خاموشی‌های بی‌خبر در اوج گرما؛ شهروندان از قطع برق و دستکاری ولتاژ می‌گویند

مقام‌های صنعت برق، علاوه بر افزایش دما و رشد مصرف سامانه‌های سرمایشی، حملات آمریکا و اسرائیل را عامل فشار بر شبکه معرفی می‌کنند. محمد اله‌داد، مدیرعامل شرکت توانیر، یکشنبه ۲۱ تیر در ملاقات با ۱۵ نماینده مجلس گفت در جریان جنگ ۴۰روزه بیش از دو هزار نقطه از شبکه برق ایران آسیب دید و حدود چهار هزار و ۲۰۰ مگاوات از توان شبکه برق کاهش یافت. او خسارت‌های وارد شده به شبکه و تجهیزات صنعت برق ایران را بیش از ۶۰ هزار میلیارد تومان برآورد کرد.

سخنگوی شرکت توزیع نیروی برق مشهد اعلام کرد از روز یکشنبه ۲۱ تیر، خاموشی‌های نوبتی در بخش خانگی این شهر اعمال می‌شود. او افزایش دمای هوا و ضرورت «حفظ پایداری شبکه» را دلیل اجرای مدیریت اضطراری بار عنوان کرد.

در تهران نیز کامبیز ناظریان، مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق تهران بزرگ، گفت نیاز مصرف برق استان در ۲۰ تیر از مرز ۱۰ هزار مگاوات عبور کرده است. به گفته او، به ازای هر درجه افزایش دما و استفاده بیشتر از وسایل سرمایشی، حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ مگاوات به بار شبکه برق تهران افزوده می‌شود؛ رقمی که معادل مصرف برق حدود ۲۵۰ هزار خانوار است.

هرچند ناظریان تاکید کرد شبکه برق تهران با وجود افزایش مصرف، در وضعیت پایدار قرار دارد، اما روایت شهروندان و گزارش‌های رسانه‌های داخلی تصویری متفاوت ارائه می‌دهد. خبرگزاری ایسنا شنبه ۲۰ تیر به نقل از مخاطبان خود گزارش داد برق در مناطقی از تهران، از جمله محدوده خیابان‌های ولیعصر، مطهری و قائم‌مقام فراهانی، حدود چهار ساعت قطع شده است.

وب‌سایت دیجیاتو نیز شنبه ۲۰ تیر از قطعی گسترده و بدون اعلام قبلی برق در برخی مناطق تهران خبر داد. بر اساس این گزارش، خاموشی‌ها از حدود ساعت ۱۱ و ۳۰ دقیقه، هم‌زمان با اوج گرمای روز، آغاز شد و در بعضی مناطق بیش از چهار ساعت ادامه یافت. پیگیری‌های این رسانه از وزارت نیرو نیز بی‌نتیجه ماند.

مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق استان تهران گفته است این استان از ۲۰ تیر به مدت دست‌کم هشت هفته با اوج بار تابستانی روبه‌رو خواهد بود و برنامه‌های مدیریت مصرف باید با «تمام ظرفیت» اجرا شوند.

تشدید قطع برق با ورود سراسر این به گرم‌ترین روزهای تابستان همزمان است. رییس مرکز ملی پیش‌بینی سازمان هواشناسی هشدار داده است که دمای هوا در شهرهای جنوبی ایران ممکن است در روزهای پیش‌رو به ۵۰ درجه سانتی‌گراد و بیشتر برسد. این وضعیت قطعی برق و توقف سامانه‌های سرمایشی را برای شهروندان، به‌ویژه سالمندان، بیماران و کودکان، خطرناک‌تر می‌کند.

روایت شهروندان از خاموشی‌های چندساعته

پیام‌های رسیده به ایران‌اینترنشنال از گسترش قطعی‌های برق در چندین استان حکایت دارد. شهروندانی در آبادان گفته‌اند در اوج گرما روزانه حدود چهار ساعت برق ندارند و قطعی‌ها بدون اطلاع قبلی رخ می‌دهد.

