل و ریال اعلام کرده است: ابتدا ۴۰ درصد و سپس ۵۰، ۶۰ و ۸۰ درصد؛ تا اینکه ولادیمیر پوتین در ژانویه ۲۰۲۵ [برابر با دی و بهمن ۱۴۰۳] این سهم را ۹۵ درصد اعلام کرد.
جمهوری اسلامی به جای انتشار گزارش‌های آماری فصلی به سبک دوران شوروی، اطلاعات خود را در قالب اظهاراتی کلی مطرح می‌کند. رییس کل بانک مرکزی ایران در نوامبر ۲۰۲۴ [برابر با آبان و آذر ۱۴۰۳] گفت ایران «دلار را کاملا کنار گذاشته» و تجارت تنها با روبل و ریال انجام می‌شود.
اما سند داخلی که در سپتامبر ۲۰۲۴ [برابر با شهریور و مهر ۱۴۰۳] تصویب شد، سهم واقعی را ۶۸ درصد تعیین کرده و هدف‌گذاری آن برای سال ۲۰۲۶ [سال جاری] را ۷۱ درصد قرار داده است.
واقعیت با ادعاها همخوانی ندارد
وقتی میان تجارت دو کشور توازن وجود ندارد، دفاع از ادعای کرملین درباره کارآمد بودن سامانه پرداخت روبل و ریال دشوارتر می‌شود؛ زیرا این عدم توازن ممکن است موجب شود یکی از طرفین برای پاسخ‌گویی به تقاضا، ارز طرف دیگر را به اندازه کافی در اختیار نداشته باشد.
آمارهای روسیه ارزش تجارت دوجانبه در سال ۲۰۲۳ [عمدتا منطبق با سال ۱۴۰۲ خورشیدی] را حدود چهار میلیارد دلار نشان می‌دهند که شامل ۲.۷ میلیارد دلار صادرات روسیه و ۱.۳ میلیارد دلار صادرات ایران بوده است.
دو کشور همچنین تمایل چندانی به نگهداری ارز یکدیگر ندارند. بانک مرکزی روسیه در سال ۲۰۲۳ مشکل ارزهایی مانند ریال را چنین توصیف کرد: این ارزها «اغلب تبدیل‌ناپذیر یا تنها تا حدی قابل تبدیل‌اند»، «نوسانات بیشتری» دارند و در بازارهایی معامله می‌شوند که برای پوشش ریسک، عمق کافی ندارند.
بر اساس گزارش اندیشکده اقتصاد مقاومتی ایران، صادرکنندگان ایرانی هر زمان که بتوانند از دریافت روبل خودداری می‌کنند و اگر آن را بپذیرند، در کوتاه‌ترین زمان ممکن به درهم تبدیلش می‌کنند.
راه‌حل معمول برای چنین کمبودی، ایجاد خط مبادله ارزی میان بانک‌های مرکزی است؛ توافقی که ایران و روسیه در ژوئیه ۲۰۲۴ [برابر با تیر و مرداد ۱۴۰۳] امضا کردند.
با این حال، دو سال بعد، تنها مبلغی که دو طرف به‌طور علنی از اختصاص آن به این سازوکار خبر داده‌اند، سپرده‌ای یک میلیارد روبلی در بانک وی‌تی‌بی است. ارزش این سپرده در زمان واریز حدود ۱۰ میلیون دلار بود و قرار بود «کمبود احتمالی روبل» را پوشش دهد.
هرگونه برداشت بیشتر از این خط اعتباری باعث می‌شود روسیه ریال را به‌عنوان وثیقه در اختیار بگیرد؛ ارزی که امکان فروش آن در داخل روسیه وجود ندارد و ارزشش از ژانویه [برابر با دی و بهمن ۱۴۰۴] تاکنون در برابر روبل ۲۹ درصد کاهش یافته است.
یک نماینده مجلس در ایران گفته است روسیه پیشنهاد اعطای وامی ۲۰ میلیارد دلاری به روبل را مطرح کرده، اما ایران آن را دریافت نکرده است.
