سنتکام: محاصره دریایی بنادر ایران از دوشنبه آغاز میشود
فرماندهی مرکزی آمریکا اعلام کرد از دوشنبه ۲۴ فروردین، ساعت ۱۷:۳۰ به وقت تهران اجرای محاصره دریایی علیه تردد کشتیها به مقصد و مبدا بنادر ایران آغاز میشود؛ اقدامی که همزمان با تهدیدهای دونالد ترامپ برای گسترش فشار بر تهران صورت میگیرد.
بر اساس این بیانیه، این محاصره بدون هیچ تبعیضی علیه کشتیهای تمامی کشورها که وارد بنادر و مناطق ساحلی ایران میشوند یا از آن خارج میشوند اعمال خواهد شد. این اقدام شامل تمامی بنادر ایران در خلیج فارس و دریای عمان میشود.
سنتکام در عین حال تاکید کرد که آزادی ناوبری برای کشتیهایی که از تنگه هرمز به مقصد یا از مبدأ بنادر غیرایرانی در حال عبور هستند، مختل نخواهد شد.
در این اطلاعیه آمده است که جزئیات بیشتر پیش از اجرای این طرح از طریق اطلاعیه رسمی به دریانوردان اعلام خواهد شد و از تمامی کشتیها خواسته شده هنگام عبور از دریای عمان و ورودیهای تنگه هرمز، اطلاعیههای دریانوردی را دنبال کرده و از طریق کانال ۱۶ با نیروهای دریایی آمریکا در تماس باشند.
پیش از این رییسجمهوری آمریکا در نخستین اظهارنظر علنی خود پس از ناکام ماندن مذاکرات اسلامآباد گفت که نیروی دریایی آمریکا «بیدرنگ» محاصره تنگه هرمز را آغاز میکند و ناتو نیز در این عملیات مشارکت خواهد داشت. همزمان، پاکستان از تلاش برای برگزاری دور دیگری از گفتوگوها میان تهران و واشینگتن خبر داد.
ترامپ یکشنبه ۲۳ فروردین در شبکه اجتماعی تروث سوشال از اقدام نیروی دریایی آمریکا برای آغاز فوری مینروبی و محاصره تنگه هرمز خبر داده بود. او دقایقی بعد در مصاحبه با شبکه خبری فاکسنیوز اعلام کرد که این اقدام با همکاری ناتو و کشورهای همپیمان آمریکا در خلیج فارس انجام خواهد شد و آن را «محاصرهای همهجانبه، در سطحی بالاتر از محاصره ونزوئلا» توصیف کرد.
ترامپ تاکید کرده بود که هدف اصلی این اقدام جلوگیری از فروش نفت ایران به کشورهایی است که به گفته او «تهران ترجیح میدهد» و از این طریق کسب درآمد میکند.
او همچنین پیشبینی کرد که مقامهای جمهوری اسلامی به میز مذاکرات بازخواهند گشت و گفت: «من به تیمام گفتم همهچیز را میخواهم؛ نه ۹۰ درصد، نه ۹۵ درصد، همهچیز.»
در همین زمینه، سرپرست وزارت دادگستری آمریکا نیز در پیامی در شبکه ایکس گفت: «وزارت دادگستری با قاطعیت هر کسی که نفت تحریمشده ایران را خریداری یا به فروش برساند، تحت پیگرد قانونی قرار خواهد داد.» تاد بلانش، معاون دادستان کل است که اکنون به طور موقت سرپرستی وزارت دادگستری را بر عهده دارد. او افزود که وزارت دادگستری بهطور کامل از رییسجمهوری ایالات متحده و ارتش آمریکا حمایت میکند.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که مقامهای جمهوری اسلامی پس از پایان مذاکرات اسلامآباد، بر مواضع خود درباره ادامه غنیسازی و اعمال کنترل بر تنگه هرمز تاکید کردهاند. همزمان، وزیر خارجه پاکستان از تلاش برای ادامه میانجیگری و برگزاری دور جدید مذاکرات خبر داده است.
محمد باقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، که ریاست هیات جمهوری اسلامی در مذاکرات اسلامآباد را بر عهده داشت، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که مسدود کردن تنگه هرمز منجر به افزایش قیمت بنزین در ایالات متحده خواهد شد. او تصویری از آخرین قیمت بنزین در پمپ بنزینهای اطراف کاخ سفید منتشر کرد و نوشت: «از قیمت فعلی بنزین لذت ببرید. با آنچه بهنام محاصره گفته میشود، بهزودی دلتان برای بنزین ۴ تا ۵ دلاری تنگ خواهد شد.»
پرونده هستهای؛ محور اصلی اختلاف ترامپ بار دیگر تاکید کرد که [حکومت] ایران هرگز به سلاح هستهای دست نخواهد یافت و این موضوع را اصلیترین مانع در مذاکرات دانست. او گفت که «۹۵ درصد نگرانیهای» آمریکا به این موضوع مربوط است.
پیشتر گزارشهایی از جمله از سوی رسانهها به نقل از مقامهای پاکستانی حاکی از آن بود که عقبنشینی [حکومت] ایران از برنامه هستهای، محور اصلی طرح پیشنهادی ۱۵ مادهای آمریکا بوده و بازگشایی تنگه هرمز نیز از دیگر محورهای کلیدی این طرح به شمار میرود.
جزئیات محاصره و پیامدهای آن ترامپ در اظهارات خود، کنترل عبور و مرور کشتیها در تنگه هرمز را بخشی از این راهبرد دانسته و گفته بود کشتیهایی که به ایران «عوارض غیرقانونی» پرداخت کرده باشند، در آبهای بینالمللی متوقف خواهند شد.
