پس از پوشش گسترده مخالفت رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا با اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی در رسانههای آمریکا، دونالد ترامپ، با انتشار پستی در شبکه اجتماعی تروث سوشیال، این گزارشها را «صددرصد نادرست» خواند و تاکید کرد تصمیمگیری درباره جنگ یا توافق با تهران بر عهده اوست.
ترامپ عصر دوشنبه چهارم اسفند به وقت شرق آمریکا نوشت: ««ژنرال کین هرگز درباره انجام ندادن اقدام علیه ایران صحبت نکرده است و حتی درباره آن حملات محدودِ ساختگی که من در حال خواندنشان هستم نیز چیزی نگفته؛ او فقط یک چیز را میداند: چگونه پیروز شود. و اگر به او دستور داده شود، او پیشاپیش دیگران حرکت خواهد کرد و رهبری را بر عهده خواهد داشت.»
ترامپ همچنین گزارشها درباره وجود بحثهای داخلی بر سر گزینههای نظامی محدودتر را رد کرد.
رییسجمهوری آمریکا بار دیگر تاکید کرد که ترجیح میدهد نتیجهای دیپلماتیک حاصل شود، اما در صورت شکست مذاکرات درباره پیامدها هشدار داد.
او نوشت: «این من هستم که تصمیم نهایی را میگیرم. من ترجیح میدهم توافقی حاصل شود، اما اگر به توافق نرسیم، آن روز برای آن کشور و، بسیار متأسفانه، برای مردمش روز بسیار بدی خواهد بود. زیرا آنها مردمی بزرگ و فوقالعاده هستند و هرگز نباید چنین وضعیتی برایشان رخ میداد.»
ترامپ به کدام گزارشها و رسانهها اشاره دارد؟
نیویورکتایمز در گزارشی که یکشنبه سوم اسفند منتشر شد، به نقل از «افرادی که در جریان بحثهای داخلی دولت آمریکا قرار گرفتهاند» خبر داد که چهارشنبه ۲۹ بهمن، ترامپ همراه با معاون خود جیدی ونس، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، ژنرال دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش، جان رتکلیف، رییس سازمان سیا و رییس دفتر کارکنان کاخ سفید در جلسهای شرکت کرد که دستور کار آن بررسی طرحهای حمله به ایران بود.
نیویورکتایمز در ادامه به نقل از «چند مقام مطلع از جلسه»، نوشت ژنرال کین که پیش از عملیات دستگیری نیکلاس مادورو، رییسجمهوری پیشین ونزوئلا، احتمال موفقیت را بسیار بالا ارزیابی کرده بود، درباره حمله به جمهوری اسلامی نتوانست چنین اطمینانی به ترامپ بدهد.
پس از انتشار این گزارش، رسانههای دیگر از جمله واشینگتنپست، والاستریت ژورنال و اکسیوس نیز به این موضوع پرداختند و به نقل از منابع آگاه و بدون ذکر نام آنها نوشتند پیامهایی مشابه با آنچه در نیویورکتایمز نقل شده بود، منتشر کردند.
واشینگتنپست به نقل از «افراد آگاه به مسائل داخلی دولت» گزارش داد: «ژنرال کِین به ترامپ و دستیاران ارشد او هشدار داده است که هرگونه عملیات بزرگ علیه ایران با چالشهایی روبهرو خواهد شد زیرا ذخایر مهمات ایالات متحده به دلیل دفاع مداوم واشینگتن از اسرائیل و حمایت از اوکراین بهطور قابل توجهی کاهش یافته است.»
این رسانه به نقل از منبع دیگری افزود: «یک نفر گفت که کین در جلسات پنتاگون در این ماه، نگرانیهایی را در مورد مقیاس هرگونه کارزار نظامی علیه ایران، پیچیدگی ذاتی آن و احتمال ریسک جانی برای نیروهای آمریکایی مطرح کرده است.»
روزنامه والاستریت ژورنال نیز به نقل از منابعی مشابه، گزارش داد که ژنرال کِین در پنتاگون و شورای امنیت ملی نگرانیهایی درباره خطرات یک کارزار طولانیمدت علیه ایران مطرح کرده است. این رسانه احتمال آسیب به نیروهای آمریکایی یا متحدان آمریکا، فشار بر سامانههای دفاع هوایی و فرسوده شدن نیروها را از جمله این هشدارها برشمرد.
وبسایت اکسیوس نیز نوشت که کِین هشدار داده است که اقدام نظامی میتواند خطر کشیده شدن ایالات متحده به یک درگیری طولانیمدت را در پی داشته باشد.
اکسیوس پیشتر، در گزارشی که بامداد یکشنبه سوم اسفند منتشر کرده بود، نوشت «برخی مشاوران ترامپ و برخی افراد حلقه نزدیک به او» درباره «خردمندانه بودن حمله» تردید دارند و به او توصیه میکنند از تهدید نظامی صرفا برای امتیازگیری از جمهوری اسلامی استفاده کند، اما به هویت این مشاوران و نزدیکان اشاره نشده است.
