خبرگزاری رویترز نوشت مقامهای آمریکایی در آستانه مذاکرات آخر هفته با جمهوری اسلامی در اسلامآباد، نسبت به نتایج این گفتوگوها بدبین هستند و معتقدند شکافهای عمیق میان دو طرف، دستیابی به پیشرفت سریع را دشوار میکند.
واشینگتن درباره امکان بازگشایی سریع تنگه هرمز تردید دارد، در حالی که تهران لغو تحریمها، آزادی داراییهای بلوکهشده و گنجاندن لبنان در آتشبس را مطرح کرده است.
اختلاف میان طرح پیشنهادی ۱۰ مادهای ایران و طرح ۱۵ مادهای آمریکا نیز بر پیچیدگی مذاکرات افزوده است.
با این حال، مقامهای آمریکایی هشدار دادهاند حتی در صورت آغاز گفتوگوها، خطر بازگشت تنشها همچنان جدی است.
در همینحال مقامها و رسانههای رسمی جمهوری اسلامی، نسبت به آغاز دوباره درگیریها هشدار دادند. فداحسین مالکی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس اسلامی در همین زمینه گفت در صورت هرگونه «خطای راهبردی» در مذاکرات دست نیروهای مسلح روی ماشه است.
اسرائیل نیز صبح شنبه، ۲۲ فروردین، جنوب لبنان را هدف قرار داد. توقف حملات به حزبالله لبنان، نیروی تحت حمایت جمهوری اسلامی که در حملات به اسرائیل، دوشادوش جمهوری اسرائیل بود، از شروط جمهوری اسلامی برای آتشبس بود، اما محقق نشد.
ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا نشان میدهد چین در حال آمادهسازی ارسال سامانههای پدافند هوایی به ایران در هفتههای آینده است. اقدامی که میتواند بر آتشبس شکننده اخیر میان تهران و واشینگتن سایه بیندازد و بر مذاکرات میان دو طرف، اثر بگذارد.
در گزارش اختصاصی سیانان که شنبه ۲۲ فروردین و در آستانه مذاکرات آمریکا و جمهوری اسلامی در اسلامآباد پاکستان منتشر شد، بر اساس ارزیابیها و اظهارات سه منبع آگاه، پکن قصد دارد سامانههایی را به ایران منتقل کند که میتواند توان دفاعی جمهوری اسلامی را تقویت کند. موضوعی که در صورت تحقق، با توجه به نقش ادعایی چین در میانجیگری آتشبس، «اقدامی تحریکآمیز» تلقی میشود.
این تحولات در حالی رخ میدهد که قرار است دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اوایل ماه آینده میلادی (کمتر از یک ماه دیگر) برای دیدار با شی جینپینگ، همتای خود در چین، به این کشور سفر کند.
احتمال انتقال سامانههای دوشپرتاب و مسیرهای غیرمستقیم
دو منبع به سیانان گفتند نشانههایی وجود دارد که چین در حال بررسی انتقال این تجهیزات از طریق کشورهای ثالث است تا منشا واقعی آنها پنهان بماند.
به گفته این منابع، سامانههای مورد نظر، موشکهای ضد هوایی دوشپرتاب موسوم به «منپدس» (Man-Portable Air-Defense Systems - MANPADS) هستند. سلاحهایی که در طول جنگ پنج هفتهای، تهدیدی نامتقارن برای هواپیماهای نظامی آمریکا در ارتفاع پایین ایجاد کرده بودند و در صورت فروپاشی آتشبس، میتوانند بار دیگر چنین تهدیدی را به وجود بیاورند.
این ارزیابیها همچنین نشان میدهند حکومت ایران ممکن است از آتشبس برای بازسازی برخی از توانمندیهای نظامی خود با کمک شرکای خارجی استفاده کند.
سخنگوی سفارت چین در واشینگتن این گزارش را رد کرد و گفت: «چین هرگز به هیچ طرفی در این درگیری سلاح ارائه نکرده است. اطلاعات مطرحشده نادرست است.»
او تاکید کرد پکن به تعهدات بینالمللی خود پایبند است و از آمریکا خواست از «اتهامات بیاساس» و «فضاسازیهای هیجانی» خودداری کند و در عوض برای کاهش تنشها تلاش کند.
پیشتر نیز چین اعلام کرده بود از زمان آغاز جنگ میان آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، برای تحقق آتشبس تلاش کرده است.
