به گزارش رویترز، شورای امنیت سازمان ملل جمعه ۹ آبان قطعنامهای را تصویب کرد که در آن «خودمختاری واقعی برای صحرایغربی تحت حاکمیت مراکش» به عنوان عملیترین راهحل برای پایان دادن به مناقشه ۵۰ ساله میان رباط و جبهه پولیساریو معرفی شده است.
مناقشهای که با حمایت الجزایر از پولیساریو همچنان ادامه دارد.
صحرایغربی، منطقهای بیابانی به وسعت بریتانیا، از سال ۱۹۷۵ و پس از خروج اسپانیا از این مستعمره، به صحنه یکی از طولانیترین مناقشات سرزمینی آفریقا تبدیل شده است. در متن پیشنهادی ایالات متحده که به تصویب شورا رسید، از طرفین خواسته شده گفتوگوها را بر اساس طرح خودمختاری ارائهشده از سوی مراکش در سال ۲۰۰۷ از سر بگیرند.
رأیگیری و واکنشها
در جریان رأیگیری، روسیه، چین و پاکستان رأی ممتنع دادند و الجزایر از رأی دادن خودداری کرد. یازده عضو دیگر شورا با قطعنامه موافقت کردند. این قطعنامه همچنین مأموریت نیروهای حافظ صلح سازمان ملل در صحرایغربی (مینورسو) را برای یک سال دیگر تمدید کرد.
نماینده آمریکا در سازمان ملل، مایک والتز، پس از تصویب قطعنامه گفت: «از همه طرفها میخواهیم در هفتههای آینده به میز مذاکره بازگردند. ما باور داریم که دستیابی به صلح منطقهای در سال جاری ممکن است و ایالات متحده برای تحقق آن تلاش خواهد کرد.»
در مقابل، نماینده الجزایر در سازمان ملل، عمار بنجما، با انتقاد از قطعنامه گفت: «تصمیم نهایی درباره آینده این سرزمین باید تنها در اختیار مردم تحت سلطه استعماری باشد. این متن، پیشنهادهای جبهه پولیساریو را نادیده گرفته است.»
جزئیات طرح و مواضع طرفین
بر اساس طرح خودمختاری مراکش، منطقه صحرایغربی صاحب نهادهای قانونگذاری، اجرایی و قضایی محلی خواهد شد که با رأی ساکنان آن انتخاب میشوند، اما کنترل امور دفاعی، سیاست خارجی و مذهبی همچنان در اختیار رباط باقی میماند. در مقابل، جبهه پولیساریو خواهان برگزاری همهپرسی با گزینه استقلال است.
پادشاه مراکش، محمد ششم، پس از تصویب قطعنامه، این تصمیم را «آغاز فصل جدیدی در روند تثبیت حاکمیت مراکش بر صحرایغربی» توصیف کرد و از آوارگان صحرا در اردوگاههای تحت کنترل پولیساریو در تندوف الجزایر خواست از طرح خودمختاری حمایت کنند. او همچنین بر ضرورت «گفتوگوی برادرانه با الجزایر» و پایبندی به اتحادیه مغربعربی تاکید کرد.
همزمان هزاران نفر در شهرهای مختلف مراکش به خیابانها آمدند و با در دست داشتن پرچم و سردادن شعارهای ملیگرایانه، تصویب قطعنامه شورای امنیت را جشن گرفتند.
موضع پولیساریو و درخواست بازبینی ماموریت سازمان ملل
نماینده جبهه پولیساریو، سیدی عمر، در واکنش به این تصمیم گفت: «این قطعنامه به هیچوجه به معنای بهرسمیت شناختن حاکمیت مراکش بر صحرایغربی نیست.» این جبهه در بیانیهای اعلام کرد که «در هیچ روند صلح یا مذاکرهای که هدف آن مشروعیتبخشی به اشغال نظامی مراکش باشد» شرکت نخواهد کرد.
شورای امنیت در ادامه از دبیرکل سازمان ملل، آنتونیو گوترش، خواست تا ظرف شش ماه گزارشی راهبردی درباره آینده ماموریت مینورسو ارائه دهد.
حمایت آمریکا و کشورهای اروپایی از موضع رباط
ایالات متحده پیشتر در دوران ریاستجمهوری دونالد ترامپ، حاکمیت مراکش بر صحرایغربی را به رسمیت شناخته و طرح خودمختاری رباط را «تنها راهحل ممکن» دانسته بود. فرستاده ویژه ترامپ، استیو ویتکاف، اعلام کرده بود که واشینگتن در تلاش برای میانجیگری میان مراکش و الجزایر است.
فرانسه و بریتانیا نیز مواضعی مشابه اتخاذ کردهاند. پاریس با بهرسمیت شناختن حاکمیت مراکش، مجوز سرمایهگذاری در این منطقه را صادر کرده و لندن نیز در ژوئن گذشته به سومین عضو شورای امنیت تبدیل شد که از طرح خودمختاری تحت حاکمیت مراکش حمایت میکند.