تجارت از مسیرهای دیگری انجام می‌شود
اگر سامانه روبل و ریال مطابق ادعاها کار می‌کرد، بازرگانان ایرانی برای دسترسی به تامین‌کنندگان روسی مجبور نبودند به صرافی‌های دبی و ترکیه پول بپردازند.
میثم ظهوریان، نماینده مجلس شورای اسلامی، در ماه ژوئن [برابر با خرداد و تیر ۱۴۰۵] به خبرگزاری فارس گفت حتی پیش از جنگ، کالاهای اساسی خریداری‌شده از روسیه از طریق امارات متحده عربی منتقل و هزینه آنها با درهم تسویه می‌شد.
خبرگزاری فارس در ماه اوت [برابر با مرداد و شهریور ۱۴۰۵] پرسید چرا بازرگانان همچنان مبادلات تجاری با روسیه را از طریق صرافی‌ها و افراد مورد اعتماد در ترکیه تسویه می‌کنند.
عبدالناصر همتی، رییس کل بانک مرکزی ایران، سفر ماه ژوئن خود به مسکو را «ماموریتی عملیاتی برای باز کردن گره‌های» تجارت خارجی توصیف کرد و گفت نخستین گام، گشایش اعتبار اسنادی برای بازرگانان ایرانی است.
این رقم چه چیزی را محاسبه می‌کند؟
هر رقمی که اعلام شود، لزوما میزان پول جابه‌جاشده میان ایران و روسیه را اندازه‌گیری نمی‌کند. این رقم ابزاری حسابداری است که ثبت می‌کند چه ارزی از حساب یک شرکت روسی خارج شده، نه اینکه طرف مقابل در نهایت چه ارزی دریافت کرده است.
اگر بانک یک واردکننده روسی از حساب او روبل برداشت کند، آن را به دلار تبدیل کند و مبلغ را به دلار به فروشنده بپردازد، بانک مرکزی روسیه این معامله را تسویه روبلی محسوب می‌کند؛ حتی اگر قرارداد بر مبنای دلار قیمت‌گذاری شده و فروشنده نیز دلار دریافت کرده باشد.
این آمار همچنین معاملاتی را که بدون پرداخت‌های متعارف برون‌مرزی ترتیب داده می‌شوند، در بر نمی‌گیرد. هنگامی که کشورها از نظام مالی بین‌المللی کنار گذاشته می‌شوند، جابه‌جایی کالا آسان‌تر از انتقال پول است؛ از همین رو ایران و روسیه به‌طور فزاینده‌ای به معاملات تهاتری و توافق‌های مبادله‌ای روی آورده‌اند.
مسکو تهاتر را به سیاست رسمی تبدیل کرده است. وزارت اقتصاد روسیه در سال ۲۰۲۳ [عمدتا منطبق با ۱۴۰۲ خورشیدی] یک دستورالعمل دولتی برای قراردادهای تهاتری منتشر کرد و به گفته یک اقتصاددان روس، ایران تنها شریک تجاری این کشور است که تهاتر سهم قابل توجهی از مبادلات با آن را تشکیل می‌دهد.
روسیه و ایران توافق‌های مبادله انرژی را نیز دنبال کرده‌اند. تحویل فرآورده‌های نفتی در قالب مبادله پایاپای تا اواخر سال ۲۰۲۲ [برابر با پاییز و زمستان ۱۴۰۱] آغاز شده بود و دو طرف همزمان درباره توافقی گسترده‌تر شامل حداکثر پنج میلیون تن نفت و ۱۰ میلیارد مترمکعب گاز در سال گفت‌وگو می‌کردند.
تجارتی که از طریق چنین توافق‌هایی انجام می‌شود، الزاما در درصد اعلام‌شده برای تسویه با ارزهای ملی منعکس نخواهد شد.
اختلاف میان آمارها چه چیزی را نشان می‌دهد؟
هماهنگی میان ایران و روسیه واقعیت دارد، اما هر دو کشور در بیان تاثیر آن اغراق می‌کنند. رقمی که با هدف تبلیغاتی در عرصه عمومی اعلام شده، حتی با هدف‌گذاری داخلی دولت روسیه نیز مطابقت ندارد.