ترامپ پیشتر گفت جنگنده اف-۱۵یی که هفته گذشته بر فراز ایران سرنگون شد، با یک «موشک دوشپرتاب حرارتی» هدف قرار گرفته است.
تهران نیز از استفاده از یک سامانه «جدید» پدافند هوایی خبر داده، اما جزییات بیشتری ارائه نکرده و مشخص نیست این سامانه منشا چینی داشته است یا نه.
به گفته منابع، ارسال چنین سامانههایی در صورت تحقق، سطح حمایت چین از حکومت ایران را نسبت به گذشته افزایش میدهد.
هرچند شرکتهای چینی پیشتر نیز فناوریهای دوگانه تحت تحریم را به جمهوری اسلامی فروختهاند، اما انتقال مستقیم سامانههای تسلیحاتی از سوی دولت چین، سطح تازهای از حمایت بهشمار میآید.
در عین حال، منابع مطلع گفتهاند که چین تمایلی به ورود آشکار به این درگیری ندارد و تلاش میکند ضمن حفظ روابط راهبردی با تهران - بهویژه در حوزه انرژی - در ظاهر بیطرف باقی بماند تا پس از پایان جنگ بتواند موضع خود را مدیریت کند.
سیانان گزارش داد: «چین همچنین ممکن است استدلال کند سامانههای پدافند هوایی ماهیتی دفاعی دارند، در حالی که روسیه با ارائه اطلاعات به ایران در طول جنگ، به این کشور در هدفگیری نیروها و منافع آمریکا در منطقه کمک کرده است.»
ایران از مدتها پیش روابط نظامی و اقتصادی نزدیکی با چین و روسیه دارد.
تهران در جنگ اوکراین با ارسال پهپادهای شاهد به روسیه کمک کرد و بخش عمده نفت تحت تحریم خود را به چین میفروشد.
فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، در کنفرانس مطبوعاتی در خصوص وضعیت خاورمیانه اعلام کرد بیانیهای مشترک با امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، کیر استارمر، نخستوزیر بریتانیا و جورجا ملونی، نخستوزیر ایتالیا صادر کرده که تاکنون حدود ۲۰ رهبر دیگر نیز به آن پیوستهاند.
او با اشاره به تبعات اقتصادی جنگ دوم و آغاز مذاکرات اعلام کرد موفقیت دیپلماتیک قطعی نیست، اما آلمان به چنین موفقیتی یک علاقه اساسی دارد، زیرا ثبات منطقه، اقتصاد جهانی و همچنین اقتصاد آلمان به آن وابسته است.
او گفت پس از اعلام آتشبس، قیمت نفت و گاز حدود ۱۰ درصد کاهش یافته و قیمت سوخت نیز در جایگاهها بهطور متوسط حدود ۳ درصد کاهش داشته است. با این حال، او هشدار داد که بازارها همچنان ناپایدار هستند و هنوز مشخص نیست که روند آتشبس چگونه پایان خواهد یافت.
روزنامه گاردین گزارش داد اعزام جیدی ونس به مذاکرات صلح با جمهوری اسلامی در اسلامآباد در شرایطی پرریسک و با اهرمهای محدود انجام میشود.
به نوشته این روزنامه، ونس که پیشتر منتقد جنگهای آمریکا در خاورمیانه بود، اکنون با مذاکرهکنندگانی روبهروست که با تکیه بر کنترل تنگه هرمز و مقاومت در برابر حملات اخیر، موقعیت خود را تقویتشده میبینند.
گاردین مینویسد ماموریت ونس پر کردن شکاف میان یک آتشبس شکننده و دستیابی به توافقی پایدار است، اما او با انتخابی دشوار مواجه است: یا امتیازهای قابلتوجهی بدهد تا آتشبس حفظ شود، یا خطر بازگشت به جنگ را بپذیرد.
این گزارش به اختلاف بر سر گنجاندن لبنان در آتشبس و پیششرط تهران برای آزادی داراییهای بلوکهشده اشاره کرده و تاکید میکند مذاکرهکنندگان ایرانی به رویکردی فرسایشی مشهورند؛ چالشی که برای ونس با تجربه محدود دیپلماتیک، آزمونی جدی خواهد بود.
گاردین همچنین نتیجه این مذاکرات را برای آینده سیاسی ونس مهم ارزیابی کرده است.