شهروندانی فولادشهر و زرین‌شهر اصفهان نیز گزارش داده‌اند که در یک هفته گذشته، برق از ساعت ۱۱ شب به مدت حدود دو ساعت قطع می‌شود. شهروندی از قم هم نوشته است برق محل سکونتش روزانه دو تا سه بار قطع می‌شود.

یک شهروند از ملایر با ارسال ویدیویی به ایران‌اینترنشنال گفت برق محل سکونتش یکشنبه ۲۱ تیر حدود چهار ساعت قطع بوده است.

یک کاربر در کرمان تصویری از پیام شرکت توزیع برق منتشر کرد که نشان می‌داد اطلاع‌رسانی درباره خاموشی، ۴۵ دقیقه پس از قطع شدن برق انجام شده است؛ موضوعی که عملا امکان برنامه‌ریزی برای خاموش کردن وسایل حساس یا آماده شدن برای قطعی را از شهروندان گرفته است.

شهروندی در خوزستان نیز در شبکه اجتماعی ایکس نوشت برق محل سکونتش ابتدا از ساعت یک و ۳۰ دقیقه تا سه و ۳۰ دقیقه بعدازظهر، هم‌زمان با اوج گرما، قطع شد و کمی بعد نیز بار دیگر از ساعت چهار و ۴۵ دقیقه تا پنج و ۲۰ دقیقه برق نداشتند. به گفته او، هم‌زمان با خاموشی برق، خطوط تلفن و اینترنت نیز قطع شده است.

در برخی مناطق، شهروندان می‌گویند خاموشی تنها به شبکه عمومی محدود نمی‌شود و کنتورهای هوشمند نیز مصرف برخی خانه‌ها را محدود می‌کند. یکی از ساکنان روستایی در شهرستان عباس‌آباد مازندران به ایران‌اینترنشنال گفت چند ماه پیش اداره برق کنتورهای برق روستای آنها را تعویض و کنتورهای هوشمند نصب کرد. به گفته او، با آغاز فصل گرما بلافاصله بعد از روشن کردن کولر، برق تمام خانه برای دو تا سه ساعت قطع می‌شود، در حالی که خانه‌های همسایه همچنان برق دارند.

گزارشی از بیمارستان میلاد تهران نیز نگرانی‌ها درباره تاثیر قطعی و محدودیت برق بر مراکز درمانی را افزایش داده است. یکی از اعضای کادر درمان این بیمارستان با ارسال پیامی به ایران‌اینترنشنال گفت درست پس از مراسم تدفین خامنه‌ای دستور دادند که دستگاه‌های خنک‌کننده بیمارستان خاموش شود و مدتی از پنکه استفاده شد، اما پنکه‌ها نیز بعدا خاموش شدند. او شرایط کار کارکنان را در گرمای بیمارستان «جهنم» توصیف کرد.

کسب‌وکارها زیر فشار مضاعف

قطعی‌های برق تنها بخش خانگی و خدماتی را تحت تاثیر قرار نداده است؛ بلکه در پی ماه‌ها رکود اقتصادی و تعطیلی‌های پیاپی، کسب‌وکارها را با فشارهای بیشتری روبه‌رو کرده است.

پیام‌هایی از کارکنان مجتمع تجاری امرالد استار در شرق تهران از قطعی برق این مجموعه در عصر شنبه ۲۰ تیر خبر می‌دهند و شهروندی از قشم نیز گفته است قطع برق به تعطیلی بازار درگهان منجر شده است.

آرمان خالقی، دبیرکل خانه صنعت، معدن و تجارت، یکشنبه ۲۱ تیر گفت محدودیت تامین برق واحدهای صنعتی به دو روز در هفته افزایش یافته است و احتمال دارد، مانند سال گذشته، این محدودیت به ساعات عصر تا نیمه‌شب نیز گسترش پیدا کند.

