وزیر خارجه آمریکا: تعلیق تحریمها فرصتی برای پیشرفت سوریه است
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، گفت تعلیق تحریمهای «قانون سزار»، پشتیبان تلاشهای سوریه برای بازسازی اقتصاد، احیای روابط با شرکای خارجی، و ایجاد رفاه و صلح برای همه شهروندانش است.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، گفت تعلیق تحریمهای «قانون سزار»، پشتیبان تلاشهای سوریه برای بازسازی اقتصاد، احیای روابط با شرکای خارجی، و ایجاد رفاه و صلح برای همه شهروندانش است.
وزیر خارجه آمریکا در بیانیهای که پس از دیدار دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، با احمد الشرع، رییسجمهوری سوریه، منتشر شد، تاکید کرد ترامپ انتظار دارد دولت سوریه اقداماتی ملموس برای پشت سر گذاشتن گذشته، و حرکت به سمت صلح در منطقه انجام دهد.
وزارت خزانهداری آمریکا پیشتر اعلام کرد اجرای تحریمهای «قانون سزار» علیه سوریه به مدت ۱۸۰ روز به حالت تعلیق درآمده است.
در میدان، تبادل اجساد و گروگانها ادامه دارد، و همزمان دو محور دیپلماتیک فعال است: یکی در اورشلیم، با محوریت جَرد کوشنر و استیو ویتکاف و دیگری در نیویورک، شورای امنیت سازمان ملل، به رهبری مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل.
این دو جبهه، بهظاهر مجزا، در واقع دو وجه از یک راهبرد گستردهتر ایالات متحده با هدف مهار بحران و تحکیم طرح صلح ۲۰مادهای دولت ترامپ هستند.
آتشبس شکننده و تحویل اجساد
دوشنبه، ارتش اسرائیل پیکر ۱۵ فلسطینی را به غزه بازگرداند؛ گامی در ادامه مبادلات انسانی میان دو طرف. این اقدام تنها یک روز پس از آن انجام شد که شبهنظامیان فلسطینی پیکر هَدَر گولدین، سرباز ۲۳ سالهای را که در جنگ سال ۲۰۱۴ کشته شده بود، به اسرائیل تحویل دادند.
بازگشت پیکر گولدین پس از ۱۱ سال برای افکار عمومی اسرائیل معنایی فراتر از یک مبادله ساده داشت: پایانی بر یکی از دردناکترین فصلهای حافظه ملی.
وزارت بهداشت غزه اعلام کرده است که اسرائیل تاکنون ۳۱۵ جسد را تحویل داده و از میان آنها تنها ۹۱ نفر شناسایی شدهاند.
نبود امکانات لازم برای آزمایش دیانای و دفن دستهجمعی بسیاری از قربانیان، روند شناسایی را دشوار کرده است.
در مقابل، اسرائیل وعده داده است که در ازای تحویل جسد هر یک گروگان اسرائیلی، اجساد ۱۵ فلسطینی را بازگرداند.
اکنون تنها بقایای چهار گروگان در غزه باقی مانده است. این را میتوان نشانهای از پیشرفت هرچند کُند و بطئی مرحله نخست آتشبس ارزیابی کرد.
دیپلماسی در اورشلیم: بازگشت کوشنر به میدان
همزمان، جَرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ و از طراحان اصلی طرح صلح ۲۰مادهای واشینگتن، بار دیگر وارد صحنه شده است.
او دوشنبه ۱۹ آبان برای دومین بار در دفتر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، حضور یافت.
هرچند تاکنون منابع رسمی جزئیاتی از این دیدار را اعلام نکردهاند، اما به گواه منابع نزدیک به مذاکرات کوشنر در حال هدایت گفتوگوهایی برای تضمین خروج امن حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ جنگجوی حماس است که در منطقه موسوم به «منطقه زرد» که همچنان تحت کنترل اسرائیل است، محصور شدهاند.
بر اساس این طرح، این افراد در ازای تسلیم سلاحهایشان اجازه خروج یا عقبنشینی به مواضع تحت کنترل حماس در باریکه غزه را خواهند یافت. شاید بتوان این گام را مقدمهای برای آغاز مرحله دوم توافق دانست.
استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا و نزدیکترین مشاور تجاری ترامپ، نیز در این سفر کوشنر را همراهی میکند.
هر دوی آنها همزمان با گسترش همکاریهای امنیتی، در افتتاح «مرکز هماهنگی غیرنظامی–نظامی» شرکت کردند.
این مرکز تحت نظارت فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) با حضور ۲۰۰ نیروی نظامی آمریکایی ایجاد شده است تا روند اجرای آتشبس، انتقال کمکهای بشردوستانه و نظارت امنیتی را مدیریت کند.
