وزارت خارجه آمریکا از دستیابی به توافق آتشبس میان اسرائیل و لبنان خبر داده و اعلام کرده دو کشور برای نخستینبار در دهههای اخیر، پایان وضعیت جنگی را به رسمیت شناختهاند. این توافق همچنین مسیر مذاکرات مستقیم برای رسیدن به صلح پایدار را هموار میکند.
وزارت خارجه ایالات متحده شامگاه پنجشنبه متن رسمی توافقاتی را که با میانجیگری دولت دونالد ترامپ میان دولتهای اسرائیل و لبنان حاصل شده، منتشر کرد؛ توافقی که از آن بهعنوان «پیشرفتی چشمگیر» یاد شده است.
بر اساس این توافق، آتشبس از نیمهشب به وقت اسرائیل برای یک دوره اولیه دهروزه اجرایی میشود. در این بازه، دو طرف مذاکرات مستقیمی را در واشینگتن آغاز خواهند کرد تا به یک توافق دائمی دست یابند. در صورت پیشرفت گفتوگوها، این دوره با توافق طرفین قابل تمدید خواهد بود.
یکی از مهمترین بندهای این توافق، بهرسمیتشناختن متقابل حاکمیت دو کشور و تاکید بر این موضوع است که گروههای مسلح غیردولتی - از جمله حزبالله - حاکمیت لبنان را تضعیف میکنند. بر این اساس، تنها نهادهای رسمی امنیتی لبنان، از جمله ارتش لبنان، نیروهای امنیت داخلی، اداره کل امنیت عمومی، اداره کل امنیت دولتی، گمرک و پلیسهای شهری مجاز به حمل سلاح خواهند بود.
در عین حال، این توافق تصریح میکند که اسرائیل حق دارد در برابر هرگونه حمله برنامهریزیشده یا در حال وقوع، اقدامات لازم برای دفاع از خود راـ حتی در چارچوب آتشبس - انجام دهد. در مقابل، اسرائیل متعهد شده است که هیچ اقدام تهاجمی علیه اهداف دولتی لبنان در زمین، هوا یا دریا انجام ندهد.
در بندی که از آن بهعنوان «تاریخی» یاد شده، دو طرف اعلام کردهاند که «در وضعیت جنگی قرار ندارند» و متعهد شدهاند برای حل اختلافات باقیمانده، از جمله تعیین مرزهای زمینی، مذاکرات مستقیم و با حسن نیت انجام دهند.
دولت لبنان نیز در این توافق متعهد شده است اقدامات موثری برای جلوگیری از هرگونه اقدام خصمانه از سوی حزبالله و دیگر گروههای مسلح علیه اهداف اسرائیلی انجام دهد. در این چارچوب، تاکید شده که لبنان بهتنهایی مسئول حاکمیت خود است و هیچ دولت یا گروه دیگری حق اعمال نفوذ یا ادعای اقتدار بر آن را ندارد.
وزارت خارجه آمریکا در بیانیه خود همچنین اعلام کرده است که ایالات متحده رهبری تلاشهای بینالمللی برای حمایت از لبنان و کمک به ثبات منطقه را بر عهده خواهد گرفت.
نخستوزیر اسرائیل، در بیانیهای که پنجشنبه ۲۷ فروردین منتشر شد، با اشاره به گفتوگوهای دو روز گذشته خود با ترامپ گفت رییسجمهوری آمریکا «قاطعانه مصمم» است هم محاصره دریایی ایران را ادامه دهد و هم آنچه او «باقیمانده توانمندی هستهای ایران» خواند، از میان ببرد.
او تاکید کرد ترامپ از این هدف دست نخواهد کشید و معتقد است میتواند در ادامه اقداماتی که دو طرف پیشتر با هم انجام دادهاند، این تهدید را «یکبار برای همیشه» برطرف کند.
نتانیاهو در ادامه گفت: «قطعا ما به تهدیدات موشکی و توان غنیسازی حکومت ایران نیز رسیدگی خواهیم کرد. اکنون جزئیات را بازگو نمیکنم، اما این دو اقدام بسیار مهم میتواند وضعیت امنیتی و سیاسی ما را برای سالهای آینده به طور اساسی تغییر دهند.»