این سازوکار در عمل مجموعه‌ای ناهمگون از روش‌های پرداخت است که به‌صورت موقت به یکدیگر متصل شده‌اند، عملکرد مطلوبی ندارند و به‌جز کمک به مقابله دو کشور با نظام مالی بین‌المللی، نیازهای هیچ‌یک از طرفین را به‌خوبی تامین نمی‌کنند.
تازه‌ترین هشدار را محمدرضا عارف، معاون اول رییس دولت، داده است. او پنجم مهر اعلام کرد در پی آسیب به زیرساخت‌های انرژی در دو جنگ اخیر، ۲۵۰ میلیون مترمکعب گاز از شبکه خارج شده و دولت امیدوار است تا آغاز فصل سرما ۱۰۰ میلیون مترمکعب از آن را بازگرداند. حتی در صورت تحقق کامل این وعده، بخش قابل توجهی از ظرفیت ازدست‌رفته همچنان به شبکه بازنخواهد گشت.
این کاهش در شرایطی رخ داده که جمهوری اسلامی پیش از جنگ نیز قادر به ایجاد تعادل پایدار میان تولید و مصرف گاز نبود. زمستان گذشته، مصرف گاز در بخش خانگی، تجاری و صنایع کوچک در اوج سرما به رکورد ۷۳۷ میلیون مترمکعب در روز رسید؛ حدود ۸۵ درصد گاز شبکه. همزمان، کمبود گاز در برخی روزهای سرد به حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعب در روز رسید.
پنج سال بحران پیاپی
بحران گاز در ایران به زمستان گذشته محدود نمی‌شود. در پنج سال اخیر، کمبود گاز تقریبا هر زمستان تکرار شده و دولت برای حفظ شبکه، محدودیت‌ها را میان صنایع، نیروگاه‌ها و در مواردی خانوارها جابه‌جا کرده است.
جواد اوجی، وزیر نفت وقت، کمبود گاز در زمستان ۱۴۰۰ را حدود ۲۳۰ تا ۲۴۰ میلیون مترمکعب در روز اعلام کرده بود. یک سال بعد، در سرمای زمستان ۱۴۰۱، بحران به بخش خانگی نیز رسید و گاز حدود ۱۷ هزار مشترک در تربت‌جام قطع شد.
در سال ۱۴۰۲ نیز مقام‌های شرکت ملی گاز از احتمال رسیدن کمبود فصل سرد به حدود ۲۵۰ میلیون مترمکعب در روز سخن می‌گفتند. برای زمستان ۱۴۰۳، شرکت ملی گاز کمبود در اوج مصرف را حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعب اعلام کرد؛ رقمی که در برخی برآوردهای همان دوره حتی بالاتر اعلام شد.
به این ترتیب، کمبود گاز پیش از خسارت‌های جنگ اخیر نیز به یک مشکل تکرارشونده تبدیل شده بود؛ تفاوت امسال این است که همین بحران مزمن باید با ظرفیت کمتر و زیرساخت آسیب‌دیده مدیریت شود.
انتخاب میان خانه، کارخانه و نیروگاه
بحران گاز در ایران فقط به معنای سردشدن خانه‌ها نیست. در عمل، حکومت در روزهای سرد باید درباره تقسیم یک منبع ناکافی میان خانوارها، نیروگاه‌ها، پتروشیمی‌ها، فولاد، سیمان و دیگر صنایع تصمیم بگیرد.
معاون اول مسعود پزشکیان گفته دولت نمی‌خواهد برق و گاز صنایع قطع شود، زیرا نتیجه آن توقف تولید، بیکاری، رشد اقتصادی منفی و کاهش صادرات خواهد بود. اما در همان سخنان پذیرفت که برای حفظ انرژی بخش تولید، ممکن است برخی خاموشی‌ها اعمال شود. او همچنین از احتمال محاسبه انرژی خانوارهای پرمصرف دهک‌های بالاتر با قیمت تمام‌شده سخن گفت.