همچنین اسپانیا و شمار فزایندهای از کشورهای اروپایی از موضع رباط حمایت کردهاند؛ نشانهای از تغییر تدریجی سیاست خارجی اتحادیه اروپا در قبال مناقشه صحرایغربی.
ولکر تورک جمعه نهم آبان خواستار تحقیق در مورد این حملات شد.
شبکه خبری سیانان در مورد موضع تورک نوشت به نظر میرسد این نخستین مورد از محکومیت حملات ایالات متحده از سوی یک نهاد وابسته به سازمان ملل متحد باشد.
راوینا شمداسانی، سخنگوی دفتر تورک، جمعه در یک نشست خبری در سازمان ملل متحد به نقل از او گفت که این حملات و هزینههای انسانی رو به افزایش آنها «غیرقابل قبول» است.
بر اساس این گزارش، تورک خواستار آن شد که ایالات متحده چنین حملاتی را متوقف کند و تمام اقدامات لازم را برای «جلوگیری از کشتار غیرقانونی سرنشینان این قایقها» انجام دهد.
تاکنون دستکم ۶۱ نفر در حملات دریایی ایالات متحده به قاچاقچیان مظنون در آبهای دریایی کارائیب و اقیانوس آرام کشته شدهاند.
شمداسانی همچنین گفت که تورک معتقد است حملات هوایی ایالات متحده به قایقها در کارائیب و اقیانوس آرام، «نقض قوانین بینالمللی حقوق بشر» است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، حملات به قایقها را اقدامی ضروری برای جلوگیری از ورود مواد مخدر به این کشور دانسته است.
شمداسانی با اشاره به توضیحات ایالات متحده درباره این حملات، که آن را بخشی از یک کارزار ضدتروریسم و مقابله با قاچاق مواد مخدر توصیف کرده بود، گفت: کشورهای جهان از مدتها پیش توافق کردهاند که مبارزه با قاچاق مواد مخدر در حوزه اجرای قانون قرار دارد و باید تحت «محدودیتهای سختگیرانهای» در بهکارگیری نیروی قهریه انجام شود.
او افزود استفاده عمدی از نیروی قهریه فقط به عنوان آخرین راه حل علیه کسی که «تهدید قریبالوقوعی برای زندگی» محسوب میشود، مجاز است. «در غیر این صورت، به منزله نقض حق حیات و قتلهای فراقضایی خواهد بود.»
به نوشته سیانان، حملات و حضور فزاینده ارتش ایالات متحده در نزدیکی ونزوئلا، باعث افزایش نگرانیها در مورد اقدام دولت ترامپ برای سرنگونی نیکلاس مادورو، رییسجمهوری ونزوئلا، شده است. مادورو در ایالات متحده با اتهامات تروریسم و مواد مخدر مواجه شده است.
ترامپ جمعه به این پرسش که آیا حملات زمینی در ونزوئلا را مد نظر قرار داده است، پاسخ منفی داد اما جزئیات بیشتری در این مورد ارائه نداد.
پیشتر روزنامه والاستریت ژورنال پنجشنبه هشتم آبان به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داده بود که دولت ترامپ اهدافی برای حمله در ونزوئلا شناسایی کرده که شامل تاسیسات نظامی مورد استفاده برای قاچاق مواد مخدر است.
مقامهای آمریکایی، تصمیم احتمالی برای آغاز حملات هوایی را «پیامی مستقیم» به نیکلاس مادورو، رهبر ونزوئلا، مبنی بر «فرا رسیدن زمان کنارهگیری» عنوان کردهاند.
در مقابل، مادورو در نامههایی جداگانه به رهبران روسیه، چین و ایران خواستار ارسال تجهیزات نظامی و کمکهای دفاعی این کشورها برای مقابله با آنچه «تهاجم قریبالوقوع آمریکا» خوانده، شده است.
در این بیانیه آمده است که حملات اخیر روسیه به تأسیسات گاز طبیعی اوکراین، جان مردم را به خطر انداخته، زیرساختهای غیرنظامی را تضعیف کرده و امنیت انرژی مردم اوکراین را تهدید میکند.
هشدار اوکراین درباره حملات به تأسیسات هستهای
وزارت خارجه اوکراین نیز جمعه اعلام کرد که روسیه پستهای برق حیاتی برای تأمین انرژی نیروگاههای هستهای را هدف قرار داده است. این وزارتخانه در بیانیهای گفت: «حملات عمدی به تأسیسات غیرنظامی که بر عملکرد ایمن نیروگاههای هستهای تأثیر میگذارند، نشانههای تروریسم هستهای دارد و نقض آشکار حقوق بشردوستانه بینالمللی است.»
بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی، فعالیتهای نظامی اخیر منجر به آسیب پستهای برق حیاتی در نزدیکی دو نیروگاه «جنوب اوکراین» و «خملنیتسکی» شده است که باعث قطع ارتباط آنها با خطوط برق خارجی شد. نیروگاه «ریونه» نیز ناچار شد توان تولید دو راکتور از چهار راکتور خود را کاهش دهد.
آژانس همچنین به ادامه تلاشها برای اتصال مجدد خطوط برق نیروگاه «زاپوریژیا» اشاره کرده است؛ نیروگاهی که از زمان تصرف آن توسط نیروهای روسیه در هفتههای نخست تهاجم ۲۰۲۲، به یکی از حساسترین نقاط بحران تبدیل شده است. این نیروگاه در حال حاضر برق تولید نمیکند و خاموشی موقت خطوط برق در ماههای سپتامبر و اکتبر مقامات را مجبور کرده بود از ژنراتورهای دیزلی اضطراری استفاده کنند.
روسیه تاکنون به این گزارشها واکنشی نشان نداده است.
مقابله روسیه با پهپادهای اوکراینی در مسیر مسکو
در تحولی جداگانه، شهردار مسکو «سرگئی سوبیانین» بامداد شنبه به وقت محلی اعلام کرد که سامانههای پدافند هوایی روسیه سه پهپاد اوکراینی را که در مسیر مسکو در حرکت بودند، سرنگون کردهاند. او در پیامی در تلگرام نوشت که کارشناسان در حال بررسی لاشه پهپادها در محل سقوط آنها هستند.
وزارت دفاع روسیه نیز پیشتر گزارش داده بود که طی یک بازه سهساعته، ۳۸ پهپاد اوکراینی در دو منطقه از جنوب روسیه و بر فراز شبهجزیره کریمه ــ که در سال ۲۰۱۴ به روسیه ملحق شد ــ رهگیری و نابود شدهاند.
بنا به این گزارش که شبکه خبری سیانان جمعه منتشر کرد، این نامهها در اسناد داخلی دولت ایالات متحده که بهتازگی افشا شده، آمدهاند و نشان میدهند مادورو در اقدامی اضطراری از متحدان دیرینهاش خواسته سیستمهای راداری، تجهیزات شناسایی، پهپاد، موشک و حتی جنگندههای روسی در اختیار این کشور قرار دهند.
این درخواستها در حالی مطرح شده که ناو هواپیمابر «یواساس جرالد فورد» بهعنوان جدیدترین ترین و پیشرفتهترین ناو جنگی آمریکا وارد منطقه شده و از ماه سپتامبر تاکنون دستکم ۶۱ نفر در حملات دریایی ایالات متحده به قاچاقچیان مظنون در آبهای ونزوئلا کشته شدهاند.
با این حال، واشینگتن هنوز شواهد مشخصی از ارتباط این کشتیها با قاچاق ارائه نکرده و مادورو نیز اتهامها را رد کرده است.
در همین راستا، مادورو نامهای خطاب به ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، نوشته و در آن خواسته که هواپیماهای جنگنده سوخو ۳۰ خریداریشده قبلی بازسازی شوند، چندین سامانه راداری تعمیر گردند و ۱۴ سامانه موشکی جدید در اختیار این کشور قرار گیرد.
او همچنین از مسکو خواسته برای تامین هزینه این تجهیزات، یک طرح تامین مالی سهساله از طریق شرکت دولتی روستک پیشنهاد دهد.
همزمان با این اقدامات، وزیر حملونقل ونزوئلا به مسکو سفر کرده و طبق اسناد، حامل نامه مادورو برای پوتین بوده است.
او همچنین با مقامات جمهوری اسلامی در تماس بوده و از آنها برای ارسال تجهیزات شناسایی غیرفعال، اخلالگر جیپیاس و پهپادهایی با برد ۱۰۰۰ کیلومتر درخواست کمک کرده است.
طبق این اسناد، رییسجمهوری ونزوئلا در نامهاش به رییسجمهوری چین نیز خواستار تسریع در همکاریهای نظامی دوجانبه برای مقابله با آنچه «تنش فزاینده با آمریکا» توصیف کرده، شده است.
سیانان گزارش داده که روسیه در حال حاضر اگرچه با کمبود منابع بهدلیل جنگ اوکراین مواجه است، اما همچنان از دولت مادورو حمایت میکند.
وزارت امور خارجه روسیه در بیانیهای اعلام کرده که از «دفاع ونزوئلا از حاکمیت ملیاش» حمایت میکند و «آماده است به درخواستهای شریک خود در برابر تهدیدات پاسخ دهد».
با این حال تحلیلگران به سیانان گفتهاند روسیه در مقایسه با گذشته، سرمایهگذاری کمتری در ونزوئلا انجام میدهد.
