بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، توافقنامهای برای پیشبرد طرح جنجالی گسترش شهرکها امضا کرد؛ طرحی که زمینهایی را در بر میگیرد که فلسطینیها میخواهند کشور خود را در آنجا بنا کنند.
نتانیاهو پنجشنبه ۲۰ شهریور هنگام بازدید از شهرک معالیه ادومیم در کرانه باختری، جایی که قرار است هزاران واحد مسکونی جدید ساخته شود، گفت: «دولت فلسطینی هیچگاه تشکیل نخواهد شد. این سرزمین متعلق به ماست. ما میراث، سرزمین و امنیت خود را حفظ خواهیم کرد.»
پروژه E1 و مخالفتهای بینالمللی
ماه گذشته، پروژه موسوم به E1 که در صورت اجرا کرانه باختری را به دو نیم تقسیم و آن را از شرق بیتالمقدس جدا میکند، از سوی کمیسیون برنامهریزی وزارت دفاع اسرائیل مورد تایید نهایی قرار گرفت.
نتانیاهو در این مراسم همراه با اعضای ملیگرای ائتلاف خود از جمله بزالل اسموتریچ، وزیر دارایی افراطی، حضور داشت. اسموتریچ در ماه اوت گفته بود: «دولت فلسطینی از روی میز برداشته شده است؛ نه با شعار بلکه با عمل.»
امضای طرح گسترش شهرکهای یهودینشین و تاکید بر شکل نگرفتن کشور مستقل فلسطین از سوی نتانیاهو تنها دو روز پس از تلاش اسرائیل برای ترور رهبران حماس در قطر صورت گرفت. این اقدام با محکومیت گسترده کشورهای مختلف از جمله متحدان اسرائیل صورت گرفت و ممکن است روابط این کشور با بسیاری از متحدانش را بیش از پیش متشنج کند.
خبرگزاری رویترز در گزارش خود احتمال داده که از سرگیری پروژه E1 انزوای اسرائیل را تشدید کند؛ بهویژه در شرایطی که برخی متحدان غربی، خسته از ادامه جنگ غزه و برنامهریزی برای تشدید آن، اعلام کردهاند ممکن است در نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در اواخر ماه جاری کشور فلسطین را به رسمیت بشناسند.
هزینه و ابعاد طرح
پروژه E1 در نزدیکی معالیه ادومیم واقع شده و پیشتر در سالهای ۲۰۱۲ و ۲۰۲۰ به دلیل مخالفت دولتهای آمریکا و اروپا متوقف شده بود. کل سرمایهگذاری در این طرح، که شامل ساخت جادهها و بهروزرسانی زیرساختهای اصلی است، نزدیک به یک میلیارد دلار برآورد میشود.
پایتختهای غربی و گروههای مدافع حقوق بشر این پروژه شهرکسازی را بهدلیل نگرانی از تضعیف امکان دستیابی به توافق صلح با فلسطینیها محکوم کردهاند.
راهحل دو دولتی در خطر
راهحل دو دولتی برای پایان مناقشه اسرائیل و فلسطین، تشکیل کشوری فلسطینی در بیتالمقدس شرقی، کرانه باختری و غزه در کنار اسرائیل را پیشبینی میکند.
بخش عمدهای از جامعه بینالمللی شهرکسازیهای اسرائیل در کرانه باختری را بر اساس قوانین بینالمللی غیرقانونی میداند.
کمتر از چهار ماه پس از دیدار دونالد ترامپ با امیر قطر و امضای توافقنامه دفاعی گسترده با این پادشاهی خلیج فارس، حمله غافلگیرانه اسرائیل به نشست سران حماس در دوحه، روابط ایالات متحده و اسرائیل را به چالش کشیده است.
عملیات سهشنبه ۱۸ شهریور که به دستور بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل انجام شد، منجر به کشته شدن یک مامور امنیتی قطری و پنج نفر دیگر شد اما در ترور رهبران حماس ناکام ماند.
