نیویورکر: آمریکا در ایران با چه کسی مذاکره میکند؟
به نوشته مجله نیویورکر، در حالی که دونالد ترامپ بهدنبال یافتن جانشینی «همراه» برای آیتالله در تهران است، خلا قدرت در ساختار جمهوری اسلامی با چهرههای تندرو سپاه پاسداران پر شده است.
به نوشته مجله نیویورکر، در حالی که دونالد ترامپ بهدنبال یافتن جانشینی «همراه» برای آیتالله در تهران است، خلا قدرت در ساختار جمهوری اسلامی با چهرههای تندرو سپاه پاسداران پر شده است.
در پی تحولات اخیر و کشته شدن رهبر جمهوری اسلامی، ساختار قدرت در ایران دستخوش تغییراتی شده که به گفته تحلیلگران، موقعیت تندروهای سپاه پاسداران را تقویت کرده و ابهامها درباره طرف واقعی مذاکره با آمریکا را افزایش داده است.
به گزارش مجله نیویورکر، پس از کشته شدن علی خامنهای در حملات هوایی اسرائیل با حمایت اطلاعاتی آمریکا، خلا قدرت در ایران بهسرعت با چهرههای تندرو پر شده است. در این میان، محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، بهعنوان یکی از «چهرههای برجسته» مطرح شده و حتی هدایت هیات ایرانی در مذاکرات فشرده با آمریکا در پاکستان را بر عهده داشته است.
این مذاکرات که بالاترین سطح تماس میان دو کشور از زمان انقلاب ۱۳۵۷ توصیف شده، پس از ۲۱ ساعت بدون نتیجه پایان یافت. اختلاف اصلی بر سر برنامه هستهای ایران بود؛ موضوعی که در نهایت به اعلام محاصره دریایی تنگه هرمز از سوی ترامپ انجامید.
با این حال، گزارش نیویورکر تاکید میکند که اگرچه قالیباف در مذاکرات نقش داشته، اما لزوماً تصمیمگیر اصلی در ایران نیست. به گفته تحلیلگران، چهرههایی مانند محمدباقر ذوالقدر و احمد وحیدی - از فرماندهان ارشد سپاه - نفوذ بیشتری در پشت صحنه دارند و کنترل واقعی قدرت را در دست گرفتهاند.
این گزارش میافزاید که برخلاف تصور برخی در واشینگتن که بهدنبال الگویی مشابه ونزوئلا برای تغییر رهبری در ایران هستند، ساختار قدرت در ایران پیچیدهتر و غیرمتمرکزتر است. نهادهایی مانند سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، قوه قضاییه و شوراهای امنیتی در کنار یکدیگر عمل میکنند و همین امر باعث شده نظام بتواند در برابر حملات هدفمند به رهبری، دوام بیاورد.
به گفته کارشناسان، رهبران جدید حکومت ایران نهتنها تندروتر و نظامیتر از نسل پیشین هستند، بلکه در برخی موارد آمادگی بیشتری برای ریسکپذیری دارند. حملات متقابل به زیرساختهای انرژی در منطقه، از جمله هدف قرار دادن تاسیسات گازی در قطر، بهعنوان نشانهای از این تغییر رویکرد ارزیابی شده است.
در عین حال، به نوشته نیویورکر این رهبران جدید - با وجود مواضع سختگیرانه - نشانههایی از تمایل به مذاکره نیز نشان دادهاند. به گفته تحلیلگران، آنها برخلاف رویکرد پیشین که مبتنی بر «نه جنگ، نه مذاکره» بود، اکنون همزمان آمادگی مواجهه نظامی و گفتوگو را دارند.
با این حال، گزارش نیویورکر تاکید میکند که حتی در صورت پیشرفت مذاکرات، چالش اصلی در داخل ایران باقی خواهد ماند. جناحهای تندرو، بهویژه در میان فرماندهان جوانتر سپاه، نسبت به هرگونه توافق بدبین هستند و برخی از آنها دستیابی به سلاح هستهای را تنها راه بازدارندگی میدانند.
همچنین تجربه جنگ ایران و عراق، که بسیاری از رهبران کنونی در آن نقش داشتهاند، همچنان بر محاسبات آنها سایه انداخته است. از یک سو بهعنوان نمونهای از مقاومت در برابر قدرتهای برتر، و از سوی دیگر بهعنوان هشداری درباره هزینههای سنگین یک جنگ طولانی.