این اظهارات عملا نشان می‌دهد دولت هنوز راهی برای تامین کامل همه بخش‌ها ندارد؛ مساله اصلی بیشتر این است که هزینه کمبود بر دوش کدام بخش قرار گیرد.
تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که اولویت‌دادن به گاز خانگی بحران را از بین نمی‌برد، بلکه آن را به بخش‌های دیگر منتقل می‌کند. در بسیاری از زمستان‌های اخیر، بخش مهمی از فشار به صنایع و نیروگاه‌ها منتقل شده است؛ کارخانه‌ها با محدودیت انرژی روبه‌رو شده‌اند و برای تولید برق، مصرف سوخت مایع افزایش یافته است.
هزینه‌ای که در کارخانه پرداخت می‌شود
صنایع انرژی‌بر نخستین قربانیان این شیوه مدیریت کمبود هستند. در صنعت فولاد، گاز فقط برای گرم‌کردن کوره مصرف نمی‌شود و بخشی از فرایند تولید است. انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران کاهش ۵.۷ درصدی تولید فولاد خام در سال ۱۴۰۳ را بیشتر به محدودیت‌های انرژی نسبت داده است.
پتروشیمی نیز به‌طور مستقیم به گاز به‌عنوان خوراک وابسته است. در آذر ۱۴۰۴ قطع خوراک، یک واحد پتروشیمی زاگرس و یک فاز پتروشیمی پردیس را متوقف کرد. در صنعت سیمان نیز محدودیت انرژی پیش‌تر به خاموش‌شدن کوره ده‌ها کارخانه منجر شده بود.
بنابراین حتی اگر دولت موفق شود مانند زمستان گذشته جریان گاز اکثر خانه‌ها را حفظ کند، هزینه بحران همچنان از طریق کاهش تولید، خاموشی برق، گرانی و فشار بر اشتغال به خانوارها بازمی‌گردد.
برق؛ قربانی بعدی کمبود گاز
بحران گاز در ایران همزمان بحران برق نیز هست. حدود ۸۰ درصد تولید برق کشور به گاز وابسته است. در زمستان، زمانی که مصرف خانگی افزایش پیدا می‌کند، گاز کمتری برای نیروگاه‌ها باقی می‌ماند.
دولت در زمستان‌های گذشته برای جلوگیری از خاموشی، تحویل گازوئیل به نیروگاه‌ها را به‌شدت افزایش داد. مصرف بیشتر گازوئیل و مازوت علاوه بر هزینه اقتصادی، آلایندگی بیشتری ایجاد می‌کند و در ماه‌هایی که وارونگی دما نیز آلودگی را در شهرها حبس می‌کند، فشار مضاعفی بر کیفیت هوا وارد می‌شود.
به این ترتیب، کمبود گاز می‌تواند به چرخه‌ای تبدیل شود که از شبکه گاز آغاز می‌شود، به نیروگاه می‌رسد و در نهایت به شکل خاموشی یا هوای آلوده به شهروندان بازمی‌گردد.
کشوری با گاز فراوان و کمبود مزمن
ریشه بحران گاز ایران تنها به جنگ اخیر بازنمی‌گردد. ایران با وجود برخورداری از دومین ذخایر بزرگ گاز طبیعی جهان، سال‌هاست با کمبود مزمن روبه‌رو است. حدود ۷۰ تا ۷۵ درصد گاز کشور از پارس جنوبی تامین می‌شود؛ میدانی که اکنون افت طبیعی فشار در بخش‌هایی از آن آغاز شده است.
مدیرعامل شرکت نفت و گاز پارس در اردیبهشت ۱۴۰۴ هشدار داد اقدام برای حفظ تولید این میدان باید سال‌ها زودتر آغاز می‌شد. برآوردها نشان می‌دهد اگر طرح‌های فشارافزایی به‌موقع اجرا نشوند، کاهش تولید از سال ۱۴۰۶ شدت می‌گیرد و از سال ۱۴۰۸ ممکن است هر سال حدود ۴۲ میلیون مترمکعب در روز از ظرفیت تولید کاسته شود.
