یک تحلیل منتشرشده در رسانه اسرائیلی میگوید تلآویو برای پذیرش هرگونه آتشبس در لبنان، بهدنبال تضمینهای امنیتی مشخص و پایدار است و تجربههای گذشته - بهویژه حملات ۷ اکتبر- نقش تعیینکنندهای در شکلدهی به این رویکرد داشتهاند.
این تحلیل واینت تاکید میکند که تحولات خاورمیانه نه در کوتاهمدت، بلکه در بازههای زمانی طولانیتر ارزیابی میشوند و نمونههایی مانند خروج اسرائیل از لبنان در دوره ایهود باراک و نیز عملیات «نگهبان دیوارها» نشان دادهاند که دستاوردهای اولیه میتوانند در بلندمدت به نتایج معکوس منجر شوند.
در این چارچوب، اعلام آتشبس در لبنان از سوی دونالد ترامپ به گفته این تحلیل، به حکومت ایران امکان داده تا جبهههای مختلف را به هم پیوند دهد و این موضوع بهعنوان یک ضعف در مدیریت راهبردی دولت بنیامین نتانیاهو ارزیابی شده است.
بر اساس این گزارش، از منظر عملیاتی دو پرسش کلیدی درباره آتشبس مطرح است: نخست اینکه آیا وضعیت امنیتی ساکنان مناطق مرزی شمال اسرائیل بهبود یافته یا بدتر شده است، و دوم اینکه آیا روند تحولات آینده به تضعیف تدریجی حزبالله منجر خواهد شد یا این گروه فرصت بازسازی پیدا میکند.
در همین راستا، ارتش اسرائیل سه شرط اصلی را برای هرگونه توافق آتشبس تعیین کرده است: ایجاد منطقه حائل در جنوب لبنان تا رود لیتانی بدون حضور حزبالله، حفظ آزادی کامل عملیات نظامی - حتی در شمال لیتانی - و آغاز روندی بلندمدت برای خلع سلاح این گروه تحت نظارت آمریکا.
این تحلیل تاکید میکند که آتشبس فوری- حتی با عقبنشینی نسبی نیروها - در صورت عدم تحقق این شروط، به بهبود وضعیت امنیتی منجر نخواهد شد و نباید پذیرفته شود. همچنین پیشنهاد شده که ارتش اسرائیل باید حضور خود را در عمق بیشتری از خاک لبنان حفظ کرده و آزادی عمل خود برای مقابله با تقویت نظامی حزبالله، از جمله حملات احتمالی به بیروت، را از دست ندهد.
در ادامه گزارش آمده است که رویکرد اعلامشده از سوی نعیم قاسم - که هدف از این درگیری را محدود کردن حملات اسرائیل عنوان کرده - در صورت تحقق، میتواند به تضعیف قابل توجه موقعیت امنیتی اسرائیل منجر شود.
این تحلیل همچنین سه شرط کلیدی برای تضعیف تواناییهای حزبالله را برمیشمارد: جلوگیری از ورود تسلیحات، بهویژه از سوی حکومت ایران؛ ممانعت از توسعه توان تولید داخلی موشکهای پیشرفته؛ و ادامه تخریب سیستماتیک زیرساختهای نظامی این گروه تحت نظارت آمریکا و ارتش اسرائیل.
در بخش دیگری از این تحلیل تاکید شده که در مناطق نزدیک به مرز، رویکرد «بازدارندگی» کافی نیست و باید بهطور مستقیم تهدیدها از بین برده شوند.
در جمعبندی، این تحلیل تاکید میکند که تحقق این اهداف مستلزم ترکیبی از دستاوردهای نظامی، اقدامات دیپلماتیک و درسگیری از حملات ۷ اکتبر است؛ درسی که بر ضرورت در دست گرفتن ابتکار عمل و تعیین مسیر آینده بدون وابستگی به اقدامات دشمنان تاکید دارد.