رییسجمهوری ایالات متحده نیز در صحبتهای خود در نیمروز پنجشنبه ۲۷ فروردین، بار دیگر تاکید کرد که «حکومت ایران نباید سلاح هستهای داشته باشد.»
او افزود: «چنین اتفاقی بیفتد، نهفقط منطقه بلکه دیگر کشورهای جهان نیز با بحران روبهرو خواهند شد.»
ترامپ همچنین محاصره دریایی ایران را «فوقالعاده» و «قدرتمند» توصیف کرد و گفت این فشارها به «پیشرفت زیادی» منجر شده است.
ترامپ در ادامه، سیاست فشار بر [حکومت] ایران را با تحولات بازار انرژی نیز گره زد و گفت اگر در تابستان سال گذشته به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی حمله نمیشد و اگر پیش از آن آمریکا از توافق موسوم به برجام بیرون نیامده بود، قیمت نفت بهمراتب بالاتر میرفت.
او با اشاره به کاهش بهای نفت، این روند را یکی از نتایج اقدامهای نظامی و فشاری دانست که به گفته او برای جلوگیری از دستیابی حکومت ایران به سلاح هستهای ضروری بوده است.
با این حال ترامپ همزمان از جریان داشتن «یک مذاکره بسیار موفق» با مقامهای حکومت ایران سخن گفت و افزود در صورتِ به نتیجه رسیدن این مذاکرات، توافق بهزودی اعلام خواهد شد. او گفت در آن صورت نفت ارزانتر میشود، مسیرهای دریایی آزاد خواهند شد و شرایط به سمت ثبات بیشتر پیش خواهد رفت.
ترامپ حتی گفت که واشینگتن در حال حاضر، با وجود جنگ و فشارهای نظامی، «رابطه بسیار خوبی» با ایران دارد؛ رابطهای که به گفته او حاصل حدود چهار هفته بمباران و یک محاصره بسیار قدرتمند بوده است.
او در پاسخ به پرسشی درباره احتمال تمدید آتشبس نیز گفت ممکن است پیش از پایان آتشبس کنونی، توافق حاصل شود و بنابراین شاید نیازی به تمدید آن نباشد.
رییسجمهوری آمریکا تاکید کرد «ایران خواهان توافق است» و مذاکره با مقامهای این کشور «بهخوبی» پیش میرود. او همچنین گفت دور دوم مذاکرات حضوری احتمالا آخر هفته برگزار خواهد شد.
ترامپ در بخش دیگری از سخنانش، تصویری از ایرانِ پس از جنگ ترسیم کرد که در آن، به گفته او، حکومت ایران عملا توان تجارت دریایی خود را از دست داده و «هیچ کشتی حتی فکر عبور هم نمیکند».
او بار دیگر تکرار کرد که جمهوری اسلامی ایران دیگر نیروی دریایی، نیروی هوایی و پدافند موثری ندارد و حتی رهبران پیشینش نیز از میان رفتهاند.
ترامپ همچنین گفت: «رهبران جدید ایران نهتنها با نداشتن سلاح هستهای موافقت کردهاند، بلکه پذیرفتهاند مواد هستهای دفنشده در اعماق زمین را نیز تحویل دهند.»
رویای صلح از مسیر جنگ؛ روایت ترامپ و نتانیاهو از مذاکرات لبنان و اسرائیل
ترامپ درباره چشمانداز توافق میان اسرائیل و لبنان گفت بهنظر او، این توافق ممکن است خیلی زود حاصل شود. رییسجمهوری آمریکا گفت: «فکر میکنم بین لبنان و اسرائیل توافقی حاصل خواهد شد، احتمالا در کاخ سفید و طی یکی دو هفته آینده.»
او افزود هدف این روند، «توقف بمبارانها و برقراری صلح» است و تاکید کرد اسرائیل و لبنان در حال همکاری و هماهنگی هستند. ترامپ همچنین با اشاره به نقش حزبالله در معادلات داخلی لبنان گفت: «اگر لبنان را بشناسید میدانید که آنها با حزبالله کار خواهند کرد.»
