دونالد ترامپ و عبدالفتاح السیسی، رییسجمهوری مصر، دوشنبه ۲۱ مهر، ساعت ۱۱ صبح به وقت محلی نشستی با حضور بیش از ۲۰ رهبر جهان را در شرمالشیخ مصر بهطور مشترک میزبانی میکنند.
هدف این اجلاس «پایان دادن به جنگ در باریکه غزه، تقویت تلاشها برای دستیابی به صلح و ثبات در خاورمیانه و آغاز عصری جدید از امنیت و ثبات منطقهای» اعلام شده است.
کشورهایی که اعلام حضور کردهاند
علاوه بر روسای جمهوری ایالات متحده و مصر، شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر و رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه که در مذاکرات میان اسرائیل و حماس نقش مهمی داشتند در این نشست شرکت میکنند.
رهبران کشورهای فرانسه، بریتانیا، اسپانیا، ایتالیا، آلمان، یونان، مجارستان و نروژ شرکتکنندگان اروپایی این مراسماند.
از کشورهای مسلمان، سران کشورهای اردن، کویت، بحرین، اندونزی، عراق، آذربایجان و پاکستان اعلام کردهاند که در این مراسم شرکت میکنند.
مارک کارنی، نخستوزیر کانادا نیز یکشنبه شب کشورش را به مقصد مصر ترک کرد. محمود عباس، رییس تشکیلات خودگردان هم یکی از شرکتکنندگان خواهد بود.
از رهبران جهانی، آنتونیو کوستا، رییس شورای اروپا، آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد و احمد ابوالغیط، دبیرکل اتحادیه عرب در این مراسم حضور خواهند یافت.
چه کسانی در این نشست غایباند؟
به گزارش رسانههای دولتی ایران مصر از سران جمهوری اسلامی برای حضور در این نشست دعوت کرده است، اما هیچیک از مقامهای جمهوری اسلامی در این برنامه شرکت نخواهند کرد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه دولت بامداد دوشنبه به وقت محلی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که سران جمهوری اسلامی نمیتوانند با آنهایی که «به مردم ایران حمله کرده و همچنان ما را تهدید میکنند» بر سر یک میز بنشینند.
دولت اسرائیل و گروه حماس نیز در این نشست غایب خواهند بود. سخنگوی دولت اسرائیل هم یکشنبه اعلام کرد این کشور نمایندهای به اجلاس صلح اعزام نخواهد کرد. به نقل از یکی از اعضای ارشد حماس، این گروه در اجلاس دوشنبه نقشی نخواهد داشت.
خبرگزاری رویترز چند ساعت مانده به زمان اعلامشده برای آزادی ۲۰ گروگان زنده و تحویل جسد ۲۸ گروگان کشته شده از سوی حماس در گزارشی نوشت که بیشتر گروگانهای زنده افرادی هستند که از محل جشنواره موسیقی «نووا» در نزدیکی کیبوتص رئیم در جنوب اسرائیل ربوده شدند.
به نقل از این خبرگزاری، هفت نفر از گروگانها از خانههایشان در کیبوتص ربوده شدند و دو نفر از آنها هم سربازان وظیفه ارتش اسرائیلاند که در نبردهای هفتم اکتبر به اسارت حماس درآمدند.
از چهار نفر گروگان غیراسرائیلی در اختیار حماس، یک دانشجوی تانزانیایی و دو کارگر تایلندی در فهرست کشتهشدگان قرار دارند و سرنوشت یک دانشجوی نپالی هنوز نامشخص است.
حماس اعلام کرده که بازیابی اجساد برخی از گروگانهای کشتهشده زمانبر است، زیرا محل دفن برخی از آنها بهروشنی مشخص نیست. قرار است یک کارگروه جهانی برای سرعت بخشیدن به روند یافتن اجساد گروگانها در غزه فعال شود.
یکی از این کشتهشدگان یک سرباز اسرائیلی است که در جنگ ۲۰۱۴ اسرائیل و حماس کشته شد. باقی افراد از جمله ۲۵۱ گروگانی بودند که در حمله حماس در هفتم اکتبر ۲۰۲۳ ربوده شدند.
برخی از آنها پیش از انتقال به غزه جانشان را از دست داده بودند، تعدادی دیگر به دست سربازان حماس کشته شدند و برخی نیز بر اثر حملات هوایی اسرائیل به غزه طی دو سال گذشته جان باختند.
برِت مکگِرک، دیپلمات آمریکایی، در گفتوگو با سیانان گفت که گروگانهای در اختیار حماس ممکن است ندانند که بهزودی آزاد خواهند شد.