برای مقابله با این روند، طرح فشارافزایی پارس جنوبی با ارزشی حدود ۱۷ میلیارد دلار در دستور کار قرار گرفته است؛ اما اجرای آن هنوز در مراحل اولیه قرار دارد و تکمیل بخش‌های اصلی آن چند سال زمان می‌برد.
همزمان، محدودیت سرمایه‌گذاری و دسترسی به فناوری، فرسودگی تجهیزات، مصرف بالای انرژی، ساختمان‌های کم‌بازده، مشعل‌سوزی و ظرفیت محدود ذخیره‌سازی، فشار بر شبکه گاز را افزایش داده‌اند.
بحران از مرزهای ایران نیز عبور می‌کند
کاهش عرضه گاز تنها مساله داخلی نیست. عراق برای بخشی از تولید برق خود به گاز ایران وابسته است. پس از حمله به پارس جنوبی در بهار امسال، میزان صادرات ازسرگرفته‌شده ایران به عراق حدود پنج میلیون مترمکعب در روز گزارش شد؛ در حالی که حجم قراردادی تا ۵۰ میلیون مترمکعب در روز بود.
محدود‌شدن توان صادراتی ایران می‌تواند درآمد ارزی تهران را کاهش دهد و مشتریان منطقه‌ای را به جست‌وجوی منابع مطمئن‌تر سوق دهد. این موضوع در بلندمدت موقعیت ایران را در بازار منطقه‌ای انرژی نیز تضعیف می‌کند.
زمستانی که پیش از آغاز، کسری آن آشکار است
آنچه زمستان پیش رو را متفاوت می‌کند، نه فقط تکرار یک بحران قدیمی، بلکه آغاز فصل سرما با ظرفیت کمتر و حاشیه اطمینان محدودتر است. سابقه پنج سال گذشته نشان می‌دهد حتی پیش از خسارت‌های جنگ، شبکه گاز در روزهای اوج مصرف توان پاسخ‌گویی کامل به تقاضای خانوارها، صنایع و نیروگاه‌ها را نداشت.
در چنین شرایطی، مساله دیگر فقط تامین گاز خانه‌ها نیست؛ هر کمبود در شبکه می‌تواند به محدودیت برای نیروگاه‌ها، کارخانه‌ها و صادرات منتقل شود.
حتی اگر دولت بتواند جریان گاز بیشتر خانوارها را حفظ کند، هزینه بحران از بین نمی‌رود؛ بلکه ممکن است به شکل خاموشی برق، کاهش تولید و اشتغال، مصرف بیشتر سوخت‌های آلاینده، افت صادرات و افزایش فشار اقتصادی ظاهر شود.
به این ترتیب، تفاوت زمستان امسال با سال‌های گذشته در اصل بحران نیست، بلکه در نقطه‌ای است که ایران از آن وارد فصل سرما می‌شود: یک کمبود چندساله که این‌بار با ظرفیت کمتر و زیرساخت آسیب‌دیده همراه شده است.
به‌گفته دانش‌آموزان، این فشارها در برخی موارد با تهدید به کسر نمره، برخورد انضباطی و حضور نیروهای مسلح همراه شده است.
عضویت اجباری در بسیج و پویش «جان‌فدا»
مخاطبی از ساوه نوشته است که به دانش‌آموزان پسر در مقطع متوسطه اعلام شده که عضویت همه آنها در بسیج الزامی است.
دانش‌آموزی از هنرستان آزادی در تهران هم گفت تعدادی از افراد حامی حکومت که ماسک به صورت داشتند، همراه با یک روحانی وارد مدرسه شدند و دانش‌آموزان را به اجبار در حیاط جمع کردند.
به گفته او، به دانش‌آموزان پرچم و سربند داده شد و چند نفر نیز مجبور شدند شعارهایی را تکرار کنند و از آنها فیلم گرفته شد.
