لاوروف در مورد «احتمال حل و فصل دیپلماتیک جنگ» با عراقچی گفتوگو کرد
وزارت خارجه روسیه اعلام کرد که سرگئی لاوروف، وزیر خارجه این کشور، جمعه هفتم فروردین در مورد «احتمال حل و فصل دیپلماتیک جنگ» با عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، گفتوگو کرد.
در بیانیه این وزارتخانه آمده است لاوروف و عراقچی «به تفصیل در مورد دشوارترین بحران نظامی-سیاسی در خاورمیانه که در نتیجه تجاوز بیدلیل آمریکا و اسرائیل علیه ایران رخ داده است، گفتوگو کردند.»
وزارت خارجه روسیه اشاره کرد: «در مورد چشماندازهای تغییر این درگیری به مسیری برای حل و فصل سیاسی-دیپلماتیک مبتنی بر قوانین بینالمللی و با در نظر گرفتن منافع مشروع همه کشورهای منطقه تبادل نظر شد.»
شبکه خبری سیبیاس به نقل از چند مقام آمریکایی گزارش داد که ده نفر از نیروهای نظامی ایالات متحده در پی حمله موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی به پایگاه هوایی شاهزاده سلطان در عربستان سعودی زخمی شدند.
در این حال، خبرگزاری رویترز به نقل از «یک مقام آمریکایی» تعداد زخمیها را ۱۲ نفر گزارش داد.
خبرگزاری آسوشیتدپرس هم به نقل از «یک مقام آمریکایی آشنا با اوضاع» نوشت: حمله جمهوری اسلامی منجر به زخمی شدن نیروهای آمریکایی و آسیب دیدن چند هواپیما شده است.
این مقام که به دلیل بحث در مورد مسائل حساس نظامی خواست نامش فاش نشود، گفت که حمله شامل یک موشک ایرانی و پهپادهای بدون سرنشین بود و افزود این حمله به چند هواپیمای سوخترسانی آمریکایی در این پایگاه آسیب رساند.
آسوشیتدپرس در خبر دیگری به نقل از «دو مقام آمریکایی آشنا با اوضاع» تعداد زخمیها را ۱۰ نفر اعلام کرد و افزود که دو نفر از آنها جراحات شدیدی دارند.
سخنگوی فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) جمعه گفت که بیش از ۳۰۰نفر از نیروهای آمریکایی در جریان جنگ ایالات متحده با ایران زخمی شدهاند که اکثر آنها به خدمت بازگشتهاند.
به گفته او، ۱۳نفر از نیروهای آمریکایی نیز کشته شدهاند.
پس از عملیات «خشم حماسی»، وزارت خزانهداری آمریکا با صدور و گسترش معافیتهای هدفمند تحریمی، مسیر فروش نفت روسیه و ایران را به سوی پالایشگران هندی هدایت کرد؛ اقدامی که هم فشار مالی بر تهران را حفظ کرد و هم جایگاه هند را در معادلات انرژی و رقابت قدرتهای بزرگ تقویت کرد.
در واکنش به عملیات «خشم حماسی»، جمهوری اسلامی به اهرمهای نامتقارن روی آورد و کوشید تا با مختل کردن کشتیرانی در تنگه هرمز و افزایش قیمت جهانی نفت ایالات متحده را به عقبنشینی وادارد. وزارت خزانهداری آمریکا با پیشبینی نوسان بازار، با معافیت نفت ایران و روسیه کوشید تا ضمن حفظ فشار مالی بر تهران، بازار نفت را تثبیت کند. چارچوب این معافیت طوری تنظیم شده بود که نفت تحریمی را بهجای چین به سوی هند هدایت میکرد.
آزمون روسیه
وزارت خزانهداری آمریکا در ۵ مارس معافیتی صادر کرد که به پالایشگاههای هندی اجازه میداد محمولههای نفت خام روسیه را که پیشتر تولید و در مسیر دریا بودند خریداری کنند.