در این میان، مجتبی خامنهای، فرزند رهبر پیشین که بهعنوان جانشین مطرح شده، بهدلیل جراحات ناشی از حملات اخیر از صحنه عمومی غایب است، اما همچنان روابط نزدیکی با سپاه دارد و بخشی از ساختار قدرت محسوب میشود.
گزارش نیویورکر نتیجه میگیرد که اگرچه آمریکا ممکن است بهدنبال یافتن یک شریک مذاکره در ایران باشد، اما واقعیت ساختار قدرت در این کشور نشان میدهد که هیچ فرد واحدی قادر به اتخاذ تصمیم نهایی نیست و هرگونه توافق نیازمند اجماع در میان طیفی از بازیگران قدرتمند خواهد بود.
به گزارش پولیتیکو، اعلام آتشبس موقت میان اسرائیل و لبنان از سوی ترامپ، نشانهای از تلاشهای او برای ایجاد زمینهای جهت پایان دادن به «جنگ ایران» ارزیابی میشود. پیشنهاد میزبانی از بنیامین نتانیاهو و ژوزف عون در کاخ سفید نیز از تغییرات اخیر در رویکرد آمریکا حکایت دارد.
این در حالی است که تنها چند روز پیش، ترامپ حملات اسرائیل به حزبالله را «درگیری جداگانه» خوانده بود، اما اکنون با فشار بر اسرائیل برای توقف حملات، یکی از موانع احتمالی توافق با حکومت ایران را کاهش داده است.
با وجود ادامه مذاکرات - از جمله گفتوگوهای اخیر در پاکستان - هنوز پیشرفتی حاصل نشده است. با این حال، گفتوگوهای پشتپرده ادامه دارد و ترامپ از احتمال برگزاری دور جدیدی از مذاکرات حضوری در آینده نزدیک خبر داده است.
ترامپ تاکید کرده که [حکومت] ایران تمایل به توافق دارد و گفته است تهران «آماده انجام اقداماتی است که دو ماه پیش حاضر به انجام آن نبود.» با این حال، خط قرمز اصلی آمریکا همچنان جلوگیری از دستیابی [حکومت] ایران به سلاح هستهای است.
در عین حال، جزئیات اختلافات نشان میدهد که فاصله میان دو طرف همچنان قابل توجه است. بر اساس این گزارش، آمریکا پیشنهاد توقف ۲۰ ساله غنیسازی اورانیوم را مطرح کرده، در حالی که [حکومت] ایران تنها با توقفی پنجساله موافقت کرده است. همچنین واشینگتن خواستار واگذاری ذخایر اورانیوم نیمهغنیشده ایران به یک کشور ثالث است، اما تهران این درخواست را نپذیرفته است.
به نوشته پولیتیکو این اختلافات در شرایطی ادامه دارد که [حکومت] ایران همچنان توانسته در برابر فشارهای نظامی و اقتصادی مقاومت کند و با محدود کردن تردد در تنگه هرمز، بر بازار جهانی انرژی تاثیر بگذارد.
در همین راستا، اقدام آمریکا برای اعمال محاصره دریایی با هدف کاهش اهرم فشار [حکومت] ایران و وادار کردن تهران به بازگشت به میز مذاکره صورت گرفته است. با این حال، به نوشته پولیتیکو، تحلیلگران میگویند این اقدام میتواند پیامدهای اقتصادی و سیاسی قابل توجهی برای آمریکا داشته باشد، از جمله افزایش قیمت نفت و فشار بر دولت در داخل.
این گزارش میافزاید که ادامه محاصره نیازمند منابع گسترده نظامی است و میتواند آمادگی نیروهای آمریکایی را تحت تاثیر قرار دهد. در عین حال، گزارشهایی از عبور برخی نفتکشها از این محاصره منتشر شده که میتواند کارآمدی آن را زیر سوال ببرد.
در سطح بینالمللی نیز نگرانیها درباره پیامدهای این وضعیت افزایش یافته است. به گفته مقامهای انرژی، تداوم محدودیتها در تنگه هرمز میتواند به کمبود سوخت و اختلال در بازارهای جهانی منجر شود.
در همین حال، برخی تحلیلگران و مقامهای بینالمللی نسبت به دستیابی سریع به توافق ابراز تردید کردهاند و یادآور شدهاند که توافق هستهای سال ۲۰۱۵ پس از سالها مذاکره به دست آمد.
