هجده نفر از فعالان ایرانی مقیم خارج از ایران که خود را «چهرههای ملی و گذارطلب» معرفی کردهاند، با انتشار بیانیهای ضمن مخالفت با دخالت خارجی، خواستار کنارهگیری یا برکناری علی خامنهای و پایان یافتن «استبداد دینی» حاکم بر کشور شدند.
امضاکنندگان این دادنامه، خامنهای را «رهبر مادامالعمر و مطلقالعنانِ استبداد دینیِ حاکم» بر ایران خوانده و تاکید کردهاند که با برکناری یا کنارهگیری او مسیر ایجاد یک «حکومت سکولار» فراهم میشود.
در این بیانیه، با تسلیت به بازماندگان قربانیان کشتارهای اخیر، تاکید شده است که تعیین سرنوشت مردم ایران باید به دست خودشان و «بدون هرگونه دخالت خارجی» صورت گیرد.
عبدالعلی بازرگان، سروش دباغ، فاطمه شمس، رضا علیجانی، محمدعلی کدیور و حسن یوسفیاشکوری از جمله امضاکنندگان این نامهاند.
به گزارش خبرگزاری رویترز، داراییهای نظامی آمریکا، از جمله یک گروه ضربت ناو هواپیمابر، در روزهای آینده وارد خاورمیانه میشوند و همزمان رییسجمهوری آمریکا لحن خود علیه جمهوری اسلامی را ملایمتر کرده و ابهامها درباره مسیر بعدی سیاست واشینگتن افزایش یافته است.
رویترز پنجشنبه دوم بهمن ماه به نقل از دو مقام آمریکایی گزارش داد ناوهای جنگی ایالات متحده، از جمله ناو هواپیمابر «یواساس آبراهام لینکلن»، چند ناوشکن و شماری جنگنده، هفته گذشته حرکت خود را از منطقه آسیا–اقیانوس آرام آغاز کردند.
این جابهجایی همزمان با افزایش تنشها میان تهران و واشینگتن پس از سرکوب گسترده اعتراضها در ایران در هفتههای اخیر صورت گرفت.
به گفته یکی از این مقامها، استقرار سامانههای پدافند هوایی اضافی در خاورمیانه نیز در دستور بررسی قرار دارد. کارشناسان نظامی میگویند آمریکا در مقاطع تشدید تنشهای منطقهای معمولا سطح حضور نظامی خود را افزایش میدهد و این اقدام لزوما به معنای آمادگی برای حمله نیست و میتواند ماهیتی دفاعی داشته باشد.
با این حال، رویترز یادآوری میکند که ارتش آمریکا تابستان گذشته، پیش از حملههای هوایی ماه ژوئن به برنامه هستهای جمهوری اسلامی، آرایش نظامی گستردهای در منطقه ایجاد کرده بود. حملههایی که مقامهای آمریکایی بعدتر از پنهان نگه داشتن نیت خود برای انجام آنها سخن گفتند.
ترامپ پیشتر بارها به دلیل کشتار معترضان در ایران، تهران را به مداخله نظامی تهدید کرده بود، اما با فروکش کردن اعتراضها در هفته گذشته، لحن او درباره ایران ملایمتر شده است.
او در روزهای اخیر تمرکز خود را به موضوعهای ژئوپلیتیکی دیگر، از جمله تلاش برای پیگیری مساله گرینلند، معطوف کرده است.
ترامپ چهارشنبه یکم بهمن، در سخنرانی خود در مجمع جهانی اقتصاد در داووس، با دفاع از حمله آمریکا به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی، این اقدام را عامل جلوگیری از تشدید بحران در خاورمیانه دانست و گفت جمهوری اسلامی دیگر «قلدر خاورمیانه» نیست.
او تاکید کرد اگر واشینگتن از اقدام نظامی خودداری میکرد، ایران ظرف دو ماه به سلاح هستهای دست پیدا میکرد و افزود پیش از اعزام بمبافکنهای بی۲ به ایران، «صلحی در خاورمیانه وجود نداشت».
رییسجمهوری آمریکا پیشتر نیز ۱۷ آذر، در سخنرانیای به مناسبت جشن شکرگزاری گفته بود: «ما قدرتمندترین ارتش جهان را داریم و شما این را در حمله به جمهوری اسلامی با آن بمبافکنهای زیبای بی۲ دیدید.»
او مدعی شد توان هستهای و هرگونه ظرفیت بالقوه هستهای تهران «کاملا نابود شد» و همه بمبهای شلیکشده آمریکا «دقیقا به هدف خورد».