ژاپنتایمز نیز در گزارشی که شامگاه شنبه دوم اسفند منتشر شد نوشت که هرچند به نظر میرسد ترامپ، به «جنگ با جمهوری اسلامی» تمایل دارد اما مشاورانش درباره نگرانیهای اقتصادی رایدهندگان به او هشدار میدهند.
این رسانه به نقل از یک مقام ارشد کاخ سفید و بدون اشاره به هویت او نوشت که با وجود لفاظیهای جنگطلبانه ترامپ، هنوز «حمایت یکپارچهای» در داخل دولت برای پیشبرد حمله به ایران وجود ندارد.
ترامپ در پستی که در شبکه اجتماعی تروث سوشیال نوشته رسانههای منتشرکننده این گزارشها را با عنوان «رسانههای اخبار جعلی» خطاب کرده و مدعی شده که این رسانهها «بهعمد، اخبار نادرست» را منتشر کردهاند.
خبرگزاری رویترز دوشنبه چهارم اسفند به نقل از وزارت دفاع مکزیک اعلام کرد اوسگرا همراه با دو محافظش با بالگرد منتقل شد، اما «متاسفانه در راه جان دادند».
مرگ اوسگرا موجی از خشونتهای تلافیجویانه را در چندین ایالت مکزیک به دنبال داشت.
ریکاردو ترویا، وزیر دفاع مکزیک، در نشست خبری روزانه ریاستجمهوری گفت اطلاعاتی که از یکی از نزدیکان یکی از شرکای عاطفی اوسگرا به دست آمد، امکان برنامهریزی سریع برای حمله به محل اقامت او را فراهم کرد.
به گفته مقامها، در جریان یورش نیروهای امنیتی، افراد مسلح وابسته به کارتل به سوی نیروهای دولتی تیراندازی کردند و درگیری به مجموعهای از کلبهها در منطقه جنگلی کشیده شد.
عمر گارسیا هارفوش، وزیر امنیت مکزیک، گفت در حملات متقابل کارتلها، ۳۰ عضو کارتل و یک غیرنظامی کشته شدند و دستکم ۷۰ نفر در هفت ایالت بازداشت شدند.
به گفته مقامها، در مجموع دستکم ۸۵ مورد بستن جاده ثبت شد.
وزارت دفاع مکزیک اعلام کرد حملات علیه نیروهای دولتی در ایالت خالیسکو به دستور فردی معروف به «ال تولی»، دست راست و مسئول مالی کارتل، انجام شد که او نیز در درگیری با نیروهای امنیتی کشته شد.
مقامهای مکزیک گفتند دادههای اطلاعاتی آمریکا در تعیین محل دقیق مخفیگاه اوسگرا نقش داشت، اما تاکید کردند که عملیات به رهبری نیروهای مکزیکی انجام شد.
کلودیا شینباوم، رییسجمهوری مکزیک، گفت: «هیچ نیروی آمریکایی در این عملیات مشارکت نداشت. آنچه وجود داشت، تبادل اطلاعات بود.»
در واکنش، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در پیامی در شبکههای اجتماعی نوشت: «مکزیک باید تلاشهای خود را علیه کارتلها و مواد مخدر افزایش دهد.»
اوسگرا که آمریکا برای اطلاعات منجر به بازداشت او ۱۵ میلیون دلار جایزه تعیین کرده بود، بهعنوان یکی از تامینکنندگان اصلی فنتانیل در بازار آمریکا شناخته میشد.
فنتانیل یک ماده مخدر شبیه مرفین است که بر خلاف مخدرهای طبیعی، در آزمایشگاه تولید میشود و بهصورت قرص، افشانه پوستی و تزریقی، قابل استفاده است.
قدرت این ماده مخدر که تولید آن نسبت به دیگر مواد مخدر آسانتر و ارزانتر است، ۲۰ تا ۴۰ برابر بیشتر از هروئین و ۱۰۰ برابر بیشتر از مورفین است.
به غیر از تاثیر قاچاق این ماده بر سلامت افراد، تجارت فنتانیل زمینه را برای پولشویی گسترده فراهم آورده است.
در حالی که واشینگتن از مکزیکوسیتی خواسته است با قاچاق مواد مخدر مقابله بیشتری انجام دهد، مقامهای مکزیک نیز بارها از آمریکا خواستهاند فروش غیرقانونی سلاح را مهار کند.
بر اساس دادههای دولت آمریکا، این فروش، حدود ۷۰ درصد سلاحهای غیرقانونی ردیابی شده در مکزیک را شامل میشود.
به گفته روتمان، این حملات که در صورت صدور دستور دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، انجام خواهد شد، میتواند توازن قدرت منطقهای را دگرگون کند.