در نهایت، گزارش پولتیکو تاکید میکند که ترامپ ممکن است برای دستیابی به توافق ناچار به ارائه امتیازاتی شود؛ موضوعی که میتواند پرسشهایی جدی درباره راهبرد کلی او در این جنگ ایجاد کند، بهویژه اگر نتیجه نهایی تفاوت چندانی با چارچوبهای پیشین نداشته باشد.
این تحلیل واینت تاکید میکند که تحولات خاورمیانه نه در کوتاهمدت، بلکه در بازههای زمانی طولانیتر ارزیابی میشوند و نمونههایی مانند خروج اسرائیل از لبنان در دوره ایهود باراک و نیز عملیات «نگهبان دیوارها» نشان دادهاند که دستاوردهای اولیه میتوانند در بلندمدت به نتایج معکوس منجر شوند.
در این چارچوب، اعلام آتشبس در لبنان از سوی دونالد ترامپ به گفته این تحلیل، به حکومت ایران امکان داده تا جبهههای مختلف را به هم پیوند دهد و این موضوع بهعنوان یک ضعف در مدیریت راهبردی دولت بنیامین نتانیاهو ارزیابی شده است.
بر اساس این گزارش، از منظر عملیاتی دو پرسش کلیدی درباره آتشبس مطرح است: نخست اینکه آیا وضعیت امنیتی ساکنان مناطق مرزی شمال اسرائیل بهبود یافته یا بدتر شده است، و دوم اینکه آیا روند تحولات آینده به تضعیف تدریجی حزبالله منجر خواهد شد یا این گروه فرصت بازسازی پیدا میکند.
در همین راستا، ارتش اسرائیل سه شرط اصلی را برای هرگونه توافق آتشبس تعیین کرده است: ایجاد منطقه حائل در جنوب لبنان تا رود لیتانی بدون حضور حزبالله، حفظ آزادی کامل عملیات نظامی - حتی در شمال لیتانی - و آغاز روندی بلندمدت برای خلع سلاح این گروه تحت نظارت آمریکا.
این تحلیل تاکید میکند که آتشبس فوری- حتی با عقبنشینی نسبی نیروها - در صورت عدم تحقق این شروط، به بهبود وضعیت امنیتی منجر نخواهد شد و نباید پذیرفته شود. همچنین پیشنهاد شده که ارتش اسرائیل باید حضور خود را در عمق بیشتری از خاک لبنان حفظ کرده و آزادی عمل خود برای مقابله با تقویت نظامی حزبالله، از جمله حملات احتمالی به بیروت، را از دست ندهد.
در ادامه گزارش آمده است که رویکرد اعلامشده از سوی نعیم قاسم - که هدف از این درگیری را محدود کردن حملات اسرائیل عنوان کرده - در صورت تحقق، میتواند به تضعیف قابل توجه موقعیت امنیتی اسرائیل منجر شود.
این تحلیل همچنین سه شرط کلیدی برای تضعیف تواناییهای حزبالله را برمیشمارد: جلوگیری از ورود تسلیحات، بهویژه از سوی حکومت ایران؛ ممانعت از توسعه توان تولید داخلی موشکهای پیشرفته؛ و ادامه تخریب سیستماتیک زیرساختهای نظامی این گروه تحت نظارت آمریکا و ارتش اسرائیل.
در بخش دیگری از این تحلیل تاکید شده که در مناطق نزدیک به مرز، رویکرد «بازدارندگی» کافی نیست و باید بهطور مستقیم تهدیدها از بین برده شوند.
در جمعبندی، این تحلیل تاکید میکند که تحقق این اهداف مستلزم ترکیبی از دستاوردهای نظامی، اقدامات دیپلماتیک و درسگیری از حملات ۷ اکتبر است؛ درسی که بر ضرورت در دست گرفتن ابتکار عمل و تعیین مسیر آینده بدون وابستگی به اقدامات دشمنان تاکید دارد.
در پایان، این تحلیل به انتصاب فرمانده جدید نیروی دریایی اسرائیل، ایال هارل، اشاره کرده که در نخستین سخنان خود بر گسترش دامنه عملیات و اتخاذ رویکردی تهاجمیتر تاکید کرده و گفته است نیروی دریایی باید بدون محدودیت جغرافیایی، با استفاده از توانمندیهای ویژه خود، مراکز ثقل دشمن را هدف قرار دهد.