ترامپ در همان سخنان، با اشاره به کشته شدن قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه، و ابوبکر البغدادی، رهبر داعش، گفته بود این اقدامات موازنه قدرت در منطقه را تغییر داده است.
سلیمانی بامداد جمعه ۱۳ دی ۱۳۹۸ در حمله پهپاد آمریکایی به فرودگاه بغداد کشته شد. حملهای که در آن ابومهدی المهندس، از فرماندهان حشد شعبی عراق، به همراه ۱۰ نفر دیگر نیز جان باختند.
رویترز همچنین گزارش داد ترامپ در مراسم آغاز به کار «هیات صلح» غزه در حاشیه مجمع جهانی اقتصاد در داووس نیز اعلام کرد جمهوری اسلامی خواهان مذاکره با واشینگتن است. او پنجشنبه دوم بهمن گفت: «ایران میخواهد مذاکره کند و مذاکره خواهیم کرد.»
او در همین روز در سخنانی دیگر گفت «ایالات متحده تحولات ایران را از نزدیک زیر نظر دارد» و اعمال تعرفه ۲۵ درصدی علیه هر طرفی که با ایران معامله کند به زودی تاثیر خود را نشان خواهد داد.
ترامپ همچنین از حرکت یک آرایش نظامی گسترده به سمت ایران خبر داد و گفت «یک ناوگان بزرگ نظامی در حال حرکت به سمت ایران است.»
او افزود: «ایالات متحده در صورت ادامه اعدامها ایران را به اقدام نظامی تهدید کرده بود و پس از این هشدار تهران اجرای اعدامها را متوقف کرد.»
در روزهای اخیر رییسجمهوری آمریکا بارها از لغو بیش از ۸۰۰ اعدام «برنامهریزی شده» توسط مقامات جمهوری اسلامی سخن گفته اما جزییاتی در مورد هویت این افراد اعلام نکرده است. مقامات رسمی جمهوری اسلامی، از جمله مقامهای قضایی حکومت این موضوع را «بیاساس» توصیف کردهاند.
رییسجمهوری آمریکا با تمجید از عملکرد خود در عرصه بینالمللی، حمله به تاسیسات اتمی ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه را «موفقیتآمیز» خواند و گفت این عملیات توان هستهای جمهوری اسلامی را نابود کرده است.
او بار دیگر تاکید کرد از زمان بازگشت به کاخ سفید، موفق به پایان دادن به هشت جنگ در نقاط مختلف جهان شده است.
ترامپ همچنین با اشاره به عملیات ایالات متحده علیه داعش در سوریه گفت «بسیاری از اتفاقات خوب در حال رخ دادن است» و تهدیدها علیه اروپا، آمریکا و خاورمیانه «واقعا در حال فروکش کردن» هستند.
رییسجمهوری آمریکا روز چهارشنبه گفته بود امیدوار است اقدام نظامی بیشتری از سوی واشینگتن در ایران لازم نباشد، اما هشدار داد اگر تهران برنامه هستهای خود را از سر بگیرد، ایالات متحده واکنش نشان خواهد داد.
او در گفتوگویی با شبکه سیانبیسی در داووس گفته بود: «آنها نمیتوانند به سمت هستهای بروند»، و با اشاره به حملههای گسترده هوایی آمریکا به تاسیسات هستهای ایران در ژوئن ۲۰۲۵ افزود: «اگر این کار را بکنند، دوباره اتفاق خواهد افتاد.»
به نوشته رویترز، اکنون دستکم هفت ماه از آخرین باری میگذرد که آژانس بینالمللی انرژی اتمی ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران را راستیآزمایی کرده است، در حالی که طبق دستورالعملهای خود آژانس، این بررسی باید بهصورت ماهانه انجام شود.
جمهوری اسلامی ایران موظف است گزارشی درباره سرنوشت سایتهای هدف قرارگرفته و مواد هستهای موجود در آنها، از جمله حدود ۴۴۰ کیلو و ۹۰۰ گرم اورانیوم با غنای تا ۶۰ درصد، به آژانس ارائه دهد، میزانی که در صورت غنیسازی بیشتر، برای ساخت حدود ۱۰ بمب هستهای کفایت میکند.
در همین حال، به نوشته رویترز، مشخص نیست اعتراضها در ایران بار دیگر اوج خواهد گرفت یا نه. این اعتراضها در ۷ دی ماه با تجمعهای محدود در بازار بزرگ تهران در واکنش به مشکلات اقتصادی آغاز شد و بهسرعت به سراسر کشور گسترش یافت.