این در حالی است که بهدنبال تشدید تنشها در منطقه، یک مقام ارشد وزارت خارجه آمریکا تایید کرد سفارت ایالات متحده در بیروت، در آنچه «اقدامی پیشگیرانه در برابر تحولات منطقهای مورد انتظار» خوانده شده، دهها نفر از کارکنان غیرضروری خود را از لبنان خارج کرده است.
تکرار تجربه ونزوئلا در ایران
شش هفته پیش، ایالات متحده یک عملیات نظامی بیسابقه در سطح تاکتیکی و راهبردی انجام داد.
حملهای که به بازداشت نیکولاس مادورو، رهبر قدرتمند ونزوئلا، انجامید، در همه سطوح، گستره خیرهکننده توانمندیهای آمریکا را به نمایش گذاشت.
این عملیات حاصل یک دستاورد اطلاعاتی بود.
سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا از چند ماه قبل با اعزام یک تیم مخفی که الگوهای سفر مادورو را رصد میکرد و منابع انسانی در حلقه اطراف او را به خدمت گرفته بود، زمینهسازی این حمله را آغاز کرده بود.
این عملیات همچنین نمایشی از برتری فناورانه در عرصه دیجیتال بود.
ترامپ پس از این حمله گفت: «هوا تاریک بود؛ چراغهای کاراکاس تا حد زیادی خاموش شده بود؛ بهواسطه تخصصی که ما داریم.»
اشارهای به توانمندیهای سایبری اعلامنشده آمریکا که علیه رژیم ونزوئلا به کار گرفته شد.
روتمان در ادامه نوشت: «این حمله همچنین نمونهای چشمگیر از بهکارگیری همزمان نیروهای چندگانه بود. عملیاتی با استفاده از ۱۵۰ ابزار هوایی ـ شامل جنگندهها، بمبافکنهای بی-۱، پهپادهای شناسایی بدون سرنشین و بالگردهای نفوذی ـ شبکه راداری و پدافند هوایی ونزوئلا را از کار انداخت و همزمان نیروهای ویژه آمریکایی را وارد و خارج کرد.»
او تاکید کرد که این نیروها ـ مشخصا کماندوهای دلتا از ارتش آمریکا ـ با دقت کامل عملیاتی را اجرا کردند که ماهها در ماکتی هماندازه از محل اختفای مادورو تمرین کرده بودند: «این کماندوها حتی از سلاحی جدید استفاده کردند که ترامپ تنها از آن با عنوان "گیجکننده" یاد میکند. سلاحی که باعث شد سامانههای دفاعی ونزوئلا کار نکنند.»
افزون بر آن، گزارشها حاکی از بهکارگیری دستگاهی است که نیروهای ونزوئلایی را از کار انداخت.
نشنال ریویو از قول یکی از بازماندگان این حمله نوشت: «ناگهان احساس کردم سرم از درون در حال انفجار است.»
این سلاح بنا بر گزارشها «سربازان ونزوئلایی را به زانو درآورد، بهطوری که از بینی خونریزی میکردند و خون بالا میآوردند».»
نیروهای امنیتی ونزوئلا و کوبا مقاومت کردند، اما هیچ تلفات آمریکایی گزارش نشد.
۳۲ تن از کوباییهایی که در گارد ویژه مادورو خدمت میکردند، در جعبههایی به هاوانا بازگردانده شدند.
توانمندیهای آمریکایی که در این عملیات به نمایش درآمد، اثری هوشیارکننده بر دشمنان آمریکا گذاشت.
از کار انداختن سریع سامانههای راداری «ضد پنهانکار» چین و سامانههای پدافند هوایی اس-۳۰۰ روسیه، حتی سرسختترین منتقدان آمریکا را واداشت اذعان کنند که باید به ارتش ایالات متحده حق داد.
رسانه دولتی چین اعتراف کرد: «کلید موفقیت ماموریت این بود که نیروهای آمریکا از برتری مطلق در قدرت نظامی برخوردار بودند.»
اما این تنها آغاز ماجراست.
استقرار قدرتی بیسابقه در اطراف ایران
میزان قدرت آتشی که ایالات متحده تا پایان این هفته در فاصله حمله به ایران مستقر خواهد کرد، از زمان آمادگیهای پیش از جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ تاکنون در خاورمیانه بیسابقه است.
نشنال ریویو با وجود این نوشت: «با این حال، مقایسه با دوره جنگ عراق نیز گمراهکننده است، چرا که عراق متعلق به نسلی پیش است؛ نه فقط از نظر زمانی بلکه از نظر فناوری سامانههای تسلیحاتی آمریکا.»
نویسنده این نشریه در ادامه تاکید کرد: «امروز، جنگندههای اف-۲۲ و اف-۳۵ نسل جدید، هواپیماهای پیشرفته فرماندهی و کنترل و ناوهای مدرن، توانمندیهای متعارفی را که آمریکاییها در میدانهای نبرد دیدهاند، ارتقا دادهاند.»