نتانیاهو نیز از وجود فرصتی کمسابقه برای رسیدن به توافق با لبنان سخن گفت و اعلام کرد: «ما فرصتی برای انعقاد یک قرارداد صلح تاریخی با لبنان داریم.»
او افزود ترامپ قصد داشته از او و رییسجمهوری لبنان دعوت کند تا برای پیشبرد این توافق تلاش کنند. به گفته نخستوزیر اسرائیل، این فرصت پس از آن ایجاد شده که اسرائیل در جریان جنگ اخیر، «موازنه قوا در لبنان را از اساس تغییر داده» است.
نتانیاهو در توضیح این مساله، به مجموعهای از عملیات اسرائیل علیه حزبالله اشاره کرد و گفت: «ما پیجرها را فعال کردیم، ذخایر عظیم تسلیحاتی شامل ۱۵۰ هزار راکت و موشکی را که نصرالله برای نابودی شهرهای اسرائیل آماده کرده بود، منهدم کردیم و در نهایت نصرالله را حذف کردیم.»
او افزود همین تغییر موازنه باعث شد در یک ماه گذشته پیامهایی از لبنان برای آغاز گفتوگوهای مستقیم صلح دریافت شود؛ اتفاقی که به گفته او در ۴۰ سال گذشته «بیسابقه» بوده است.
نخستوزیر اسرائیل گفت در پاسخ به این پیامها، با یک آتشبس موقت ۱۰ روزه موافقت کرده تا مسیر مذاکرات باز بماند و تلاشها برای پیشبرد توافقی که بحث آن در واشینگتن آغاز شده، ادامه یابد.
نتانیاهو همچنین تاکید کرد اسرائیل در این گفتوگوها دو مطالبه اصلی را دنبال میکند: «خلع سلاح حزبالله» و دستیابی به «یک قرارداد صلح پایدار، صلحی از موضع قدرت.»
او در ادامه گفت حزبالله برای رسیدن به آتشبس، دو شرط مشخص را مطرح کرده بود: «عقبنشینی کامل اسرائیل از تمام خاک لبنان تا مرزهای بینالمللی» و برقراری آتشبس بر مبنای «آرامش در برابر آرامش». با این حال، نتانیاهو تصریح کرد: «من با هیچکدام از اینها موافقت نکردم» و گفت این دو شرط نیز در نهایت محقق نشدهاند.
در این تحلیل که پنجشنبه ۲۷ فروردین منتشر شد، به آخرین تحولات در مسیر مذاکرات میان آمریکا و حکومت ایران، از جمله سفر عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، به ایران؛ سفر منطقهای شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، بهویژه دیدار او با محمد بن سلمان در ریاض؛ محاصره دریایی بنادر جنوب ایران؛ و تنظیمات تازه وزارت خزانهداری آمریکا برای اعمال محدودیت بیشتر بر فروش نفت از سوی جمهوری اسلامی، اشاره شده و نتیجه گرفته است که کشورهای منطقه ترجیح میدهند که آمریکا در قدمهای بعدی خود بر فشار و مهار غیرمستقیم تهران تکیه کند.
اورشلیمپست در این تحلیل، با استناد به گزارشهای رسانههای عربی و ترکیه، از جمله عربنیوز، نوشته است که «خوشبینی نسبت به اینکه جنگ در خاورمیانه ممکن است به پایان خود نزدیک شده باشد، افزایش یافته است»، زیرا پاکستان بهعنوان یک «میانجی کلیدی» در تهران حضور دارد و دولت دونالد ترامپ نیز از احتمال دستیابی به توافق سخن میگوید.
در بخشی از این تحلیل به بخشهایی از گزارش روزنامه عربنیوز، مستقر در عربستان سعودی اشاره شده است: «پنجشنبه خوشبینیها نسبت به اینکه جنگ در خاورمیانه شاید به پایان نزدیک شده باشد، افزایش یافت؛ زیرا یک میانجی کلیدی پاکستانی در تهران حضور دارد و دولت دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، نیز از امیدها برای دستیابی به توافقی سخن میگوید که تنگه حیاتی هرمز را باز خواهد کرد.»