او همچنین از آغاز عملیات مینروبی خبر داد و گفت ایران مینهایی در تنگه هرمز کار گذاشته است. به گفته او، آمریکا و متحدانش از جمله بریتانیا در حال اعزام تجهیزات مینروب به منطقه هستند.
ترامپ افزود که با پایان این بحران، قیمت جهانی نفت و گاز در نهایت کاهش خواهد یافت.
گزینههای پیشرو در همین حال، تحلیلها حاکی از آن است که در صورت شکست کامل مذاکرات، واشینگتن دو گزینه اصلی را دنبال میکند: ازسرگیری حملات نظامی یا اجرای راهبرد محاصره دریایی، مشابه آنچه پیشتر علیه ونزوئلا به کار گرفته شد.
ترامپ همچنین با اشاره به توان نظامی آمریکا، بار دیگر تهدید کرد که در صورت لزوم میتواند زیرساختهای حیاتی ایران را هدف قرار دهد و گفت که برخی تاسیسات کلیدی، از جمله زیرساختهای انرژی، همچنان در تیررس قرار دارند.
او افزود که چندین مرکز تولید موشک در ایران هنوز هدف قرار نگرفتهاند و آمریکا از موقعیت آنها آگاه است.
ژنرال پیشین ناتو میگوید حضور ناوهای آمریکا و متحدانش در تنگه هرمز بیش از آنکه نشانه ورود به جنگ باشد، بخشی از «جنگ مواضع» و نمایش قدرت برای تحمیل موقعیت در مذاکرات است.
در حالی که تنشها پیرامون تنگه هرمز افزایش یافته و ایالات متحده از آغاز محاصره دریایی سخن گفته است، ژان-پل پالومروس، از فرماندهان پیشین نیروی هوایی فرانسه و ناتو، در گفتوگو با شبکه فرانس۲۴، این تحولات را نه آغاز یک جنگ جدید، بلکه بخشی از یک بازی استراتژیک توصیف کرد.
پالومروس با اشاره به حضور شناورهای نظامی آمریکا در منطقه، از جمله ناوشکنهای هدایتشونده، تاکید کرد که این تحرکات را نباید بهعنوان نشانهای از اقدام نظامی تهاجمی تلقی کرد. به گفته او، «آنچه اکنون میبینیم، بیش از هر چیز یک بازی است؛ نه جنگی آشکار، بلکه نوعی جنگ مواضع.»
نمایش قدرت برای «حضور در نقشه» او توضیح داد که استقرار این نیروها میتواند با هدف تثبیت حضور آمریکا در تنگه هرمز انجام شده باشد؛ اقدامی که پیش از هر تصمیم عملی درباره محاصره کامل صورت میگیرد.
پالومروس گفت: «این کشتیها احتمالاً برای این در منطقه هستند که نشان دهند آمریکا آماده است بخشی از کنترل تنگه هرمز را در دست بگیرد و جایگاه خود را تثبیت کند.»
به باور او، این نوع آرایش نظامی حامل پیامی روشن برای [حکومت] ایران است: «حضور ما در این آبراه مشروع است و در صورت هرگونه درگیری، مسئولیت آن بر عهده طرف مقابل خواهد بود.»
«بازی پوکر» بر سر تنگه هرمز فرمانده پیشین ناتو در بخش دیگری از این گفتوگو، تهدید دونالد ترامپ به اعمال محاصره دریایی را «آخرین کارت» در یک بازی پوکر توصیف کرد.
به گفته او، واشینگتن در تلاش است بدون ورود به جنگی تمامعیار، دست بالا را در تنگه هرمز به دست آورد و از این طریق، سطح فشار در مذاکرات با [حکومت] ایران را افزایش دهد.
او افزود: «ترامپ نمیخواهد به جنگ کامل بازگردد و در عین حال آماده یک نبرد مستقیم بر سر هرمز هم نیست. بنابراین با تهدید به محاصره، سطح تنش را بالا میبرد.»
دامنهای فراتر از تنگه هرمز پالومروس همچنین هشدار داد که طرحهای مطرحشده از سوی آمریکا ممکن است محدود به تنگه هرمز نباشد و ابعادی گستردهتر در آبهای بینالمللی پیدا کند؛ موضوعی که میتواند کشورهایی مانند چین و هند را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
به گفته او، چنین سناریویی میتواند واکنش قدرتهای آسیایی را برانگیزد و آنها را به فشار بر ایران سوق دهد. بخشی از همان بازی پیچیدهای که او از آن بهعنوان «بازی بسیار حساس» یاد کرد.
نقش ناتو؛ «آزمون فشار» برای متحدان در همین حال، اظهارات اخیر ترامپ درباره احتمال مشارکت ناتو در پاکسازی تنگه هرمز نیز با تردیدهایی همراه است. پالومروس تاکید کرد که این منطقه اساساً در حوزه مسئولیت ناتو قرار ندارد و مشارکت احتمالی، در صورت وقوع، از سوی برخی کشورهای عضو خواهد بود، نه کل این ائتلاف.
او این موضع ترامپ را نوعی «آزمون فشار» برای متحدان ناتو توصیف کرد. تلاشی از سوی ترامپ که به گفته پالومروس برای سنجش میزان همراهی آنها در یک بحران خارج از چارچوب رسمی این ائتلاف مطرح شده است.
پالومروس گفت: «ترامپ در واقع متحدان را در معرض یک تست قرار داده و انتظار دارد واکنش نشان دهند.» به گفته او، این رویکرد با هدف کشاندن برخی کشورها به یک ائتلاف عملی در هرمز و واداشتن آنها به انتخاب موضع صورت میگیرد.