در ۱۲ و ۱۳ مارس، چارچوب این معافیت عمومی اعلام شد، اما کماکان چهار پالایشگاه هندی، تنها خریداران نفت روسیه مجاز باقی ماندند. سیاست معافیت نفتی، فقط شامل محمولههای در حال حمل بود، و تغییری در تحریمهای پایهای ایجاد نمیکرد.
میعاد ملکی، مقام پیشین وزارت خزانهداری آمریکا، مجوز عمومی U را چنین توصیف کرد: «این مجوز معامله کالایی را مجاز میکند و درباره پرداخت هیچ نمیگوید.» این مجوز ، فروش نفت را ممکن میکند اما دسترسی بانکی یا کانال رسمی پرداخت ایجاد نمیکند؛ تمایزی که امکان تجارت فیزیکی نفت را فراهم و در عین حال فشار مالی را حفظ میکند.
اجرای الگوی معافیت در ۲۰ مارس برای حدود ۱۷۰ میلیون بشکه نفت خام ایران که در آبهای آزاد انبار شده بود، همان سیاست را تکرار کرد و بار دیگر هند تنها خریدار عمده باقی ماند.
شرکت صنایع رلاینس، بزرگترین شرکت بورسی هند، ۵ میلیون بشکه نفت خام ایران را خریداری کرد. بنا بر گزارشها، همان پالایشگاههای هندی، شامل IOC، BPCL و HPCL، نیز برنامه دارند خرید نفت ایران را از سر بگیرند.
همایون فلکشاهی، رییس تحلیل نفت خام در شرکت کپلر، گفت: «برخلاف نفت روسیه، نفت خام ایران اغلب تا رسیدن به مراکز تخلیه آسیایی مانند سنگاپور یا مالزی بدون مشتری میماند.» او افزود: «اکنون که هند به عنوان رقیب وارد شده، به احتمال زیاد قیمت نفت برای چین افزایش خواهد یافت.» به گفته او، آزادسازی این محمولهها که پیشتر تولید شده اما در انتظار خریدار بودند، اثر فوری بر عرضه داشت.
در عمل، مشارکت هند انحصار تقریبی چین بر نفت تحریمی ایران را برهم زد و بدون لغو رسمی تحریمها، اهرم قیمتگذاری را تغییر داد.
پیش از سال ۲۰۱۹، پالایشگران هندی روزانه حدود ۴۵۰ هزار بشکه نفت خام ایران را بر اساس قراردادهایی با شرکت ملی نفت ایران وارد میکردند و همچنان زیرساخت فنی و آشنایی تجاری لازم را برای افزایش سریع واردات در بازههای کوتاه معافیت دارند؛ مزیتی که به واشینگتن امکان میدهد هر زمان که بخواهد فشار عرضه را تنظیم کند و از یک پایگاه خریداران آماده بهره بگیرد.
پذیرش هند در «پکس سیلیکا»، چارچوب همکاریای که به رهبری آمریکا، کاهش وابستگی به چین در تولید نیمهرساناها و هوش مصنوعی را دنبال میکند، در ۲۰ فوریه رسمی شد. جیکوب هلبرگ، معاون وزیر، گفت: «پکس سیلیکا واقعا درباره چین نیست، درباره آمریکا است. ما میخواهیم زنجیرههای تامین خود را امن کنیم و هند را شریک خود برای کاهش ریسک و تنوعبخشی میدانیم.»
نارندرا مودی، نخستوزیر هند، سپس در ۲۵ و ۲۶ فوریه به اسرائیل سفر کرد و دو کشور روابط خود را به سطح «شراکت راهبردی ویژه» ارتقا دادند. دو روز بعد، عملیات «خشم حماسی» آغاز شد.