محور دوم در نیویورک: نبرد بر سر قطعنامه
جبهه دوم دیپلماسی در نیویورک در جریان است. مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، پیشنویس قطعنامهای ۱۰ مادهای را به شورای امنیت ارائه داده است که بخشهایی از طرح صلح ترامپ را به قانون الزامآور بینالمللی تبدیل میکند.
در این پیشنویس ایجاد سازوکاری موسوم به «هیات صلح» برای اداره غزه تا پایان سال ۲۰۲۷ پیشنهاد شده است.
این پیشنویس همچنین بر استقرار نیروی بینالمللی ثبات به رهبری مصر برای اجرای روند خلع سلاح و بازسازی این منطقه تاکید میکند.
این متن با مخالفتها و تردیدهای گسترده روبهروست. از یک سو، کشورهای اروپایی از نبود مسیر روشن برای تحقق راهحل دوکشوری و تشکیل کشور فلسطین انتقاد کردهاند. از سوی دیگر کشورهای عربی هشدار دادهاند که بدون تضمین این مسیر، نیروهای خود را به غزه اعزام نخواهند کرد.
با این حال، واشینگتن موضعی قاطع اتخاذ کرده است: «بپذیرید یا رد کنید.» به گفته دیپلماتها، والتز به اعضای شورا هشدار دادهاست گزینه دیگر در برابر پذیرش طرح ترامپ، بازگشت جنگ خواهد بود.
اختلافها درون اسرائیل و فشار واشینگتن
در تلآویو، دولت نتانیاهو با یک بحران داخلی بیسابقه روبهروست. نخستوزیر از یکسو زیر فشار شرکای راستگرای افراطی خود قرار دارد که هرگونه امتیاز به حماس را خیانت میدانند و از سوی دیگر، با فشار سنگین متحد استراتژیک خود برای حفظ آتشبس مواجه است.
همزمان، روند محاکمه فساد نتاتیاهو در دیوان عالی اسرائیل دوباره فعال شده و تهدید سیاسی بزرگی برای نخستوزیر ایجاد کرده است.
در چنین شرایطی، حضور پیدرپی مقامات آمریکایی، از کوشنر و ویتکاف تا جی دی ونس، معاون رییسجمهوری و مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، فضای تصمیمگیری نتانیاهو را در عمل محدود کرده است.
آمریکا، که مصمم است آتشبس شکننده را به یک دستآورد سیاسی بلندمدتی تبدیل کند، دیگر تمایلی ندارد آینده غزه را بهتنهایی در دستان اسرائیل یا حماس ببیند.
توازن شکننده صلح و سیاست
یک ماه پس از آغاز آتشبس، صحنه خاورمیانه وارد مرحلهای حساس شده است. در یک سو، تلاشهای مستمر واشینگتن برای تثبیت توافق، از میدان تا سازمان ملل، ادامه دارد و در سوی دیگر، اختلافهای داخلی در اسرائیل و بیاعتمادی عمیق فلسطینیها به نیت واقعی این طرح، سایهای سنگین بر آینده آتشبس انداخته است.
آینده این روند بیش از هر چیز به دو عامل بستگی دارد: نخست، موفقیت کوشنر در قانعکردن اسرائیل و حماس برای ورود به مرحله دوم توافق و دیگر، توان واشینگتن برای گذراندن پیشنویس قطعنامه از سد شورای امنیت بدون وتوی قدرتهای بزرگ.
این روزنامه در گزارشی که دوشنبه ۱۹ آبان منتشر شد، نوشت که متن جدید شامل تغییرات اساسی نسبت به پیشنویس اولیه است.
یکی از مهمترین تغییرات افزودن طرح بیستمادهای ترامپ بهعنوان ضمیمه رسمی قطعنامه است. در این پیوست، بندی درباره «مسیر تشکیل کشور فلسطین» گنجانده شده است.
به نقل از منابع دیپلماتیک این تغییر پاسخی است به اعتراضها و فشارهای چند کشور عربی که تاکید داشتند موضوع فلسطین باید بخشی از این قطعنامه باشد.
پیشبینی میشود شورای امنیت حداکثر تا جمعه ۲۵ آبان این قطعنامه را به رای بگذارد.
اصلاحیه دیگری تصریح میکند که هرگونه خروج نیروهای ارتش اسرائیل از غزه مشروط به تایید خلع سلاح کامل این منطقه خواهد بود و باید در هماهنگی با ایالات متحده و کشورهای عربی منطقه انجام شود.