او به موضع امانوئل مکرون اشاره کرد که از آمادگی برای تشکیل ائتلافی جهت حفظ امنیت تنگه هرمز سخن گفته است، اما در عین حال تاکید کرد که هدف اصلی چنین اقداماتی، بیش از پاکسازی مینها، «اعلام حضور» و تثبیت موقعیت در منطقه است.
به باور این ژنرال پیشین نیروی هوایی فرانسه و ناتو، تحرکات نظامی اخیر در تنگه هرمز را باید نه در چارچوب یک درگیری قریبالوقوع، بلکه بهعنوان بخشی از یک رقابت استراتژیک برای تغییر موازنه قدرت، سنجش اتحادهای بینالمللی و تاثیرگذاری بر روند مذاکرات تحلیل کرد.
روزنامه تایمز از به کار بردن یک فنآوری «فوقمحرمانه» جدید در یافتن خلبان آمریکایی در ایران خبر داد که توانست از روی صدای ضربان قلب، این نیروی آمریکایی را در ارتفاعات ایران پیدا کند. در این گزارش به احتمال استفاده از نرمافزار پگاسوس برای فریب فرماندهان سپاه نیز اشاره شده است.
این روزنامه بریتانیایی در گزارشی که جمعه ۲۱ فروردین منتشر شد، نوشت که آمریکا با استفاده از یک دستگاه حسگر مغناطیسی آیندهنگر که «گوست مِرمِر» نامیده میشود ضربان قلب سرهنگ گمشده نیروی هوایی این کشور را در گسترهای به طول ۴۰ مایل (بیش از ۶۴ کیلومتر) شناسایی کند.
به نوشته این روزنامه، این فنآوری «پیشرفته، فوق محرمانه و شگفتانگیز» که در شرکت لاکهید مارتین توسعه یافته، بر چیزی موسوم به مغناطیسسنجی کوانتومی متکی است و بهنظر میرسد قوانین شناختهشده فیزیک را نقض میکند.
احتمال استفاده از جاسوسافزار پگاسوس
تایمز در ادامه این گزارش به عملیات پیچیده فریب نیروهای جمهوری اسلامی اشاره کرده و احتمال داده است که دولت آمریکا از جاسوسافزار پگاسوس برای نفوذ به تلفنهای همراه متعدد مقامهای حکومت ایران و فرماندهان سپاه و انتشار گزارشهایی مبنی بر پیدا شدن خلبان استفاده کرده باشد.
تایمز نوشت: «هرچند هیچ جزئیاتی از این کارزار فریب منتشر نشده است، اما گفته میشود سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا، از جاسوسافزار «پگاسوس» که در یک شرکت اسرائیلی توسعه یافته، استفاده کرده تا با نفوذ به تلفنهای همراه متعدد رهبران تهران و فرماندهان سپاه، گزارشهایی مبنی بر پیدا شدن خلبان منتشر کند.»
در گزارشهای قبلی درباره این عملیات نجات ذکر شده بود که سیا روز جمعه، بلافاصله پس مطلع شدن از خبر سقوط هواپیما و گم شدن دومین سرنشین هواپیمای سرنگونشده در ایران، یک کارزار فریب طراحی کرد. هدف این کارزار گمراه کردن نیروهای جمهوری اسلامی از طریق پخش این خبر بود که نیروی آمریکایی پیدا شده و در قالب یک کاروان زمینی در حال انتقال برای خروج از کشور است، در حالیکه او هنوز پیدا نشده بود.
واشینگتن امید داشت که نیروهای ایرانی تمرکز خود را از ارتفاعات و محل احتمالی اختفای او بردارند و به جادهها و مسیرهای خروجی معطوف کنند، تا به این ترتیب فرصت کافی برای یافتن و بیرون بردن او از ایران را پیدا کند.
نرمافزار پگاسوس یک ابزار جاسوسی بسیار پیشرفته است که در شرکت اسرائیلی اِناِساو (NSO Group) توسعه یافته و برای نفوذ مخفیانه به گوشیهای هوشمند طراحی شده است.
این نرمافزار میتواند بدون اطلاع کاربر وارد دستگاه تلفن او بشود، به پیامها، تماسها، ایمیلها و حتی دوربین و میکروفون دسترسی پیدا کند و عملا گوشی را به یک ابزار شنود تبدیل کند. پگاسوس همچنین میتواند دادهها را بهصورت نامحسوس استخراج کند و حتی در برخی موارد پیامهایی بفرستد که به نظر میرسد از طرف صاحب گوشی هستند.
ایالات متحده آبان ۱۴۰۰ شرکت سازنده پگاسوس را به یک فهرست سیاه فدرال اضافه کرد تا این شرکت حق استفاده از فناوریهای آمریکایی را نداشته باشد. این اقدام پس از انتشار خبرهایی درباره استفاده دولتهای خارجی از پگاسوس برای هک کردن تلفن همراه مقامها، روزنامهنگاران و فعالان منتشر شد.
زمستان ۱۴۰۳ نیز در پی شکایت شرکت آمریکایی متا از شرکت اِناِساو به دلیل استفاده این شرکت از یک باگ در این پیامرسان برای جاسوسی از کاربران، این شرکت اسرائیلی مقصر شناخته شد.
گوست مِرمِر چیست و چطور کار میکند؟
فناوری پیچیدهای که در گزارش تایمز با عنوان گوست مِرمِر (به معنای زمزمه اشباح) معرفی شده، یک اختراع فوقمحرمانه از نوع «آسمانهای آبی» (blue skies) است که در واحد «اسکانک وُرکس» (Skunk Works) توسعه یافته است.
اسکانک ورکس یک آزمایشگاه مشهور در شرکت لاکهید مارتین و بخش پروژههای ویژه و فوقمحرمانه در این شرکت است که در آن دانشمندان و مهندسان جوان و نخبه، وقت خود را صرف یافتن راهحل برای مفاهیم بهظاهر غیرممکن میکنند.