به گفته فرانسيسکو مونالدی، رییس برنامه انرژی آمریکای لاتین در دانشگاه رایس، شرکتهای روسی هنوز در تولید ۱۱ درصد از نفت ونزوئلا سهم دارند و ماهانه حدود ۶۷ میلیون دلار از آن درآمد کسب میکنند، اما سرمایهگذاریهای جدید تقریباً متوقف شدهاند.
سیانان در پایان به نقل از تحلیلگران خاطرنشان میکند که اگر دولت مادورو سقوط کند، روسیه نهتنها یک متحد کلیدی را در آمریکای لاتین از دست میدهد، بلکه مواضع متحد دیگرش، کوبا، نیز به خطر میافتد.
رویترز جمعه ۹ آبان نوشت گروهی به رهبری ماریا کورینا ماچادو، برنده جایزه صلح نوبل، از استقرار نیروهای آمریکایی در منطقه حمایت میکند و نیکلاس مادورو، رییسجمهوری ونزوئلا، را تهدیدی مستقیم برای امنیت ملی ایالات متحده میداند.
اما جناح دیگر به رهبری انریکه کاپریلس، نامزد دو دوره پیشین انتخابات ریاستجمهوری ونزوئلا، با هرگونه مداخله نظامی واشینگتن مخالف است و بر ازسرگیری مذاکرات میان حکومت مادورو و کاخ سفید تاکید دارد.
این در حالی است که گفتوگوهای گذشته میان دو طرف دستاورد چندانی به همراه نداشته است.
رویترز افزود در نتیجه اختلافات درونی، بسیاری از هواداران اپوزیسیون ونزوئلا در داخل و خارج کشور دچار سردرگمی شدهاند.
منازعات اپوزیسیون در شرایطی تشدید شده است که حکومت مادورو همچنان به سرکوب مخالفان از طریق بازداشت، تبعید و فشارهای قضایی ادامه میدهد.
ایالات متحده از اوایل سپتامبر تاکنون دستکم ۱۴ حمله علیه قایقهای کوچک در دریای کارائیب و اقیانوس آرام انجام داده که به کشته شدن دهها نفر انجامیده است.
واشینگتن این حملات را اقداماتی هدفمند علیه قاچاقچیان مواد مخدر توصیف کرده است.
ترامپ ۲۴ مهر تایید کرد به سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) مجوز داده در ونزوئلا عملیات مخفیانه انجام دهد. با این حال، او ۹ آبان گفت برنامهای برای انجام حملات مستقیم در خاک ونزوئلا وجود ندارد.
مادورو که از سوی آمریکا به قاچاق مواد مخدر و فساد مالی متهم شده، میگوید هدف دولت ترامپ سرنگونی حکومت او است.
او در حالی برای سومین بار بهعنوان رییسجمهوری ونزوئلا سوگند یاد کرد که نتایج انتخابات ۲۰۲۴ نشان میداد نامزد مخالفان با اختلاف قابل توجهی پیروز شده است.
آیا پایان خوشی در کار است؟
رویترز در ادامه گزارش خود نوشت با گسترش حضور نظامی آمریکا در منطقه، شامل اعزام ناو هواپیمابر، ناوشکنهای موشکانداز، جنگندهها و یک زیردریایی هستهای، شکاف تازهای میان دو جناح اصلی اپوزیسیون ونزوئلا بر سر نحوه برخورد با تحولات اخیر پدید آمده است.
یکی از تحلیلگران سیاسی در ونزوئلا که بهدلیل ترس از اقدامات تلافیجویانه حکومت نخواست نامش فاش شود، به رویترز گفت: «ما ونزوئلاییها در موقعیتی بسیار ناخوشایند قرار داریم، چون نمیدانیم از کدام موضع باید حمایت کنیم.»
او افزود تلاشهای کاپریلس برای به چالش کشیدن مادورو کفایت نمیکند و ماچادو نیز به حمایت ترامپ اتکا کرده است.
این تحلیلگر هشدار داد به نظر میرسد برای ونزوئلا «پایان خوشی در کار نیست».
در سوی دیگر، ماگالی مدا، مشاور ماچادو، تاکید کرد که اپوزیسیون ونزوئلا همچنان در چارچوب ائتلاف انتخاباتی سال گذشته متحد است.
او اضافه کرد: «برای نخستین بار ملت ونزوئلا بر سر یک هدف مشترک، یعنی دستیابی به آزادی، متحد شده است.»
پس از انتخابات ۲۰۲۴، بسیاری از رهبران اپوزیسیون، از جمله ماچادو، برای در امان ماندن از سرکوب حکومت مخفی شدهاند و حکومت مادورو شماری از همپیمانان نزدیک او را بازداشت کرده است.
