خبرگزاری میزان، وابسته به قوه قضاییه جمهوری اسلامی، به نقل از «یک منبع آگاه» نوشت برخلاف اظهارات دونالد ترامپ، «در مورد هیچگونه انتقال مواد هستهای به آمریکا هرگز مذاکره نشده است» و توافقی هم در این زمینه وجود ندارد.
مرتضی کاظمیان، عضو تحریریه ایراناینترنشنال، در این رابطه توضیح میدهد.
به گزارش رویترز، دیدار برنامهریزیشده شی جینپینگ با ترامپ در اواسط ماه مه، بهطور مستقیم بر نحوه مواجهه چین با بحران ایران تاثیر گذاشته است. چین که بزرگترین واردکننده نفت خام جهان است و حدود نیمی از انرژی خود را از خاورمیانه تامین میکند، در تلاش است همزمان امنیت انرژی خود را حفظ کند.
در همین چارچوب، چین رویکردی محتاطانه در قبال جنگ اتخاذ کرده و از انتقاد صریح از اقدامات آمریکا خودداری کرده است. این سیاست به پکن امکان داده نفوذ پشتپرده خود را حفظ کند؛ تا جایی که ترامپ نیز نقش چین را در ترغیب [حکومت] ایران برای حضور در مذاکرات اخیر در پاکستان تایید کرده است.
در روزهای اخیر، چین موجی از تحرکات دیپلماتیک را آغاز کرده است. وانگ یی، وزیر خارجه این کشور، نزدیک به ۳۰ تماس و دیدار با همتایان خود برای پیشبرد آتشبس انجام داده و ژای جون، فرستاده ویژه چین، نیز به چندین کشور عربی و حوزه خلیج فارس سفر کرده است.
همزمان، شی جینپینگ برای نخستینبار درباره این بحران موضعگیری کرده و طرحی چهارمادهای برای صلح ارائه داده که بر اصولی چون حاکمیت ملی، همزیستی مسالمتآمیز، رعایت حقوق بینالملل و ایجاد توازن میان توسعه و امنیت تاکید دارد.
با این حال، پکن در قبال تهدیدهای شدید آمریکا علیه ایران، از جمله هشدار ترامپ مبنی بر امکان نابودی کامل این کشور، موضعی محتاطانه اتخاذ کرده و صرفاً خواستار کاهش تنش شده است.
به گفته تحلیلگران، این احتیاط تا حد زیادی به دلیل اهمیت نشست پیشرو با ترامپ است؛ نشستی که چین قصد دارد از آن برای پیشبرد اهداف اقتصادی و راهبردی خود، از جمله مسائل تجاری و پرونده تایوان، استفاده کند. منابع آگاه به رویترز گفتهاند که رویکرد غالب در پکن، تلاش برای جلب نظر ترامپ و حفظ «ثبات راهبردی» در روابط دوجانبه است.
در عین حال، چین تلاش میکند روابط خود با [حکومت] ایران را نیز حفظ کند. به گفته کارشناسان، پکن ترجیح میدهد روابطی بدون قید و شرط با کشورهای ضدغربی مانند ایران داشته باشد، در حالی که همزمان بهدنبال نوعی همزیستی با آمریکا است.
با وجود نقش چین در تسهیل گفتوگوها، تحلیلگران تاکید میکنند که توان پکن برای تاثیرگذاری مستقیم بر تصمیمات تهران محدود است، چرا که این کشور فاقد حضور نظامی موثر در خاورمیانه است.
برخی ناظران حتی معتقدند تحرکات دیپلماتیک چین در منطقه بیشتر جنبه نمایشی دارد و پکن تمایلی به ایفای نقش مستقیم، مانند تضمین یک توافق آتشبس، نشان نداده است.
در همین حال، محاصره دریایی آمریکا علیه حکومت ایران بهعنوان یک عامل تعیینکننده در محاسبات چین مطرح است. این اقدام، در کنار محدودیتهای اعمالشده بر تردد در تنگه هرمز، تهدیدی جدی برای جریان انرژی جهانی و منافع اقتصادی چین محسوب میشود.
به گفته کارشناسان، در حالی که حکومت ایران برای دور زدن فشارهای غرب به چین نیاز دارد، پکن نیز از این موقعیت برای پیشبرد اهداف خود استفاده میکند؛ اما همچنان تلاش دارد از درگیری مستقیم در بحران اجتناب کند.
در خصوص نشست پیشرو، گزارشها حاکی از آن است که تمرکز گفتوگوها احتمالاً محدود خواهد بود و موضوعاتی مانند خرید هواپیماهای بوئینگ و افزایش واردات محصولات کشاورزی در دستور کار قرار میگیرد، در حالی که مسائل پیچیدهتری مانند حکمرانی فناوری یا دسترسی به بازار احتمالاً به حاشیه رانده میشود.