نویسنده مقاله این گزارش را بازتابدهنده پیام رسمی ریاض دانسته و نتیجه گرفته است که عربستان، پاکستان و ترکیه در مجموع ترجیح میدهند از تشدید بیشتر درگیری جلوگیری شود.
اورشلیمپست همچنین با اشاره به ارزیابی سه پایتخت منطقهای یعنی ریاض، آنکارا و اسلامآباد مینویسد این کشورها معتقدند «همکاری مشترک میتواند آمریکا را متقاعد کند از انجام حملات تازه عقبنشینی کند.»
در همین راستا، این روزنامه تصریح میکند که واشینگتن فعلا محاصره دریایی را ترجیح میدهد و آن را نوعی «کارزار بمباران اقتصادی» میداند؛ رویکردی که به نوشته این روزنامه، کشورهای منطقه آن را به «جنگ بیشتر» ترجیح میدهند.
گره اصلی: چین همچنان نفت ایران را میخرد
در بخش پایانی تحلیل به ادامه خریداری نفت ایران از سوی چین اشاره شده است.
اورشلیمپست نوشته در حالی که آمریکا اصرار دارد که محاصره دریایی بندرهای جنوب ایران موثر بوده است، چین همچنان از جمهوری اسلامی نفت میخرد.
این روزنامه اسرائیلی به نقل از عربنیوز نوشت: «وزارت خزانهداری آمریکا به دو بانک چینی هشدار داد که پول ایران را پردازش نکنند، وگرنه با تحریم روبهرو خواهند شد. وزیر خزانهداری بدون نام بردن از این بانکها این موضوع را مطرح کرد.»
این در حالی است که بر اساس دادههای شرکتهای مستقل رهگیری دریایی، از جمله کپلر، یک نفتکش خالی بسیار بزرگ به نام آراِچاِن روز چهارشنبه، در دومین روز محاصره دریایی، وارد خلیج فارس شد. بهنقل از عربنیوز، مشخص نبود که این نفتکش با توان حمل دو میلیون بشکه نفت خام، به کجا میرود. یک روز پیش از آن نیز نفتکش آلیشیا که تحت تحریم آمریکاست، از تنگه هرمز عبور کرد و اکنون با توجه به دادههای رهگیری دریایی روشن شده که به سمت عراق حرکت میکند.»
این تحلیل تاکید میکند که استراتژی آمریکا برای مهار جمهوری اسلامی در حال حاضر بر کنترل اقتصادی متمرکز است و چین یکی از بازیگران تعیینکننده در این نبرد است که از یک سو به ایالات متحده قول همکاری میدهد و از سوی دیگر نشانههای مبهمی وجود دارد که به خرید نفت از حکومت ایران و تامین اقتصادی آنها ادامه میدهد.
وبسایت خبری آکسیوس در گزارشی که پنجشنبه ۲۷ فروردین منتشر شد، با نمایندگانی از طیفهای گوناگون دموکرات درباره موضعشان نسبت به تامین بودجه دفاعی اسرائیل، بهویژه گنبد آهنین، مصاحبه کرده و نتیجه گرفته است که هرچند دموکراتها حتی پیش از جنگ اسرائیل و حماس هم بهتدریج از اسرائیل فاصله میگرفتند، اما دخالت آمریکا در جنگ ایران، مساله را از حوزه سیاست خارجیِ انتزاعی خارج کرده و آن را به موضوعی بسیار مهمتر و ملموستر برای رایدهندگان آمریکایی تبدیل کرده است.
آکسیوس همچنین نوشت که بهجز دموکراتهایی که بهصراحت با تامین مالی اسرائیل از سوی آمریکا مخالفند، دموکراتهای میانهرو و آنهایی که در حوزههای انتخابیه رقابتی قرار دارند، از سوی رایدهندگان و فعالان سیاسی تحت فشارند تا موضع سختگیرانهتری علیه اسرائیل اتخاذ کنند.
