راتکو ملادیچ، فرمانده پیشین نیروهای صرب بوسنی معروف به «قصاب بوسنی» که بهدلیل جنایات ارتکابی در جریان جنگ بوسنی در دهه ۱۹۹۰ به نسلکشی، جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت محکوم شده بود، در ۸۳ سالگی در بیمارستان زندان لاهه درگذشت.
دراگان ایوتیچ، وکیل ملادیچ، پنجم شهریور از مرگ او خبر داد، اما علت آن را اعلام نکرد.
به گفته ایوتیچ، ملادیچ ماههای پایانی زندگی خود را در بخش بیمارستان مرکز بازداشت سازمان ملل در حومه لاهه گذراند.
پزشک سازمان ملل مردادماه اعلام کرده بود وضعیت جسمی ملادیچ بهشدت وخیم است و مرگ او ممکن است هر لحظه، احتمالا ظرف چند هفته، رخ دهد. با این حال، آخرین درخواست او برای آزادی به دلایل بشردوستانه، رد شد.
درخواستهای پیشین ملادیچ برای آزادی نیز به دلایل پزشکی رد شده بود.
دادگاه در سال ۲۰۲۱ درخواست تجدیدنظر او را رد و حکم حبس ابدش را تایید کرد.
ملادیچ در سال ۲۰۱۷ بهدلیل نقشش در جنایات جنگ بوسنی به حبس ابد محکوم شد. او هنگام اعلام حکم، اتهامها را رد کرد و خطاب به قضات گفت: «همه اینها دروغ است، همه شما دروغگو هستید.»
نسلکشی سربرنیتسا
ملادیچ در ژوئیه ۱۹۹۵ فرمانده نیروهای صرب بوسنی بود که پس از تصرف سربرنیتسا، منطقهای که سازمان ملل آن را «منطقه امن» اعلام کرده بود، دستکم هشت هزار مسلمان بوسنیایی، عمدتا مردان و نوجوانان را کشتند.
اجساد قربانیان طی چهار روز در گورهای دستهجمعی دفن شدند و شماری از آنها بعدها برای پنهان کردن شواهد کشتار، از قبرها خارج و به مناطق کوهستانی دورافتاده منتقل شدند.
در جریان تصرف سربرنیتسا، ملادیچ دستور داد عملیات نیروهایش فیلمبرداری شود. او پس از ورود به شهر مقابل دوربین گفت: «این شهر را بهعنوان هدیه به مردم صرب میدهیم.»
ملادیچ تصرف این شهر را «انتقام از ترکهای مسلمان دوران امپراتوری عثمانی» توصیف کرد.
یک روز بعد، نیروهای ملادیچ در مقابل دوربین به کودکان شیرینی میدادند و به غیرنظامیان وعده عبور امن میدادند، در حالی که همزمان هزاران مسلمان بوسنیایی را برای اعدام آماده میکردند.
محاصره سارایوو و «پاکسازی قومی»
نیروهای تحت فرمان ملادیچ در جریان جنگ بیش از سه ساله بوسنی، سارایوو را نیز محاصره کردند و این شهر را بهطور روزانه با توپخانه، تانک، خمپاره و مسلسلهای سنگین هدف قرار دادند.
حدود ۱۰ هزار نفر در این حملات کشته شدند.
دادگاه بینالمللی کیفری برای یوگسلاوی سابق اعلام کرد هدف این کارزار «پاکسازی قومی» و اخراج اجباری مسلمانان بوسنیایی، کرواتها و دیگر غیرصربها از بخشهایی از بوسنی برای ایجاد «صربستان بزرگ» بود.
این دادگاه ملادیچ را همراه با اسلوبودان میلوشویچ، رییسجمهوری وقت صربستان و رادوان کاراجیچ، رهبر سیاسی صربهای بوسنی، بخشی از «یک توطئه مجرمانه برای اجرای این طرح» دانست.
در همان سال، هنگامی که ناتو برای مهار نیروهای ملادیچ تهدید کرد حملات هوایی محدودی انجام دهد، نیروهای او شماری از حافظان صلح سازمان ملل را گروگان گرفتند و با زنجیر به اهداف احتمالی حملات هوایی بستند تا از آنان بهعنوان سپر انسانی استفاده کنند.
ملادیچ در نوامبر ۱۹۹۶، تحت فشار شدید کشورهای غربی، از فرماندهی ارتش صربهای بوسنی کنار رفت. بیلیانا پلاوشیچ، رییسجمهوری وقت صربهای بوسنی که جانشین کاراجیچ شده بود، دستور برکناری او را صادر کرد.