بر اساس این نسخه جدید از پیشنویس، خروج نیروها باید مطابق با «شاخصها و جدول زمانی مورد توافق مشترک» انجام شود و حضور امنیتی اسرائیل در باریکه غزه بهصورت محدود تا زمانی ادامه خواهد داشت که سازوکارهایی پایدار برای جلوگیری از بازسازی زیرساختهای نظامی و بازگشت تروریسم عملی شود.
در پیشنویس تازه، ساختار جدیدی به نام «نهاد گذار به صلح» تعریف شده است. این نهاد نهاد موقت بینالمللی وظیفه نظارت بر اجرای طرح بیستمادهای ترامپ را برعهده خواهد داشت.
بر اساس این بند، «نهاد گذار به صلح» باید هر شش ماه یکبار گزارش مکتوبی از پیشرفتهای اجرایی را به شورای امنیت ارائه کند. هدف از این گزارشها «تضمین شفافیت و ارزیابیهای منظم از وضعیت میدانی» اعلام شده است.
بند هفتم نسخه جدید نیز بر همکاری منطقهای و خلع سلاح کامل غزه تاکید دارد. این بند خواستار هماهنگی مستقیم میان ارتش اسرائیل، «نیروی بینالمللی ثبات»، کشورهای عربی همکار و ایالات متحده شده است.
وظیفه «نیروی بینالمللی ثبات» جلوگیری از بازسازی گروههای مسلح و تضمین خالی ماندن غزه از سلاح خواهد بود.
به نوشته اورشلیمپست، این پیشنویس همچنین با هدف نهادینهسازی نظام پاسخگویی مستمر به شورای امنیت تنظیم شده است تا شورا بتواند با دریافت گزارشهای دورهای، نقشی فعال در روند اجرایی داشته باشد و در صورت نیاز فازهای اجرایی را اصلاح کند.
به گزارش این روزنامه، پیشنویس جدید ابتدا برای ۲۴ ساعت جهت دریافت نظر و بازخورد اعضای شورای امنیت توزیع خواهد شد و رأیگیری درباره آن تا جمعه ۱۴ نوامبر یا حداکثر دوشنبه ۱۷ نوامبر برگزار میشود.
در صورت تصویب، این قطعنامه میتواند نقشهراهی برای پایان رسمی جنگ در غزه، آغاز بازسازی تحت نظارت بینالمللی و شکلگیری مرحلهای تازه در نظم امنیتی منطقه باشد.
ارتش اسرائیل دوشبنه ۱۹ آبان در بیانیهای اعلام کرد «سمیر علی فقیه، عضو حزبالله که در قاچاق تسلیحات برای این گروه دخیل بود»، در هدفگیری هوایی در منطقه سریفا در جنوب لبنان کشته شد.
بهگفته ارتش، دو عضو دیگر حزبالله در حملاتی جداگانه در حومین الفوقا و الساوانا کشته شدند.
ارتش اسرائیل با اشاره به این که «از آغاز نوامبر تا کنون در مجموع ۱۵ نفر از اعضای حزبالله کشته شدهاند» اعلام کرد فعالیتهای این افراد «تهدیدی برای اسرائیل» و مغایر با تفاهمها میان لبنان و اسرائیل ارزیابی شده است.
خبرگزاری رویترز دوشنبه به نقل از سه مقام امنیتی لبنانی و دو مقام اسرائیلی نوشت اسرائیل از ارتش لبنان خواسته است تا برای خلع سلاح حزبالله دست به اقدامات جدیتری بزند و خانههای شخصی در جنوب لبنان را برای یافتن سلاحهای این گروه مورد حمایت جمهوری اسلامی تفتیش کند.
بر اساس گزارش رویترز، این درخواست در هفتههای اخیر مطرح شده، اما فرماندهی ارتش لبنان آن را نپذیرفته است.
به گفته مقامهای لبنانی، ارتش این کشور بیم دارد چنین اقدامی به ناآرامی داخلی منجر شود و راهبرد خلع سلاحی را که آن را «محتاطانه اما موثر» میداند، بر هم بزند.
حمله به تاسیسات حزبالله
ارتش اسرائیل صبح دوشنبه به اهدافی در جنوب لبنان حمله کرد که به گفته اسرائیل، حزبالله از آنها برای برای پرتاب راکت و تولید و نگهداری سلاحهای راهبردی استفاده میکرد.
اسرائیل اعلام کرد هدف از این حملات «خنثیسازی سلاحهای تهدیدکننده اسرائیل و جلوگیری از بازسازی زیرساختهای تروریستی حزبالله» بوده است.