گزارش رویترز نشان میدهد که چین در بحران ایران نقش یک بازیگر فعال اما محتاط را ایفا میکند؛ کشوری که در عین تلاش برای میانجیگری، از پذیرش مسئولیتهای پرهزینه خودداری کرده و همزمان بهدنبال مدیریت روابط راهبردی با ایالات متحده است.
در پی تحولات اخیر و کشته شدن رهبر جمهوری اسلامی، ساختار قدرت در ایران دستخوش تغییراتی شده که به گفته تحلیلگران، موقعیت تندروهای سپاه پاسداران را تقویت کرده و ابهامها درباره طرف واقعی مذاکره با آمریکا را افزایش داده است.
به گزارش مجله نیویورکر، پس از کشته شدن علی خامنهای در حملات هوایی اسرائیل با حمایت اطلاعاتی آمریکا، خلا قدرت در ایران بهسرعت با چهرههای تندرو پر شده است. در این میان، محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، بهعنوان یکی از «چهرههای برجسته» مطرح شده و حتی هدایت هیات ایرانی در مذاکرات فشرده با آمریکا در پاکستان را بر عهده داشته است.
این مذاکرات که بالاترین سطح تماس میان دو کشور از زمان انقلاب ۱۳۵۷ توصیف شده، پس از ۲۱ ساعت بدون نتیجه پایان یافت. اختلاف اصلی بر سر برنامه هستهای ایران بود؛ موضوعی که در نهایت به اعلام محاصره دریایی تنگه هرمز از سوی ترامپ انجامید.
با این حال، گزارش نیویورکر تاکید میکند که اگرچه قالیباف در مذاکرات نقش داشته، اما لزوماً تصمیمگیر اصلی در ایران نیست. به گفته تحلیلگران، چهرههایی مانند محمدباقر ذوالقدر و احمد وحیدی - از فرماندهان ارشد سپاه - نفوذ بیشتری در پشت صحنه دارند و کنترل واقعی قدرت را در دست گرفتهاند.
این گزارش میافزاید که برخلاف تصور برخی در واشینگتن که بهدنبال الگویی مشابه ونزوئلا برای تغییر رهبری در ایران هستند، ساختار قدرت در ایران پیچیدهتر و غیرمتمرکزتر است. نهادهایی مانند سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، قوه قضاییه و شوراهای امنیتی در کنار یکدیگر عمل میکنند و همین امر باعث شده نظام بتواند در برابر حملات هدفمند به رهبری، دوام بیاورد.
به گفته کارشناسان، رهبران جدید حکومت ایران نهتنها تندروتر و نظامیتر از نسل پیشین هستند، بلکه در برخی موارد آمادگی بیشتری برای ریسکپذیری دارند. حملات متقابل به زیرساختهای انرژی در منطقه، از جمله هدف قرار دادن تاسیسات گازی در قطر، بهعنوان نشانهای از این تغییر رویکرد ارزیابی شده است.
در عین حال، به نوشته نیویورکر این رهبران جدید - با وجود مواضع سختگیرانه - نشانههایی از تمایل به مذاکره نیز نشان دادهاند. به گفته تحلیلگران، آنها برخلاف رویکرد پیشین که مبتنی بر «نه جنگ، نه مذاکره» بود، اکنون همزمان آمادگی مواجهه نظامی و گفتوگو را دارند.
با این حال، گزارش نیویورکر تاکید میکند که حتی در صورت پیشرفت مذاکرات، چالش اصلی در داخل ایران باقی خواهد ماند. جناحهای تندرو، بهویژه در میان فرماندهان جوانتر سپاه، نسبت به هرگونه توافق بدبین هستند و برخی از آنها دستیابی به سلاح هستهای را تنها راه بازدارندگی میدانند.
همچنین تجربه جنگ ایران و عراق، که بسیاری از رهبران کنونی در آن نقش داشتهاند، همچنان بر محاسبات آنها سایه انداخته است. از یک سو بهعنوان نمونهای از مقاومت در برابر قدرتهای برتر، و از سوی دیگر بهعنوان هشداری درباره هزینههای سنگین یک جنگ طولانی.
در این میان، مجتبی خامنهای، فرزند رهبر پیشین که بهعنوان جانشین مطرح شده، بهدلیل جراحات ناشی از حملات اخیر از صحنه عمومی غایب است، اما همچنان روابط نزدیکی با سپاه دارد و بخشی از ساختار قدرت محسوب میشود.
گزارش نیویورکر نتیجه میگیرد که اگرچه آمریکا ممکن است بهدنبال یافتن یک شریک مذاکره در ایران باشد، اما واقعیت ساختار قدرت در این کشور نشان میدهد که هیچ فرد واحدی قادر به اتخاذ تصمیم نهایی نیست و هرگونه توافق نیازمند اجماع در میان طیفی از بازیگران قدرتمند خواهد بود.
