کاخ سفید: ۴۷ سال اخاذی، فساد و مرگ سرانجام پایان خواهد یافت

همزمان، ایده‌هایی مانند «تصاحب نفت ایران» از سوی دونالد ترامپ مطرح شده که بیش از آن‌که عملی باشد، بازتابی از رقابت ژئوپلیتیک با پکن است.

سیاست «فشار حداکثری» آمریکا با هدف قطع کامل صادرات نفت ایران طراحی شده اما واقعیت امروز بازار انرژی نشان می‌دهد این هدف هرگز به‌طور کامل محقق نشده است. دو گزارش اخیر از وال‌استریت ژورنال و بلومبرگ تصویری روشن از واقعیت ارائه می‌دهند: از یک‌سو، چین به مهم‌ترین مسیر تنفس اقتصادی جمهوری اسلامی در همین میانه جنگ تبدیل شده و از سوی دیگر، دونالد ترامپ ایده‌هایی را مطرح می‌کند که بیش از آن‌که عملیاتی باشند، جنبه ژئوپلیتیک و حتی تبلیغاتی دارند.

بر اساس گزارش وال‌استریت ژورنال، چین در سال‌های اخیر به خریدار اصلی نفت ایران تبدیل شده و اکنون تقریبا تمام تولید نفت ایران را جذب می‌کند. برآوردها نشان می‌دهد که پکن در سال ۲۰۲۵ روزانه حدود ۱.۴ میلیون بشکه نفت از ایران خریداری کرده؛ رقمی که بیش از ۸۰ درصد صادرات نفت ایران را شامل می‌شود.

این حجم از خرید، سالانه ده‌ها میلیارد دلار درآمد برای تهران ایجاد کرده و در عمل ستون اصلی بقای اقتصادی جمهوری اسلامی را در شرایط تحریم شکل داده است.

این تجارت تنها یک رابطه ساده خریدار و فروشنده نیست، بلکه بر پایه یک شبکه پیچیده برای دور زدن تحریم‌ها بنا شده است. استفاده از بانک‌های کوچک چینی با ارتباط محدود به نظام مالی جهانی، ایجاد شرکت‌های پوششی در هنگ‌کنگ، و فعالیت پالایشگاه‌های خصوصی موسوم به «تی‌پات» از جمله ابزارهایی هستند که این چرخه را فعال نگه داشته‌اند.

در کنار این، روش‌هایی مانند جعل اسناد، تغییر منشا محموله‌ها و انتقال نفت از کشتی به کشتی در دریا، به پنهان‌سازی این تجارت کمک کرده‌اند.

نکته کلیدی این است که بدون این شبکه، ایران به‌سختی می‌توانست صادرات نفت خود را حفظ کند. یک تحلیلگر اندیشکده در واشینگتن تاکید می‌کند که چین «شریک اصلی ایران در دور زدن تحریم‌ها» است و بدون این حمایت، ادامه وضعیت فعلی در بحران جنگ برای تهران بسیار دشوار می‌بود.

با این حال، این همکاری برای چین نیز بدون هزینه نیست. برخلاف سال‌های گذشته که نفت ایران با تخفیف‌های سنگین به فروش می‌رسید، تحولات اخیر بازار و جنگ باعث شده این مزیت کاهش یابد.

گزارش بلومبرگ اشاره می‌کند که نفت ایران که پیش‌تر برای چین یک منبع ارزان و تحریمی محسوب می‌شد، اکنون در برخی موارد حتی با قیمت بالاتر از حد انتظار معامله می‌شود. به عبارت دیگر، چین همچنان خریدار اصلی باقی مانده، اما شرایط معامله دیگر به اندازه گذشته یک‌طرفه و سودآور نیست.

در این میان، ایده‌های مطرح‌شده از سوی دونالد ترامپ نیز توجه زیادی را جلب کرده است. او پیشنهاد داده که آمریکا می‌تواند نفت ایران را «بگیرد» و خود آن را بفروشد؛ ایده‌ای که به گفته او می‌تواند هم درآمدزایی کند و هم قدرت آمریکا در برابر چین را افزایش دهد. ترامپ حتی به‌صراحت گفته است: «اگر انتخاب با من باشد، نفت را برمی‌دارم و نگه می‌دارم».