بر این اساس، یک ناوگروه هوایی میتواند در عرض ۲۴ ساعت بیش از ۱۰۰ ماموریت بمباران انجام دهد و تا پایان هفته، ایالات متحده دو گروه ناو هواپیمابر را در موقعیت اجرای حمله به اهدافی در ایران مستقر خواهد داشت.
روتمان تاکید کرد: «اگر ملایان ایران در برابر خواستههای رییسجمهوری آمریکا تسلیم نشوند، در آستانه تجربه گردبادی مرگبار و عذابی الهی قرار خواهند گرفت.»
دریاسالار بازنشسته، باب هاروارد، گفت: «در حالی که پیشتر میشد روزانه ۴۰ یا ۵۰ حمله انجام داد، اکنون توان انجام صدها حمله در روز را داریم. این خود معادله را برای رژیم کاملا تغییر میدهد. فکر نمیکنم کسی واقعا مقیاس یا ظرفیت ما را درک کند، زیرا هیچکس پیشتر آن را ندیده است.»
سناریوی مرحلهای و پیام به چین و روسیه
اگر ترامپ چراغ سبز حمله به اهداف ایرانی را بدهد، انتظار میرود رویکردی مرحلهای در پیش گرفته شود: «ابتدا اهداف نظامی ایران شامل پرتابگرهای موشک بالستیک، سامانههای پدافند هوایی و نیروهای نیابتی منطقهای هدف قرار میگیرند. سپس زیرساختهایی که رژیم و سپاه پاسداران را قادر به سرکوب داخلی میسازد، مورد حمله قرار خواهند گرفت.»
نویسنده یادداشت نشنال ریویو تاکید کرد: «در صورت وقوع درگیری، جهان شاهد نمایشی خواهد بود که از نظر اندازه، مقیاس، سرعت و ظرفیت بیسابقه است؛ چه برای روسیه و چه برای چین که بهدقت تحولات را زیر نظر دارند.»
در عین حال، اطلاعات متناقضی درباره گستره و مدت احتمالی حملات منتشر شده و حتی هدف دقیق ماموریت در هالهای از ابهام قرار دارد.
با این حال، به اعتقاد نویسنده، «رویکرد محدود» چندان منطقی نیست.
بر اساس این تحلیل، اگر درگیری آغاز شود، ماموریت آمریکا در خلیج فارس میتواند هفتهها به طول انجامد و خطر برای نیروهای نظامی و غیرنظامیان آمریکایی، واقعی است.
ابتدا شبکه تلویزیونی البیسیآی لبنان دوشنبه چهارم اسفند گزارش داد این کارکنان و خانوادههای آنان از طریق پروازهای عادی از فرودگاه بینالمللی رفیق حریری، بیروت را ترک کردند.
سفارت آمریکا یا وزارت امور خارجه این کشور هنوز بیانیهای رسمی در این زمینه منتشر نکرده، اما اغلب رسانههای منطقه بهویژه در لبنان و اسرائیل ضمن انتشار این خبر، در عین حال تاکید کردهاند سفارت همچنان فعال است و خدمات کنسولی به شهروندان آمریکایی ادامه دارد.
خبر تخلیه کارکنان غیرضروری سفارت آمریکا در بیروت در حالی منتشر میشود که تنشها میان آمریکا و جمهوری اسلامی به بالاترین سطح خود در ماههای اخیر رسیده است.
روزنامه نیویورک تایمز چهارم اسفند گزارش داد دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، گزینههای نظامی محدود علیه تاسیسات کلیدی ایران را بررسی میکند تا تهران را به توقف برنامه هستهای وادار کند.
همزمان، آمریکا دو ناوگروه هواپیمابر و صدها جنگنده را در منطقه مستقر کرده است.
پیشتر گزارشهایی درباره احتمال ورود حزبالله لبنان به جنگ در صورت حمله آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی منتشر شده بود.
حزبالله که اصلیترین گروه نیابتی جمهوری اسلامی محسوب میشود بارها هشدار داده است در صورت حمله آمریکا به جمهوری اسلامی، به اسرائیل حمله خواهد کرد.
در مقابل اسرائیل نیز در هفتههای اخیر بر میزان حملات خود به مواضع حزبالله در لبنان افزوده و تاکید کرده است به هر حمله احتمالی، «پاسخی بسیار قاطع» خواهد داد.
حزبالله دوم اسفند هشدار داد پس از حمله هوایی اسرائیل به اهدافی در شرق و جنوب لبنان که به کشته شدن دستکم هشت عضو این گروه انجامید، «چارهای جز ادامه مقاومت» نخواهد داشت.
