محمدباقر قالیباف، رییس مجلس گفت: «دوستان اقتصادی میگویند از ۱۳ بند جدول اول برنامه هفتم توسعه، ۱۲ برنامه قابل اجرا نیست، این سوال مطرح میشود که برای چه برنامه نوشتیم؟ حتما این برنامه قابل اجراست.» او افزود: «این درست نیست که میگویند بخش قابل توجهی از برنامه قابل اجرا نیست.»
او ادامه داد: «در بحث صنعت و معدن هم میگویند ۲۶ بند از ۳۵ بند موجود قابل اجرا نیست.»
کانون نویسندگان ایران به نقل از وکیل مهتدی گزارش داد ماموران امنیتی صبح دوشنبه ۱۹ آبان برای بازداشت او به منزل یکی از بستگانش مراجعه کردند و با توجه به اینکه او در خانه حضور نداشت، تمام وسایل الکترونیکی او و اعضای خانواده میزبان را ضبط کردند.
بر اساس این گزارش، ماموران همچنین ابلاغیهای با مهلت پنج روزه برای حضور در دادسرای امنیت به این خانواده تحویل دادند.
در این ابلاغیه که در تاریخ ۱۳ آبان صادر شده، اتهام مهتدی «عضویت در جمعیتهای معارض کشور (عضویت در حزب چپ سوسیالیستی)» عنوان شده است.
کانون نویسندگان در ادامه نوشت با توجه به تاخیر ماموران در ابلاغ حکم و پایان مهلت مراجعه به دادسرا، اکنون «ابلاغیهای جدید» صادر شده و او باید تا پنج روز آینده خود را به دادسرای ناحیه ۳۳ تهران (دادسرای اوین) معرفی کند.
همزمان، بر اساس گزارشها، الهه خسروی، روزنامهنگار، پس از احضار به پلیس امنیت تهران، تهدید شده تمامی صفحات کاربریاش در شبکههای اجتماعی مسدود خواهد شد.
احضار مهتدی و تهدید خسروی در ادامه موج تازه سرکوب نویسندگان، جامعهشناسان و اقتصاددانان چپگرا در هفتههای اخیر صورت گرفته است.
پیش از این و در ۱۲ آبان، ماموران اطلاعات سپاه پاسداران، شیرین کریمی، مترجم، مهسا اسداللهنژاد، جامعهشناس و پژوهشگر، و پرویز صداقت، سردبیر مجله نقد اقتصاد سیاسی را بازداشت کردند.
وسایل الکترونیکی محمد مالجو، اقتصاددان و پژوهشگر اقتصاد سیاسی نیز پس از احضار به یکی از نهادهای امنیتی ضبط شد.
مالجو ۱۷ آبان در حساب کاربری خود در ایکس نوشت پس از بازرسی خانهاش، سه بار به دفتر پیگیری و نظارت اطلاعات سپاه احضار شده و ساعتهای طولانی تحت بازجوییهایی «خارج از ضوابط قضایی» قرار گرفته است.
او افزود فشارهای ذهنی و جسمی ناشی از این بازجوییها موجب شده در احضارهای بعدی حاضر نشود و از این پس تنها به مقام قضایی پاسخ دهد.
در همین حال، کتابها و وسایل الکترونیکی هیمن رحیمی، نویسنده و مترجم، از جمله لپتاپ و تلفن همراهش، پس از بازرسی کامل خانهاش بهدست ماموران امنیتی توقیف شده است.
کمیته حمایت از روزنامهنگاران: بازداشت صداقت ادامه سرکوب منتقدان در ایران است
کمیته حمایت از روزنامهنگاران با انتشار بیانیهای خواستار آزادی فوری پرویز صداقت و تمامی پژوهشگران و نویسندگانی شد که بهدلیل تحلیلهای اجتماعی و اقتصادی در بازداشت به سر میبرند.
سارا القضا، مدیر منطقهای خاورمیانه و شمال آفریقا در کمیته حمایت از روزنامهنگاران، تاکید کرد که زندانی کردن اندیشمندان مستقلی همچون صداقت، تلاشی برای جرمانگاری تفکر انتقادی و روزنامهنگاری مستقل است.