ارتش اسرائیل اعلام کرد که یکی از اهداف در جنوب لبنان، محلی بود که پیشتر برای پرتاب راکتهای حزبالله استفاده میشد و در ماههای اخیر فعالیتهای این گروه در آن مشاهده شده بود.
اسرائیل و لبنان آذر ۱۴۰۳ برای برقراری آتشبس و اجرای قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد به توافق دست یافتند.
اسرائیل در ماههای گذشته بارها حزبالله را به نقض توافق آتشبس متهم کرده و حملاتی را علیه مواضع و نیروهای این گروه نیابتی تهران تدارک دیده است.
این مقام امنیتی اسرائیلی دوشنبه ۱۹ آبان در گفتوگو با کانال ۱۳ اسرائیل گفت در صورت بروز درگیری تازه با جمهوری اسلامی، اسرائیل «بسیار تهاجمیتر» از جنگ ۱۲روزه عمل خواهد کرد.
بهگفته این مقام امنیتی، اسرائیل در جنگ اخیر از تمام ظرفیتهای نظامی خود استفاده نکرده است، اما در صورت بروز درگیری بعدی «پاسخ بسیار تهاجمیتری» در دستور کار قرار خواهد گرفت.
او در واکنش به گزارش یکشنبه نیویورکتایمز درباره تلاش جمهوری اسلامی برای تقویت سامانههای پدافند هوایی خود گفت ارزیابی اسرائیل نیز این است که ایران در حال بازسازی توان پدافند هوایی خود است.
«ضرورت سرنگونی جمهوری اسلامی تا پایان دوره ترامپ»
یک مقام ارشد اسرائیلی نیز دوشنبه به شبکه کان گفت اسرائیل باید هدف سرنگونی حکومت جمهوری اسلامی را تا پایان دوره ترامپ، تعیین کند.
به گفته این مقام، اسرائیل هدفی تعیین کرده یا قصد دارد هدفی تعیین کند تا در دوران ریاستجمهوری دونالد ترامپ، حکومت ایران را «وادار به واکنش یا فروپاشی کند.»
بر اساس گزارش نیویورک تایمز، مقامهای منطقهای و تحلیلگران درباره نابودی برنامه غنیسازی جمهوری اسلامی در حملات آمریکا تردید دارند و هشدار میدهند که در بروز جنگی دوباره میان اسرائیل و ایران تنها مساله زمان مطرح است.
این مقام تاکید کرد حملات احتمالی اسرائیل هم سامانههای پدافند هوایی جمهوری اسلامی و هم دیگر بخشهای نظامی آن را هدف قرار خواهد داد.
او افزود در صورت وقوع جنگ، احتمال میرود نیروهای حوثی در یمن نیز به اسرائیل حمله کنند.
نتانیاهو: جنگ تمام نشده
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، دوشنبه گفت که تهدید جمهوری اسلامی «واقعی است اما همان تهدید سابق نیست».
او هشدار داد «نبرد برای اسرائیل هنوز تمام نشده» و کشورش در برابر این تهدیدها «با قاطعیت، ابتکار عمل و تدبیر»، عمل خواهد کرد.
نخستوزیر اسرائیل بار دیگر تاکید کرد اسرائیل «محور شر را به رهبری ایران در هم شکسته است» و اضافه کرد که اسرائیل «خطر دوگانه» تهدید هستهای و تهدید بالستیک را «دور کرده یا کاهش داده» است.
این در حالی است احمدرضا پوردستان، رییس مرکز مطالعات راهبردی ارتش جمهوری اسلامی، ۱۹ آبان گفت که حملات اسرائیل در جنگ ۱۲ روزه با «فریب ناجوانمردانه» دونالد ترامپ و سازمانهای بینالمللی همراه بود.
او نوع عملیات اسرائیل در حمله به جمهوری اسلامی را «برقآسا» و «شوکآور» خواند که موجب سردرگمی و غافلگیری شد.
پوردستان افزود اسرائیل «کار نظام اسلامی را تمامشده و پیروزی خود را در تغییر این نظام قطعی میدانست؛ لذا تقریبا همه ظرفیتهای آشکار و پنهان خود را برای برتری سریع و قاطع بهکار گرفت».
او گفت که جمهوری اسلامی عملیات «وعده صادق-۳» برای حمله به اسرائیل را بارها در «اتاق بازی جنگ و میدان رزمایش» تمرین کرده بود.
اظهارات تازه مقامهای اسرائیل و پاسخهای متقابل مقامهای نظامی جمهوری اسلامی نشان میدهد تنش و بازدارندگی میان دو طرف همچنان در سطحی بالا باقی مانده و هر درگیری محدود میتواند زمینهساز دور تازهای از رویارویی مستقیم باشد.