ارتش اسرائیل اول اسفند اعلام کرد مراکز فرماندهی حزبالله در شرق لبنان و همچنین اهدافی مرتبط با گروه فلسطینی حماس در جنوب این کشور را هدف قرار داده است.
حزبالله دوم اسفند تایید کرد هشت نفر از نیروهایش در این حملات کشته شدهاند.
وزارت بهداشت لبنان نیز از کشته شدن ۱۰ نفر در شرق و دو نفر در جنوب خبر داد.
محمود قماطی، از مقامهای حزبالله، در سخنرانیای که از شبکه المنار پخش شد، گفت: «آنچه دیروز در بقاع رخ داد، یک قتلعام جدید و یک تجاوز تازه است. چه گزینهای برای دفاع از خود و کشورمان باقی مانده است؟ چه گزینهای جز مقاومت داریم؟ دیگر هیچ گزینهای نداریم.»
خبرگزاری فرانسه نوشت این حملات در شرایطی انجام شد که دولت لبنان چند روز پیش اعلام کرده بود ارتش اجرای مرحله دوم طرح خلع سلاح حزبالله در جنوب کشور را آغاز خواهد کرد.
جوزف عون، رییسجمهوری لبنان، حملات جمعه اسرائیل را «اقدامی آشکار برای تضعیف تلاشهای دیپلماتیک» آمریکا و دیگر کشورها بهمنظور تثبیت اوضاع دانست.
اسرائیل تاکید کرده است با وجود آتشبس نوامبر ۲۰۲۴ که برای پایان دادن به بیش از یک سال درگیری با حزبالله برقرار شد، حق دفاع از خود را محفوظ میداند.
آخرین تخلیه گسترده کارکنان غیرضروری سفارت آمریکا در بیروت، پیش از جنگ ۱۲ روزه در خرداد ماه امسال صورت گرفت.
به گفته کارشناسان، تخلیه سفارتخانهها یا بیرون بردن خانواده نیروهای آمریکایی مستقر در منطقه، بخشی از یک پروتکل استاندارد امنیتی و نشاندهنده آمادگی واشینگتن برای سناریوهای بدبینانه بدون توقف کامل فعالیتهای دیپلماتیک است.
مجله اکونومیست دوشنبه چهارم اسفند نوشت که ترامپ در هفتههای اخیر با افزایش کمسابقه نیروهای نظامی در خاورمیانه، فشار بر جمهوری اسلامی را تشدید کرده است.
استیو ویتکاف، فرستاده ویژه او در امور خاورمیانه، دوم اسفند به فاکسنیوز گفت ترامپ نمیتواند درک کند چرا تهران با وجود «حضور گسترده نظامی آمریکا» تسلیم نشده است.
در روزهای گذشته، هواپیماهای هشدار زودهنگام E-3 آواکس به پایگاههای عربستان سعودی منتقل شدند تا در صورت وقوع جنگ، عملیات پیچیده هوایی علیه جمهوری اسلامی را هماهنگ کنند.
با ورود دومین ناو هواپیمابر آمریکا به منطقه، شمار جنگندههای مستقر به حدود ۲۰۰ فروند خواهد رسید. همچنین ناوهای مجهز به موشکهای کروز تاماهاوک، سامانههای پدافندی تاد و پاتریوت، و جنگندههای F-15E در منطقه مستقر شدهاند.
دامنه گزینههای نظامی آمریکا
ترامپ پیشتر نیز دستور حمله به تاسیسات هستهای ایران را صادر کرده است.
خرداد امسال، هفت فروند بمبافکن رادارگریز B-2 از ایالت میزوری پرواز کردند و بمبهای سنگرشکن بر اهداف هستهای ایران ریختند؛ اما در صورت صدور دستور حمله جدید، دامنه اهداف میتواند بسیار گستردهتر باشد.
یکی از گزینهها، هدف قرار دادن رهبران ارشد جمهوری اسلامی، از جمله علی خامنهای، دیکتاتور تهران است.
برخی تحلیلگران منطقهای احتمال دادهاند واشینگتن بهدنبال سناریویی مشابه ونزوئلا باشد؛ یعنی ظهور چهرهای دیگر در ساختار قدرت که آمادگی بیشتری برای توافق با آمریکا داشته باشد.
گزینه دیگر، حمله مستقیم به سپاه پاسداران، بازوی نظامی حکومت، است. نهادی که در قتل عام و سرکوب خونین اعتراضات اخیر نیز نقش داشته است.
حمله به مقرهای منطقهای سپاه پاسداران یا حذف فرماندهان ارشد آن هم از جمله سناریوهای مورد بحث است.
همچنین پایگاههای موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی که تهدیدی علیه پایگاههای آمریکا و متحدانش محسوب میشوند، میتوانند در فهرست اهداف قرار گیرند.
ایالات متحده ممکن است تاسیسات هستهای باقیمانده ایران را نیز هدف بگیرد یا ترکیبی از این اهداف را در قالب یک کارزار هوایی مستمر دنبال کند.