کمیته حمایت از روزنامهنگاران اعلام کرد سالها حکومتداری ضعیف، تورم فزاینده و فساد ساختاری، شکاف میان مردم و حکومت را افزایش داده، به ناامیدی گسترده دامن زده و بازگشت تحریمهای سازمان ملل در ماه سپتامبر، مشکلات اقتصادی را تشدید کرده است.
علاوه بر افراد تازه بازداشتشده، اواخر مرداد نیز حسن توزندهجانی، احسان رستمی، مرجان اردشیرزاده، رامین رستمی و نیما مهدیزادگان، پنج فعال فرهنگی، بهدست نیروهای امنیتی در تهران بازداشت شدند.
پیش از آنها نیز حسین میربهاری، فعال حقوق کودکان و عضو جمعیت دفاع از حقوق کودکان، بازداشت شده بود.
افزایش احضار و بازداشت فعالان مدنی، نویسندگان و پژوهشگران در هفتههای اخیر، از نگاه ناظران نشانهای از تشدید فضای امنیتی همزمان با موج تازه اعدامها، تشدید بحرانهای اقتصادی و هراس حاکمیت از شکلگیری دور جدید اعتراضات مردمی در ایران است.
ایراناینترنشنال دوشنبه ۱۹ آبان و همزمان با ادامه بحران آب در ایران از مخاطبان خود پرسید: «شما در شهر یا محلهتان کمبود آب را چطور تجربه میکنید؟»
پاسخهای ارسالشده نشان میدهد در بسیاری از شهرهای ایران، مردم با قطعی شبانه و افت شدید فشار آب روبهرو هستند.
در تهران، کرج، رشت و همدان، ساکنان از خاموش شدن پکیجها، بیآبی طولانی و کیفیت پایین آب گفتهاند و در خوزستان و سیستان و بلوچستان نیز از آلودگی، بدبو و غیرقابل مصرف بودن آب خبر دادند.
تهران و کرج؛ بیآبی شبانه و افت فشار
در پایتخت، مردم از قطع شبانه و افت فشار گسترده گفتهاند. یکی از شهروندان از شرق تهران نوشت: «از ساعت ۹ شب تا ۱۲ شب یا یک بامداد آب میرود.»
یکی از اهالی گیشا توضیح داد: «اگر پمپ کار نکند، یک قطره آب هم نمیآید. فشار طبقات بالا خیلی کم شده و همه همین مشکل را دارند.»
شهروندی آگاه از مناطق ۱۸ و ۱۹ تهران نیز نوشت: «از شب گذشته آب قطع شده و هیچ رسانهای، نه داخلی نه خارجی، خبرش را نداده است.»
شهروندان در پردیس تهران نیز گفتهاند: «گاهی دو روز کامل آب نداریم. تابستان برق میرفت، حالا هم نوبت آب شده است.»
در نسیمشهر نیز ساکنان از «فشار کم و قطعی مکرر» خبر دادهاند و در مهرشهر و دیگر نقاط کرج، بیآبی شبانه تکرار میشود.
یکی از شهروندان نوشت: «از ساعت ۱۱ شب تا پنج صبح آب قطع است، پکیج خاموش میشود و یخ میزنیم» و دیگری افزود: «دیشب ساعت دو نصفهشب آب نداشتیم.»
همزمان ویدیوی رسیده حاکی است گروهی از دانشجویان دانشگاه الزهرا در تهران، ۱۸ آبان، برای اعتراض به قطعی آب تجمع کردند. به گفته آنها به دلیل قطعیهای مکرر، آب جیرهبندی شده است.
شمال، شمالغرب و غرب ایران
یکی از ساکنان رشت نوشت: «در رشت که شهر باران است گاهی از غروب آب قطع میشود یا فشار بهشدت پایین میآید. چون اکثر خانهها پمپ دارند، خیلیها متوجه نمیشوند.»
در شمالغرب کشور، یکی از مخاطبان نوشت: «با تلاش مردم و بدون کمک دولت آب شرب تهیه کردیم. هیچ حمایتی از دولت نبوده است.»