یک مقام ایرانی به رویترز گفت که شمار تاییدشده جانباختگان تا روز یکشنبه بیش از پنج هزار نفر بوده است. این در حالی است که سازمانهای حقوقبشری و برخی از رسانهها از جمله ایراناینترنشنال براساس اطلاعات دریافتی از منابع مطلع میزان کشتهشدگان خیزش انقلابی اخیر را بیش از ۱۲ هزار نفر اعلام کردهاند.
مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران نیز اوایل هفته جاری گفت برآوردها نشان میدهد شمار غیرنظامیانی که در جریان سرکوب اعتراضات جان خود را از دست دادهاند، دستکم پنج هزار نفر است. او با استناد به گزارشهای دریافتی از پزشکان داخل ایران افزود این رقم میتواند «حداقل ۲۰ هزار نفر» باشد.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که ترامپ ۲۷ دی، علی خامنهای را «مردی بیمار» توصیف کرد و گفت «وقت آن رسیده است که بهدنبال رهبری جدید در ایران باشیم».
همزمان، رسانهها در روزهای اخیر از تقویت حضور نظامی آمریکا در منطقه و احتمال انجام یک عملیات گسترده خبر دادهاند، موضوعی که به نوشته رویترز، همچنان فضای عدم قطعیت درباره گام بعدی واشینگتن در قبال جمهوری اسلامی را حفظ کرده است.
بر اساس گزارش فاکسنیوز، ابهام درباره آینده سیاسی ایران و نبود جانشینی روشن برای رهبری، یکی از عوامل اصلی مکث واشینگتن در بررسی گزینه حمله بوده است؛ مکثی که بحث «پس از حمله چه کسی حاکم میشود» را به اندازه «چگونه ضربه زدن» پررنگ کرده است.
فاکسنیوز پنجشنبه دوم بهمن در گزارشی نوشت تصمیم به خودداری از حمله فوری به ایران ناشی از احتیاط بوده، نه عقبنشینی. به گفته مقامها و کارشناسان امنیتی آمریکا و منطقه، هرگونه حمله میتوانست خطر واکنش تلافیجویانه علیه نیروهای آمریکایی و اسرائیل را افزایش دهد و دامنه درگیری را گسترش دهد.
بر اساس این گزارش، وقفه ایجادشده همچنین به دلیل ابهام عمیق درباره آینده سیاسی ایران بوده است.
فاکسنیوز به نقل از گفتوگوهای غیرعلنی با مقامهای آمریکایی نوشت نبود یک جانشین روشن برای رهبری ایران و اختلافنظرها درباره اینکه چه کسی میتواند پس از حکومت کنونی قدرت را در دست بگیرد، نقش مهمی در بررسی گزینه حمله داشته است.
به گفته این مقامها، بحثها تنها بر سر «چگونه ضربه زدن» نبود، بلکه این پرسش مطرح بود که «پس از آن چه کسی حاکم خواهد شد».
رییسجمهوری آمریکا ۲۳ دی ماه به ایران هشدار داد و خطاب به معترضان گفت: «به اعتراض ادامه دهید، نهادهای خود را در دست بگیرید… کمک در راه است.»
این اظهارات بهسرعت بهعنوان نشانهای از احتمال اقدام نظامی آمریکا تعبیر شد. با این حال، دو روز بعد، ترامپ بهطور علنی درباره آینده رهبری ایران ابراز تردید کرد و گفت مشخص نیست شاهزاده رضا پهلوی بتواند در داخل کشور حکومت کند.
ترامپ ۲۵ دی ماه به خبرگزاری رویترز گفت: «به نظر آدم بسیار خوبی میآید، اما نمیدانم در کشور خودش چگونه عمل خواهد کرد.» این اظهارات، بهگفته فاکس نیوز، بازتابدهنده تردیدهای عمیق در داخل دولت آمریکا درباره پیامدهای مداخله مستقیم است.
ترامپ بعدتر اعلام کرد ایران با توقف اعدامها موافقت کرده و همین موضوع باعث کاهش سطح تنش میان واشینگتن و تهران شده است.
چندی بعد ترامپ در واکنش به سخنان علی خامنهای که آمریکا و رییس جمهوری این کشور را مسئول «خسارتها» در ایران دانسته بود، در مصاحبه با پولتیکو رهبر جمهوری اسلامی را فردی «بیمار» دانست و تاکید کرد که «این مرد، مردی بیمار است که باید کشورش را درست اداره کند و دست از کشتن مردم بردارد.» او افزوده بود: «کشور او بهدلیل رهبری ضعیف، بدترین جای دنیا برای زندگی است.» ترامپ گفته بود: «وقت آن رسیده است که بهدنبال رهبری جدید در ایران باشیم.»