یکی از والدین که ساکن کاشان است، گفت دانش‌آموزان اول متوسطه در مدرسه «زارع» برای شرکت در «رزمایش جان‌فدا» فراخوانده شده‌اند و او اجازه نخواهد داد فرزندش در این برنامه شرکت کند.
او همچنین عنوان کرد که آموزش‌وپرورش در حال شست‌وشوی مغزی دانش‌آموزان است.
مخاطبی دیگر گفت هفتم مهر نیروهای بسیج به مدرسه آنها آمده و از دانش‌آموزان ۱۴ ساله خواسته‌اند برای «شکست دشمن» در پویش جان‌فدا ثبت‌نام کنند.
دانش‌آموزی از تبریز هم در پیامی به ایران‌اینترنشنال نوشت هشتم مهر، دانش‌آموزانی که معلم نداشتند را به اجبار و تحت عنوان «جان‌فدا» برای راهپیمایی به خیابان بردند.
شهروندی از تهران گلایه کرده است که معلمان به‌دلیل کمبود وقت ناچارند از کیفیت آموزش کم کنند و از بخش‌هایی بگذرند، اما در عوض مدرسه ساعت‌ها برای نمایش‌های مضحک ایدئولوژیک وقت می‌گذارد.
فضای امنیتی مقابل مدارس
ویدیوها و پیام‌های رسیده به ایران‌اینترنشنال کماکان از حضور نیروهای مسلح و خودروهای نظامی و اجرای برنامه‌های بسیج و آموزش کار با اسلحه به کودکان در شماری از مدارس حکایت دارند.
مخاطبی از اصفهان خبر داد نهم مهرماه مقابل برخی مدارس این شهر، نیروهای پلیس با سلاح حضور داشته‌اند و در برخی مناطق نیز ون‌های گشت ارشاد به چشم خورده است.
دانش‌آموز پایه دهم مدرسه نمونه دولتی مصلی‌نژاد در مشهد گفت نهم مهر تعداد زیادی نیروی بسیج و سپاه در مدرسه آنها حضور یافته و نیروهای مسلح مقابل در مدرسه مستقر بودند.
به‌گفته این دانش‌آموز، یک خودرو ضدشورش نیز به محل آورده شده و حضور این نیروها موجب ترس دانش‌آموزان شده است.
شهروندی از اهواز در پیامی به ایران‌اینترنشنال نوشته است که از زمان آغاز سال تحصیلی چند خودرو پلیس مقابل مدرسه آنها مستقر شده‌اند.
او در ادامه نوشته که ماموران با دانش‌آموزان برخورد تند دارند، مقنعه آنها را می‌کشند، بر سرشان فریاد می‌زنند، گاهی آنها را هل می‌دهند و از آنها بازجویی می‌کنند.
به‌گفته این مخاطب، این وضعیت باعث «ترس و استرس شدید» دانش‌آموزان شده است.
پیش‌تر نیز ویدیوها و پیام‌هایی درباره استقرار خودروها و ون‌های مجهز به بلندگو، پخش مداوم نوحه و حضور نیروهای نظامی در محوطه برخی مدارس، از جمله در استان البرز به دست ایران‌اینترنشنال رسیده بود.
فشار بر سر حجاب و ظاهر دانش‌آموزان
بخش دیگری از پیام‌های رسیده به ایران‌اینترنشنال از فشار بر دانش‌آموزان دختر بر سر حجاب، پوشش و ظاهر آنها حکایت دارد.
دانش‌آموزی از یزد گفت در مدرسه آنها یک پلیس زن حضور دارد و دانش‌آموزان تهدید شده‌اند که در صورت نپوشیدن مقنعه با آنها برخورد فیزیکی خواهد شد.
یک دانش‌آموز دیگر هم گفت از زمان بازگشایی مدارس، فشار بر دانش‌آموزان بر سر حجاب اجباری افزایش یافته و حتی بالا زدن آستین هنگام انجام کار نیز با تذکر و برخورد همراه است.
او در ادامه افزود گاهی شدت برخورد و فشار از سوی معلمان و مدیران بر سر حجاب به‌حدی بالاست که دانش‌آموزان را به گریه می‌اندازند.