نظم نوین جهانی
در آغاز دوره دوم ریاستجمهوری دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، واشینگتن در پی بازآرایی نظم جهانی بود. انتظار میرفت هند به وزنه تعادلی در برابر چین تبدیل شود و به ایران نیز فرصت داد تا در صفآرایی علیه آمریکا تجدید نظر کند، اما در ابتدا هیچیک از این اهداف محقق نشد. نقش هند به مثابه جایگزین چین محدود باقی ماند، مذاکرات با ایران فروپاشید و جنگی ۱۲ روزه درگرفت. اختلافات تجاری و جنگ تعرفهای نیز روند بازسازی را پیچیدهتر کرد.
اما اکنون، حمایت تاکتیکی واشینگتن از زیرساخت انرژی هند میتواند پیامدهایی فراتر از مدیریت موقت عرضه نفت داشته باشد. پکس سیلیکا زنجیرههای صنعتی را بازتنظیم میکند و چارچوب معافیت، جریان انرژی تحریمی را هدایت میکند. این دو در کنار هم، هند را به اهرم مهمی در رقابت آمریکا با چین تبدیل خواهد کرد.
این روند میتواند نشانه تلاش دوم و ساختارمندتری برای بازآرایی نظم جهانی باشد. با حضور هند، متغیر تعیینکننده این خواهد بود که آیا نتیجه عملیات «خشم حماسی» میتواند ایران را وادار به ترک همکاری با پکن و مسکو کند یا نه. همسویی احتمالی تهران و واشینگتن میتواند نقطه عطفی در تثبیت این نظم نوین باشد.
عضو ارشد کنگره آمریکا در گفتوگو با ایراناینترنشنال با تاکید بر حمایت از متحدان خلیج فارس و افزایش درخواستها برای سامانههای دفاعی، اعلام کرد واشینگتن در حال پاسخ به این نیازهاست و همزمان هشدار داد که آمریکا «نمیتواند مردم ایران و متحدانش را تنها بگذارد».
دارل ایسا، نماینده جمهوریخواه کالیفرنیا، در این گفتوگو تاکید کرد که ایالات متحده در پی یک جنگ گسترده زمینی در ایران نیست و اهداف عملیات نظامی را «محدود» و متمرکز بر کاهش تواناییهای جمهوری اسلامی در تهدید منطقه توصیف کرد.
این عضو ارشد کنگره آمریکا و کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان در حالی که به گفته خود با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در تماس بوده، گفت هدف اصلی این جنگ «کاهش توانایی [حکومت] ایران برای صدور تروریسم و استفاده از تسلیحات علیه همسایگان» است.
او درباره مدت زمان این درگیری گفت: «نمیتوان با قطعیت گفت. ممکن است چند هفته دیگر ادامه داشته باشد یا حتی بیشتر.»
ایسا افزود این توانمندیها، از جمله در حوزه هستهای و تسلیحات متعارف، نه تنها در سطح منطقه بلکه در داخل ایران نیز مورد استفاده قرار گرفتهاند. به گفته او، هدف این است که با تضعیف این ظرفیتها، شرایطی ایجاد شود که مردم ایران بتوانند از حکومت خود پاسخگویی و نمایندگی واقعی مطالبه کنند.
رد اعزام نیروهای زمینی گسترده اظهارات این نماینده کنگره در حالی مطرح میشود که پس از یک جلسه محرمانه در مجلس نمایندگان درباره ایران، برخی قانونگذاران اعلام کردند از اعزام نیروهای زمینی به ایران حمایت نمیکنند.
دارل ایسا در پاسخ به این نگرانیها گفت بخش مهمی از این بحث به تعریف «نیروهای زمینی» بازمیگردد.
او گفت: «وقتی از “boots on the ground” صحبت میشود، منظور نیروهایی است که وارد درگیری مستقیم با ارتش یک کشور شوند. این هدف ما نیست.»
به گفته او، ایالات متحده پیش از این نیز در کشورهایی مانند افغانستان، سوریه و برخی کشورهای آفریقایی از نیروهای ویژه استفاده کرده، بدون آنکه وارد یک جنگ گسترده زمینی شود.