به گزارش فارنپالیسی، پس از بازگشت سناتورها به کنگره، جمهوریخواهان با پرسشهای فزایندهای درباره ادامه حمایت از جنگی که بدون مجوز رسمی کنگره آغاز شده، مواجه شدهاند. این پرسشها در شرایطی مطرح میشود که پیامهای متناقضی از کاخ سفید درباره اهداف جنگ منتشر شده و وزارت جنگ نیز جزئیات روشنی از هزینهها و نیازهای مالی ارائه نکرده است.
در همین حال، کاهش محبوبیت جنگ در میان رأیدهندگان - بهویژه در آستانه انتخابات میاندورهای - فشار سیاسی بر جمهوریخواهان را افزایش داده است. با این وجود، بسیاری از آنها از پاسخ مستقیم به پرسشها خودداری کرده و یا تمرکز خود را بر اقدامات دولت برای مقابله با [حکومت] ایران قرار دادهاند.
جان تون، رهبر اکثریت جمهوریخواه سنا، در واکنش به تهدید اخیر دونالد ترامپ مبنی بر «نابودی تمدن ایران» گفت که تمرکز او بر اقدامات عملی رییسجمهوری است و تلاشها برای بازگشایی تنگه هرمز و افزایش فشار اقتصادی بر [حکومت] ایران را مورد حمایت قرار داد.
بر اساس این گزارش، جنگ آمریکا و اسرائیل علیه حکومت ایران - با احتساب یک آتشبس شکننده - بیش از ۴۵ روز ادامه یافته است. طبق قانون اختیارات جنگی آمریکا، چنین درگیریهایی در صورت عدم تایید کنگره باید پس از ۶۰ روز متوقف شوند، هرچند رییسجمهوری میتواند این مهلت را برای ۳۰ روز دیگر تمدید کند.
با این حال، رهبر اکثریت سنا در پاسخ به اینکه آیا در صورت ادامه جنگ فراتر از این مهلت از آن حمایت خواهد کرد یا نه، موضع روشنی اتخاذ نکرد و این سناریو را «فرضی» دانست. در عین حال، او از دستاوردهای نظامی آمریکا در این جنگ ابراز رضایت کرد.
این در حالی است که به گفته تحلیلگران، با وجود برتری نظامی آمریکا، توانایی [حکومت] ایران در جنگ نامتقارن - از جمله اختلال در تنگه هرمز یا حمله به زیرساختهای انرژی منطقه - میتواند این درگیری را طولانیتر کند و هزینههای سیاسی آن را برای واشینگتن افزایش دهد.
دموکراتها این موضوع را بهطور جدی مطرح کردهاند. کریس مورفی، سناتور دموکرات، هشدار داده که افزایش ۳۰ درصدی قیمت بنزین و رشد هزینههای کشاورزی از پیامدهای مستقیم جنگ بوده و فشار اقتصادی بر شهروندان آمریکایی را تشدید کرده است.
با وجود این انتقادها، جمهوریخواهان همچنان مانع از تلاشهای دموکراتها برای پایان دادن به جنگ شدهاند. سنای آمریکا با رای ۵۲ در برابر ۴۷، بررسی یک قطعنامه مربوط به اختیارات جنگی را رد کرد و تلاش مشابهی در مجلس نمایندگان نیز با اختلافی اندک ناکام ماند.
در همین حال، دموکراتها از عدم شفافیت دولت در ارائه اطلاعات درباره هزینهها و راهبرد جنگ انتقاد کردهاند. اندی کیم اعلام کرد که حتی درخواست او برای دریافت گزارش از پنتاگون درباره این جنگ نیز رد شده است.
در حوزه بودجه، دولت ترامپ خواستار افزایش ۴۵۰ میلیارد دلاری هزینههای نظامی شده که بخشی از آن قرار است از طریق کاهش برنامههای اجتماعی تامین شود. با این حال، قانونگذاران هنوز برآورد دقیقی از هزینههای جنگ دریافت نکردهاند.
پتی موری، سناتور دموکرات، در جلسهای با مقام بودجهای کاخ سفید تاکید کرد که کنگره هنوز از میزان هزینههای این جنگ بیاطلاع است؛ موضوعی که با پاسخ مبهم مقامهای دولتی همراه شده است.