دانش‌آموزی که ساکن شیراز است هم خبر داد که در برخی دبیرستان‌ها برای کاشت ناخن یا همراه داشتن تلفن همراه جریمه نقدی تعیین شده است.
بر اساس این روایت، مبلغ جریمه برای کاشت ناخن ۲۰۰ هزار تومان و برای ضبط تلفن همراه یک میلیون تومان اعلام شده است.
فشار برای شرکت در برنامه‌های حکومتی
یکی از دانش‌آموزان در پیامی نوشت معلم دینی و برخی دیگر از معلمان به آنها اعلام کرده‌اند ۱۰ نمره از ۲۰ نمره درسی آنها از طریق شرکت در تجمعات شبانه حکومتی به دست می‌آید.
به‌گفته این محصل، از آنها خواسته شده است که با چادر و پرچم در تجمعات شبانه حکومتی شرکت کنند و عکس و فیلم حضور خود را برای معلمان بفرستند.
دانش‌آموز پایه نهمی از اهواز هم گفت از ابتدای سال تحصیلی، به‌جای تمرکز بر تدریس، بخش قابل توجهی از وقت مدرسه صرف صحبت درباره آمریکا، اسرائیل و رهبر جمهوری اسلامی شده است.
مخاطبی ساکن کرج هم نوشت در مدارس این شهر تمرکز زیادی بر نماز جماعت، درس پرورشی، حفظ شعر و دیگر فعالیت‌های مشابه گذاشته شده است.
همزمان، گزارش‌هایی از فشار بر معلمان نیز منتشر شده است. در جلسه‌ای که روز سوم مهر برای معلمان یک مدرسه در استان بوشهر برگزار شده، از آموزگاران خواسته شده تا هرگونه سخن سیاسی یا انتقادی کودکان را زیر نظر گرفته و به مسئولان گزارش کنند.
شش منابع از جمله دو مقام سوری، یک مقام آمریکایی و یک منبع ارشد امنیتی لبنان نزدیک به حزب‌الله پنجشنبه ۹ مهر گفتند مقام‌های اطلاعاتی و وزارت امور خارجه سوریه و نمایندگان حزب‌الله در ماه گذشته میلادی دست‌کم یک بار به‌صورت محرمانه با یکدیگر دیدار کردند.
به‌گزارش رویترز، این نشست به دعوت نهادهای امنیتی و اطلاعاتی ترکیه و با هدف کاهش تنش‌ها میان دو طرف برگزار شد.
منابع رویترز به‌دلیل حساسیت موضوع خواستند هویتشان فاش نشود.
این رسانه در ادامه نوشت جمهوری اسلامی که حامی اصلی حزب‌الله به شمار می‌رود، در این مذاکرات حضور نداشت.
منبع امنیتی لبنانی گفت حزب‌الله با اطلاع تهران در نشست حضور یافت، اما مقام‌های جمهوری اسلامی از اینکه به‌طور مستقیم در مذاکرات حضور نداشتند، ناراضی بودند.
او افزود احمد الشرع، رییس‌جمهوری سوریه، در شرایط کنونی برقراری هرگونه روابط مستقیم با حکومت ایران را رد کرده است.
به‌گفته این منبع لبنانی، نارضایتی تهران مهم‌ترین مانع دستیابی دو طرف به توافق نهایی و دلیل منتشر نشدن بیانیه‌ای درباره این نشست بود.
حزب‌الله در جریان جنگ داخلی سوریه، سال‌ها در کنار سپاه پاسداران برای دفاع از حکومت بشار اسد به این کشور نیرو اعزام می‌کرد.
پس از سرنگونی حکومت اسد در آذرماه ۱۴۰۳، تنش‌ها میان دولت جدید سوریه و حزب‌الله افزایش یافت.
دمشق این گروه نیابتی حکومت ایران را به انتقال تسلیحات از خاک سوریه متهم کرده است.