با این حال، فاکسنیوز مینویسد مداخله نظامی همچنان بهطور کامل منتفی نیست و ممکن است پس از استقرار کامل تجهیزات نظامی آمریکا در خاورمیانه مطرح شود. در همین راستا، یک ناو هواپیمابر آمریکا ۲۵ دی ماه منطقه هند–اقیانوس آرام را ترک کرده و به سمت خلیج فارس حرکت کرده است.
وقفه در اقدام نظامی واکنشهای انتقادی نیز به همراه داشته است. برخی منتقدان میگویند وعده ترامپ مبنی بر اینکه «کمک در راه است» ممکن است انتظارات معترضان را بالا برده یا آنها را به ادامه اعتراضها در شرایطی خطرناکتر تشویق کرده باشد.
یک شهروند ایرانی که شاهد خشونت در جریان اعتراضها بوده، به فاکسنیوز گفت معترضان «همچنان منتظر اقدام نیروهای ویژه آمریکا هستند».
او که بهدلیل نگرانیهای امنیتی نخواست نامش فاش شود، گفت: «ترامپ گفت جلو بروید، کمک میرسد. مردم جلو رفتند. کشته شدند. کمکی نرسید.» بازتاب این ناامیدی در شبکههای اجتماعی نیز دیده شده و کاربران متعددی از تاخیر در اقدام آمریکا انتقاد کردهاند.
تلویزیون دولتی حکومت ایران اعلام کرده است که بیش از سه هزار و ۱۱۷ نفر در اعتراضهای اخیر کشته شدهاند، اما گروههای حقوق بشری آمار واقعی را بسیار بالاتر میدانند.
اعتراضها پس از اوجگیری در اواسط دی ماه، در پی سرکوب شدید فروکش کرده، اما مخالفان حکومت همچنان منتظر تحول تازهای هستند.
فاکس نیوز در پایان گزارش خود مینویسد تهران از این وقفه بهطور تاکتیکی بهره برده و با سرکوب گسترده، از جمله بازداشتهای جمعی، استفاده از گلوله جنگی و محدودیت شدید اینترنت، تلاش کرده کنترل اوضاع را در دست بگیرد، وقفهای که همچنان آینده سیاست آمریکا در قبال ایران را در هالهای از ابهام نگه داشته است.
این آسیبها در مواردی معترضان را بهطور ناگهانی از حرکت بازداشته و به گفته شاهدان، آثار آن فراتر از گازهای اشکآور متعارف بوده است. یکی از معترضان در روایت خود گفت: «آنچه سرکوبگران زدند، گاز اشکآور نبود؛ گاز جاندادن بود.»
شاهدان گفتهاند این گازها نهتنها موجب سوزش چشم، پوست و ریه شده، بلکه با اختلال حاد تنفسی، سرفههای پیدرپی، خون بالا آوردن، سرگیجه، بیحالی ناگهانی و از حال رفتن سریع، از دست دادن تعادل و ناتوانی در ادامه حرکت همراه بوده است.
آنها تاکید کردهاند اگرچه نوع دقیق این مواد برای آنها مشخص نشد، اما شدت علائم و ماندگاری آثار آنها با تجربههای پیشین از گاز اشکآور تفاوت داشته است.
به گفته شاهدان، پرتاب گازها در مواردی در دل جمعیت یا در مسیرهای فرار انجام شده و همزمان یا بلافاصله پس از آنکه معترضان توان راه رفتن یا دویدن را از دست میدادند و بر زمین میافتادند، تیراندازی مستقیم آغاز میشد.
در شماری از روایتها، ترس از حضور ماموران امنیتی در بیمارستانها و خطر بازداشت باعث شده بسیاری از مجروحان از درمان محروم بمانند و بخشی از درمانها بهصورت خانگی و با کمک پزشکان داوطلب انجام شود.
گازهایی فراتر از «اشکآور»
در روایتهای شهروندان از شهرهای مختلف، از گازهایی صحبت شده که بهنظر میرسد تنها گاز اشکآور نیستند و با سرعتی غیرمعمول بدن را از پا میاندازند و فرد را دچار سرفههای شدید، تنگی نفس ناگهانی، سرگیجه، ناتوانی در حرکت و در مواردی تهوع و خون بالا آوردن میکنند.
شاهدان گفتهاند لحظههای زمینگیر شدن به نقطهای برای تشدید تیراندازی تبدیل میشد؛ زمانی که افراد معترض در کوچهها یا مسیرهای فرار میافتادند و در تیررس نیروهای سرکوب قرار میگرفتند.