برخی نیز نوشتهاند حتی در مناطق پربارش، با وجود باران، «فشار آب کم یا جیرهبندی» است. شهروندی از سقز هم نوشت: «تا امروز هیچ مشکلی نبوده است.»
از سلماس هم شهروندی نوشت: «فعلا کمبود نداریم ولی میگویند پشت سدها ۴۰ درصد کم شده، احتمالا بهزودی مثل تهران آب را قطع میکنند.»
روایتها از همدان و اسدآباد نشان میدهد وضعیت آب در این مناطق بحرانی است. یکی از شهروندان نوشت: «خیلی وضع آب در اسدآباد خراب است» و دیگری افزود: «چند سال است آب از کوه میآوریم، چون کیفیت آب شهر خیلی بد است.»
جنوب و جنوبشرق و شمالشرق
در خوزستان، گلایهها نه فقط از بیآبی در برخی مناطق، بلکه از کیفیت بسیار پایین آب در مناطق دیگر است.
یک شهروند از اهواز نوشت: «آب هست اما یا بوی کلر میدهد یا گلآلود است. وقتی هم تمیزتر میشود، بوی تخممرغ گندیده دارد. چند روزی هم فشار خیلی کم بود.»
ساکنان جنوب شرق کشور هم از بدترین شرایط گفتهاند: «آب خوردن با بطری، آب غذا با بیستلیتری، آب مصرفی با تانکر ماشین میآوریم. لعنت بر این حاکمیت و آخوندها و جمهوری اسلامی.»
در سیستانوبلوچستان، شرایط بحرانیتر از نقاط دیگر کشور گزارش شده؛ جایی که آب آشامیدنی همچون سالهای گذشته با دبه و تانکر تامین میشود.
شهروندی از گنبدکاووس در استان گلستان نوشت: «نه باران داریم و نه سد گلستان آب دارد. کشاورزان منطقه ما دیگر حال و حوصله کاشت گندم و جو را ندارند، اوضاع خراب خراب است.»
مخاطبی از خیابان مصلی مشهد نیز نوشت: «آب آنقدر کم است که آبگرمکن آب را جوش نمیکند، با آب ولرم ظرف میشوییم، برای حمام هم شبها باید سطل آبگرمکن پر کنیم. افتضاح است.»
در شیراز نیز برخی شهروندان نوشتهاند: «فعلا کمبود آب نداریم، ولی اگر بارندگی نباشد، همان بلایی که سر تهران و اصفهان آمد، سر ما هم میآید.»
قبضهای سنگین و بیاعتمادی عمومی
تعدادی از مخاطبان از افزایش مبلغ قبضهای آب، نبود پاسخگویی مسئولان و بیاعتمادی کامل نسبت به دولت سخن گفتهاند.
یکی از مخاطبان نوشت «قبضها را سه تا چهار برابر گران کردهاند» و دیگری نوشت: «سه سال است مردم را سر کار گذاشتهاند، حالا هم در هوای آلوده داریم جان میدهیم و آب هم نداریم.»
در میان همه اعتراضها، برخی نیز با طعنه و شوخی نوشتهاند: «بهصورت گروهی همه همسایهها باهم تجربه میکنیم، برایش جوک هم میسازیم و آخرش میگوییم خدا کند باران بیاید.»
روایتهای شهروندان از سراسر ایران نشان میدهد بحران آب از مرحله هشدار گذشته و زندگی روزمره مردم را تحتتاثیر قرار داده است.
این فعال مدنی در صفحه اینستاگرام خود نوشت این حکم دوشنبه ۱۹ آبان در دادسرای انقلاب ویژه نیابت تهران اجرا شد.
بر اساس گزارشهای منتشر شده، مریم کیانارثی، وکیل شاکرمی، در زمان اجرای حکم همراه او در دادسرا حضور داشت اما تلاشهای حقوقی برای توقف یا تعویق اجرای حکم بینتیجه ماند.
در همین حال جمعی از فعالان مدنی از جمله پرستو فروهر، معصومه قاسمیپور، سپیده قلیان، سپیده ابطحی، سیما شاهمرادی و مریم طباطبایی، برای اعلام همبستگی با این هنرمند، در برابر ساختمان دادسرا حاضر شدند اما ماموران امنیتی و انتظامی از ورود آنها به داخل دادسرا ممانعت کردند.