۲۵ تیر، وزارت کشور سوریه اعلام کرد محموله‌ای شامل موشک‌های دوربرد، موشک‌های هدایت‌شونده ضدزره و پهپادهای متعلق به حزب‌الله را پیش از ورود به خاک این کشور، در مرز عراق توقیف کرده است.
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، در ماه‌های گذشته پیشنهاد کرده است مسئولیت مقابله با اقدامات بی‌ثبات‌کننده حزب‌الله به نیروهای دولتی سوریه سپرده شود.
در نشست حزب‌الله و دولت سوریه چه گذشت؟
رویترز در ادامه گزارش داد مذاکرات حزب‌الله و دمشق بر حل اختلافات و کاهش تنش‌ها متمرکز بود و «به‌خوبی پیش رفت».
یکی از مقام‌های سوری گفت دو طرف توافق کردند که خصومتی با یکدیگر ندارند. به‌گفته او، دمشق همچنین به حزب‌الله اطمینان داد برای خلع سلاح این گروه در لبنان مداخله نظامی نخواهد کرد.
در مقابل، مقام‌های سوری از حزب‌الله خواستند برای جلوگیری از قاچاق تسلیحات از مرز دو کشور همکاری کند و هسته‌های مخفی باقی‌مانده خود را، به‌ویژه در جنوب سوریه، منحل کند.
این مقام افزود نمایندگان حزب‌الله به درخواست دمشق برای توقف قاچاق تسلیحات و انحلال هسته‌های این گروه در سوریه پاسخ مستقیمی ندادند، اما متعهد شدند در امور داخلی سوریه دخالت نکنند.
دولت سوریه سه‌شنبه هفتم مهر از شناسایی و بازداشت اعضای یک هسته وابسته به حزب‌الله در جنوب این کشور خبر داد و اعلام کرد آنها برای شلیک راکت آماده می‌شدند.
در مقابل، حزب‌الله هشتم مهر هرگونه ارتباط با این هسته را رد کرد و گفت حضوری در خاک سوریه ندارد و در فعالیت‌های امنیتی یا نظامی در این کشور مشارکت نمی‌کند.
پیشرفت در مذاکرات بدون دستیابی به توافق نهایی
منبع امنیتی لبنانی به رویترز گفت دولت سوریه و حزب‌الله در زمینه مسائل امنیتی «پیشرفت زیادی» داشته‌اند.
او افزود حزب‌الله در پی محافظت از خود در برابر تهدیدهای احتمالی است. این منبع به‌طور مشخص به نگرانی این گروه از حمله احتمالی نیروهای سوری به مواضع حزب‌الله در خاک لبنان اشاره کرد.
با این حال، مقام سوری و منبع لبنانی تاکید کردند دو طرف هنوز به توافق نهایی نرسیده‌اند و برنامه‌ای برای انتشار بیانیه درباره این مذاکرات وجود ندارد.
بر اساس این گزارش، تماس‌های دولت سوریه و حزب‌الله با میانجیگری ترکیه از حدود دو ماه پیش آغاز شده بود.
رویترز نوشت ترکیه که از متحدان اصلی الشرع به شمار می‌رود، برای برگزاری این نشست تلاش کرد تا نقشی مستقیم در کاهش تنش‌ها میان دولت سوریه و حزب‌الله ایفا کند.
این خبرگزاری نتوانست تایید کند نشست اخیر در کدام شهر ترکیه برگزار شده، چه مدت طول کشیده و آیا پیش یا پس از آن، دیدارهای دیگری میان نمایندگان دولت سوریه و حزب‌الله صورت گرفته است یا خیر.
دو طرف پیش‌تر آمادگی خود را برای گفت‌وگو اعلام کرده بودند. اسعد شیبانی، وزیر امور خارجه سوریه، ماه ژوئیه گفته بود دمشق آماده دیدار با نمایندگان حزب‌الله است.
یک ماه بعد نیز نعیم قاسم، دبیرکل حزب‌الله، در یک سخنرانی تلویزیونی اعلام کرد این گروه مخالفتی با دیدار با رهبران سوریه ندارد.