در نهایت، جمهوریخواهان در کنگره درباره نحوه تصویب درخواست ۱.۵ تریلیون دلاری بودجه دفاعی نیز با اختلاف نظر مواجه هستند؛ اختلافی که در صورت ادامه کاهش حمایت عمومی از جنگ، میتواند به چالشی جدی برای دولت ترامپ تبدیل شود.
نخستوزیر اسرائیل، در بیانیهای که پنجشنبه ۲۷ فروردین منتشر شد، با اشاره به گفتوگوهای دو روز گذشته خود با ترامپ گفت رییسجمهوری آمریکا «قاطعانه مصمم» است هم محاصره دریایی ایران را ادامه دهد و هم آنچه او «باقیمانده توانمندی هستهای ایران» خواند، از میان ببرد.
او تاکید کرد ترامپ از این هدف دست نخواهد کشید و معتقد است میتواند در ادامه اقداماتی که دو طرف پیشتر با هم انجام دادهاند، این تهدید را «یکبار برای همیشه» برطرف کند.
نتانیاهو در ادامه گفت: «قطعا ما به تهدیدات موشکی و توان غنیسازی حکومت ایران نیز رسیدگی خواهیم کرد. اکنون جزئیات را بازگو نمیکنم، اما این دو اقدام بسیار مهم میتواند وضعیت امنیتی و سیاسی ما را برای سالهای آینده به طور اساسی تغییر دهند.»
رییسجمهوری ایالات متحده نیز در صحبتهای خود در نیمروز پنجشنبه ۲۷ فروردین، بار دیگر تاکید کرد که «حکومت ایران نباید سلاح هستهای داشته باشد.»
او افزود: «چنین اتفاقی بیفتد، نهفقط منطقه بلکه دیگر کشورهای جهان نیز با بحران روبهرو خواهند شد.»
ترامپ همچنین محاصره دریایی ایران را «فوقالعاده» و «قدرتمند» توصیف کرد و گفت این فشارها به «پیشرفت زیادی» منجر شده است.
ترامپ در ادامه، سیاست فشار بر [حکومت] ایران را با تحولات بازار انرژی نیز گره زد و گفت اگر در تابستان سال گذشته به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی حمله نمیشد و اگر پیش از آن آمریکا از توافق موسوم به برجام بیرون نیامده بود، قیمت نفت بهمراتب بالاتر میرفت.
او با اشاره به کاهش بهای نفت، این روند را یکی از نتایج اقدامهای نظامی و فشاری دانست که به گفته او برای جلوگیری از دستیابی حکومت ایران به سلاح هستهای ضروری بوده است.
با این حال ترامپ همزمان از جریان داشتن «یک مذاکره بسیار موفق» با مقامهای حکومت ایران سخن گفت و افزود در صورتِ به نتیجه رسیدن این مذاکرات، توافق بهزودی اعلام خواهد شد. او گفت در آن صورت نفت ارزانتر میشود، مسیرهای دریایی آزاد خواهند شد و شرایط به سمت ثبات بیشتر پیش خواهد رفت.
ترامپ حتی گفت که واشینگتن در حال حاضر، با وجود جنگ و فشارهای نظامی، «رابطه بسیار خوبی» با ایران دارد؛ رابطهای که به گفته او حاصل حدود چهار هفته بمباران و یک محاصره بسیار قدرتمند بوده است.
او در پاسخ به پرسشی درباره احتمال تمدید آتشبس نیز گفت ممکن است پیش از پایان آتشبس کنونی، توافق حاصل شود و بنابراین شاید نیازی به تمدید آن نباشد.
رییسجمهوری آمریکا تاکید کرد «ایران خواهان توافق است» و مذاکره با مقامهای این کشور «بهخوبی» پیش میرود. او همچنین گفت دور دوم مذاکرات حضوری احتمالا آخر هفته برگزار خواهد شد.
ترامپ در بخش دیگری از سخنانش، تصویری از ایرانِ پس از جنگ ترسیم کرد که در آن، به گفته او، حکومت ایران عملا توان تجارت دریایی خود را از دست داده و «هیچ کشتی حتی فکر عبور هم نمیکند».
او بار دیگر تکرار کرد که جمهوری اسلامی ایران دیگر نیروی دریایی، نیروی هوایی و پدافند موثری ندارد و حتی رهبران پیشینش نیز از میان رفتهاند.