در پایان، این تحلیل به انتصاب فرمانده جدید نیروی دریایی اسرائیل، ایال هارل، اشاره کرده که در نخستین سخنان خود بر گسترش دامنه عملیات و اتخاذ رویکردی تهاجمیتر تاکید کرده و گفته است نیروی دریایی باید بدون محدودیت جغرافیایی، با استفاده از توانمندیهای ویژه خود، مراکز ثقل دشمن را هدف قرار دهد.
وزارت خارجه ایالات متحده شامگاه پنجشنبه متن رسمی توافقاتی را که با میانجیگری دولت دونالد ترامپ میان دولتهای اسرائیل و لبنان حاصل شده، منتشر کرد؛ توافقی که از آن بهعنوان «پیشرفتی چشمگیر» یاد شده است.
بر اساس این توافق، آتشبس از نیمهشب به وقت اسرائیل برای یک دوره اولیه دهروزه اجرایی میشود. در این بازه، دو طرف مذاکرات مستقیمی را در واشینگتن آغاز خواهند کرد تا به یک توافق دائمی دست یابند. در صورت پیشرفت گفتوگوها، این دوره با توافق طرفین قابل تمدید خواهد بود.
یکی از مهمترین بندهای این توافق، بهرسمیتشناختن متقابل حاکمیت دو کشور و تاکید بر این موضوع است که گروههای مسلح غیردولتی - از جمله حزبالله - حاکمیت لبنان را تضعیف میکنند. بر این اساس، تنها نهادهای رسمی امنیتی لبنان، از جمله ارتش لبنان، نیروهای امنیت داخلی، اداره کل امنیت عمومی، اداره کل امنیت دولتی، گمرک و پلیسهای شهری مجاز به حمل سلاح خواهند بود.
در عین حال، این توافق تصریح میکند که اسرائیل حق دارد در برابر هرگونه حمله برنامهریزیشده یا در حال وقوع، اقدامات لازم برای دفاع از خود راـ حتی در چارچوب آتشبس - انجام دهد. در مقابل، اسرائیل متعهد شده است که هیچ اقدام تهاجمی علیه اهداف دولتی لبنان در زمین، هوا یا دریا انجام ندهد.
در بندی که از آن بهعنوان «تاریخی» یاد شده، دو طرف اعلام کردهاند که «در وضعیت جنگی قرار ندارند» و متعهد شدهاند برای حل اختلافات باقیمانده، از جمله تعیین مرزهای زمینی، مذاکرات مستقیم و با حسن نیت انجام دهند.
دولت لبنان نیز در این توافق متعهد شده است اقدامات موثری برای جلوگیری از هرگونه اقدام خصمانه از سوی حزبالله و دیگر گروههای مسلح علیه اهداف اسرائیلی انجام دهد. در این چارچوب، تاکید شده که لبنان بهتنهایی مسئول حاکمیت خود است و هیچ دولت یا گروه دیگری حق اعمال نفوذ یا ادعای اقتدار بر آن را ندارد.
وزارت خارجه آمریکا در بیانیه خود همچنین اعلام کرده است که ایالات متحده رهبری تلاشهای بینالمللی برای حمایت از لبنان و کمک به ثبات منطقه را بر عهده خواهد گرفت.
نخستوزیر اسرائیل، در بیانیهای که پنجشنبه ۲۷ فروردین منتشر شد، با اشاره به گفتوگوهای دو روز گذشته خود با ترامپ گفت رییسجمهوری آمریکا «قاطعانه مصمم» است هم محاصره دریایی ایران را ادامه دهد و هم آنچه او «باقیمانده توانمندی هستهای ایران» خواند، از میان ببرد.
او تاکید کرد ترامپ از این هدف دست نخواهد کشید و معتقد است میتواند در ادامه اقداماتی که دو طرف پیشتر با هم انجام دادهاند، این تهدید را «یکبار برای همیشه» برطرف کند.
نتانیاهو در ادامه گفت: «قطعا ما به تهدیدات موشکی و توان غنیسازی حکومت ایران نیز رسیدگی خواهیم کرد. اکنون جزئیات را بازگو نمیکنم، اما این دو اقدام بسیار مهم میتواند وضعیت امنیتی و سیاسی ما را برای سالهای آینده به طور اساسی تغییر دهند.»