او که در دوران نخست ریاستجمهوری ترامپ، نمایندگی او در ائتلاف جهانی مقابله با داعش را بر عهده داشت، و پیشتر در تدوین طرح آتشبس اول که به آزادی تعدادی از گروگانها انجامید نقش داشت، افزود: «من با بسیاری از گروگانهایی که این مسیر را گذراندهاند صحبت کردهام. آنها نمیدانند چرا از خواب بیدار شده و از تونل بیرون آورده شدهاند. در نهایت، وقتی نمایندگان صلیب سرخ از آنها استقبال میکنند، میفهمند که واقعا ممکن است آزاد شوند.»
مکگرک با اشاره به اینکه در جریان آزادی گروههای اولیه گروگانها، ماشینهای حامل آنها در سراسر غزه و تا لحظه ورود به خاک اسرائیل ردیابی میشدند، تاکید کرد: «تا پیش از خروج آنها از باریکه غزه، موفقیت کامل نیست.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، در پی انتقادهای دامنهدار از عضویت تونی بلر، نخستوزیر سابق بریتانیا در «شورای صلح» غزه گفت که در مورد عضویت او تردید دارد.
به گزارش رویترز، او حین پرواز به سوی اسرائیل در هواپیمای ویژه ریاستجمهوری گفت: «من همیشه از تونی خوشم میآمده اما اکنون مهم است که بفهمم آیا او از نظر همه یک انتخاب قابل قبول است یا نه، واقعا نمیدانم که چنین است.»
ترامپ از رهبرانی که منتقد حضور تونی بلر در شورای صلح هستند یا حضور او را رد میکنند، نام نبرد.
در طرح پیشنهادی ترامپ برای پایان جنگ غزه، تونی بلر به عنوان یکی از اعضای کلیدی شورا که بر روند بازسازی غزه نظارت خواهد کرد، معرفی شده بود.
حماس و دیگر گروهها با اشاره به نقش تونی بلر در جنگ عراق، اعلام کردند که حضور او در شورای صلح را نخواهند پذیرفت.
یک سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا به ایراناینترنشنال گفت واشینگتن همچنان آماده گفتوگوی مستقیم و جدی با تهران است اما حکومت ایران تا کنون این پیشنهاد را رد کرده است.
این سخنگوی وزارت امور خارجه در پاسخ به پرسشهای سمیرا قرائی افزود همانگونه که رییسجمهوری ترامپ اعلام کرده، آمریکا برای گفتوگویی معنادار و همکاری کامل در ازای تعلیق برنامه هستهای ایران آماده است.
او درباره چارچوب مذاکرات احتمالی تهران و واشینگتن افزود: «رییسجمهوری بارها تاکید کرده که ایران نمیتواند سلاح هستهای داشته باشد. این موضع ثابت و غیرقابل تغییر ایالات متحده است.»
وزارت امور خارجه آمریکا در حالی از آمادگی مشروط واشینگتن برای مذاکره مستقیم با تهران خبر داده که پیش از این مقامهای جمهوری اسلامی گفته بودند که کاخ سفید به پیامهای متعدد آنها برای مذاکره هیچ پاسخی نداده است.
با این همه دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا پنجشنبه ۱۷ مهر اعلام کرد که مقامهای جمهوری اسلامی با دولت او تماس گرفتهاند و تمایل خود را برای «پیگیری صلح» و حمایت قوی از توافقی که برای پایان دادن به جنگ غزه حاصل شده، ابراز کردهاند.
او در نشست کابینه در کاخ سفید گفت امیدوار است حل بنبست در برنامه هستهای ایران بتواند زمینه بازسازی کشور را پس از حملات آمریکا و اسرائیل در ماه ژوئن فراهم کند، اما تاکید کرد ایران «نمیتواند سلاح هستهای داشته باشد.»
ترامپ گفت: «فکر میکنم حمله به ایران بسیار مهم بود، چون اگر آن حمله انجام نمیشد، ایران احتمالاً تا حالا چند سلاح هستهای داشت. در آن صورت، حتی اگر توافقی امضا میکردیم، سایهای تاریک بر آن میافتاد و معنا و اثرش را از دست میداد.»
آمریکا اول تیر ماه امسال سه مرکز اصلی هستهای ایران را هدف قرار داد؛ حملاتی که اوج کارزار نظامی غافلگیرکننده اسرائیل علیه جمهوری اسلامی بود و به گفته ناظران، شدیدترین ضربه به زیرساختهای نظامی ایران در دهههای اخیر محسوب میشود. ترامپ دو روز بعد دستور آتشبس صادر کرد.
او پنجشنبه گفت: «ایران حالا متفاوت است. مقامهایش به ما اطلاع دادهاند که میخواهند روی صلح کار کنند و اعلام کردهاند بهطور کامل از این توافق حمایت میکنند. آنها فکر میکنند این توافق عالی است. ما از این موضع قدردانی میکنیم و با ایران همکاری خواهیم کرد.»