ترامپ همچنین گفت: «رهبران جدید ایران نهتنها با نداشتن سلاح هستهای موافقت کردهاند، بلکه پذیرفتهاند مواد هستهای دفنشده در اعماق زمین را نیز تحویل دهند.»
رویای صلح از مسیر جنگ؛ روایت ترامپ و نتانیاهو از مذاکرات لبنان و اسرائیل
ترامپ درباره چشمانداز توافق میان اسرائیل و لبنان گفت بهنظر او، این توافق ممکن است خیلی زود حاصل شود. رییسجمهوری آمریکا گفت: «فکر میکنم بین لبنان و اسرائیل توافقی حاصل خواهد شد، احتمالا در کاخ سفید و طی یکی دو هفته آینده.»
او افزود هدف این روند، «توقف بمبارانها و برقراری صلح» است و تاکید کرد اسرائیل و لبنان در حال همکاری و هماهنگی هستند. ترامپ همچنین با اشاره به نقش حزبالله در معادلات داخلی لبنان گفت: «اگر لبنان را بشناسید میدانید که آنها با حزبالله کار خواهند کرد.»
نتانیاهو نیز از وجود فرصتی کمسابقه برای رسیدن به توافق با لبنان سخن گفت و اعلام کرد: «ما فرصتی برای انعقاد یک قرارداد صلح تاریخی با لبنان داریم.»
او افزود ترامپ قصد داشته از او و رییسجمهوری لبنان دعوت کند تا برای پیشبرد این توافق تلاش کنند. به گفته نخستوزیر اسرائیل، این فرصت پس از آن ایجاد شده که اسرائیل در جریان جنگ اخیر، «موازنه قوا در لبنان را از اساس تغییر داده» است.
نتانیاهو در توضیح این مساله، به مجموعهای از عملیات اسرائیل علیه حزبالله اشاره کرد و گفت: «ما پیجرها را فعال کردیم، ذخایر عظیم تسلیحاتی شامل ۱۵۰ هزار راکت و موشکی را که نصرالله برای نابودی شهرهای اسرائیل آماده کرده بود، منهدم کردیم و در نهایت نصرالله را حذف کردیم.»
او افزود همین تغییر موازنه باعث شد در یک ماه گذشته پیامهایی از لبنان برای آغاز گفتوگوهای مستقیم صلح دریافت شود؛ اتفاقی که به گفته او در ۴۰ سال گذشته «بیسابقه» بوده است.
نخستوزیر اسرائیل گفت در پاسخ به این پیامها، با یک آتشبس موقت ۱۰ روزه موافقت کرده تا مسیر مذاکرات باز بماند و تلاشها برای پیشبرد توافقی که بحث آن در واشینگتن آغاز شده، ادامه یابد.
نتانیاهو همچنین تاکید کرد اسرائیل در این گفتوگوها دو مطالبه اصلی را دنبال میکند: «خلع سلاح حزبالله» و دستیابی به «یک قرارداد صلح پایدار، صلحی از موضع قدرت.»
او در ادامه گفت حزبالله برای رسیدن به آتشبس، دو شرط مشخص را مطرح کرده بود: «عقبنشینی کامل اسرائیل از تمام خاک لبنان تا مرزهای بینالمللی» و برقراری آتشبس بر مبنای «آرامش در برابر آرامش». با این حال، نتانیاهو تصریح کرد: «من با هیچکدام از اینها موافقت نکردم» و گفت این دو شرط نیز در نهایت محقق نشدهاند.
تازهترین نمونه از این جنگ روایتها در جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، موجی از ویدیوهای تبلیغاتی تولیدشده با هوش مصنوعی است که با محوریت تمسخر دونالد ترامپ و دفاع از روایت جمهوری اسلامی، در هفتههای اخیر بهسرعت در اینترنت منتشر شده و میلیونها بازدید گرفته است.
این ویدیوها که عمدتا با الهام از سبک بصری لگو، موسیقی رپ، طنز اغراقآمیز، ارجاعات گسترده به فرهنگ عامه آمریکا و دامن زدن به مباحث نژادی در ایالات متحده ساخته شدهاند، تصویری از ترامپ بهعنوان سیاستمداری سالخورده، ضعیف، منزوی و گرفتار بحرانهای داخلی ارائه میدهند.