رییسجمهوری ایالات متحده نیز در صحبتهای خود در نیمروز پنجشنبه ۲۷ فروردین، بار دیگر تاکید کرد که «حکومت ایران نباید سلاح هستهای داشته باشد.»
او افزود: «چنین اتفاقی بیفتد، نهفقط منطقه بلکه دیگر کشورهای جهان نیز با بحران روبهرو خواهند شد.»
ترامپ همچنین محاصره دریایی ایران را «فوقالعاده» و «قدرتمند» توصیف کرد و گفت این فشارها به «پیشرفت زیادی» منجر شده است.
ترامپ در ادامه، سیاست فشار بر [حکومت] ایران را با تحولات بازار انرژی نیز گره زد و گفت اگر در تابستان سال گذشته به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی حمله نمیشد و اگر پیش از آن آمریکا از توافق موسوم به برجام بیرون نیامده بود، قیمت نفت بهمراتب بالاتر میرفت.
او با اشاره به کاهش بهای نفت، این روند را یکی از نتایج اقدامهای نظامی و فشاری دانست که به گفته او برای جلوگیری از دستیابی حکومت ایران به سلاح هستهای ضروری بوده است.
با این حال ترامپ همزمان از جریان داشتن «یک مذاکره بسیار موفق» با مقامهای حکومت ایران سخن گفت و افزود در صورتِ به نتیجه رسیدن این مذاکرات، توافق بهزودی اعلام خواهد شد. او گفت در آن صورت نفت ارزانتر میشود، مسیرهای دریایی آزاد خواهند شد و شرایط به سمت ثبات بیشتر پیش خواهد رفت.
ترامپ حتی گفت که واشینگتن در حال حاضر، با وجود جنگ و فشارهای نظامی، «رابطه بسیار خوبی» با ایران دارد؛ رابطهای که به گفته او حاصل حدود چهار هفته بمباران و یک محاصره بسیار قدرتمند بوده است.
او در پاسخ به پرسشی درباره احتمال تمدید آتشبس نیز گفت ممکن است پیش از پایان آتشبس کنونی، توافق حاصل شود و بنابراین شاید نیازی به تمدید آن نباشد.
رییسجمهوری آمریکا تاکید کرد «ایران خواهان توافق است» و مذاکره با مقامهای این کشور «بهخوبی» پیش میرود. او همچنین گفت دور دوم مذاکرات حضوری احتمالا آخر هفته برگزار خواهد شد.
ترامپ در بخش دیگری از سخنانش، تصویری از ایرانِ پس از جنگ ترسیم کرد که در آن، به گفته او، حکومت ایران عملا توان تجارت دریایی خود را از دست داده و «هیچ کشتی حتی فکر عبور هم نمیکند».
او بار دیگر تکرار کرد که جمهوری اسلامی ایران دیگر نیروی دریایی، نیروی هوایی و پدافند موثری ندارد و حتی رهبران پیشینش نیز از میان رفتهاند.
ترامپ همچنین گفت: «رهبران جدید ایران نهتنها با نداشتن سلاح هستهای موافقت کردهاند، بلکه پذیرفتهاند مواد هستهای دفنشده در اعماق زمین را نیز تحویل دهند.»
رویای صلح از مسیر جنگ؛ روایت ترامپ و نتانیاهو از مذاکرات لبنان و اسرائیل
ترامپ درباره چشمانداز توافق میان اسرائیل و لبنان گفت بهنظر او، این توافق ممکن است خیلی زود حاصل شود. رییسجمهوری آمریکا گفت: «فکر میکنم بین لبنان و اسرائیل توافقی حاصل خواهد شد، احتمالا در کاخ سفید و طی یکی دو هفته آینده.»
او افزود هدف این روند، «توقف بمبارانها و برقراری صلح» است و تاکید کرد اسرائیل و لبنان در حال همکاری و هماهنگی هستند. ترامپ همچنین با اشاره به نقش حزبالله در معادلات داخلی لبنان گفت: «اگر لبنان را بشناسید میدانید که آنها با حزبالله کار خواهند کرد.»