به گزارش تایمز، منابع انسانی سیا برای یافتن محل اختفای افسر سیستمهای تسلیحاتی با تکیه بر این فناوری تمام صداهای محیطی دیگر را در سراسر چشمانداز خشک و خالی ایران فیلتر کردند تا موقعیت او را بهطور دقیق پیدا کنند.
این روزنامه با اشاره به صحبتهای جان رتکلیف، مدیر سیا، در نشست رسانهای مرتبط با نجات افسر آمریکایی، ارزیابی کرد که تشبیه این عملیات به «یافتن یک دانه شن در دل بیابان با بهرهگیری از ابزاری که هیچ سرویس اطلاعاتی دیگری در جهان در اختیار ندارد»، نشانهای از بهکارگیری سامانه «گوست مرمر» است.
به گزارش تایمز، وقتی سرانجام این سرهنگ گمشده روی دامنه کوههای پوشیده از بوتهها و درختان برخاست و نیروهای نجات نزدیکتر شدند، ضربان قلب او بهصورت واضح و کامل نمایان شد.
در ادامه گزارش تایمز آمده است: «همان نشانه اندک از حرکت در فاصله ۴۰ مایلی برای تیم نجات کافی بود تا سوار بالگردهای ویژه «اِیاِچ-۶ لیتل بِرد» شوند و به سمت محل اختفاق او حرکت کنند. کماندوها برای پیاده شدن سریع، به نیمکتهای بیرونی متصل به بالگردها بسته شده بودند.»
این روزنامه تاکید میکند که جامعه اطلاعاتی آمریکا درباره این افشاگریها سکوت اختیار کرده است.
تردیدها نسبت به گوست مِرمِر
تایمز تاکید میکند که جامعه اطلاعاتی آمریکا درباره این افشاگریها سکوت اختیار کرده و وجود «گوست مورمور» را نه تایید کردهاند و نه تکذیب، با وجود این، گزارش شده که این «ابزار سیا» بر چیزی موسوم به مغناطیسسنجی کوانتومی متکی است؛ فناوریای که میتواند سیگنالهای قلب انسان را بیابد و با کمک هوش مصنوعی، تمام نویزهای مزاحم دیگر را جدا کند.
زمانی که روزنامه نیویورکپست درباره سیستم عجیب تشخیص ضربان قلب سیا با دونالد ترامپ تماس گرفت، او دقت این دستاورد خارقالعاده را تایید کرد.
ترامپ به نیویورکپست گفت: «این فناوری بسیار مهم بود، سیا فوقالعاده عمل کرد. هیچکس حتی نمیداند این چیست. هیچکس پیشتر دربارهاش چیزی نشنیده بود. ما تجهیزاتی داریم که هیچکس حتی به آن فکر هم نکرده است.»
در بخشی از این گزارش به این نکته اشاره شده که با توجه به حضور گسترده نیروهای سپاه در همان منطقه برای جستوجوی خلبان سرنگونشده، بهیقین ضربانهای قلب متعددی وجود داشته است.
تایمز به نقل از مجله «ساینتیفیک امریکن» که در زمینه پیشرفتهای علمی و فناوری تخصص دارد، به تردیدها درباره فناوری گوست مِرمِر اشاره کرد و نوشت: «حتی با کمک هوش مصنوعی نیز در دههها پژوهش فیزیکی داوریشده هیچ پشتوانهای ندارد. مغناطیسسنجهای کوانتومی واقعی هستند و در تشخیص آریتمیهای قلبی از طریق اندازهگیری میدانهای مغناطیسی تولیدشده توسط عضله قلب، فوقالعاده دقیقاند. اما میدان مغناطیسی قلب ضعیف است.»
جان ویکسوو، استاد مهندسی زیستپزشکی و فیزیک در دانشگاه وندربیلت، نیز به این روزنامه گفت: «در سطح قفسه سینه، جایی که حدود ۱۰ سانتیمتر از منبع فاصله دارید، میدان مغناطیسی فقط بهسختی قابل تشخیص است.»
به بیان دیگر، هرچه فاصله بیشتر شود، سیگنال ضربان قلب بهطور پیوسته ضعیفتر میشود؛ بنابراین تشخیص ضربان قلب سرهنگ گمشده از فاصله ۴۰ مایلی از نظر علمی بسیار بعید به نظر میرسد. با این حال، به نوشته تایمز، تشبیه «یک دانه شن در بیابان» از سوی مدیر سیا ظاهرا این ادعا را تایید میکند.
رییسجمهوری آمریکا در نخستین اظهارنظر علنی خود پس از مذاکرات اسلامآباد گفت که نیروی دریایی آمریکا «بیدرنگ» محاصره تنگه هرمز را آغاز میکند و ناتو نیز در این عملیات مشارکت خواهد داشت. همزمان، پاکستان از تلاش برای برگزاری دور دیگری از گفتوگوها میان تهران و واشینگتن خبر داد.
دونالد ترامپ یکشنبه ۲۳ فروردین در شبکه اجتماعی تروث سوشال از اقدام نیروی دریایی آمریکا برای آغاز فوری مینروبی و محاصره تنگه هرمز خبر داد. او دقایقی بعد در مصاحبه با شبکه خبری فاکس اعلام کرد که این اقدام با همکاری ناتو و کشورهای همپیمان با آمریکا در خلیج فارس انجام خواهد شد و آن را «محاصرهای همهجانبه، در سطحی بالاتر از محاصره ونزوئلا» توصیف کرد.