این فعال مدنی پيشتر در پی شکایت خواهرش، نسرين شاكرمى، با رای دادگاه كيفرى خرمآباد بابت اتهام «نشر اكاذيب» به ٣٨ ضربه شلاق و بابت اتهام «افترا» به پرداخت ۵۱ ميليون تومان جزاى نقدى محكوم شده بود. اين راى در دادگاه تجديدنظر عينا تاييد شد.
بر اساس روایتی که مینا اکبری، روزنامهنگار و فیلمساز در اینستاگرام خود منتشر کرده، از نخستین ساعات صبح چند خودروی پلیس و ون در محل دادسرا مستقر و شماری از نیروهای لباسشخصی نیز در اطراف آن حضور داشتند و عکاسان و فیلمبردارانی وابسته به نیروهای امنیتی، از همراهان شاکرمی تصویربرداری میکردند.
به نوشته اکبری، محدودیت ورود به دادسرا در این روز تشدید شده و به مراجعان گفته شده بود تنها افرادی که «پرونده فعال و کارت ملی» دارند میتوانند وارد شوند.
یکی از مراجعان به او گفته است که نگهبانان هشدار دادهاند در صورت تجمع یا اعتراض، احتمال بازداشت جمعی حاضران وجود دارد.
بر اساس این گزارش، حدود ساعت ۱۲:۲۰، شاکرمی پس از اجرای حکم، در حالی که لبخندی آرام بر چهره داشت، همراه وکیلش از ساختمان دادسرا خارج شد.
اکبری نوشت که کیانارثی به حاضران گفته است: «متاسفانه با وجود تمام تلاشها نتوانستیم جلوی توقف اجرای حکم را بگیریم.»
او در ادامه با توصیف وضعیت شاکرمی نوشت: «آن لبخند آرام در برابر چشمان مضطرب همراهان، نشانه مقاومت و آرامش در اوج خشونت بود؛ لحظهای که شاید بیش از هر خبر و بیانیهای، تصویر عریان خشونت و شجاعت را در کنار هم نشان میداد.»
انتشار خبر اجرای حکم شلاق شاکرمی با واکنش گسترده فعالان مدنی روبهرو شد. بسیاری از آنان با توجه به غیرانسانی بودن حکم شلاق، پس نگرفتن شکایت را نوعی همدستی با خشونت توصیف کردند.
اجرای حکم شلاق شاکرمی در حالی صورت گرفت که کنوانسیون بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی به صراحت استفاده از مجازاتهای تحقیرآمیز و نافی کرامت انسانی، همچون شلاق را ممنوع کرده و ایران از معدود کشورهایی است که کماکان از مجازاتهای تحقیرآمیز استفاده میکند.
نیکا شاکرمی که پس از جانباختن به یکی از نمادهای برجسته خیزش ژینا بدل شد، دختر ۱۶ سالهای بود که در جریان اعتراضات سال ۱۴۰۱ جان خود را از دست داد و خانوادهاش ۹ روز پس از ناپدید شدن او، پیکرش را در یک سردخانه یافتند.
این پژوهش که در آخرین شماره مجله «مطالعات ایرانی» دانشگاه باهنر کرمان منتشر شد، تصویری روشن از وضعیت فراموششده کودکان کار در دوره قاجار ارائه میکند؛ گروهی که در روایتهای رسمی تاریخ ایران تقریبا نادیده گرفته شدهاند.
فائزه شجاعینیا، دانشجوی دکتری تاریخ دانشگاه الزهرا و فرهاد دشتکینیا، دانشیار تاریخ دانشگاه باهنر، این مطالعه را با هدف بازخوانی جایگاه اجتماعی و اقتصادی کودکان کار در ساختار طبقاتی عصر قاجار و بررسی نقش آنان در چرخه تولید و خدمات انجام دادند.