ترامپ در پستی در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت از «تمام جوانب» این عملیات اسرائیل «بسیار ناخشنود» است و این بمبارانها منافع آمریکا یا اسرائیل را پیش نمیبرد.
با این حال، خبرگزاری رویترز پنجشنبه ۲۰ شهریور به نقل از تحلیلگران و مقامات آمریکایی نوشت حمله به دوحه تاثیری بر حمایتهای اساسی ترامپ از اسرائیل نخواهد داشت: «این بمباران در واقع پرده از حقیقت روابط واشینگتن-تلآویو برداشت؛ رابطهای که بر منافع متقابل و محاسبات سیاسی استوار است.»
اقدامات یکجانبه اسرائیل
آرون دیوید میلر، تحلیلگر ارشد بنیاد کارنگی برای صلح بینالملل به رویترز گفت: «در این مورد، فکر میکنم ترامپ از تاکتیکهای نتانیاهو آزرده است اما همچنان با دیدگاه او مبنی بر اینکه حماس نباید فقط از نظر نظامی تضعیف شود بلکه باید اساسا تضعیف شود، موافق است.»
اسرائیل پیش از این نیز بدون دادن هشدار به واشینگتن، دست به اقدامات مشابه زده بود.
سپتامبر ۲۰۲۴، اسرائیل با پیجرهای بمبگذاری شده هزاران عضو حزبالله را مجروح کرد، بدون اینکه جو بایدن، رییسجمهوری وقت را در جریان قرار دهد.
تبعات دیپلماتیک
حمله به دوحه احتمالا امیدهای ترامپ را برای گسترش «پیمانهای ابراهیم» تضعیف خواهد کرد. این توافق تاریخی که در دوره اول ریاستجمهوری او منعقد شد، منجر به برقراری روابط دیپلماتیک چند کشور عربی با اسرائیل شد.
دنیس راس، مذاکرهکننده سابق خاورمیانه، معتقد است با افزایش شکایات کشورهای عربی متحد آمریکا از اقدامات اسرائیل، احتمالا ترامپ از آنها خواهد خواست برنامهای قابل قبول برای آینده غزه و جایگزینی اداره آن پس از حماس ارائه دهند: «در این صورت، ترامپ به نتانیاهو خواهد گفت که عملیات نظامی را متوقف کند.»
روابط پرفراز و نشیب
یک مقام ارشد کاخ سفید تایید کرد: «از زمان کمپین انتخاباتی، رابطه [ترامپ و نتانیاهو] سرد و گرم بوده است.»
ترامپ در می ۲۰۲۵ طی اولین سفر خارجی مهم خود به عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی سفر کرد اما از اسرائیل بازدید نکرد.
این اقدام با واکنشهای گستردهای همراه شد و برخی تحلیلگران آن را نشانه نارضایتی رییسجمهوری آمریکا از نتانیاهو دانستند.
مایکل اورن، سفیر سابق اسرائیل در آمریکا، معتقد است احتمال گسست در روابط اندک است: «نتانیاهو با درک ویژگیهای شخصیتی ترامپ میتواند رابطه را حفظ کند.»
به گفته او، رییسجمهوری آمریکا به قدرت و توافقاتی که بتوانند به جنگها پایان دهند، اهمیت میدهد و اگر نخستوزیر اسرائیل به این دو جنبه توجه کند، مشکلی پیش نخواهد آمد.
جاناتان پانیکوف، معاون سابق اطلاعات ملی آمریکا، در این خصوص به رویترز گفت: «هرچند واشینگتن تلاش میکند اسرائیل را به سمت تصمیمات خاص سوق دهد، اما نتانیاهو در نهایت بر اساس آنچه منافع اسرائیل میداند، عمل خواهد کرد.»
به گزارش رسانههای اسرائیلی، هرتزی هلوِی در جمع ساکنان عینهابِسور گفت هفتم اکتبر برای ارتش اسرائیل «یک شکست بزرگ و وحشتناک» بود. او تاکید کرد: «من در آن روز فرمانده ارتش بودم؛ مسئولیت با من است. این بار را بر دوش میکشم و مستقیماً با آن روبهرو میشوم. ما حماس را دستکم نگرفتیم، اما باور نداشتیم که قادر به آغاز حملهای در چنین ابعادی باشند. آنها موفق شدند نقشههای خود را بهطور مؤثر از ما پنهان کنند.»