پلاوشیچ نیز بعدها بهدلیل نقش خود در جنایات جنگی به زندان محکوم شد.
سالها فرار از عدالت
ملادیچ و کاراجیچ پس از پایان جنگ بوسنی سالها در صدر فهرست افراد تحت تعقیب دادگاه بینالمللی قرار داشتند. ملادیچ تا پیش از سقوط میلوشویچ در سال ۲۰۰۰، با وجود زندگی نسبتا پنهانی، در بلگراد از امنیت برخوردار بود.
او پس از سقوط میلوشویچ نیز بارها در صربستان و بوسنی دیده شد، اما دولتهای اصلاحطلب صربستان از بازداشت او که همچنان در میان بخشی از ملیگرایان صرب محبوب بود، خودداری کردند.
ملادیچ سرانجام در سال ۲۰۱۱ بازداشت شد. او هنگام دستگیری مقاومت نکرد و دست راستش، ظاهرا بر اثر سکتهای درماننشده، از کار افتاده بود.
وضعیت جسمی او در سالهای بعد رو به وخامت گذاشت و در سال ۲۰۱۳ دچار حمله قلبی شد.
ملادیچ فرزند یکی از پارتیزانهای یوگسلاوی بود که در سال ۱۹۴۵ کشته شد. او پیش از فروپاشی یوگسلاوی، افسر ارتش خلق یوگسلاوی بود و با آغاز جنگ بوسنی در سال ۱۹۹۲ به فرماندهی ارتش تازهتاسیس صربهای بوسنی رسید.
نیروهای تحت فرمان او در مدت کوتاهی حدود ۷۰ درصد خاک بوسنی را تصرف کردند، دهها شهر با تسلیحات سنگین محاصره و بسیاری از روستاها به آتش کشیده شدند.
ملادیچ مسئولیت جنایاتی را که بهخاطر آنها محکوم شده بود نپذیرفت و در دادگاه نیز اتهامها را رد کرد.
دادههای شرکت ردیابی کشتی کپلر نشان میدهد هفت شناوری که پنجم شهریور از تنگه هرمز عبور کردند، دو نفتکش برد متوسط، یک کشتی بسیار بزرگ حمل گاز، یک کشتی اولترامکس، یک نفتکش میانرده و دو نفتکش مواد شیمیایی بودند.
چهار فروند از این شناورها در حال خروج از تنگه هرمز بودند که شامل دو نفتکش مواد شیمیایی، یک نفتکش برد متوسط و یک نفتکش میانرده میشدند. کشتی بسیار بزرگ حمل گاز، کشتی اولترامکس و نفتکش برد متوسط دیگر نیز وارد تنگه هرمز شدند.
این آمار ممکن است تغییر کند، زیرا برخی کشتیها معمولا هنگام عبور فرستندههای خود را خاموش میکنند و در دادههای ردیابی ثبت نمیشوند.
با ادامه محاصره دریایی آمریکا علیه جمهوری اسلامی و تشدید فشارهای اقتصادی واشینگتن بر تهران، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بامداد جمعه ششم شهریور بار دیگر تصویری منتشر کرد که در آن تنگه هرمز در کنار قلمروهای آمریکا قرار گرفته و با عبارت «جدید» مشخص شده است.
در این تصویر، تنگه هرمز در کنار مناطقی چون پورتوریکو، گوام و جزایر ویرجین آمریکا دیده میشود.
ترامپ ۲۱ مرداد گفته بود آمریکا «کنترل کامل» تنگه هرمز را در دست دارد. او ۲۷ مرداد نیز اعلام کرد تنگه «باز و فعال» است و مینهای دریایی آن پاکسازی یا منفجر شدهاند.
برد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، بامداد جمعه ششم شهریور اعلام کرد نیروهای آمریکایی طی چند ماه گذشته از عبور نزدیک به هزار و ۵۰۰ کشتی تجاری حامل حدود ۷۵۰ میلیون بشکه نفت خام از تنگه هرمز حفاظت کردهاند.
او گفت ارتش آمریکا مینهای کارگذاشتهشده از سوی سپاه پاسداران در مسیرهای بینالمللی تنگه هرمز را با استفاده از غواصان نیروی دریایی، نیروهای ویژه و پشتیبانی هوایی پاکسازی کرده و این مسیرها اکنون باز هستند.