ترامپ تاکید کرد که هدف اصلی محاصره این است که جمهوری اسلامی نتواند «به کشورهایی که دوست دارد» نفت بفروشد و کسب درآمد کند.
او در این مصاحبه با اشاره به انتقادهایی که انتشار پستی درباره «نابودی تمدن ایران» به دنبال داشت، همان یک جمله را دلیل اصلی آمدن مقامهای حکومت ایران پای میز مذاکره خواند و پیشبینی کرد که آنها به مذاکره باز خواهند گشت.
او گفت: «ایرانیها میز مذاکره را ترک نکردهاند، پیشبینی میکنم برمیگردند و هر چیزی که ما بخواهیم را به ما میدهند. من به تیمام گفتم من همه چیز را میخواهم، نه ۹۰ درصد، نه ۹۵ درصد، همهچیز!»
اظهار نظرهای ترامپ در حالی مطرح میشود که مقامهای جمهوری اسلامی پس از اعلام خبر پایان مذاکرات اسلامآباد و بازگشت تیم مذاکرهکنندگان آمریکایی، بهطور هماهنگ از تصمیم حکومت برای اعمال کنترل همهجانبه بر تنگه هرمز صحبت و بر مواضع جمهوری اسلامی در خصوص غنیسازی تاکید کردهاند.همزمان، وزیر امور خارجه پاکستان اعلام کرد که این کشور در روزهای آینده به تلاش برای ادامه تعامل میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده و برگزاری دور دیگری از مذاکرات ادامه خواهد داد.
نیروی هستهای همچنان مساله اصلی
ترامپ عصر یکشنبه ۲۳ فروردین هم در شبکه اجتماعی تروث سوشال و هم در گفتوگویی تلفنی با شبکه خبری فاکس بار دیگر بر موضع همیشگی و مشترک خود با اسرائیل تاکید کرد؛ اینکه حکومت ایران نمیتواند و نخواهد توانست به سلاح هستهای دست یابد.
او به فاکسنیوز گفت: «روز گذشته حقیقتا یک جلسه خیلی خوب داشتیم، البته به جز یک مساله آن که ۹۵ درصد نگرانیهای ما را تشکیل میدهد: اینکه آنها میخواهند سلاح هستهای داشته باشند اما این هرگز اتفاق نخواهد افتاد.»
ترامپ در پست خود تروثسوشال اینطور به این موضوع اشاره کرد: «میتوانم وارد جزئیات فراوانی شوم و درباره دستاوردهای بسیاری [درباره مذاکرات اسلامآباد] صحبت کنم، اما تنها یک چیز اهمیت دارد: ایران حاضر نیست از جاهطلبیهای هستهای خود دست بردارد!»
او همچنین نوشت: «از بسیاری جهات، مواردی که بر سر آنها توافق شد، بهتر از ادامه دادن عملیات نظامی ما تا پایان است، اما هیچیک از این موارد در مقایسه با سپردن قدرت هستهای به دست افرادی تا این حد بیثبات، دشوار و غیرقابل پیشبینی اهمیت ندارد.»
ترامپ تاکید کرد که مذاکرهکنندگان جمهوری اسلامی «درباره مهمترین مساله بهشدت سرسخت بودند و انعطاف نداشتند. همانطور که من از ابتدا و سالها پیش گفتهام، ایران هرگز به سلاح هستهای دست نخواهد یافت!»
خبرگزاری آسوشیتدپرس پیش از پایان مذاکرات به نقل از مقامهای پاکستانی گزارش داد که عقبنشینی حکومت ایران از برنامه هستهای در مرکز طرح پیشنهادی ۱۵مادهای آمریکا برای مذاکرات قرار داشت و محور مهم بعدی نیز بازگشایی تنگه هرمز بود.
تا لحظه تنظیم این گزارش نه مقامهای ایران و نه ایالات متحده مشخص نکردهاند که پس از پایان آتشبس دوهفتهای در دوم اردیبهشت، چه اتفاقی خواهد افتاد.
محاصره تنگه هرمز و پیشبینی کاهش قیمت نفت
ترامپ در تروث سوشال اعمال کنترل جمهوری اسلامی بر تنگه هرمز را با عنوان «باجگیری در سطح جهانی» توصیف و اعلام کرد که نیروی دریایی آمریکا فرآیند مینزدایی و همینطور محاصره تنگه هرمز را آغاز کرده است.
او در توضیح «محاصر تنگه هرمز» نوشت که آمریکا کنترل ورود کشتیها به تنگه هرمز و خروج از آن را در دست میگیرد و مانع حرکت کشتیهایی میشود که به جمهوری اسلامی «عوارض غیرقانونی» پرداخت کردهاند.
رییسجمهوری آمریکا نوشت: « همچنین به نیروی دریایی آمریکا دستور دادهام که هر کشتیای را در آبهای بینالمللی که به ایران عوارض پرداخت کرده است، شناسایی و متوقف کند. هیچکس که عوارض غیرقانونی پرداخت کند، در دریاهای آزاد عبور امن نخواهد داشت. ما همچنین شروع به نابود کردن مینهایی خواهیم کرد که ایرانیها در تنگه کار گذاشتهاند. هر ایرانی که به سوی ما یا کشتیهای صلحآمیز شلیک کند، به جهنم فرستاده خواهد شد!»
ترامپ در گفتوگو با فاکسنیوز تحقق محاصره کامل تنگه هرمز را «کمی زمانبَر» خواند و گفت این کشور در حال انتقال انواع مینروبها به منطقه برای خنثی کردن مینهایی است که ۲۸ شناور مینگذار جمهوری اسلامی در تنگه هرمز کار گذاشته شده است. او افزود: «ما مینروبهای زیرسطحی بسیار پیشرفتهای در منطقه داریم که جدیدترین و بهترینها هستند. اما همچنین در حال آوردن مینروبهای سنتیتر هم هستیم. همچنین بریتانیا و چند کشور دیگر هم در حال ارسال مینروب هستند.»