یارون فینکلمن، فرمانده سابق جبهه جنوبی ارتش، نیز در این نشست گفت که ارتش اسرائیل در درک کامل ابعاد تهدید از ناحیه غزه ناکام ماند. او افزود: «دشمن ما را غافلگیر کرد ــ نه فقط در روز هفتم اکتبر، بلکه با توانمندیهایی که توسعه داده بود. ما چه از منظر اطلاعاتی و چه در ارزیابی راهبردی نتوانستیم این موضوع را شناسایی کنیم.»
در ۷ اکتبر ۲۰۲۲ نیروهای وابسته به حماس و جهاد اسلامی از نقاط مختلف به جنوب اسرائیل حمله کردند و در جریان این حمله دستکم ۱۲۰۰ نفر که بیشترشان غیرنظامی بودند کشته شدند و بیش از ۵۰۰ نفر نیز به گروگان گرفته شدند که زنان، کودکان و سالمندان نیز بخش اعظمی از آنها را تشکیل میدادند. این حمله باعث شد تا جنگ اسرائیل در غزه آغاز شود که در آستانه دومین سال آن هستیم.
هلوِی در پاسخ به پرسشی درباره امنیت سکونت در مناطق مرزی غزه گفت: «از آن روز تلخ، ما متعهد شدهایم که بیاموزیم و اصلاح کنیم. زندگی در این منطقه امن است.»
او در بخش دیگری از سخنانش که از شبکه کان ۱۱ پخش شد، از فروپاشی نظامی ارتش در ساعات نخست حمله خبر داد: «پنج یا شش ساعت، لشکر غزه که مسئول دفاع از منطقه بود، در حال فروپاشی بود. گفتن این موضوع سخت است، اما دفاع در همان ساعات نخست از هم پاشید. ما برای شش تا هشت نقطه نفوذ آماده شده بودیم، اما با ۴۰ نقطه و حدود شش هزار مهاجم مواجه شدیم. حجم خودروها و نیروهایی که وارد شدند، کنترل اوضاع را بسیار دشوار کرد.»
به گفته او، حتی در همان شب نیز هیچیک از فرماندهان ارتش اسرائیل نگفتند جنگ آغاز شده است. هلوِی افزود: «هیچ هشدار جدیای داده نشد. نشانهها وجود داشت و با نگاهی به گذشته میتوانستیم بهتر و دقیقتر عمل کنیم. اما فرصتی برای این بحث نبود که آیا با جنگ روبهرو هستیم یا یک مانور ـ همانند آنچه پیش از جنگ یومکیپور رخ داد.»
جنگ یومکیپور در اکتبر ۱۹۷۳ میان ائتلاف مصر و سوریه با اسرائیل آغاز شد. این جنگ همزمان با روز مقدس یهودیان (یومکیپور) رخ داد و نیروهای عرب با حملهای غافلگیرانه در جبهههای صحرای سینا و بلندیهای جولان ارتش اسرائیل را در وضعیت دشواری قرار دادند. ارتش اسرائیل در روزهای نخست دچار تلفات و عقبنشینیهای گسترده شد، اما با حمایت ایالات متحده و بسیج کامل نیروها توانست موازنه جنگ را تغییر دهد. این جنگ برای اسرائیل بهعنوان یکی از بزرگترین غافلگیریهای نظامی تاریخش ثبت شد و از آن زمان همواره بهعنوان نمونهای از شکست اطلاعاتی و ارزیابی نادرست تهدیدها مورد اشاره قرار میگیرد.
خبرگزاری رویترز سهشنبه ۱۸ شهریور با تایید این خبر به نقل از یک مقام آگاه از مذاکرات اعلام کرد که محمد بن عبدالرحمن آلثانی، نخستوزیر و وزیر خارجه قطر، دوشنبه در دیدار با رهبران سیاسی حماس در دوحه، از آنها خواسته بود به پیشنهاد اخیر آمریکا برای آتشبس و آزادی گروگانها «پاسخ مثبت» دهند.