به گفته ایدن آتیاس، ژنرال پیشین نیروی هوایی اسرائیل، «انباشت تجهیزات آمریکا نشان میدهد اگر حملهای صورت گیرد، به احتمال زیاد محدود و یکباره نخواهد بود، بلکه کارزاری مداوم خواهد بود».
گزینههای تلافیجویانه تهران
در مقابل، جمهوری اسلامی گزینههای محدودتری دارد. نیروی هوایی ایران عمدتا متکی به جنگندههای قدیمی آمریکایی مربوط به دوران پیش از انقلاب سال ۵۷ است.
با این حال، حکومت ایران طی سالهای گذشته توان موشکی و پهپادی خود را گسترش داده است.
در جنگ ۱۲ روزه، تهران با وجود برتری هوایی اسرائیل، موفق شد چندین نوبت حملات موشکی به این کشور انجام دهد.
جمهوری اسلامی میتواند بار دیگر اسرائیل را هدف قرار دهد یا به پایگاههای آمریکا در منطقه، بهویژه در کشورهای حوزه خلیج فارس، حمله کند؛ مشابه حمله به پایگاه العدید در قطر در تابستان گذشته.
همچنین احتمال دارد متحدان منطقهای تهران، از جمله حزبالله لبنان و حوثیهای یمن، وارد درگیری شوند.
یک مقام ارشد نظامی اسرائیل گفته است: «در دورهای قبلی، همه طرفها بهدنبال راه خروج بودند. اما اگر رهبران ایران تصور کنند حمله آمریکا مقدمهای برای تغییر رژیم است، ممکن است تصمیم بگیرند همه توان خود را به کار گیرند.»
معمای استراتژیک ترامپ
در حالی که مذاکرات تهران و واشینگتن قرار است هفتم اسفند در ژنو ادامه یابد، ترامپ همچنان بر تمایل خود بهمنظور دستیابی به توافق هستهای تاکید کرده است. اما حفظ سطح کنونی آمادگی نظامی پرهزینه است و میتواند تمرکز آمریکا را از دیگر مناطق جهان منحرف کند.
حملات محدود ممکن است برای وادار کردن تهران به امتیازدهی کافی نباشد، و حمله گسترده نیز خطر کشاندن آمریکا به جنگی طولانی و پرهزینه در خاورمیانه را در پی دارد.
از این رو، مشخص نیست کاخ سفید از این نمایش گسترده قدرت نظامی دقیقا چه هدفی را دنبال میکند و آیا فشار نظامی به تنهایی میتواند تغییر سیاسی مورد نظر را رقم بزند یا نه.
نیویورکتایمز در گزارشی که یکشنبه سوم اسفند و همزمان با اعلام برگزاری سومین نشست میان هیاتهای مذاکرهکننده واشینگتن و تهران در روز هفتم اسفند، منتشر شد، به نقل از «افرادی که در جریان بحثهای داخلی دولت آمریکا قرار گرفتهاند» نوشت که رییسجمهوری آمریکا به مشاوران خود گفته است اگر مذاکرات جاری یا اقدام نظامی محدود نتواند تهران را به پذیرش خواستههای واشینگتن و توقف برنامه هستهای وادار کند، در ادامه سال جاری حملهای گستردهتر در دستور کار قرار خواهد گرفت؛ حملهای که به گفته او هدفش «بیرون راندن رهبران کنونی ایران از قدرت» خواهد بود.
در روزهای گذشته گزارشهایی مبنی بر تمایل فزاینده ترامپ به حمله و مخالفت «افرادی در میان نزدیکان او» با حمله منتشر شد.
اکنون مشاوران او به نیویورکتایمز گفتهاند در حالی که سومین جلسه از دور تازه گفتوگوها در ژنو به میانجیگری عمان برنامهریزی شده است، ترامپ هشدار میدهد که قدم بعدی در صورت کوتاه نیامدن جمهوری اسلامی حملهای است که هنوز هیچکس از شدت و گستره آن مطلع نیست.
نیویورکتایمز همچنین از بررسی یک پیشنهادی تازه و لحظه آخری از سوی هر دو طرف خبر داده که محور آن «یک برنامه بسیار محدود غنیسازی هستهای با اهداف پزشکی و درمانی» است. این رسانه تاکید کرده هنوز روشن نیست که هیچیک از طرفین چنین طرحی را خواهند پذیرفت یا نه.
در دولت آمریکا چه میگذرد؟
به گزارش نیویورکتایمز، چهارشنبه ۲۹ بهمن، ترامپ همراه با معاون خود جیدی ونس، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، ژنرال دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش، جان رتکلیف، رییس سازمان سیا و رییس دفتر کارکنان کاخ سفید در جلسهای شرکت کرد که دستور کار آن بررسی طرحهای حمله به ایران بود.