کودکان در دو دنیای نابرابر
بر اساس یافتههای این تحقیق، کودکان در آن دوره در دو عرصه اصلی صنایع دستی و مشاغل خدماتی به کار گرفته میشدند. در هر دو عرصه، فقر، حقوق ناچیز و کار طاقت فرسا چهره مشترک زندگی آنان بود.
خانوادههای فرودست زیر فشار قحطیهای پیاپی و بحرانهای اقتصادی ناچار بودند کودکان خود را راهی بازار کار کنند.
سفرنامهنویسانی که از ایران قاجار دیدن کردند، بارها به حضور پررنگ کودکان در فعالیتهای اقتصاد آن مقطع زمانی پرداختهاند؛ موضوعی که در منابع فارسی آن دوره کمتر بازتاب یافته است.
کودکان زیر سقف کارگاههای تاریک
بخش مهمی از یافتهها به کارگاههای قالیبافی، شالبافی و صنایع نساجی اختصاص دارد.
در کارگاههای قالیبافی مناطقی چون اراک، کرمان و خراسان، کودکان ۵ تا ۷ ساله در کنار بزرگسالان روی دارهای بلند مینشستند، ساعتهای طولانی کار میکردند و در فضایی پر از گرد و غبار و هوای بسته، روزانه تنها چند قران دستمزد میگرفتند.
در صنعت شالبافی کرمان که محصول آن به اروپا راه یافت، نیروی کار اصلی کودکان بودند.
آنان از سپیده صبح تا پس از غروب در اتاقهای نمور و بدون نور کافی کار میکردند و بهدلیل سوء تغذیه و بیماریهای تنفسی، بسیاری پیش از رسیدن به بزرگسالی از پا میافتادند.
سفرنامهها همچنین از حضور گسترده کودکان در کارگاههای ابریشم و بافت پشم خبر میدهند. انگشتان ظریف و سرعت عمل آنان بهانهای بود تا کارفرمایان کودکان فقیر را «کارگر مناسب» بدانند؛ تعبیری که خشونت نهادی در مناسبات کار آن دوره را آشکار میکند.
کودکانی در خدمت شکوه اشراف
سفرنامهها همچنین از حضور گسترده کودکان در خانههای شاه و شاهزادگان خبر میدهند. در آن زمان، هرچه تعداد «غلامان و ندیمههای خردسال» در خانهای بیشتر بود، نشانه منزلت بالاتر صاحبخانه محسوب میشد.
این کودکان کارهایی چون پذیرایی، نگهبانی، خدمترسانی و همراهی زنان خانه را انجام میدادند و در مقابل، تنها خوراک و سرپناه میگرفتند.
بسیاری از آنان از خانوادههای فقیر به امید زندگی بهتر به خانههای اعیان سپرده میشدند، اما در عمل از هرگونه اختیار و آینده محروم میماندند.
حتی زمانی که ارباب هزینه لباس یا ازدواجشان را پرداخت میکرد، رابطه قدرت دستخوش تغییر نمیشد و «کودکخدمتکار» همچنان در جایگاه پایین باقی میماند.
کودکی حذفشده از متن تاریخ
مرور دهها سفرنامه فرنگیان خلأ جدی تاریخنگاری کودکی در ایران آن زمان را برجسته میکند.
کودکان کار در عصر قاجار در شرایط سخت، با دستمزد ناچیز، بدون حمایت حقوقی، و با خطر بیماری و مرگ زودرس زندگی میکردند و از آموزش رسمی، تفریح و تجربه معمول کودکی بیبهره بودند.
پژوهشگران تاکید میکنند که با آغاز دوره پهلوی اول و شکلگیری نهادهای آموزشی و قوانین جدید، معنای کودکی بهتدریج دگرگون شد. هرچند این تغییرات در عمل فراگیر نشد، اما نشان داد دولت مدرن در حال بازتعریف جایگاه کودک در جامعه است.
بر اساس این پژوهش، بازخوانی سفرنامههای فرنگیان یادآور مسیری است که جامعه ایرانی در فهم حقوق کودکان و ارزش دوران کودکی طی کرده است.
بازگشت به این روایتهای تاریخی میتواند زمینهای برای درک عمیقتر از چگونگی شکلگیری مفهوم «کودکی» در ایران معاصر فراهم کند.