نتانیاهو نیز از وجود فرصتی کمسابقه برای رسیدن به توافق با لبنان سخن گفت و اعلام کرد: «ما فرصتی برای انعقاد یک قرارداد صلح تاریخی با لبنان داریم.»
او افزود ترامپ قصد داشته از او و رییسجمهوری لبنان دعوت کند تا برای پیشبرد این توافق تلاش کنند. به گفته نخستوزیر اسرائیل، این فرصت پس از آن ایجاد شده که اسرائیل در جریان جنگ اخیر، «موازنه قوا در لبنان را از اساس تغییر داده» است.
نتانیاهو در توضیح این مساله، به مجموعهای از عملیات اسرائیل علیه حزبالله اشاره کرد و گفت: «ما پیجرها را فعال کردیم، ذخایر عظیم تسلیحاتی شامل ۱۵۰ هزار راکت و موشکی را که نصرالله برای نابودی شهرهای اسرائیل آماده کرده بود، منهدم کردیم و در نهایت نصرالله را حذف کردیم.»
او افزود همین تغییر موازنه باعث شد در یک ماه گذشته پیامهایی از لبنان برای آغاز گفتوگوهای مستقیم صلح دریافت شود؛ اتفاقی که به گفته او در ۴۰ سال گذشته «بیسابقه» بوده است.
نخستوزیر اسرائیل گفت در پاسخ به این پیامها، با یک آتشبس موقت ۱۰ روزه موافقت کرده تا مسیر مذاکرات باز بماند و تلاشها برای پیشبرد توافقی که بحث آن در واشینگتن آغاز شده، ادامه یابد.
نتانیاهو همچنین تاکید کرد اسرائیل در این گفتوگوها دو مطالبه اصلی را دنبال میکند: «خلع سلاح حزبالله» و دستیابی به «یک قرارداد صلح پایدار، صلحی از موضع قدرت.»
او در ادامه گفت حزبالله برای رسیدن به آتشبس، دو شرط مشخص را مطرح کرده بود: «عقبنشینی کامل اسرائیل از تمام خاک لبنان تا مرزهای بینالمللی» و برقراری آتشبس بر مبنای «آرامش در برابر آرامش». با این حال، نتانیاهو تصریح کرد: «من با هیچکدام از اینها موافقت نکردم» و گفت این دو شرط نیز در نهایت محقق نشدهاند.
تازهترین نمونه از این جنگ روایتها در جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، موجی از ویدیوهای تبلیغاتی تولیدشده با هوش مصنوعی است که با محوریت تمسخر دونالد ترامپ و دفاع از روایت جمهوری اسلامی، در هفتههای اخیر بهسرعت در اینترنت منتشر شده و میلیونها بازدید گرفته است.
این ویدیوها که عمدتا با الهام از سبک بصری لگو، موسیقی رپ، طنز اغراقآمیز، ارجاعات گسترده به فرهنگ عامه آمریکا و دامن زدن به مباحث نژادی در ایالات متحده ساخته شدهاند، تصویری از ترامپ بهعنوان سیاستمداری سالخورده، ضعیف، منزوی و گرفتار بحرانهای داخلی ارائه میدهند.
در برخی از این محتواها، به پرونده جفری اپستین، اختلافهای درونی در اردوگاه جمهوریخواهان، اظهارات مقامهای ارشد آمریکایی و حتی گمانهزنیها درباره وضعیت جسمی ترامپ اشاره شده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پیشتر به این ویدیوها واکنش نشان داده و جمهوری اسلامی را به استفاده از اطلاعات جعلی و تصاویر تولیدشده با هوش مصنوعی برای بزرگنمایی توان نظامی خود متهم کره بود.
او در متنی که شبکه اجتماعی تروثسوشیال منتشر کرد، گفت: «ایران مدتهاست بهعنوان استاد دستکاری رسانهها و روابط عمومی شناخته میشود. آنها از نظر نظامی ناکارآمد و ضعیف هستند، اما در خوراک دادن و ارائه اطلاعات نادرست به رسانههای فیکنیوز بسیار ماهرند.»