ویدیوی دریافتشده از سبزوار نشان میدهد در پی تداوم خیزش ملی ایرانیان در شامگاه چهارشنبه ۱۷ دیماه، نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی از سلاحهای غیرمتعارف برای مقابله با معترضان استفاده کردهاند.
تصاویر، افرادی را با لباس و ماسک محافظ ویژه برای مواد شیمیایی خطرناک نشان میدهد که بر روی خودروهای خاکیرنگ در خیابانهای سبزوار مستقر شدهاند.
در تصاویر ثبتشده، علامتی به شکل مثلث زردرنگ با حاشیه تیره مشاهده میشود که نشاندهنده هشدار برای مواد خطرناک است. همچنین صداهای مرتبط با شلیک در ویدیوی دیگری قابل تشخیص است.
اصفهان؛ دودهای رنگی، بوی تند و دستگاه ناشناس
در اصفهان شهروندان گفتهاند شامگاه ۱۸ و ۱۹ دی، گازهای اشکآور با ماهیت شیمیایی مستقیما از سوی ماموران سرکوب به میان جمعیت معترض متشکل از نوجوانان، جوانان و حتی افراد مسن پرتاب شد.
تلاشهای اولیه برای کاهش اثر گاز با پارچه خیس یا سیگار خیلی زود بیاثر شد و با افزایش پرتابها، مردم هنگام فرار در کوچهها دچار تنگی نفس شدید شدند و بسیاری پس از چند متر دویدن روی زمین افتادند.
شاهدان گفتهاند در همین وضعیت، تیراندازی ماموران به معترضان آغاز شد و افرادی که زمینگیر شده بودند هدف قرار گرفتند. صحنههایی که شاهدان آنها را «شبیه فیلمهای جنگی» توصیف کردهاند.
در روایتهای دیگر گفته شده «بوی گازها ترکیبی از فلفل، کلر استخر، وایتکس و سرکه بود و آسمان خیابانها با دودهایی به رنگهای سرخ، زرد و سفید پر شده بود. بسیاری از معترضان دچار سرفههای شدید شدند و حتی توان دویدن نداشتند.»
به گفته شاهدان، نیروهای امنیتی و انتظامی و لباسشخصی در اصفهان، در حال تعقیب معترضان «همزمان گاز میزدند، تیراندازی میکردند و به مردم فحاشی میکردند».
چند زن جوان و یک دختر ۱۷ ساله در روایت مشترک خود از مشاهده دستگاهی ناشناس خبر دادهاند که «بدون صدای شلیک گلوله، موادی شبیه آتش با رنگهای سرخ و زرد» پرتاب میکرد.
آنها تاکید کردند «ثانیههایی بعد، خیابان پر از دود و بخار شد و بویی شبیه آمونیاک، اسید لولهبازکن و در برخی نقاط بوی خردل پیچید.»
یکی از این زنان گفت دو مامور لباسشخصی از یک موتورسیکلت پیاده شدند، «وسط خیابان از کولهپشتی دو ماسک بیرون آوردند و به صورت زدند و بلافاصله چند گاز را به سمت جمعیتی که نزدیکشان بودند پرتاب کردند.»
او اضافه کرد ماموران ماسک محافظ داشتند و عقب نشستند، اما جوانانی که نزدیکتر بودند بهسرعت «دچار سرفه، سوزش شدید و ناتوانی در حرکت شدند و فریاد میزدند سوختم».
بنا بر شهادت این شاهدان، نیم ساعت بعد خودروهایی وارد خیابان شدند و «این بچهها را با خود بردند» و بعد از آن جز خون، پوکه گلوله و رد دود چیزی باقی نماند.
دختر نوجوانی که با ایراناینترنشنال گفتو گو کرد، گفت با گذشت چند روز، سوزش ریه، قرمزی دور چشم، تاول پوستی و علائم عصبی همچنان ادامه داشته و او دچار کابوسهای مکرر شده است.
یکی از شاهدان عینی گفت خودش دیده دختران و پسرانی پس از پرتاب گاز روی زمین افتادند و مردمک چشمهایشان بهسرعت قرمز شد.
به گفته او، «در عرض چند دقیقه روی صورت برخی افراد تاول و سوختگی ایجاد شد و بسیاری دچار گیجی، آبریزش و استفراغ شدید شدند و برخی حتی خون بالا میآوردند.»
به گفته آنها، همسایههایی که زودتر گاز را استشمام کرده بودند نیز دچار تاول پوستی و گرفتگی صدا شدند.
شاهدان همچنین از اقدام ماموران به تیراندازی «بیوقفه» از پشتبام ساختمانهای اداری به سمت مردم و نشانهگذاری خانههایی که معترضان به آنها پناه برده بودند با رنگپاشی خبر دادهاند.