یکی از نمایندگان دموکرات مجلس نمایندگان آمریکا که به شرط ناشناس ماندن با این رسانه گفتوگو کرده است، تاکید کرد که این موضوع در انتخابات مقدماتی برای او مشکلساز شده بود.
او دلیل اصلی مخالفت افکار عمومی با تامین مالی تسلیحات دفاعی را بیش از هرچیز «احتمالا جنگ با ایران» خواند و افزود: «مردم در آمریکا میپرسند "چرا در این جنگ لعنتی درگیریم؟" و "چرا همه راهها به نتانیاهو ختم میشود؟"»
نمایندگان مخالف اسرائیل چه میگویند؟
مکسول فراست، نماینده دموکرات از ایالت فلوریدا، به آکسیوس گفت که مخالفت با استفاده از پول مالیاتدهندگان آمریکایی برای تامین مالی سامانه دفاع موشکی «گنبد آهنین» اسرائیل «چهار سال پیش دیدگاهی بهشدت حاشیهای و افراطی تلقی میشد» اما دیگر اینطور نیست.
جیم مکگاورن، دیگر عضو دموکرات مجلس نمایندگان از ایالت ماساچوست، نیز به این رسانه گفت که دیگر «نمیتواند از کمک نظامی بیشتر» به بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، حمایت کند. او که پیشتر از حامیان اختصاص بودجه به گنبد آهنین اسرائیل بود، اکنون بهدلیل آنچه «فقدان پاسخگویی» خواند، به صف نمایندگانی پیوسته که دیگر دستکم به راحتی حاضر به ادامه آن حمایت نیست.
مارک پوکان، نماینده دموکرات از ایالت ویسکانسین هم که سال ۲۰۲۱ به تامین مالی گنبد آهنین رای مثبت داده بود، اکنون اینطور استدلال میکند که اسرائیل به اندازه کافی پول دارد که جنگهایی را که به راه انداخته پیش ببرد و اصلا به پول آمریکا نیازی ندارد.
آکسیوس تاکید کرده است که در رایگیری سال ۲۰۲۱ تنها هشت نماینده دموکرات به این بودجه رای منفی دادند.
دموکراتهای حامی اختصاص بودجه به اسرائیل چه میگویند؟
آکسیوس به نقل از گروه دیگر دموکراتهای مجلس نمایندگان آمریکا نوشته است که همچنان گروهی حاضر نیستند تا آنجا پیش بروند که خواستار کاهش تدریجی بودجه آمریکا برای گنبد آهنین شوند.
جری ندلر، نماینده دموکرات از ایالت نیویورک و یک ترقیخواه یهودی، یکی از آنهاست. او با تاکید بر اینکه «آماده نیستم تا این حد پیش بروم» گفت که رهبری نتانیاهو، روابط اسرائیل با دموکراتها را به جایگاه بسیار بدی رسانده است.
برد اشنایدر، نماینده دموکراتِ ایالت ایلینوی، نیز معتقد است که ایالات متحده از تمام سرمایهگذاریهایش در برنامههای مشترکی چون گنبد آهنین، پیکان و فلاخن داوود سوده برده و نمیتوان این موضوع را به یک تعهد ساده تقلیل داد.»
این بحثها در حالی بر اردوگاه دموکراتهای کنگره آمریکا سایه انداخته است که بهنوشته آکسیوس، کمیته امور عمومی آمریکا و اسرائیل، موسوم به آیپک، در انتخابات آمریکا میلیونها دلار هزینه میکند تا میانهروهای حامی اسرائیل را تقویت و منتقدان حکومت اسرائیل را از میدان بهدر کند.
نتانیاهو حدود چهار ماه پیش به نشریه اکونومیست گفت که میخواهد اسرائیل ظرف ۱۰ سال آینده کمک نظامی آمریکا را «بهتدریج کاهش دهد.»