ترامپ تاکید کرد تهران با استفاده از فناوریهای جدید تلاش میکند تصویری متفاوت از وضعیت جنگ ارائه دهد. او گفت: «هوش مصنوعی به سلاح دیگری برای انتشار اطلاعات نادرست تبدیل شده است.»
او در توضیح این ادعا گفت: «آنها قایقهای انتحاری جعلی را نشان میدهند که به کشتیهای مختلف در دریا شلیک میکنند؛ صحنههایی که قدرتمند و ترسناک به نظر میرسند، اما چنین قایقهایی اصلا وجود ندارند.»
تحلیلگران میگویند این موج تازه، بخشی از یک جنگ تبلیغاتی و رسانهای پیچیده است که هدف آن، تاثیرگذاری بر افکار عمومی غرب و بازتعریف روایت درگیری به نفع تهران است و جمهوری اسلامی کوشیده ضعفهای ساختاری خود در میدان تقابل مستقیم را با عملیات رسانهای جبران کند.
در سالهای اخیر، استفاده از میم، تصاویر اینترنتی و محتوای وایرال در جنگها پدیدهای تازه نبوده است. روسیه نیز پس از حمله به اوکراین، از این ابزارها در جنگ روایتها بهره برد. اما در درگیری اخیر، استفاده گسترده از محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی، شکل تازهای به این نبرد داده است.
یکی از مهمترین بازیگران این فضا، حسابهایی مانند «اکسپلوسیو مدیا» هستند که خود را گروهی از تولیدکنندگان محتوای ایرانی معرفی میکنند.
این حسابها ویدیوهایی تولید کردهاند که در آنها، از عناصر آشنا برای مخاطب غربی استفاده شده؛ از شخصیتهای کارتونی و انیمیشنی گرفته تا موسیقی و شوخیهای مبتنی بر فرهنگ عامه. همین شناخت دقیق از سلیقه و زبان بصری مخاطب غربی، به این محتواها کمک کرده تا سریعتر منتشر شوند و توجه بیشتری جلب کنند.
سطح پیچیدگی این تولیدات، در کنار محدودیتهای اینترنتی شدید در ایران، احتمال ارتباط مستقیم یا غیرمستقیم بخشی از این شبکهها با نهادهای حکومتی را تقویت میکند.
در عین حال، رسانههای رسمی جمهوری اسلامی نیز برخی از این ویدیوها را بازنشر کردهاند؛ موضوعی که نشان میدهد این محصولات صرفا تولیدات پراکنده اینترنتی نیستند، بلکه بخشی از یک تلاش منسجمتر برای شکل دادن به افکار عمومی محسوب میشوند.
وقتی مرگ، ویرانی و بحران انسانی در قالب کلیپهای کوتاه، موسیقی و شوخی بازنمایی میشود، مرز میان واقعیت، تبلیغات و سرگرمی بیش از پیش مخدوش میشود.
در چنین شرایطی، جنگ در ذهن مخاطبان، در الگوریتمها و در فضای آنلاین جریان دارد و نوع محتوای طنزآمیز، پرزرقوبرق و عامهپسند این ویدیوها، خطر عادیسازی خشونت و کمرنگ شدن ابعاد انسانی جنگ را در پی دارد.
شرایط کنونی، نشانهای روشن از فرسایش کارایی ابزارهای سنتی ایدئولوژیک و کاهش قدرت اقناعی مذهب در میان نسلهای جدید است؛ نسلی که بیش از گذشته در معرض روایتهای متنوع، تجربههای زیسته متفاوت و الگوهای تازه هویتی قرار گرفته و با چارچوبهای رسمی و تحمیلی همراه نمیشود.
در این تحلیل که پنجشنبه ۲۷ فروردین منتشر شد، به آخرین تحولات در مسیر مذاکرات میان آمریکا و حکومت ایران، از جمله سفر عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، به ایران؛ سفر منطقهای شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، بهویژه دیدار او با محمد بن سلمان در ریاض؛ محاصره دریایی بنادر جنوب ایران؛ و تنظیمات تازه وزارت خزانهداری آمریکا برای اعمال محدودیت بیشتر بر فروش نفت از سوی جمهوری اسلامی، اشاره شده و نتیجه گرفته است که کشورهای منطقه ترجیح میدهند که آمریکا در قدمهای بعدی خود بر فشار و مهار غیرمستقیم تهران تکیه کند.