به گفته کوپر، واشینگتن همزمان محاصره دریایی جمهوری اسلامی را ادامه میدهد و از زمان ازسرگیری این محاصره در ۲۲ تیر، هیچ نفتی از بنادر ایران صادر نشده است.
او افزود هیچ کشتیای بدون اجازه آمریکا وارد بنادر ایران یا از آنها خارج نشده و تنها برای اهداف بشردوستانه استثنا قائل شدهاند.
کوپر گفت هزاران نیروی آمریکایی با بیش از ۲۰ ناو جنگی و صدها هواگرد در اجرای این عملیات مشارکت دارند. نیروهای آمریکایی تاکنون ۷۵ شناور را که قصد عبور از محاصره داشتند، وادار به بازگشت کرده و سه شناور را که از دستورها پیروی نکردند، از کار انداختهاند.
او گفت نیروهای آمریکایی همزمان با ادامه محاصره، به حفاظت از تردد کشتیهای تجاری از تنگه هرمز ادامه خواهند داد.
تلاشهای دیپلماتیک برای بازگشایی تنگه هرمز
همزمان با کاهش تردد، میانجیگران جنگ ایران تلاشها را برای بازگشایی تنگه هرمز افزایش دادهاند.
تهران پس از آن که یک فرستاده قطری از مقامهای جمهوری اسلامی خواست آزادی کشتیرانی را رعایت کنند، موافقت کرد فهرستی از شروط خود برای بازگشت تردد دریایی به وضعیت عادی تهیه کند.
یک منبع ارشد ایرانی چهارم شهریور به خبرگزاری رویترز گفت جمهوری اسلامی و عمان همچنان در حال مذاکره درباره جزییات توافقی بر سر تنگه هرمز هستند و توافق نهایی نشده است.
این در حالی است که حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، چهارم شهریور گفته بود تهران و مسقط پس از یک ماه مذاکره بر سر «سهم دو کشور از آبهای منطقه و درآمدهای آن» به «توافقهایی» رسیدهاند.
او افزود در صورت کنار گذاشتن «کارشکنی» از سوی آمریکا و بازگشت واشینگتن به تفاهمنامه، تنگه هرمز در چارچوب تفاهم انجامشده باز خواهد شد و شروط جمهوری اسلامی باید از سوی آمریکا پذیرفته شود.
در همین حال، دادههای کپلر نشان میدهد ۱۷ کشتی تجاری پنجشنبه از تنگه بابالمندب، دیگر گذرگاه مهم دریایی منطقه، عبور کردند که شش فروند وارد تنگه و ۱۱ فروند از آن خارج شدند.
خبرگزاری رسمی سوریه، سانا، شامگاه پنجشنبه پنجم شهریور گزارش داد نیروهای ارتش اسرائیل وارد روستای بَریقه در جنوب این کشور و در نزدیکی مرز اسرائیل شدند.
منابع محلی به شبکه المیادین، وابسته به حزبالله لبنان، گفتند یک گشت نظامی اسرائیل همچنین وارد روستای رأسالاجرف در حومه جنوبی قنیطره شد و چند خانه را بازرسی کرد.
شبکه الاخباریه سوریه نیز بعدتر گزارش داد ارتش اسرائیل دو گلوله توپ به نزدیکی شهرک بیتجن در غرب دمشق شلیک کرده است. ارتش اسرائیل هنوز درباره این گزارشها اظهارنظر نکرده است.
تحرکات تازه نظامی چند روز پس از دیدار رومان گوفمان، رییس موساد، با اسعد الشیبانی، وزیر امور خارجه سوریه، گزارش شده است. هدف این دیدار که یکشنبه اول شهریور برگزار شد، کاهش تنشها میان دو کشور اعلام شده بود.
این گفتوگو پس از حمله اسرائیل به پایگاه هوایی ابوالظهور در سوریه انجام شد. رویترز پیشتر گزارش داده بود گوفمان و شیبانی چند روز قبل از این حمله نیز تلفنی گفتوگو کرده و حضور نظامی ترکیه در سوریه را مورد بحث قرار داده بودند.
همزمان، ارتش اسرائیل از کشتهشدن دو عضو حماس در حملاتی جداگانه در شمال و جنوب نوار غزه خبر داد.
ارتش اسرائیل اعلام کرد «بلال ابراهیم صالح رقیعی»، از فرماندهان واحد ضدتانک حماس، در حملهای در منطقه شاطی در شمال غزه کشته شده است.