تهران؛ گازهای پیدرپی، خفگی و کمین پشت درها
در تهران، از آریاشهر و ستارخان تا نواب و سلسبیل، پرتاب پیدرپی گاز و استفاده از آنچه سلاحهای شیمیایی خوانده شده گزارش شده است.
معترضان گفتهاند اثر این گازها بهگونهای بود که «با سیگار هم از چشم پاک نمیشد» و مستقیم به ریه میرفت.
دودهای سبز، زرد و سیاه، سوزش شدید چشم، بیحسی لبها و احساسی شبیه سوختن از درون بدن گزارش شده است.
شاهدان گفتهاند همه نیروهای سرکوب، از ماموران نظامی و بسیج تا لباسشخصی، در محل حضور داشتند و خودروهای ون، یخچالی و وانت برای انتقال مجروحان و پیکرهای کشتهشدگان استفاده میشد.
آنها گفتند لباسشخصیها با شعار «حیدر حیدر» وارد خیابان شدند و تیراندازی مستقیمشان «صرفا برای کشتن» بود؛ بهطوری که اگر معترضی بهموقع به جای امن نمیرسید، شانس زنده ماندنش ناچیز بود.
در محدوده بلوار کاشانی تا میدان صادقیه، شهروندانی که با ایراناینترنشنال گفتوگو کردند از شلیک گسترده گاز با «غلظتی بالا» سخن گفتهاند که باعث میشد افراد روی زمین بیفتند و دیگران آنها را بهزور دور کنند.
برخی معترضان که دچار احساس خفگی شدند به خانههای اطراف پناه میبردند، اما به گفته شاهدان، ماموران امنیتی پشت در همین خانهها کمین میکردند.
در این روایتها، علاوه بر گاز اشکآور، از «گازهای ناشناس با اثرات شدیدتر» سخن گفته شده است.
به گفته این شاهدان، آنها دیدهاند کسانی که در معرض شلیک این گازها قرار گرفتهاند، «دچار ناتوانی در راه رفتن، بیحالی شدید و از نفس افتادن میشدند.»
یکی از شاهدان به ایراناینترنشنال گفت برخی از مجروحان که او میشناخته تا اول بهمن (۱۲ روز بعد از آسیب ددیگی شیمیایی) همچنان با سرفه شدید، تهوع و تاولزدگی درگیر بودهاند.
چند شاهد عینی اعتراضات از استفاده از گلولههایی گفتهاند که لباس معترضان را رنگی میکرد و سپس افراد نشانهدار در هر نقطهای هدف گلوله جنگی قرار میگرفتند.
به گفته آنها، در تیراندازیها به سن و جنسیت توجهی نمیشد و حتی از شلیک به کودکان و زنان باردار نیز شنیدهاند.
در روایتی دیگر، یکی از ساکنان صادقیه به ایراناینترنشنال گفت او از خانه خود دیده است که بامداد جمعه ماموران به شماری از معترضان که «احتمالا با تصور خلوتشدن خیابانها از خانهها خارج شدند، شلیک کردند و شماری را کشتند.
به گفته این شاهد عینی، همین زمان گازهای سمی هم به سمت مردم شلیک شد و او دیده است که یکی از معترضان که «بر اثر استنشاق گاز دچار تهوع و بیحالی بود، ابتدا زخمی سوار یک خودرو شد اما دقایقی بعد یک مامور موتورسوار، خودرو را متوقف کرد و در همان محل به او تیر خلاص زد». او می گوید ماموران بعدتر پیکر او را با خود بردند.
روایت شهروندان شهرهای دیگر از اثرات گازهای سمی
در شیراز، کرمان، مرودشت و فسا، شماری از شهروندان از علائمی مانند استفراغ، سرگیجه ممتد و احساسی شبیه «شیشه در چشم» خبر دادهاند.
برخی از آنان که با ایراناینترنشنال گفتوگو کردند، گفتهاند با وجود گذشت چند روز آثار گاز بر روی آنها همچنان باقی مانده است.
در شیراز، معترضان از تورم بدن، تاری دید، ضعف عضلانی و اختلال در ریتم ضربان قلب و عضلات تنفسی سخن گفتهاند.
پناه، شهروندی از تهران، در گفتوگو با «برنامه کامبیز حسینی» در ایراناینترنشنال گفت گازی که شلیک شد «مثل گاز اشکآور نبود» و «تمام اجزای صورت را میسوزاند».
او افزود به دلیل آسم، از همان زمان «فقط با اسپری میتواند نفس بکشد» و «نمیتواند درست و حسابی نفس بکشد».