به نقل از چند مقام مطلع از جلسه، ژنرال کین و رتکلیف که معمولا مدافع یک سیاست مشخص نیستند، در این جلسه از زوایای مختلف به موضوع پرداختند؛ کین درباره توان عملیاتی ارتش و گزینههای ممکن توضیح داد و رتکلیف وضعیت میدانی و پیامدهای احتمالی عملیاتهای پیشنهادی را تشریح کرد.
به نوشته نیویورکتایمز، کین که پیش از عملیات دستگیری نیکلاس مادورو، رییسجمهوری پیشین ونزوئلا، احتمال موفقیت را بسیار بالا ارزیابی کرده بود، درباره حمله به جمهوری اسلامی نتوانست چنین اطمینانی به ترامپ بدهد.
این رسانه همچنین نوشت ونس که در هفتههای گذشته از «خویشتنداری بیشتر در اقدامات نظامی» حمایت میکرد، در این جلسه مخالفتی با حمله نشان نداد، اما با طرح پرسشهایی چالشبرانگیز از کین و رتکلیف خواست درباره گزینههای نظامی بهصراحت نظر دهند و ریسکها و پیچیدگیهای اجرای عملیات علیه جمهوری اسلامی را با نگاهی دقیقتر توضیح دهند.
چندین مقام آمریکایی به نیویورکتایمز گفتهاند که فعلا پیادهسازی عملیات کماندویی، شامل اعزام تیمهای نیروهای ویژه به داخل خاک ایران برای انجام عملیات تخریبی در تاسیسات هستهای یا موشکی کنار گذاشته است.
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، در بیانیهای گفت: «رسانهها میتوانند هر قدر میخواهند درباره افکار رییسجمهور گمانهزنی کنند، اما تنها رییسجمهور ترامپ میداند ممکن است چه کاری انجام بدهد یا ندهد.»
افزون بر این، رسانه اسرائیل هیوم در گزارشی که شامگاه یکشنبه سوم اسفند منتشر شد، به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی نوشت که روبیو و پیت هگست، وزیر جنگ، به همراه ونس، بر خلاف استیو ویتکاف و جرد کوشنر که هنوز شانس اندکی برای توافق قائلاند، تغییر رژیم در تهران را یک «هدف راهبردی اصلی» برای آمریکا ارزیابی میکنند.
به گفته این منبع، آنها احتمال دستیابی به یک توافق پایدار را بسیار پایین میدانند و معتقدند حتی در صورت حصول چنین توافقی، جمهوری اسلامی آن را نقض خواهد کرد.
این مقام همچنین گفته است که ترامپ تغییر رژیم در ایران را یک ابزار راهبردی منطقهای میداند و منتظر «زمان مناسب و شرایط بهینه» برای تحقق آن است.
ویتکاف پیش از ارائه بسته پیشنهادی تازه جمهوری اسلامی که قرار است پنجشنبه هفتم اسفند در ژنو بررسی شود، به شبکه فاکس گفت که ترامپ بهروشنی به او و کوشنر اعلام کرده که «تنها نتیجه قابل قبولْ غنیسازی صفر در ایران» است.
در مقابل، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، پس از ارائه این طرح پیشنهادی در گفتوگو با شبکه سیبیاس تاکید کرد که تهران «حق» خود برای تولید سوخت هستهای را کنار نخواهد گذاشت، هرچند به گفته او جمهوری اسلامی همچنان به معاهده عدم اشاعه سلاح هستهای متعهد است.
چه پیشنهادهایی روی میز مذاکره است؟
به نوشته نیویورکتایمز یکی از طرحهای پیشنهادی را رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، روی میز گذاشته است.
بر اساس این پیشنهاد، ایران اجازه خواهد داشت مقدار بسیار اندکی سوخت هستهای برای اهداف پزشکی تولید کند؛ طرحی که در صورت توافق طرفین به تهران امکان میدهد ادعا کند همچنان به غنیسازی ادامه میدهد و در عین حال، آمریکا هم میتواند اعلام کند که زیرساختهای لازم برای تولید سلاح هستهای بهدست جمهوری اسلامی تعطیل شده و ماجراجویی هستهای این حکومت پایان یافته است.
نیویورکتایمز تاکید کرد هنوز روشن نیست که آیا تهران حاضر به تقلیل دادن برنامه هستهای گسترده و صنعتی فعلی خود به سطحی محدود برای مصارف پزشکی خواهد شد یا نه و همچنین، اینکه ترامپ چنین سطحی از غنیسازی را مصداق «غنیسازی صفر» خواهد دانست یا خیر.