در برخی از این محتواها، به پرونده جفری اپستین، اختلافهای درونی در اردوگاه جمهوریخواهان، اظهارات مقامهای ارشد آمریکایی و حتی گمانهزنیها درباره وضعیت جسمی ترامپ اشاره شده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پیشتر به این ویدیوها واکنش نشان داده و جمهوری اسلامی را به استفاده از اطلاعات جعلی و تصاویر تولیدشده با هوش مصنوعی برای بزرگنمایی توان نظامی خود متهم کره بود.
او در متنی که شبکه اجتماعی تروثسوشیال منتشر کرد، گفت: «ایران مدتهاست بهعنوان استاد دستکاری رسانهها و روابط عمومی شناخته میشود. آنها از نظر نظامی ناکارآمد و ضعیف هستند، اما در خوراک دادن و ارائه اطلاعات نادرست به رسانههای فیکنیوز بسیار ماهرند.»
ترامپ تاکید کرد تهران با استفاده از فناوریهای جدید تلاش میکند تصویری متفاوت از وضعیت جنگ ارائه دهد. او گفت: «هوش مصنوعی به سلاح دیگری برای انتشار اطلاعات نادرست تبدیل شده است.»
او در توضیح این ادعا گفت: «آنها قایقهای انتحاری جعلی را نشان میدهند که به کشتیهای مختلف در دریا شلیک میکنند؛ صحنههایی که قدرتمند و ترسناک به نظر میرسند، اما چنین قایقهایی اصلا وجود ندارند.»
تحلیلگران میگویند این موج تازه، بخشی از یک جنگ تبلیغاتی و رسانهای پیچیده است که هدف آن، تاثیرگذاری بر افکار عمومی غرب و بازتعریف روایت درگیری به نفع تهران است و جمهوری اسلامی کوشیده ضعفهای ساختاری خود در میدان تقابل مستقیم را با عملیات رسانهای جبران کند.
در سالهای اخیر، استفاده از میم، تصاویر اینترنتی و محتوای وایرال در جنگها پدیدهای تازه نبوده است. روسیه نیز پس از حمله به اوکراین، از این ابزارها در جنگ روایتها بهره برد. اما در درگیری اخیر، استفاده گسترده از محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی، شکل تازهای به این نبرد داده است.
یکی از مهمترین بازیگران این فضا، حسابهایی مانند «اکسپلوسیو مدیا» هستند که خود را گروهی از تولیدکنندگان محتوای ایرانی معرفی میکنند.
این حسابها ویدیوهایی تولید کردهاند که در آنها، از عناصر آشنا برای مخاطب غربی استفاده شده؛ از شخصیتهای کارتونی و انیمیشنی گرفته تا موسیقی و شوخیهای مبتنی بر فرهنگ عامه. همین شناخت دقیق از سلیقه و زبان بصری مخاطب غربی، به این محتواها کمک کرده تا سریعتر منتشر شوند و توجه بیشتری جلب کنند.
سطح پیچیدگی این تولیدات، در کنار محدودیتهای اینترنتی شدید در ایران، احتمال ارتباط مستقیم یا غیرمستقیم بخشی از این شبکهها با نهادهای حکومتی را تقویت میکند.
در عین حال، رسانههای رسمی جمهوری اسلامی نیز برخی از این ویدیوها را بازنشر کردهاند؛ موضوعی که نشان میدهد این محصولات صرفا تولیدات پراکنده اینترنتی نیستند، بلکه بخشی از یک تلاش منسجمتر برای شکل دادن به افکار عمومی محسوب میشوند.
وقتی مرگ، ویرانی و بحران انسانی در قالب کلیپهای کوتاه، موسیقی و شوخی بازنمایی میشود، مرز میان واقعیت، تبلیغات و سرگرمی بیش از پیش مخدوش میشود.
در چنین شرایطی، جنگ در ذهن مخاطبان، در الگوریتمها و در فضای آنلاین جریان دارد و نوع محتوای طنزآمیز، پرزرقوبرق و عامهپسند این ویدیوها، خطر عادیسازی خشونت و کمرنگ شدن ابعاد انسانی جنگ را در پی دارد.
شرایط کنونی، نشانهای روشن از فرسایش کارایی ابزارهای سنتی ایدئولوژیک و کاهش قدرت اقناعی مذهب در میان نسلهای جدید است؛ نسلی که بیش از گذشته در معرض روایتهای متنوع، تجربههای زیسته متفاوت و الگوهای تازه هویتی قرار گرفته و با چارچوبهای رسمی و تحمیلی همراه نمیشود.