او تاکید کرد: «وقتی این بحران به پایان برسد، قیمت نفت و گاز در نهایت کاهش پیدا میکند.»
ترامپ صبح یکشنبه و پیش از این اظهارات مقالهای را در شبکه اجتماعی تروثسوشال بازنشر کرد که در آن به گزینه «محاصره دریایی» جمهوری اسلامی اشاره شده بود.
نویسنده مقاله به دو گزینه پیشِ روی ترامپ در صورت بینتیجه ماندن مذاکرات با تهران اشاره کرده بود؛ یکی از سرگیری هدف قرار دادن مواضع جمهوری اسلامی و دیگری راهبرد محاصره دریایی را که پیشتر در مورد ونزوئلا موفقیتآمیز بود، علیه ایران به کار ببندد.
هدف قرار دادن موشکسازیهای باقیمانده
ترامپ در گفتوگو با فاکسنیوز با اشاره به «موفقیت حداکثری ارتش آمریکا در کارزار نظامی خود علیه ایران»، بار دیگر تهدید خود برای نابودی سراسر ایران ظرف ۲۴ ساعت را تکرار کرد.
او در شرح موفقیتهای نظامی آمریکا گفت: «عملا چیز زیادی باقی نمانده. تنها چیزی که مانده پلها، تاسیسات آبشیرینکُن و نیروگاههای تولید برقشان است که هدف قرار دادنش بسیار ویرانگر خواهد بود. من واقعا دوست ندارم [زیرساختهای] آب را هدف قرار دهم. اما هدف قرار دادن همهشان خیلی آسان است و میتوانیم همهشان را از کار بیندازیم، طوری که تا ۱۰ سال نتوانند برق داشته باشند چون ساختن چنین نیروگاههایی از صفر ۱۰ سال طول میکشد.»
ترامپ همچنین تاکید کرد که هنوز چند کارخانه تولید موشک دیگر در ایران دستنخورده مانده است که آمریکا تمام آنها را میشناسد و بهزودی آنها را هم هدف قرار خواهد داد.
روزنامه معاریو گزارش داد بر اساس ارزیابیها در اسرائیل، مذاکرات تهران و واشینگتن هنوز بهطور کامل به شکست نینجامیده است، اما اختلافات میان دو طرف همچنان جدی و پابرجاست.
رسانه اسرائیلی معاریو یکشنبه ۲۳ فروردین نوشت تنگه هرمز، بهای نفت و فشارهای سیاسی بر دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، به کانون اصلی بحران تبدیل شدهاند و زمان تصمیمگیری کاخ سفید درباره پرونده ایران نزدیک است.
بر اساس این گزارش، مقامهای اسرائیلی بر این باورند که پایان این دور از مذاکرات پس از حدود ۲۱ ساعت بدون دستیابی به پیشرفت ملموس و همراه با لحنی تند بهویژه از جانب آمریکا، حاکی از عمق شکاف میان دو طرف است.
بهگفته آنها، مانع اصلی دیگر تنها به پرونده هستهای جمهوری اسلامی محدود نمیشود، بلکه مساله تنگه هرمز و هزینه سیاسیای را نیز در بر میگیرد که ترامپ در صورت تداوم افزایش بهای نفت، در انتخابات میاندورهای آمریکا ناچار است بپردازد.
ترامپ بامداد ۲۳ فروردین مقالهای را در شبکه اجتماعی تروثسوشال بازنشر کرد که در آن آمده است اگر حکومت ایران از مواضع خود عقبنشینی نکند، گزینه «محاصره دریایی» میتواند در دستور کار قرار گیرد.
بر اساس این مقاله که در وبسایت «جاست د نیوز» منتشر شد، کارشناسان معتقدند ترامپ میتواند بهراحتی محاصرهای موثرتر از کنترل ایران بر تنگه هرمز برقرار کند.
«هیچ تضمینی برای برگزاری دور بعدی مذاکرات وجود ندارد»
معاریو در ادامه نوشت مقامهای اسرائیلی بر این باورند که هنوز نمیتوان از فروپاشی کامل مذاکرات سخن به میان آورد؛ با وجود ناکامی در دور اخیر، احتمال آغاز تلاشهای تازه همچنان وجود دارد و این تلاشها حتی ممکن است در چارچوب آتشبس شکننده دوهفتهای پیگیری شود.
با این حال، در شرایط کنونی هیچ تضمینی برای برگزاری دور بعدی مذاکرات وجود ندارد و تصمیمگیری در کاخ سفید میتواند با سرعتی بسیار بالا و «ظرف چند ساعت، نه لزوما چند روز» انجام شود.
معاریو افزود بر پایه ارزیابیها در اسرائیل، هرگونه ازسرگیری گفتوگوها مستلزم ایجاد «تغییری ملموس» در مواضع جمهوری اسلامی است و نه صرفا تکرار یک دور فنی دیگر از مذاکرات.
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری ایالات متحده، بامداد ۲۳ فروردین از عدم دستیابی به توافق با تهران خبر داد و اعلام کرد هیات آمریکایی در حالی پاکستان را ترک میکند که «یک پیشنهاد روشن» را بهعنوان طرح نهایی واشینگتن روی میز گذاشته است.
ونس افزود پرسش اصلی همچنان پابرجاست: آیا تهران تعهدی بنیادین و بلندمدت برای حرکت نکردن به سوی سلاح هستهای ارائه خواهد کرد یا خیر.