ساعاتی پیش از انتشار گزارش نیویورکتایمز، خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام ارشد ایرانی نوشت پیشنهاد جدید ایران که محور مذاکرات پنجشنبه خواهد بود، ترکیبی از اقدامها را شامل میشود؛ از جمله ارسال نیمی از ذخایر اورانیوم با غنای بالا به خارج از ایران، رقیقسازی نیمی دیگر، مشارکت در ایجاد یک کنسرسیوم منطقهای برای غنیسازی، در مقابلِ به رسمیتشناختهشدنِ حق «غنیسازی هستهای صلحآمیز» و «لغو کامل تحریمهای اقتصادی» از سوی آمریکا.
این مقام ایرانی تاکید کرد که تهران در صورت تحقق این دو شرط از سوی آمریکا حاضر است امتیازات هستهای بیشتری هم در خصوص برنامه هستهای خود ارائه کند. همچنین، این منبع بار دیگر پیشنهاد تهران برای مشارکت آمریکا در فرصتهای سرمایهگذاری، بهویژه در صنعت نفت و گاز ایران، را تکرار کر و از اختلاف نظر عمیق میان طرفین بر سر دامنه و سازوکار رفع تحریمها سخن گفت.
طبق برآورد آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ایران در سال ۲۰۲۵ بیش از ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای تا ۶۰ درصد در اختیار داشته است؛ سطحی که فاصله کمی با غنای مورد نیاز برای سلاح هستهای دارد.
پیشنویس جدید ایران پس از تنش در دومین نشست مذاکرات در ژنو تهیه شده است. اسرائیل هیوم گزارش داده بود آن نشست با توبیخ هیات ایرانی از سوی آمریکا همراه شد و واشینگتن تهران را به نقض تعهد اولیه برای گفتوگو درباره برنامه موشکی و نیروهای نیابتی متهم کرد.
پس از آن، عراقچی اعلام کرد در نشست بعدی با پیشنهادی «انعطافپذیرتر و مفصلتر» حاضر خواهد شد.
مذاکره برای توافق یا مذاکره برای خریدن زمان؟
عراقچی یکشنبه در گفتوگو با سیبیاس تاکید کرد که هنوز «شانس خوبی» برای دستیابی به یک راهحل دیپلماتیک درباره برنامه هستهای تهران وجود دارد.
مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، نیز در شبکه اجتماعی ایکس، بار دیگر از «تعهد به صلح و ثبات در منطقه» سخن گفت و مذاکرات را دارای «نشانههای امیدوارکننده» توصیف کرد.
با این حال، اظهارات ویتکاف نشان میدهد یکی از پرسشهای اصلی در واشینگتن این است که چرا جمهوری اسلامی با وجود فشارهای گسترده اقتصادی و سیاسی همچنان عقبنشینی نکرده است.
او به فاکس نیوز گفت: «رییسجمهور کنجکاو است بداند چرا ایران هنوز تسلیم نشده و با محدود کردن برنامه هستهای خود موافقت نکرده است.»
بهنام بنطالبلو، مدیر ارشد برنامه ایران در بنیاد دفاع از دموکراسیها، به رویترز گفت هدف تهران از ادامه مذاکرات «خرید زمان» است. او افزود: «ایران از این زمان به دلایل مختلف استفاده خواهد کرد، از جمله برای جلوگیری از حمله و همچنین تقویت تاسیسات هستهای، موشکی و نظامی.»
ارزیابی مشابهی در اسرائیل مطرح است. کانال ۱۲ اسرائیل یکشنبه گزارش داد که مقامهای این کشور معتقدند تهران با ارائه پیشنویس پیشنهادهای تازه به ایالات متحده و سپس بحث درباره جزئیات، وقتکُشی میکند و شانس دستیابی به توافق «همچنان کم» ارزیابی میشود.
با این حال، این رسانه نوشت اسرائیل تلاش میکند بهعنوان کشوری که به دنبال حمله به ایران است دیده نشود، هرچند مقامهای این کشور معتقدند که اکنون فرصتی تاریخی برای تغییر رژیم در ایران و به دنبال آن، تغییر مختصات منطقه در سالهای آینده وجود دارد.
«نه» بزرگ جمهوری اسلامی به مذاکره بر سر قدرت موشکی
رویترز یکشنبه در گزارشی به نقل از یک منبع آگاه نوشت که عمان در دومین نشست این دور از مذاکرات پاکتی حاوی پیشنهادهای آمریکا درباره برنامه موشکی جمهوری اسلامی به هیات مذاکرهکنندگان ایرانی تحویل داد، اما عراقچی حتی آن را باز نکرد و مهر و مومشده بازگرداند.
با این حال، منابعی بدون ارائه جزئیات بیشتر به رویترز گفتهاند موضوع نیروهای نیابتی منطقهای برای تهران «خط قرمز مطلق» محسوب نمیشود.
این در حالی است که عراقچی در مصاحبه یکشنبه خود با سیبیاس بار دیگر تاکید کرد که جز موضوع هستهای، هیچ موضوع دیگری در مذاکرات محل بحث نخواهد بود.