پناه گفت این وضعیت را تنها او تجربه نکرده و اعضای خانواده و دیگر افراد همراهش نیز بهجای سوزش چشم، «سوزش شدید در تمام اجزای صورت» را گزارش کردهاند.
او همچنین به زنی اشاره کرد که در جریان اعتراضات بهخاطر استشمام گاز «خون بالا میآورد» و گفت این علائم «طبیعی» نیست و به باور او نشاندهنده بهکارگیری «مادهای شیمیایی» بوده است.
بابک، شهروندی از کرمان، در گفتوگو با همین برنامه گفت گاز شلیکشده در ۱۹ دی در این شهر علیه معترضان با گاز اشکآور تفاوت داشت و تا چند روز بعد روی پلکهایش «کاملا تاول زده بود».
او افزود گونههایش «انگار آفتابسوخته» و اطراف لبش «کاملا سوخته» بود و تاکید کرد این گاز «بوی متفاوتی» داشت و او آن را شبیه «گاز خردل» توصیف کرد.
به گفته بابک، رنگ این گاز «در مایههای زرد و قهوهایِ بسیار کمرنگ» بوده است و او از بروز مشکلات جسمی در روزهای پس از مواجهه با آن خبر داد.
بر اساس گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال از یک شهروند دیگر در کرمان، برخی بهدلیل بیماریهای زمینهای مانند آسم، پس از مواجهه با این گازها دچار مشکل جدی تنفسی شدهاند.
این شهروند هم گفت شماری از مجروحان از تاول شدید پلکها، سوختگی اطراف لب و بویی شبیه «گاز خردل» خبر دادهاند.
همزمان، شهروندانی در شبکههای اجتماعی از «گاز بینشان» نوشتهاند؛ موادی که نه نور داشت و نه دود، اما ناگهان باعث سرفههای شدید و احساس خفگی جمعی میشد.
روایتهایی از اصفهان، خمینیشهر و شاهینشهر نیز حاکی از استفاده همزمان از گازهای «جدید» و تجهیزات و سلاحهای سنگین است.
یکی از شهروندان معترض روایت کرده که لباسشخصیها شهروندان معترض را به مواردی از جمله «خراب شدن روی سر معترضان»، «اسیدپاشی» و «تجاوز» تهدید میکردند.
در برخی گزارشها و روایتهای منتشرشده از شهرهایی مانند یاسوج، بوشهر و قزوین نیز از استفاده گسترده از گازهایی با اثرات مخربتر از گذشته سخن گفته شده است.
از شرق و غرب تهران، از جمله نارمک، تهرانپارس، پونک و مرزداران، خبرهایی از شلیک گاز اشکآور، استفاده از اسپری فلفل و بهکارگیری پهپادهای شناسایی منتشر شده است.
در رشت، شهروندان زیادی در روایتهای خود از جمله در گفتوگو با ایراناینترنشنال گفتهاند سینه شماری از مجروحان تا چند روز میسوخت و خودروهایی در جریان سرکوب در خیابانها مواد ناشناس پاشیدهاند و پس از آن تیراندازی با سلاحهای سنگین گزارش شده است.
شهروندی در کرج که شاهد سرکوب خونین مردم در شامگاه ۱۹ دیماه در این شهر بود، به ایراناینترنشنال گفت: «آنچه شلیک شد، گاز اشکآور معمولی نبود؛ گازی بود که با خفگی و زمینگیر شدن ناگهانی، مقدمه جانگرفتن میشد. گاز جاندادن بود.»
فتوحی: علائم گزارششده با گاز اشکآور معمولی همخوانی ندارد
آلان فتوحی، پزشک و استاد داروشناسی بالینی، ساکن سوئد در گفتوگو با ایراناینترنشنال گفت گزارشها درباره استفاده از گازهایی با بو، رنگ و عوارض غیرمتعارف علیه معترضان، یادآور حملاتی است که پیشتر در یک بازه زمانی علیه مدارس دخترانه گزارش شده بود.
به گفته او، «بر اساس روایتهای موجود، این گازها از نظر الگوی علائم، شدت آسیب و ماندگاری عوارض با گاز اشکآور معمولی تفاوت دارند».
فتوحی توضیح داد آنچه در این گزارشها دیده میشود میتواند ناشی از ترکیبی از گاز اشکآور با دوز بالا و مواد شیمیایی تحریککننده پوست و مخاط باشد: «موادی از جنس گازها و بخارات صنعتی مانند ترکیبات کلردار، آمونیاک، بخارات اسیدی یا حتی در برخی موارد حشرهکشهایی که برای انسان هم سمی و آسیبزا هستند؛ موادی که با توجه به بوهای توصیفشده از سوی شاهدان، احتمال استفاده از آنها مطرح است.»