«لحن ونس نشاندهنده صبر محدود آمریکا است»
معاریو نوشت لحن ونس بهروشنی نشان میدهد حتی آن دسته از مقامهای آمریکایی که پیشتر گزارشها از تمایل آنها به مذاکره و دستیابی به توافق با تهران حکایت داشت، اکنون به نقطهای از «فرسایش» رسیدهاند یا دستکم دریافتهاند که ادامه این مسیر بدون تغییر واقعی در رویکرد جمهوری اسلامی ممکن نیست.
در همین راستا، نحوه بیان این مواضع نیز اهمیت ویژهای دارد؛ سخنان ونس در چارچوب معمول تاکید بر «تداوم گفتوگوها» نمیگنجد، بلکه از محدود بودن دامنه صبر کاخ سفید خبر میدهد.
معاریو افزود مقامهای اسرائیلی معتقدند بحران ایران صرفا به ذخایر اورانیوم غنیشده مربوط نیست. از نگاه بنیامین نتانیاهو، هرگونه توافقی که بهطور مستقیم زیرساختهای کلیدی، از جمله سانتریفیوژها، تاسیسات زیرزمینی و ظرفیتهای فنی بازگشت سریع به چرخه غنیسازی، را در بر نگیرد، «ناقص و ناکافی» تلقی میشود.
بر همین مبنا، حتی در سناریویی که اورانیوم با غنای بالا از ایران خارج شود، مادامی که دانش فنی، زیرساختهای عملیاتی و قابلیت احیای تولید در ایران باقی بماند، «مساله راهبردی حل نمیشود، بلکه تنها به تعویق میافتد».
مقامهای اسرائیلی در عین حال اذعان دارند که این مطالبات حداکثری لزوما بخشی «واقعبینانه» از مذاکراتی نیست که واشینگتن در حال پیشبرد آن است.
تهران تنگه هرمز را اهرم فشار علیه واشینگتن میداند
معاریو گزارش داد مقامهای ارشد جمهوری اسلامی، بهویژه در سطوح نظامی و امنیتی، معتقدند که ایالات متحده از تشدید تنشها بیش از ایران آسیب خواهد دید.
بر پایه این ارزیابی، در تهران چنین تصور میشود که از طریق کنترل تنگه هرمز و تاثیر مستقیم آن بر قیمت جهانی نفت، اهرم فشاری قابل توجه در اختیار دارند.
بر اساس این رویکردِ حکومت ایران، هرچه نگرانی کشورهای غربی از افزایش بهای انرژی بیشتر شود، احتمال عقبنشینی و تمایل آنها به مصالحه نیز افزایش مییابد.
مقامهای جمهوری اسلامی ۲۳ فروردین در واکنش به بینتیجه ماندن مذاکرات اسلامآباد، بار دیگر بر پایبندی به «خطوط قرمز» تهران تاکید کردند. در مواضع آنها، حفظ تسلط حکومت ایران بر تنگه هرمز برجسته بود.
محمدرضا عارف، معاون اول مسعود پزشکیان، گفت جمهوری اسلامی از مواضع خود از جمله «اقتدار در تنگه هرمز» کوتاه نخواهد آمد.
علیاکبر ولایتی، مشاور رهبر جمهوری اسلامی، اعلام کرد کلید تنگه هرمز «در دستان مقتدر ماست».
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس و سرپرست هیات مذاکرهکننده، نیز رویکرد حکومت ایران در اسلامآباد را «دیپلماسی اقتدار» خواند و گفت: «آمریکا منطق و اصول ما را درک کرد و حالا وقت آن است تا تصمیم گیرد که آیا میتواند اعتماد ما را جلب کند یا نه؟»
جنگ و صلح؛ آیا گزینه سومی هم وجود دارد؟
معاریو در پایان نوشت لحظه تصمیمگیری برای ترامپ فرارسیده است؛ تا زمانی که تنگه هرمز بهطور پایدار و بدون تهدید باز نمانَد و ابهام ناشی از توافق موقت همچنان بر جریان نفت سایه بیندازد، ارائه یک دستاورد ملموس از سوی کاخ سفید دشوار به نظر میرسد.
اگر واشینگتن به اقدام نظامی برای تضمین باز ماندن تنگه هرمز متوسل شود، تهران ممکن است آن را بهمنزله بازگشت به وضعیت جنگی تلقی کند. در مقابل، اگر آمریکا با صرف نظر از اقدام نظامی، به حفظ وضعیت نیمهتنشآلود کنونی بسنده کند، تهدید علیه بازار جهانی انرژی همچنان پابرجا خواهد ماند.
از نگاه ترامپ، مساله قیمت نفت نه یک موضوع حاشیهای، بلکه عاملی تعیینکننده است زیرا افزایش هزینه سوخت برای شهروندان آمریکایی بهطور مستقیم به هزینه سیاسی برای او تبدیل میشود.
در همین حال، در اسرائیل سناریوی سومی نیز مطرح است: تلاش کشورهای اروپایی برای دستیابی به توافق محدود با جمهوری اسلامی بهمنظور تضمین عبور کشتیها از تنگه هرمز.
از منظر اسرائیل، این گزینه در مقایسه با توافق جامع میان آمریکا و ایران، «کمهزینهتر» ارزیابی میشود؛ مشروط بر آنکه چنین تفاهمی به تزریق منابع مالی قابلتوجه به تهران منجر نشود و امکان بازسازی سریع توان آسیبدیده جمهوری اسلامی را فراهم نکند.
معاریو خاطرنشان کرد بدون دستیابی به راهحلی پایدار برای تنگه هرمز، وضعیت کنونی صرفا به تعویق انداختن بحرانی بزرگتر در آینده خواهد بود.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، مقالهای را در شبکه اجتماعی تروثسوشال بازنشر کرد که در آن آمده است در صورت عدم عقبنشینی حکومت ایران از مواضع خود، گزینه «محاصره دریایی» میتواند در دستور کار قرار گیرد.