در حملهای دیگر در منطقه خانیونس در جنوب نوار غزه نیز «عزام رفعت عبد عبادالله» از اعضای تیپ خانیونس، کشته شد.
به گفته ارتش اسرائیل، این دو نفر در تلاش برای بازسازی تواناییهای نظامی حماس و برنامهریزی حمله علیه نیروها و غیرنظامیان اسرائیلی نقش داشتند. ارتش اسرائیل همچنین آنها را به نقض سازمانیافته آتشبس متهم کرد.
در جبههای دیگر، رسانههای لبنان از چند حمله اسرائیل به مناطق جنوبی این کشور خبر دادند.
شبکه المیادین، وابسته به حزبالله، گزارش داد آتش توپخانه اسرائیل منطقه کفررمان در شهرستان نبطیه را هدف قرار داده است. گزارشهای دیگری نیز از حمله یک هواگرد اسرائیلی به شهرک المنصوری در شهرستان صور حکایت داشت.
بر اساس این گزارشها، نیروی هوایی اسرائیل منطقهای میان شهرکهای زوطر الشرقیه و میفدون در شهرستان نبطیه را نیز هدف قرار داد.
در گزارشهای منتشرشده به تلفات یا خسارات احتمالی حملات در سوریه و لبنان اشاره نشده است.
وزارت امور خارجه نیوزیلند گفت این کشور از تلاشهای بینالمللی برای رسیدگی به نگرانیهای مرتبط با برنامه هستهای حکومت ایران و امنیت منطقهای حمایت میکند، مشروط بر آنکه این اقدامات در چارچوب حقوق بینالملل انجام شوند.
در پاسخ این وزارتخانه آمده است: «نیوزیلند از تلاشهای بینالمللی، از جمله تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل متحد، برای رسیدگی به نگرانیهای مربوط به برنامه هستهای ایران و امنیت منطقهای در چارچوب حقوق بینالملل حمایت میکند.»
وزارت خارجه نیوزیلند همچنین اعلام کرد این کشور علاوه بر اجرای تحریمهای شورای امنیت علیه جمهوری اسلامی، شماری از افراد و شرکتهای ایرانی دخیل در حمایت از جنگ روسیه در اوکراین را مستقیما تحریم کرده است. به گفته این وزارتخانه، در نتیجه این محدودیتها حجم تجارت میان نیوزیلند و ایران بسیار اندک است.
بر اساس گزارشها، ارزش سالانه مبادلات کالایی دو کشور حدود چهار میلیون و ۱۲۰ هزار دلار آمریکا است؛ رقمی معادل کمتر از ۰.۰۰۲ درصد از کل تجارت خارجی نیوزیلند.
سطح کنونی روابط تجاری دو کشور در مقایسه با دهه ۱۹۸۰ بهشدت کاهش یافته است. ایران در آن دهه یکی از پنج بازار بزرگ صادراتی نیوزیلند به شمار میرفت.
از اول فوریه ۲۰۲۶، اشخاص و نهادهای نیوزیلندی که قصد تجارت با ایران را دارند، موظفاند ابتدا در وزارت امور خارجه و تجارت این کشور ثبتنام کنند.
دولت نیوزیلند گفته است این سازوکار اجباری با هدف حفظ امکان تجارت مشروع با ایران و اطمینان از رعایت الزامات نظارتی و احتیاط لازم از سوی فعالان اقتصادی طراحی شده است.
همزمان، وزارت خارجه استرالیا نیز به پرسش ایراناینترنشنال پاسخ کتبی ارائه کرد، اما از موضعگیری در مورد تحریمهای تازه آمریکا خودداری کرد.
دولت آنتونی آلبانیزی پیشتر در بیانیهای رسمی اعلام کرده بود که بیش از دولتهای پیشین استرالیا علیه جمهوری اسلامی اقدام کرده و بیش از ۲۳۰ تحریم جدید علیه افراد و نهادهای ایرانی وضع کرده است.
بر اساس این بیانیه، بیش از ۱۰۰ فرد و نهاد مشمول این تحریمها با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ارتباط دارند.
با وجود این تحریمها، حجم تجارت کالا و خدمات استرالیا با ایران در سال ۲۰۲۴ به ۷۲۸ میلیون و ۳۰۰ هزار دلار استرالیا رسید. این رقم شامل ۴۴۰ میلیون و ۱۰۰ هزار دلار صادرات استرالیا به ایران و ۲۸۸ میلیون و ۲۰۰ هزار دلار واردات از ایران بود.