او افزود تداوم علائم برای روزها و حتی هفتهها، همراه با عوارض شدید تنفسی، سوختگیهای سطحی پوست و تشدید علائم آسم، از جمله پیامدهایی نیست که معمولا در اثر تماس با گاز اشکآور متعارف مشاهده شود و این الگوها دلالت بر استفاده از گازهایی غیرمتعارف و سمیتر از گاز اشکآور معمولی دارد.
این استاد داروشناسی بالینی همچنین به گزارشهایی درباره آسیبهای تاولزا یا شبهتاول و بوی شبیه گاز خردل اشاره کرد و گفت «این موارد الزاما به معنای استفاده از گاز خردل کلاسیک نیست، اما میتواند ناشی از مواد شیمیایی بسیار تحریککنندهای باشد که الگویی از آسیب مشابه گاز خردل ایجاد میکنند.»
به گفته او، «چنین موادی ممکن است عوارض بلندمدتی مانند آسم، برونشیت، تنگی نفس مزمن، سرفههای طولانیمدت و سایر آسیبهای ریوی به دنبال داشته باشند.»
او گفت در کوتاهمدت نیز سوزش چشم، پوست و دستگاه تنفسی، تنگی نفس حاد، سرفههای پیدرپی، ضعف و سرگیجه از عوارض شایع مواجهه با این گازهاست.
توصیه پزشکی: ترک سریع محل تماس با گاز و پیگیری پس از فروکش کردن علائم
فتوحی تاکید کرد در مواجهه با چنین موادی، اقدامات مقابلهای بسیار محدود است و مهمترین اقدام، خروج سریع به هوای آزاد و دور شدن از محل با غلظت بالای گاز است.
به گفته او، «شستوشوی چشم و پوست با مقدار زیاد آب توصیه میشود و استفاده از مواد اسیدی یا قلیایی نهتنها مفید نیست، بلکه در برخی موارد میتواند آسیب را تشدید کند».
این پزشک افزود تعویض و شستوشوی کامل لباسها نیز در صورت امکان ضروری است، چرا که بسیاری از ذرات شیمیایی میتوانند روی لباس باقی بمانند و باعث تداوم یا تشدید عوارض پوستی شوند.
او هشدار داد حتی اگر علائم اولیه کاهش یابد یا فروکش کند، پیگیری پزشکی ضروری است: «زیرا در برخی موارد این گازها میتوانند منجر به آسیبهای جدی ریوی شوند.»
به گفته فتوحی، انجام معاینه ریه، آزمونهای تنفسی و ارزیابی چشم در صورت وجود علائم چشمی اهمیت دارد و افرادی که دچار آسم یا بیماریهای زمینهای تنفسی هستند باید حتما به پزشک مراجعه کنند تا درمان آنها متناسب با شرایط جدید تنظیم شود.
هشدار درباره احتمال استفاده از مواد سمی
بهکارگیری مواد شیمیایی علیه معترضان میتواند مصداق جنایت جدی علیه غیرنظامیان باشد و نقض کنوانسیون سلاحهای شیمیایی که ایران از امضاکنندگان آن است، پیامدهای حقوقی و سیاسی گستردهای برای جمهوری اسلامی به دنبال دارد.
مقامهای پیشین دیپلماتیک و نهادهای حقوق بشری هشدار دادهاند در صورت تایید استفاده از چنین موادی، سرکوب وارد مرحلهای بیسابقه شده و جهان نباید نسبت به این نشانهها بیتفاوت بماند.
بیل رامل، معاون پیشین وزیر خارجه بریتانیا، ۲۷ دی به شبکه جیبینیوز گفت بر پایه یک «گزارش معتبر» نشانههایی وجود دارد که جمهوری اسلامی ممکن است برای سرکوب اعتراضات اخیر از مواد شیمیایی یا سمی استفاده کرده باشد.
رامل گفت احتمال استفاده از مادهای سمی با اثر دیرهنگام مطرح است که میتواند مرگ برخی مجروحان را چند روز بعد رقم بزند و تشخیص علت را دشوار کند؛ او هشدار داد اگر این گزارش تایید شود، سرکوب وارد مرحلهای بیسابقه شده و جهان نباید با توجه به تجربه صدام و اتهامهای مشابه علیه اسد، بیتفاوت بماند.
در همین حال، عفو بینالملل و دیدبان حقوق بشر در بیانیهای مشترک و همچنین کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل طی روزهای گذشته استفاده از زور غیرقانونی، از جمله گاز اشکآور و سلاح گرم علیه معترضان را محکوم کردهاند.