این مقاله بامداد یکشنبه ۲۳ فروردین به قلم جان سالامون، روزنامهنگار تحقیقی و سردبیر وبسایت «جاست د نیوز»، منتشر شد.
سالامون در این مقاله نوشت در صورت بینتیجه ماندن مذاکرات با تهران، ترامپ ممکن است بمباران مواضع جمهوری اسلامی را از سر گیرد یا راهبرد محاصره دریایی را که پیشتر در مورد ونزوئلا موفقیتآمیز بود، علیه ایران به کار ببندد.
او افزود این راهبرد میتواند اقتصاد از پیش متزلزل ایران را تحت فشار فزاینده قرار دهد و با محدود کردن دسترسی چین و هند به یکی از منابع اصلی تامین نفت خود، فشارهای دیپلماتیک بر این دو کشور را تشدید کند.
پیش از دستگیری نیکولاس مادورو، رییسجمهوری مخلوع ونزوئلا در دیماه ۱۴۰۴، آمریکا با اعمال محاصره دریایی شریانهای درآمد نفتی این کشور را قطع کرد و اقتصاد آن را به فروپاشی کشاند.
ناو هواپیمابر «جرالد فورد» که پیشتر هدایت محاصره ونزوئلا را بر عهده داشت، پس از وقفهای کوتاه برای انجام تعمیرات و استراحت خدمه در پی یک آتشسوزی مرگبار، اکنون در خلیج فارس مستقر شده و به «آبراهام لینکلن» و سایر تجهیزات دریایی ایالات متحده در منطقه پیوسته است.
کارشناسان معتقدند ترامپ میتواند بهراحتی محاصرهای موثرتر از نفوذ و کنترل ایران بر تنگه هرمز برقرار کند.
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری ایالات متحده، بامداد ۲۳ فروردین از عدم دستیابی به توافق با تهران خبر داد و اعلام کرد هیات آمریکایی در حالی پاکستان را ترک میکند که «یک پیشنهاد بسیار روشن» را بهعنوان طرح نهایی واشینگتن روی میز گذاشته است.
ونس افزود پرسش اصلی همچنان پابرجاست: آیا تهران تعهدی بنیادین و بلندمدت برای حرکت نکردن به سوی سلاح هستهای ارائه خواهد کرد یا خیر.
اهرم نظارتی آمریکا در تنگه هرمز
ربکا گرنت، کارشناس امنیت ملی موسسه لکسینگتون، در مصاحبه با جاست د نیوز گفت نیروی دریایی آمریکا میتواند در شرایط فعلی، بهطور کامل بر رفتوآمدها در تنگه هرمز کنترل داشته باشد.
او افزود: «طی ۲۴ ساعت گذشته حدود ۱۰ کشتی جابهجا شدهاند؛ از جمله یک نفتکش روسی که با پرچم جدید فعالیت میکرد. همچنین میدانیم محمولههایی به چین و هند ارسال شده و در عین حال، ترددهایی نیز به سمت داخل صورت گرفته است.»
به گفته این تحلیلگر، اگر حکومت ایران موضع سرسختانهای اتخاذ کند، نیروی دریایی آمریکا میتواند با استقرار سامانههای پیشرفته نظارتی دریایی، تمامی رفتوآمدها در تنگه هرمز را زیر نظر بگیرد.
گرنت ادامه داد در چنین وضعیتی، عبور از جزیره خارک یا گذرگاه باریک نزدیک عمان، منوط به دریافت مجوز از نیروی دریایی ایالات متحده خواهد بود.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، ۲۳ فروردین به نقل از «یک منبع آگاه» نوشت: «تا زمانی که آمریکا با یک توافق معقول موافقت نکند، هیچ تغییری در وضعیت تنگه هرمز ایجاد نخواهد شد.»
ارتش ایالات متحده ۲۲ فروردین اعلام کرد «در حال فراهمسازی شرایط» برای پاکسازی مینها در تنگه هرمز است و دو ناو جنگی آمریکا از این آبراه کلیدی عبور کردهاند. این نخستین بار از زمان آغاز جنگ است که ناوهای جنگی آمریکا از تنگه هرمز عبور میکنند.
نقش جزیره خارک در سناریوی محاصره دریایی
طرح ایجاد محاصره دریایی نخستین بار هفته گذشته از سوی جک کین، ژنرال بازنشسته و از برجستهترین استراتژیستهای نظامی آمریکا، مطرح شد.
او در یادداشتی در روزنامه نیویورکپست نوشت: «در صورت از سرگیری جنگ و پس از آنکه توان نظامی باقیمانده ایران بهطور کافی تضعیف شود، ارتش آمریکا میتواند تصمیم بگیرد جزیره خارک را تصرف کند یا آن را از میان ببرد. گزینه دیگر این است که نیروی دریایی آمریکا با برقراری محاصره، مسیر حیاتی صادرات تهران را مسدود کند.»
کین اضافه کرد: «اگر زیرساختهای خارک حفظ شود اما کنترل آن در اختیار ما قرار گیرد، میتوانیم بر نفت و اقتصاد ایران تسلط پیدا کنیم.»
به گفته کین، این همان اهرم فشاری است که واشینگتن برای در اختیار گرفتن ذخایر اورانیوم و نابودی تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی به آن نیاز دارد.
بر اساس برخی گمانهزنیها در هفتههای اخیر، ایالات متحده ممکن است برای اعمال فشار بر جمهوری اسلامی و بازگشایی تنگه هرمز، خارک را به تصرف درآورد.