اما بررسی دقیق‌تر نشان می‌دهد که این ایده‌ها با موانع جدی روبه‌رو هستند. نخست، از نظر حقوق بین‌الملل، تصاحب منابع طبیعی یک کشور دیگر بدون چارچوب قانونی، با چالش‌های اساسی مواجه است و می‌تواند تبعات گسترده‌ای در سطح جهانی داشته باشد.

دوم، از نظر عملیاتی، کنترل زیرساخت‌های نفتی ایران نیازمند حضور نظامی گسترده، هزینه‌های مالی سنگین و درگیری طولانی‌مدت در منطقه است؛ سناریویی که با توجه به مخالفت افکار عمومی آمریکا با ادامه جنگ، چندان واقع‌بینانه به نظر نمی‌رسد.

حتی گزینه‌های جایگزین مانند توقیف محموله‌های نفتی ایران در دریا نیز محدودیت‌های خاص خود را دارند. این اقدامات می‌توانند تنش‌های نظامی را تشدید کنند، بازار جهانی نفت را بی‌ثبات سازند و واکنش‌های زنجیره‌ای از سوی بازیگران دیگر، به‌ویژه چین، به دنبال داشته باشند.

در واقع، آنچه از ترکیب این دو گزارش به‌دست می‌آید، یک تصویر دوگانه است. از یک‌سو، چین به‌عنوان مهم‌ترین شریک اقتصادی ایران، نقشی کلیدی در حفظ توان مالی جمهوری اسلامی حتی در دوران جنگ با آمریکا و اسرائیل ایفا می‌کند؛ نقشی که نه‌تنها به تداوم صادرات نفت کمک کرده، بلکه امکان دسترسی به درآمدهای ارزی و تامین مالی فعالیت‌های مختلف را نیز فراهم آورده است. از سوی دیگر، ایالات متحده با وجود ابزارهای گسترده تحریمی، در عمل با محدودیت‌هایی مواجه است که مانع از تحقق کامل اهدافش می‌شود.

در این چارچوب، تهدیدهایی مانند «فروش نفت ایران توسط آمریکا» بیش از آنکه یک برنامه اجرایی باشد، نشان‌دهنده تلاش برای بازتعریف اهرم‌های فشار در رقابت با چین است. انرژی در اینجا نه فقط یک منبع اقتصادی، بلکه یک ابزار ژئوپلیتیک است که می‌تواند توازن قدرت را در سطح جهانی تحت تأثیر قرار دهد.

در نهایت، تا زمانی که چین به خرید نفت ایران ادامه می‌دهد، ساختار تحریم‌ها به‌طور کامل کارآمد نخواهد بود. این رابطه، هرچند برای پکن نیز هزینه‌هایی به همراه دارد، همچنان یکی از مهم‌ترین عوامل موثر در ماندگاری اقتصادی جمهوری اسلامی محسوب می‌شود و به تهران امکان می‌دهد حتی در میانه یک جنگ تمام‌عیار نیز بخش مهمی از درآمد نفتی خود را حفظ کند.

در مقابل، ایده‌هایی مانند تصاحب یا فروش نفت ایران از سوی آمریکا، دست‌کم در شرایط فعلی نظام بین‌الملل، بیش از آنکه یک برنامه عملیاتی باشند، بازتابی از رقابت بزرگ‌تر قدرت‌ها بر سر انرژی، مسیرهای انتقال آن و مهار نفوذ چین‌اند.

به این ترتیب، تناقض اصلی بحران روشن‌تر می‌شود: جمهوری اسلامی از یک‌سو زیر فشار شدید آمریکا قرار دارد، اما از سوی دیگر، تا وقتی روزانه حدود ۱.۶ میلیون بشکه نفت می‌فروشد، هنوز از یک منبع حیاتی برای دوام در برابر این فشار برخوردار است.

رویترز به نقل از یک منبع سازمان ملل اعلام کرد که فرستاده ویژه شخصی آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، قصد دارد در چارچوب تلاش‌ها برای پایان دادن به جنگ در ایران به این کشور سفر کند، اما برنامه این سفر به شرایط امنیتی و مسائل لجستیکی بستگی خواهد داشت.