روزنامه گاردین در گزارشی تحلیلی به موانع پیش روی دونالد ترامپ برای رسیدن به توافقی بهتر از برجام پرداخت و نوشت که اگر مذاکرات میان تهران و واشینگتن در روزهای آینده در اسلامآباد از سر گرفته شود، ترامپ با دو مانع سیاسی بزرگ روبهروست: او ابتدا باید نشان دهد توافقی که به دست میآورد، بهتر از توافق سال ۲۰۱۵ اوباما است. دوم اینکه باید ثابت کند این توافق، از پیشنهادی که در ماه فوریه در ژنو، پیش از آغاز جنگ، روی میز بود، امتیازات بیشتری دارد.
خبرگزاری رویترز پنجشنبه ۲۷ فروردین به نقل از یک مقام ارشد جمهوری اسلامی نوشت سفر اخیر عاصف منیر، فرمانده ارتش پاکستان، به تهران، «به کاهش اختلافات در برخی زمینهها کمک کرده است، اما اختلافات اساسی بر سر مسائل هستهای همچنان باقی است».
به گفته او، سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده و مدت زمان اعمال «محدودیتها» بر برنامه هستهای جمهوری اسلامی همچنان حلنشده باقی ماندهاند.
به گزارش گاردین که شامگاه ۲۶ فروردین منتشر شد، اگر ترامپ نتواند این موضوع را ثابت کند که پیشنهاد بهتری روی میز گذاشته و توافق بهتری خواهد کرد، متهم خواهد شد که بدون دلیل، هزینههای سنگینی به اقتصاد جهان وارد کرده است.
گاردین نوشت: «ترامپ باید نشان دهد هزینههای سنگین جنگ ارزشش را داشته است.»
همچنین او باید ثابت کند که حکومت ایران با کنترل تنگه هرمز، به دستاورد دائمی نرسیده است.
مقایسه توافق احتمالی با برجام
مقایسه توافق احتمالی اسلامآباد با برجام ۱۵۹ صفحهای دقیق نخواهد بود، زیرا برنامه هستهای جمهوری اسلامی از سال ۲۰۱۵ تاکنون تغییرات زیادی کرده است.
با این حال، ترامپ به دنبال حذف «بندهای غروب» (محدودیتهای زمانی) است.
او میخواهد توافق جدید، دائمی باشد.
به نوشته گاردین، چهار نکته اصلی اختلاف که تیم ترامپ روی آنها تمرکز کرده، عبارتند از:
در مذاکرات ژنو، آمریکا خواستار توقف غنیسازی برای ۱۰ سال بود. تهران تنها با سه سال موافقت کرد. حالا در اسلامآباد، آمریکا خواهان توقف ۲۰ ساله است، اما ترامپ در مصاحبهای اعلام کرد که خواستار ممنوعیت دائمی غنیسازی است.
ایران اکنون مقادیر زیادی اورانیوم ۶۰ درصدی دارد که به سرعت میتواند به سطح سلاح هستهای برسد.
تهران در ژنو پیشنهاد داد این ذخایر را به سطح ۳.۶۷ درصد بازگرداند اما آمریکا در اسلامآباد اصرار دارد که کل این ذخایر باید از ایران خارج شود.
در توافق اوباما، حدود ۱۰۰ میلیارد دلار از داراییهای تهران آزاد شد.
اکنون ترامپ با فشارهای داخلی روبهروست. جمهوریخواهانی مانند مارکو روبیو معتقدند ایران نباید از این پول برای تقویت نظامی خود استفاده کند.
ترامپ میخواهد بر نحوه خرج کردن این پولها نظارت کند، اما تهران این محدودیت را نمیپذیرد.
ترامپ معتقد است برجام به رفتارهای منطقهای و موشکی جمهوری اسلامی نپرداخته است.
اکنون موضوع کنترل تنگه هرمز یک مشکل بزرگ دیگر برای واشینگتن است.
گاردین به نقل از علی نصری، حقوقدان بینالملل، نوشت که در داخل ایران دو دیدگاه وجود دارد: یک دیدگاه به دنبال استفاده حداکثری و فوری از اهرم تنگه هرمز است و دیدگاه دیگر آن را ابزاری برای امتیازگیری بلندمدت و رفع تحریمها میبیند.