با این حال، ایسا احتمال استفاده محدود از نیرو را رد نکرد. او گفت اگر برای «بازیابی اورانیوم غنیشده» یا «جلوگیری از تهدید تنگه هرمز» نیاز باشد، ممکن است از نیرو استفاده شود.
او همچنین به احتمال اقداماتی برای کنترل برخی نقاط راهبردی، از جمله جزایر مهم در خلیج فارس اشاره کرد، اما تاکید کرد این اقدامات به معنای ورود به یک جنگ تمامعیار نیست.
ایسا با اشاره به جمعیت و توان نظامی حکومت ایران گفت: «ما نه میخواهیم با آنها وارد درگیری مستقیم شویم و نه قصد آسیب رساندن به آنها را داریم.»
تغییر رژیم؛ هدف اعلامی نیست این عضو کنگره در پاسخ به این پرسش که آیا تغییر رژیم در ایران یکی از اهداف جنگ است، گفت که باید میان «تغییر رژیم» و «تغییر رفتار حکومت» تمایز قائل شد.
او گفت دونالد ترامپ ممکن است این دو مفهوم را گاهی بهجای یکدیگر به کار برده باشد، اما آنچه برای آمریکا اهمیت دارد، تغییر در رفتار حکومت ایران است.
به گفته او، آمریکا «حکومتی را که همسایگانش را تهدید کند، به دنبال سلاح هستهای باشد یا تروریسم صادر کند، تحمل نخواهد کرد» و همچنین سرکوب شهروندان را غیرقابل قبول میداند.
با این حال، ایسا تاکید کرد که تغییر رژیم «هدف مستقیم خارجی ایالات متحده نیست» و این موضوع باید از داخل ایران و از سوی مردم دنبال شود.
او افزود: «برای ما مهم این است که هر حکومتی که در ایران باشد، دیگر مردمش را سرکوب نکند، همسایگانش را تهدید نکند و تروریسم صادر نکند.»
هشدار درباره تکرار تجربه عراق ایسا در بخش دیگری از این گفتوگو به تجربه آمریکا در عراق اشاره کرد و نسبت به تکرار اشتباهات گذشته هشدار داد.
او گفت: «یکی از اشتباهات ما این بود که فکر کردیم باید همه چیز یکباره تغییر کند.»
به گفته او، سیاست «بعثزدایی» پس از حمله به عراق باعث شد بسیاری از نیروهای اداری و نظامی که زیرساختهای کشور را اداره میکردند، از کار برکنار شوند و این امر به بیثباتی و هرجومرج منجر شد.
او افزود که مردم ایران «هم به تحول تدریجی و هم به تغییر نیاز دارند» و خواهان حکومتی هستند که بهجای سرکوب، نماینده آنها باشد.
«فردای ایران» از نگاه واشینگتن این نماینده کنگره در پاسخ به پرسشی درباره آینده ایران، ابراز امیدواری کرد که در صورت تغییر شرایط، چشمانداز مثبتی پیش روی کشور باشد.
او با اشاره به تسخیر سفارت آمریکا در تهران در سال ۱۳۵۸ گفت در چهار دهه گذشته شاهد «ناامیدی مردم ایران» بوده است.
با این حال، او تاکید کرد که در صورت ایجاد امید و تحقق آن، ایران میتواند آیندهای روشن داشته باشد.
ایسا گفت مردم ایران «تحصیلکرده، باانگیزه و دارای تاریخ و تمدنی چند هزار ساله» هستند و این ظرفیت را دارند که در مدت کوتاهی به یک قدرت مثبت در منطقه تبدیل شوند.
او افزود این آینده «در دستان مردم ایران» است، به شرطی که حکومت از سرکوب دست بردارد.