ژان آرنو، دیپلمات باسابقه سازمان ملل که گوترش ماه گذشته او را به‌عنوان فرستاده خود در این مناقشه منصوب کرد، دوشنبه ۱۶ فروردین راهی خاورمیانه شد و اکنون در منطقه به سر می‌برد.

سازمان ملل جزئیاتی از برنامه سفر او ارائه نکرده است.

در نگاه نخست، وتوی پیش‌نویس قطعنامه پیشنهادی بحرین درباره حفاظت از کشتیرانی در تنگه هرمز از سوی روسیه و چین که سه‌شنبه در شورای امنیت سازمان ملل انجام شد، ممکن است در چارچوب اتحاد سیاسی این دو کشور با جمهوری اسلامی ایران یا رقابت ژئوپلیتیک آن‌ها با ایالات متحده تحلیل شود. چنین برداشتی بی‌راه نیست، اما همه واقعیت را توضیح نمی‌دهد.

آنچه در این میان کمتر دیده می‌شود، منطق اقتصادی و منافع مالی مستقیم این دو قدرت در تداوم بحران است.

روسیه؛ جنگی که خزانه کرملین را پر کرد

پیش از آغاز عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران، اقتصاد روسیه به‌واسطه تحریم‌های بین‌المللی تحت فشار جدی قرار داشت.

گزارش‌های رسانه‌ای، از جمله در نشریه آلمانی فرانکفورتر روندشاو، نشان می‌دهد که درآمدهای نفت و گاز این کشور به‌شدت کاهش یافته بود؛ به‌طوری‌که نفت روسیه با تخفیف‌های قابل توجه و حتی تا حدود یک‌سوم قیمت جهانی فروخته می‌شد. همزمان، کسری بودجه دولت به بیش از ۹۰درصد رقم هدف‌گذاری‌شده برای سال ۲۰۲۶رسیده بود.

اما با آغاز جنگ، شرایط به‌سرعت تغییر کرد. افزایش قیمت انرژی و اختلال در عرضه جهانی باعث شد درآمدهای نفت و گاز روسیه جهش پیدا کند.

برآوردها نشان می‌دهد که درآمد روزانه مسکو از این محل به حدود ۷۶۰میلیون دلار رسیده و مجموع درآمد ماهانه آن به نزدیک ۲۴میلیارد دلار افزایش یافته است.

به بیان دیگر، بحرانی که برای بسیاری از کشورها هزینه‌زا بوده، برای روسیه به یک فرصت اقتصادی کم‌سابقه تبدیل شده است.

چین؛ برنده پنهان در نظم جدید انرژی

در مورد چین، ماجرا متفاوت و پیچیده‌تر است. برخلاف روسیه، پکن به‌طور مستقیم از افزایش قیمت نفت سود نمی‌برد و حتی در صورت اختلال یا بسته شدن تنگه هرمز ممکن است با چالش‌های جدی مواجه شود.

با این حال، برخی تحلیل‌ها از جمله در واشینگتن پست نشان می‌دهد که چین می‌تواند در بلندمدت از این بحران منتفع شود.

افزایش بی‌ثباتی در بازار انرژی و رشد قیمت سوخت‌های فسیلی، کشورها را به سمت انرژی‌های تجدیدپذیر سوق می‌دهد؛ حوزه‌ای که چین در آن برتری جهانی دارد. از تولید پنل‌های خورشیدی گرفته تا باتری‌ها و خودروهای برقی، پکن بازیگر اصلی زنجیره تأمین این فناوری‌هاست.

در نتیجه، هرچه بحران انرژی عمیق‌تر شود، وابستگی جهان به فناوری‌های تولیدی چین افزایش می‌یابد. البته این به معنای نبود ریسک نیست؛ چین همچنان به مسیرهای حیاتی انرژی مانند تنگه هرمز وابسته است و از اختلال در آن‌ها آسیب‌پذیر خواهد بود.

بحران به‌مثابه فرصت

با در نظر گرفتن دو واقعیت سود مستقیم روسیه از افزایش قیمت انرژی و سود ساختاری چین از تغییر الگوی مصرف جهانی می‌توان پرسش مهم‌تری مطرح کرد: آیا تداوم بسته بودن تنگه هرمز و اختلال در کشتی‌رانی تجاری، در خدمت منافع این قدرت‌ها قرار نمی‌گیرد؟

این پرسش به‌ویژه در زمینه تصمیم‌گیری‌های سیاسی، از جمله مخالفت با ابتکاراتی که می‌تواند به کاهش تنش یا تضمین امنیت مسیرهای حیاتی مانند تنگه هرمز منجر شود، اهمیت پیدا می‌کند.