اورشلیمپست در این تحلیل، با استناد به گزارشهای رسانههای عربی و ترکیه، از جمله عربنیوز، نوشته است که «خوشبینی نسبت به اینکه جنگ در خاورمیانه ممکن است به پایان خود نزدیک شده باشد، افزایش یافته است»، زیرا پاکستان بهعنوان یک «میانجی کلیدی» در تهران حضور دارد و دولت دونالد ترامپ نیز از احتمال دستیابی به توافق سخن میگوید.
در بخشی از این تحلیل به بخشهایی از گزارش روزنامه عربنیوز، مستقر در عربستان سعودی اشاره شده است: «پنجشنبه خوشبینیها نسبت به اینکه جنگ در خاورمیانه شاید به پایان نزدیک شده باشد، افزایش یافت؛ زیرا یک میانجی کلیدی پاکستانی در تهران حضور دارد و دولت دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، نیز از امیدها برای دستیابی به توافقی سخن میگوید که تنگه حیاتی هرمز را باز خواهد کرد.»
نویسنده مقاله این گزارش را بازتابدهنده پیام رسمی ریاض دانسته و نتیجه گرفته است که عربستان، پاکستان و ترکیه در مجموع ترجیح میدهند از تشدید بیشتر درگیری جلوگیری شود.
اورشلیمپست همچنین با اشاره به ارزیابی سه پایتخت منطقهای یعنی ریاض، آنکارا و اسلامآباد مینویسد این کشورها معتقدند «همکاری مشترک میتواند آمریکا را متقاعد کند از انجام حملات تازه عقبنشینی کند.»
در همین راستا، این روزنامه تصریح میکند که واشینگتن فعلا محاصره دریایی را ترجیح میدهد و آن را نوعی «کارزار بمباران اقتصادی» میداند؛ رویکردی که به نوشته این روزنامه، کشورهای منطقه آن را به «جنگ بیشتر» ترجیح میدهند.
گره اصلی: چین همچنان نفت ایران را میخرد
در بخش پایانی تحلیل به ادامه خریداری نفت ایران از سوی چین اشاره شده است.
اورشلیمپست نوشته در حالی که آمریکا اصرار دارد که محاصره دریایی بندرهای جنوب ایران موثر بوده است، چین همچنان از جمهوری اسلامی نفت میخرد.
این روزنامه اسرائیلی به نقل از عربنیوز نوشت: «وزارت خزانهداری آمریکا به دو بانک چینی هشدار داد که پول ایران را پردازش نکنند، وگرنه با تحریم روبهرو خواهند شد. وزیر خزانهداری بدون نام بردن از این بانکها این موضوع را مطرح کرد.»
این در حالی است که بر اساس دادههای شرکتهای مستقل رهگیری دریایی، از جمله کپلر، یک نفتکش خالی بسیار بزرگ به نام آراِچاِن روز چهارشنبه، در دومین روز محاصره دریایی، وارد خلیج فارس شد. بهنقل از عربنیوز، مشخص نبود که این نفتکش با توان حمل دو میلیون بشکه نفت خام، به کجا میرود. یک روز پیش از آن نیز نفتکش آلیشیا که تحت تحریم آمریکاست، از تنگه هرمز عبور کرد و اکنون با توجه به دادههای رهگیری دریایی روشن شده که به سمت عراق حرکت میکند.»
این تحلیل تاکید میکند که استراتژی آمریکا برای مهار جمهوری اسلامی در حال حاضر بر کنترل اقتصادی متمرکز است و چین یکی از بازیگران تعیینکننده در این نبرد است که از یک سو به ایالات متحده قول همکاری میدهد و از سوی دیگر نشانههای مبهمی وجود دارد که به خرید نفت از حکومت ایران و تامین اقتصادی آنها ادامه میدهد.