یک منبع دیپلماتیک سهشنبه به اورشلیمپست گفت: «حماس پیشنهاد جدید قطریها را دریافت کرده است؛ پیشنهادی که اسرائیل هفته گذشته در پاریس از استیو ویتکاف، فرستاده دونالد ترامپ دریافت کرد.»
این منبع گفت: «نخستوزیر قطر روز گذشته با رهبری حماس دیدار کرد و آنها تصمیم گرفتند امروز (سهشنبه) دوباره برای بحث در مورد این پیشنهاد که از ترکیه رسیده بود، ملاقات کنند.»
حماس ۱۵ شهریور در بیانیهای اعلام کرد آماده بررسی هر پیشنهادی است که به آتشبس دائمی، خروج نیروهای اسرائیلی از غزه، ورود بدون قید و شرط کمکها و تبادل اسرا منجر شود.
قطر: «حمله بزدلانه اسرائیل» به رهبری حماس محکوم است
ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت امور خارجه قطر، گفت: «دولت قطر حمله بزدلانه اسرائیل که ساختمانهای مسکونی محل سکونت چندین عضو دفتر سیاسی حماس در دوحه، پایتخت قطر را هدف قرار داد، به شدت محکوم میکند.»
او افزود: «این حمله جنایتکارانه نقض آشکار همه قوانین و هنجارهای بینالمللی است و تهدیدی جدی برای امنیت و سلامت قطریها و ساکنان قطر محسوب میشود.»
به گفته سخنگوی وزارت امور خارجه قطر، این کشور «رفتار بیملاحظه اسرائیل و اختلال مداوم در امنیت منطقهای را تحمل نخواهد کرد.»
قطر میانجی
وبسایت خبری تایمز اسرائیل آبان ۱۴۰۳ به نقل از یک دیپلمات گزارش داده بود که قطر تصمیم گرفته به میانجیگری در مذاکرات صلح میان حماس و اسرائیل خاتمه دهد.
به گفته این دیپلمات، آن زمان قطر اعلام کرده اگر هیچکدام از طرفها تمایلی به مذاکره با حسن نیت نداشته باشند، دوحه نمیتواند در مذاکرات آتشبس نقش میانجی را ایفا کند.
از آذر ۱۴۰۲ و پس از اینکه دولت جو بایدن، رئیسجمهوری وقت آمریکا اطمینان حاصل کرد ارتباط با حماس از طریق قطریها موثر خواهد بود، این کشور بارها تا امروز به عنوان میانجی میان حماس، آمریکا و اسرائیل ایفای نقش کرده است.
آزادی دو شهروند آمریکایی به نامهای ناتالی و جودیت رانان که در جریان حمله هفتم اکتبر حماس به اسرائیل ربوده شده بودند یکی از اولینگامهای قطر برای جذب اعتماد آمریکا در مسیر مذاکرات با حماس بود.
عملیات اسرائیل در قطر
ارتش اسرائیل و شینبت تایید کردند که در عملیات سهشنبه در دوحه تلاش کردهاند چند عضو دفتر سیاسی حماس از جمله خلیلالحیه را هدف قرار دهند.
یک مقام اسرائیلی گفت او از اهداف اصلی حمله بوده، اما مرگش هنوز تایید نشده است.
ایال زمیر، رییس ستاد ارتش اسرائیل ۹ شهریور گفته بود پس از کشتن ابوعبیده، سخنگوی شاخه نظامی حماس، اسرائیل همچنان رهبران این گروه را هدف قرار خواهد داد.
او تاکید کرد بخش عمدهای از رهبری حماس اکنون در خارج از غزه مستقر است و اسرائیل به سراغ آنها نیز خواهد رفت.
آخرین تحولات مرتبط با حمله اسرائیل به نشست مقامهای حماس در دوحه را لحظه به لحظه در وبلاگ ایراناینترنشنال پیگیری کنید.