در این چارچوب، تداوم بحران را می‌توان نوعی «رولت روسی» در سیاست بین‌الملل دانست؛ قماری پرریسک با پیامدهای غیرقابل پیش‌بینی که در عین حال برای برخی بازیگران سودآور است.

در حالی که روسیه و چین از بی‌ثباتی در بازار انرژی و تحولات ژئوپلیتیک بهره می‌برند، جمهوری اسلامی آگاهانه یا ناآگاهانه در زمینی بازی می‌کند که قواعد آن را قدرت‌های دیگر تعیین کرده‌اند.

تحلیل رفتار روسیه و چین در قبال بحران ایران، تنها با ارجاع به ملاحظات سیاسی یا امنیتی کامل نمی‌شود. اقتصاد انرژی و منافع مالی نقش تعیین‌کننده‌ای در این معادله دارند.

در چنین وضعی، تداوم بحران برای برخی بازیگران سود می‌سازد، اما برای ایران و مردمش هزینه‌ای سنگین‌تر بر جا می‌گذارد.

گزارش‌های دریافتی ایران‌اینترنشنال از شاهدان عینی در شامگاه سه‌شنبه ۱۸ فروردین و بامداد چهارشنبه حاکی از وقوع انفجارها و پرواز جنگنده‌ها در چندین استان ایران است. این گزارش‌ها از افزایش شدت حملات در برخی مناطق و اختلال در ارتباطات خبر می‌دهند.

شهروندان از چابهار از شنیده شدن چندین انفجار همراه با پرواز جنگنده‌ها در آسمان شهر در حوالی ساعت ۲۳ سه‌شنبه ۱۸ فروردین خبر دادند.

از شهرهای هر دو استان آذربایجان شرقی و غربی پیام‌هایی مبنی بر شنیده شدن صدای مداوم پرواز جنگنده‌ها در نخستین دقایق بامداد چهارشنبه ۱۹ فروردین گزارش شد. یک شهروند از تبریز نیز از شنیده شدن حملات شدید به این شهر خبر داد.

یک شهروند از شهر برازجان در استان بوشهر گزارش داد که در نخستین دقایق بامداد چهارشنبه صدای جنگنده و دست‌کم یک انفجار شنیده است.

پیام‌های دریافتی از شهر اراک، از شنیدن دست‌کم شش انفجار بسیار مهیب و هدف قرار گرفتن شرکت آلومینیوم ایران (ایرالکو) خبر داد. یکی از شهروندان نیز از تخلیه کارکنان تاسیسات صنعتی در این شهر از جمله شرکت آذرآب و کارخانه ماشین‌سازی خبر داده است. راستی‌آزمایی این موضوع به‌صورت مستقل برای ایران‌اینترنشنال ممکن نیست.

یک شهروند از شهر کرمانشاه نیز نوشت که در شامگاه سه‌شنبه صدای جنگنده و انفجار از محدوده تنگه کنشت این شهر به گوش رسید.

دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری ایالات متحده، در گفت‌وگو با شبکه خبری اِن‌بی‌سی نوشت که درخواست حکومت ایران از مردم برای استفاده از سپر انسانی در اطراف نیروگاه‌ها را «کاملا غیرقانونی» خواند.

این رسانه تاکید کرد که ترامپ از ارائه هرگونه اطلاعات درباره وضعیت مذاکرات جاری با تهران خودداری کرد، اما به‌شدت از درخواست آنها برای صف کشیدن جوانان به‌عنوان سپر انسانی در اطراف نیروگاه‌ها انتقاد کرد.

او گفت: «این کاملا غیرقانونی است. آنها اجازه انجام چنین کاری را ندارند.»

ترامپ همچنین در پاسخ به این پرسش ان‌بی‌سی درباره اینکه چه چیزی او را برانگیخت تا صبح سه‌شنبه در پیامی بنویسد «یک تمدن کامل امشب خواهد مُرد»، به گفتن این جمله بسنده کرد: «باید خودتان آن را بفهمید.»