به نوشته گاردین، در شرایط فعلی، هر دو طرف باید بین دستاوردهای فوری و امنیت پایدار، یکی را انتخاب کنند.
بر اساس اسناد داخلی نیروی دریایی آمریکا که رویترز توانسته آنها را بررسی کند، مقامهای این نیرو در مرداد ماه سال گذشته، در جریان آزمایش شناورهای بدون سرنشین، متوجه شدند با یک «نقطه شکست واحد» مواجهند: استارلینک.
در پی یک قطع سراسری در شبکه ماهوارهای ایلان ماسک که میلیونها کاربر را تحت تاثیر قرار داد، حدود ۲۴ فروند شناور بدونسرنشین در سواحل کالیفرنیا از کار افتادند، ارتباطات مختل شد و عملیات نزدیک به یک ساعت متوقف ماند.
این حادثه به پهپادهایی مربوط میشد که برای تقویت گزینههای نظامی آمریکا در صورت درگیری با چین، طراحی شدهاند. یکی از چندین مورد اختلال در آزمایشهای نیروی دریایی، مرتبط با استارلینک، که به گفته اسناد و یک منبع آگاه، باعث شد اُپراتورها نتوانند به شناورهای خودکار متصل شوند.
نقش کلیدی استارلینک و ریسکهای وابستگی
نقش استارلینک در ارتباطات اینترنتی کاربران ایرانی نیز طی سالهای اخیر بهطور چشمگیری افزایش یافته است.
تیر ماه سال گذشته پویا پیرحسینلو، رییس کمیته اینترنت انجمن تجارت الکترونیک، تعداد کاربران این سرویس در ایران را بیش از ۱۰۰ هزار نفر اعلام کرد.
ماسک، بنیانگذار استارلینک، ۲۴ خرداد و همزمان با دومین روز جنگ ۱۲ روزه، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «پرتوها روشن هستند.»
این عبارت به فعال بودن این سرویس اینترنت ماهوارهای در داخل ایران تعبیر شد.
رویترز نوشت در حالی که اسپیسایکس خود را برای عرضه عمومی با ارزشی حدود دو تریلیون دلار در تابستان آماده میکند - عرضهای که انتظار میرود بزرگترین در نوع خود باشد - این شرکت تا حد زیادی بهدلیل نقش غیرقابل جایگزینش برای دولت آمریکا، از ارتباطات ماهوارهای تا پرتابهای فضایی و هوش مصنوعی نظامی، به باارزشترین شرکت فضایی جهان تبدیل شده است.
استارلینک بهطور خاص در برنامههای حیاتی - از پهپادها تا ردیابی موشکها - نقشی کلیدی ایفا کرده و با شبکهای متشکل از نزدیک به ۱۰ هزار ماهواره در مدار پایین زمین، زیرساختی فراهم کرده که در برابر حملات احتمالی دشمنان، مقاومتر است.
با این حال، اختلالات ثبتشده در برنامه پهپادهای خودکار نیروی دریایی - که پیشتر گزارش نشده بود - چالشهای وابستگی فزاینده ارتش آمریکا به اسپیسایکس و ریسکهای ناشی از آن را برای پنتاگون برجسته میکند.
کلیتون سووپ، معاون پروژه امنیت هوافضا در مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی، به رویترز گفت: «اگر استارلینک وجود نداشت، دولت آمریکا به یک شبکه ارتباطی جهانی در مدار پایین زمین دسترسی پیدا نمیکرد.»
پنتاگون به پرسشهای رویترز درباره این آزمایشها یا همکاری با اسپیسایکس پاسخ نداده است.
کریستن دیویس، مدیر ارشد اطلاعات وزارت جنگ، گفت این نهاد از «چندین سامانه قوی و مقاوم» برای شبکه گسترده خود استفاده میکند.
نیروی دریایی و اسپیسایکس نیز به درخواستها برای اظهارنظر پاسخ ندادهاند.