واکنش محتاطانه نیوزیلند و خودداری استرالیا از اعلام موضع عمومی در حالی صورت میگیرد که واشینگتن میکوشد کشورهای بیشتری را با کارزار «طرد اقتصادی» علیه جمهوری اسلامی همراه کند.
وزیران دارایی و روسای بانکهای مرکزی اقتصادهای بزرگ عضو گروه ۲۰ قرار است دوشنبه و سهشنبه آینده در اشویل، واقع در ایالت کارولینای شمالی، گرد هم آیند. این نخستین نشست از مجموعه نشستهای مهم وزیران گروه ۲۰ در سال جاری خواهد بود.
یک مقام وزارت خزانهداری آمریکا به خبرگزاری فرانسه گفت اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، در این نشست تلاشها برای انزوای اقتصادی ایران را افزایش خواهد داد. مقامهای آمریکایی قرار است بر ضرورت پایبندی اعضای گروه ۲۰ به تحریمهای واشنگتن علیه تهران تاکید کنند.
بر اساس این گزارش، بسنت در دیدارهای دوجانبه نیز مستقیما از همتایان خود خواهد خواست به کارزار فشار اقتصادی بر حکومت ایران بپیوندند. هنوز مشخص نیست او با نمایندگان کدام کشورها دیدار خواهد کرد و آیا مذاکرهای با مقامهای چین در برنامه او قرار دارد یا نه.
چین بزرگترین خریدار نفت ایران است و همراهکردن پکن با سیاست تحریمی واشینگتن یکی از دشوارترین بخشهای این کارزار به شمار میرود. این تلاش در آستانه دیدار احتمالی دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، و شی جینپینگ، رهبر چین، در ماه سپتامبر انجام میشود.
بسنت پیشتر از برنامه واشینگتن برای گسترش تهدید به اعمال تحریمهای ثانویه خبر داده و به کشورهایی که از همراهی با این کارزار خودداری کنند، درباره پیامدهای سنگین هشدار داده است.
نشست اشویل در شرایطی برگزار میشود که جنگ در خاورمیانه و حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، هزینههای انرژی را افزایش داده است. تعطیلی مسیرهای انتقال انرژی و نگرانی درباره عرضه جهانی نیز فشار بیشتری بر اقتصاد کشورهای عضو گروه ۲۰ وارد کرده است.
همزمان، سیاستهای تجاری دولت ترامپ روابط آمریکا با برخی متحدان و شرکای اقتصادی این کشور را متشنج کرده است. تعرفههای گسترده واشینگتن، از جمله علیه کانادا، در کنار نگرانیها درباره افزایش بدهیهای آمریکا، پرسشهایی را درباره نقش رهبری این کشور در اقتصاد جهانی مطرح کرده است.
جاش لیپسکی، رییس بخش اقتصاد بینالملل اندیشکده شورای آتلانتیک، هشدار داده است که جنگ تجاری آمریکا و کانادا و احتمال اعمال تحریم علیه اعضای گروه ۲۰ میتواند نگرانیها درباره ایجاد شکاف در این گروه را افزایش دهد.
آمریکا در دوره ریاست خود بر گروه ۲۰، آفریقای جنوبی را از نشستهای امسال کنار گذاشته و در مقابل از لهستان برای حضور در مذاکرات دعوت کرده است. گروه ۲۰ در حالت معمول از ۱۹ کشور، اتحادیه اروپا و اتحادیه آفریقا تشکیل میشود.
واشینگتن همچنین قصد دارد در نشست پیش رو موضوعاتی مانند ظرفیت مازاد صنعتی، افزایش رشد اقتصادی و ایجاد زنجیرههای تامین مطمئن برای منابع حیاتی، بهویژه انرژی، را مطرح کند.
تحلیلگران انتظار دارند دولت ترامپ دامنه گفتوگوهای گروه ۲۰ را که در سالهای گذشته موضوعاتی مانند تغییرات اقلیمی و بهداشت جهانی را نیز در بر گرفته بود، محدودتر کند. رویکرد مورد نظر واشینگتن بر بدهی، تجارت، ثبات مالی و مقررات بانکی متمرکز خواهد بود.
نشست اشویل مقدمهای برای اجلاس سران گروه ۲۰ است که ترامپ قرار است در ماه دسامبر در فلوریدا میزبانی کند. با این حال، اختلافهای تجاری، جنگ خاورمیانه و فشار آمریکا برای همراهکردن اعضا با تحریمها علیه حکومت ایران، دستیابی به موضعی مشترک را دشوار کرده است.