چالشهای کنگره و اختیارات رییسجمهوری در حالی که دولت ترامپ با چالشهایی در کنگره، از جمله قطعنامه اختیارات جنگ و درخواست بودجه ۲۰۰ میلیارد دلاری، روبهرو است، ایسا این موانع را تعیینکننده ندانست.
او گفت رییسجمهوری بهعنوان فرمانده کل قوا، هم اختیار قانونی و هم منابع لازم برای ادامه عملیات را در اختیار دارد.
به گفته او، قطعنامه اختیارات جنگ که پس از ۶۰ روز فعال میشود، «در عمل ابزار مؤثری نیست» و در صورت چالش حقوقی نیز روند رسیدگی آن طولانی خواهد بود.
تاکید بر تعهد به متحدان منطقهای این نماینده کنگره همچنین بر تعهد آمریکا به متحدانش در منطقه خلیج فارس تاکید کرد. او گفت کشورهایی مانند امارات متحده عربی، قطر و عربستان سعودی از آمریکا درخواست تجهیزات دفاعی بیشتری، بهویژه سامانههای ضد موشکی، کردهاند و واشینگتن در تلاش برای پاسخ به این نیازهاست.
او افزود: «ما نمیتوانیم اجازه دهیم آزادی شکست بخورد، نمیتوانیم مردم ایران را در این مرحله تنها بگذاریم و نمیتوانیم متحدانمان را ناامید کنیم.»
این نماینده ارشد کنگره آمریکا در پایان ابراز امیدواری کرد که در آینده نزدیک شرایط برای گفتوگو درباره صلح فراهم شود. او گفت: «امیدوارم دفعه بعد که همدیگر را میبینیم، درباره صلح صحبت کنیم.»
آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کرد که توسط جمهوری اسلامی از حمله جدیدی در منطقه نیروگاه اتمی بوشهر مطلع شده که «سومین حادثه از این نوع طی ۱۰ روز گذشته است.»
پیشتر سازمان انرژی اتمی جمهوری اسلامی خبر داده بود که در ساعت ۲۳:۴۰ جمعه هفتم فروردین، پرتابهای به محوطه نیروگاه اتمی بوشهر اصابت کرده است.
آژانس در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ایران میگوید هیچ آسیبی به رآکتور در حال کار یا انتشار تشعشعات گزارش نشده و وضعیت نیروگاه عادی است.»
در این ارتباط، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، بار دیگر نگرانی عمیق خود را در مورد گزارشهای اخیر مبنی بر فعالیتهای نظامی در مجاورت یک نیروگاه اتمی ابراز داشت.
او گفت: «در صورت آسیب دیدن رآکتور، این فعالیتها میتواند منجر به حادثه رادیولوژیکی بزرگی شود.»
گروسی بار دیگر خواستار خویشتنداری حداکثری نظامی برای جلوگیری از خطر بروز حادثه هستهای شد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اعلام کرد که زمان عادیسازی روابط عربستان سعودی و اسرائیل پس از پایان جنگ ایران فرا خواهد رسید.
خبرگزاری آسوشیتدپرس در این مورد نوشت ترامپ سالهاست که اسرائیل و عربستان سعودی، دو قدرت بزرگ خاورمیانه، را تحت فشار قرار داده است تا روابط خود را به عنوان بخشی از تلاشهایش برای توسعه توافق ابراهیم عادیسازی کنند.
او در مراسمی در میامی که توسط صندوق ثروت ملی عربستان سعودی حمایت مالی میشد، گفت: «حالا وقت آن رسیده است. ما آنها را بیرون کردهایم و آنها به طور کامل بیرون رانده شدهاند. ما باید وارد توافق ابراهیم شویم.»
آسوشیتدپرس اشاره کرد اما مشکلات قابل توجهی وجود دارند، از جمله اصرار عربستان سعودی مبنی بر اینکه قبل از عادیسازی روابط تجاری و دیپلماتیک با اسرائیل، باید مسیری برای تشکیل کشور فلسطین وجود داشته باشد.