ترامپ ادامه داد: «ما تحریمهای بزرگی علیه ایران وضع کردهایم، اما دلمان میخواهد آنها بتوانند کشورشان را بازسازی کنند؛ فقط نمیتوانند سلاح هستهای داشته باشند.»
رییسجمهوری آمریکا در عین حال یکشنبه ۱۳ مهر هشدار داد اگر جمهوری اسلامی برای از سر گرفتن برنامه هستهای خود تلاش کند، آمریکا «دوباره با آن برخورد خواهد کرد.»
توپ در زمین ایران است
سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا یکشنبه ۲۰ مهر به ایراناینترنشنال گفت: «همانطور که رییسجمهوری ترامپ بارها، از جمله در مجمع عمومی سازمان ملل، اعلام کرد با آنکه حکومت ایران همواره از مذاکره سر باز زده، ایالات متحده درِ گفتوگوی جدی و مستقیم را باز نگه داشته است.»
او افزود: «همانطور که رییسجمهوری آمریکا گفته اگر ایرانیها بخواهند مذاکره کنند، توپ در زمین آنهاست. آنها هستند که از این گفتوگو سود خواهند برد.»
این سخنگوی وزارت امور خارجه توضیح بیشتری در این زمینه نداد و گفت: «فراتر از این، به سود منافع ملی ما نیست که جزئیات این مسائل را بهصورت علنی مطرح کنیم.»
با این حال این سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا تاکید کرد که حکومت ایران، بزرگترین حامی دولتی تروریسم در جهان است و همچنان به تهدید و رفتارهای خصمانه ادامه میدهد.
پیشتر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، سهشنبه ۱۵ مهر گفته بود که هیچ راهحلی جز رسیدن به یک «راهحل مذاکرهشده» بین حکومت ایران و ایالات متحده وجود ندارد.
او در شبکه اجتماعی ایکس با اشاره به مذاکرات بر سر برنامه هستهای تهران در خرداد سال جاری نوشت که جمهوری اسلامی و آمریکا به «یک توافق هستهای جدید و تاریخی» نزدیک شده بودند.
عراقچی ادعا کرد که هیچ «اطلاعاتی» وجود نداشت که جمهوری اسلامی «در مدت یک ماه» در حال ساخت سلاح هستهای باشد، اگر اسرائیل سرانجام موفق نشده بود آمریکا را به «حمله به مردم ایران» فریب دهد.
او حملات اسرائیل و آمریکا در جریان جنگ ۱۲ روزه را «شکستخورده» توصیف کرد و نوشت: «اسرائیل اکنون تلاش میکند تهدیدی خیالی از قدرت دفاعی ایران ترسیم کند. آمریکاییها دیگر از جنگیدن در جنگهای بیپایان اسرائیل به ستوه آمدهاند.»
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی تاکید کرد که اراده تهران هرگز متزلزل نخواهد شد و پافشاری بر اشتباه محاسباتی هیچ مشکلی را حل نمیکند.
تاکید عراقچی بر لزوم مذاکره در شرایطی مطرح شد که اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، دوشنبه ۱۴ مهر با انتقاد مجدد از اقدام تروئیکای اروپایی در فعالسازی مکانیسم ماشه و بازگشت تحریمهای سازمان ملل اعلام کرد حکومت ایران «فعلا» برنامهای برای مذاکره درباره برنامه هستهای خود ندارد.
بریتانیا، فرانسه و آلمان در ششم شهریور روند ۳۰ روزه بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل علیه ایران را آغاز کردند که این روند پس از طی مراحلی از جمله تلاش متحدان جمهوری اسلامی برای تصویب قطعنامه و تعویق در بازگشت تحریمها، به اعمال دوباره تحریمها علیه حکومت ایران انجامید.
گروههایی از شهروندان اسرائیل از یکشنبه شب در میدان گروگانهای تلآویو حاضر شدند و در انتظار آزادی گروگانها در نخستین ساعات روز دوشنبه ۲۱ مهر، شب را در این میدان سپری کردند.
«انجمن خانوادههای گروگانها و مفقودین» با انتشار فراخوانی از مردم خواسته بود که شبانه در این میدان تجمع کنند و این رویداد را «شب زرد» نامید؛ بازی زبانی با اصطلاح «شب سفید» که در زبان عبری به معنای شبزندهداری است.
این انجمن قصد دارد بازگشت گروگانها به اسرائیل را از طریق صفحهنمایشهای بزرگی که در میدان نصب شدهاند، پخش کند.
در همین حال، خانوادههای گروگانها شبانه به سمت جنوب حرکت کردهاند تا ساعت ۷:۳۰ صبح به پایگاه نظامی «رئیم» در مرز غزه برسند.