او افزود پیشنهاد شده است روزهای خاموشی صنایع به‌عنوان روز تعطیل واحدهای تولیدی در نظر گرفته شود تا بخشی از خسارت ناشی از توقف تولید جبران شود، اما این پیشنهاد تاکنون اجرایی نشده است.

دستکاری ولتاژ و شبکه برق

علاوه بر خاموشی کامل، شماری از شهروندان از افت و نوسان ولتاژ و قطع شدن تنها بخشی از برق ساختمان‌ها خبر داده‌اند. یک شهروند تهرانی در ایکس نوشت: «در وضعیت هم برق داریم هم برق نداریم به سر می‌بریم؛ یک فاز برق ساختمان قطع می‌شود.»

قطع شدن یک فاز در ساختمانی که برق آن میان سه فاز تقسیم شده، از نظر فنی ممکن است. در چنین وضعیتی، واحدها یا بخش‌هایی که به فاز قطع‌شده متصل هستند کاملا بی‌برق می‌شوند، در حالی که برق سایر واحدها یا قسمت‌های ساختمان همچنان برقرار می‌ماند.

در عین حال، ممکن است تجهیزات سه‌فاز ساختمان مانند برخی آسانسورها، پمپ‌های بزرگ آب، موتورخانه‌ها و سامانه‌های تهویه مرکزی از کار بیفتند. اگر این تجهیزات فاقد رله کنترل فاز و حفاظت مناسب باشند، ممکن است موتور آنها دیگر روشن نشود، با توان کمتر کار کند، صدای غیرعادی ایجاد کند، جریان بیشتری بکشد و بر اثر افزایش دما آسیب ببیند یا بسوزد.

شهروند دیگری در اینکس نوشت: «امروز سر کار دو ساعت برق رفت، پنج بار کنتور پرید. آخرش سیستم را می‌خواستم روشن کنم، می‌گفت جان مادرت نه.»

چنین وضعیتی می‌تواند ناشی از خاموش و روشن شدن مکرر شبکه یا افت ولتاژ باشد.

نوسان ولتاژ پیامدهای مشخصی برای وسایل برقی دارد. هنگام افت یا افزایش ولتاژ، چراغ‌ها کم‌نور یا پرنور می‌شوند، ممکن است دستگاه‌هایی مانند مودم، تلویزیون و کامپیوتر به‌طور مکرر خاموش و روشن شوند، تجهیزات الکترونیکی هنگ کنند یا اطلاعات ذخیره‌شده در آنها آسیب ببیند.

افت ولتاژ به‌ویژه برای وسایل دارای موتور و کمپرسور، از جمله یخچال، فریزر، کولر گازی، پمپ آب و ماشین لباس‌شویی خطرناک است. این دستگاه‌ها ممکن است برای روشن شدن جریان بیشتری بکشند، بیش از حد گرم شوند و به سیم‌پیچ، کمپرسور یا برد الکترونیکی آن‌ها آسیب وارد شود.

افزایش ناگهانی ولتاژ نیز می‌تواند موجب سوختن منبع تغذیه، بردهای الکترونیکی، خازن‌ها و لامپ‌ها شود. تکرار این نوسان‌ها، حتی اگر وسیله‌ای بلافاصله نسوزد، عمر مفید آن را کاهش می‌دهد.

پیامدهای خاموشی و نوسان برق تنها به خسارت وسایل خانگی محدود نیست. فساد مواد غذایی، توقف پمپ آب، گرفتار شدن افراد در آسانسور، از کار افتادن تجهیزات پزشکی خانگی، قطع اینترنت و ارتباطات و دشوار شدن سرمایش خانه‌ها در گرمای شدید از دیگر تبعات آن است. در موارد شدید، داغ شدن سیم‌ها، جرقه و خرابی اتصالات می‌تواند خطر آتش‌سوزی را نیز افزایش دهد.