با وجود رقابت روبهرشد از سوی شرکتهایی مانند آمازون - که این هفته قراردادی ۱۱.۶ میلیارد دلاری را برای خرید شرکت ماهوارهای گلوبالاستار اعلام کرد - اسپیسایکس همچنان در حوزه ارتباطات مدار پایین زمین، فاصله قابل توجهی با رقبا دارد.
فراتر از پهپادها، این شرکت تقریبا انحصار پرتابهای فضایی را در اختیار دارد و از طریق استارلینک و شبکه امنیت ملی خود، موسوم به «استارشیلد»، خدمات ارتباطی ماهوارهای ارائه میدهد که میلیاردها دلار درآمد برای آن ایجاد کرده است.
هشدارها درباره تمرکز بر یک شرکت
قانونگذاران دموکرات پیشتر درباره خطرات وابستگی پنتاگون به یک شرکت تحت مدیریت ثروتمندترین فرد جهان برای تامین قابلیتهای حیاتی امنیت ملی هشدار دادهاند.
همچنین اختلافات اخیر وزارت جنگ با یک استارتاپ هوش مصنوعی نشان داد اتکای بیش از حد به یک تامینکننده، میتواند در صورت حذف آن، مشکلات جدی ایجاد کند.
رویترز سال گذشته گزارش داده بود ماسک بهطور ناگهانی دسترسی نیروهای اوکراینی به استارلینک را در جریان عملیات بازپسگیری مناطقی از روسیه قطع کرد. اقدامی که به تضعیف اعتماد متحدان انجامید.
در تایوان نیز نگرانیهایی مطرح شد مبنی بر اینکه اسپیسایکس ممکن است ارائه خدمات ارتباطی ماهوارهای به نیروهای آمریکایی مستقر در این جزیره را محدود کرده باشد.
این موضوع در نامهای از سوی یک نماینده وقت کنگره آمریکا مطرح شد، اما اسپیسایکس آن را رد کرد.
رویترز نتوانسته است تایید کند که آیا این خدمات در حال حاضر در اختیار نیروهای آمریکایی در تایوان قرار دارد یا نه.
پنتاگون و اسپیسایکس نیز به پرسشها در این باره پاسخ ندادند.
یک مقام در این زمینه گفت: «به دلایل امنیت عملیاتی، درباره برنامهها، توانمندیها یا جزییات عملیات اظهار نظر نمیکنیم.»
محدودیتهای فنی در میدان
رویترز در گزارش خود تاکید کرد استارلینک نقشی حیاتی در برنامه پهپادی پنتاگون ایفا میکند و ارتباط شناورهای بدون سرنشینی را که شبیه قایقهای تندرو بدون سرنشین هستند، برقرار میکند.
فروردین ۱۴۰۴، در جریان مجموعهای از آزمایشهای نیروی دریایی در کالیفرنیا که شامل شناورهای بدون سرنشین و پهپادهای پروازی بود، مقامها گزارش دادند استارلینک بهدلیل حجم بالای داده مورد نیاز برای کنترل چندین سامانه، در ارائه اتصال پایدار با مشکل مواجه شده است.
در گزارش ایمنی این آزمایشها آمده است: «وابستگی به استارلینک در شرایط بارگذاری چند وسیله، محدودیتهایی را آشکار کرد.»
این گزارش همچنین به مشکلات مرتبط با تجهیزات رادیویی و سامانههای شبکهای دیگر نیز اشاره کرد.
در هفتههای پیش از قطع سراسری استارلینک در مرداد ۱۴۰۴، مجموعهای دیگر از آزمایشها نیز بهدلیل اختلالات متناوب در ارتباطات با این شبکه مختل شده بود، هرچند علت دقیق این مشکلات مشخص نشده است.
با وجود این چالشها، برای بسیاری از کارشناسان، مزایای استارلینک - بهویژه هزینه پایین و دسترسی گسترده - همچنان بر ریسکهای آن میچربد.
برایان کلارک، کارشناس جنگ، گفت: «شما این آسیبپذیریها را میپذیرید، چون مزایایی که از گستردگی این شبکه بهدست میآورید، بسیار قابل توجه است.»
