دفتر مسعود پزشکیان گزارش داد که ولادیمیر پوتین در تماس تلفنی با رییس دولت چهاردهم، ابراز امیدواری کرد مذاکرات مربوط به مکانیسم ماشه به «سرانجام مطلوب» برسد. وزیر خارجه روسیه نیز برای مشارکت مسکو در موضوع پرونده هستهای ایران و کاهش تنشها اعلام آمادگی کرد.
کاخ کرملین دوشنبه سوم شهریور اعلام کرد رییسجمهوری روسیه در تماسی تلفنی با پزشکیان، درباره برنامه هستهای جمهوری اسلامی و همچنین نشست اخیر پوتین با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در آلاسکا گفتوگو کرد.
به گفته کرملین، طرفین توافق کردند در حاشیه نشست آتی سازمان همکاری شانگهای در چین دیداری دوجانبه برگزار کنند.
بر اساس گزارشها، پزشکیان نیز در این تماس با قدردانی از مواضع مسکو در دفاع از «حق غنیسازی» جمهوری اسلامی تاکید کرد: «ایران بر اساس مبانی اعتقادی و دکترین دفاعی خود، هرگز بهدنبال ساخت سلاح اتمی نبوده، نیست و نخواهد بود.»
به گفته کرملین، در این تماس، پزشکیان از تلاشهای دیپلماتیک جاری برای حلوفصل مسالمتآمیز بحران اوکراین حمایت کرد.
این مقام فرانسوی دوشنبه سوم شهریور در مصاحبه با العربیه گفت هیچ مانعی بر سر راه بازگرداندن تحریمهای بینالمللی علیه ایران وجود ندارد.
او افزود بازاعمال همه تحریمهایی که ۱۰ سال پیش لغو شده بودند، مستلزم اجماع میان پنج عضو دائم شورای امنیت نیست.
بدین ترتیب، روسیه و چین قادر نخواهند بود با استفاده از حق وتو جلوی اقدام تروئیکای اروپایی را بگیرند.
در گزارش العربیه به نام این مقام فرانسوی اشارهای نشده است.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، پیشتر گزارش داد دور جدید مذاکرات میان حکومت ایران و سه کشور اروپایی بر سر برنامه هستهای تهران، سهشنبه چهارم شهریور در ژنو سوئیس برگزار خواهد شد.
این در حالی است که تنها شش روز تا پایان ضربالاجل اروپا در خصوص فعالسازی مکانیسم ماشه باقی مانده است.
دیپلمات فرانسوی در ادامه اظهارات خود به العربیه گفت: «تحلیل حقوقی ما نشان میدهد که پنجره باز فرصت در برابر ایران بسته خواهد شد و هیچ مانعی برای بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل در میان نخواهد بود.»
او احتمال از سرگیری مذاکرات مستقیم میان تهران و واشینگتن در آینده نزدیک را رد کرد و گفت: «هیچ چشماندازی برای آغاز مجدد گفتوگوها در کوتاهمدت وجود ندارد.»
پیش از جنگ ۱۲ روزه، پنج دور مذاکرات هستهای میان تهران و واشینگتن برگزار شد، اما با تاکید مقامهای جمهوری اسلامی بر ادامه غنیسازی در خاک ایران، گفتوگوها به بنبست رسید.
بازنشر صحبتهای علی مطهری درباره اهداف هستهای تهران از سوی ترامپ
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، دوم شهریور سخنان دو سال پیش علی مطهری، نایبرییس پیشین مجلس شورای اسلامی، در مورد قصد تهران برای تولید بمب اتمی را در شبکه اجتماعی تروث سوشال بازنشر کرد.
مطهری اردیبهشت ۱۴۰۱ در مصاحبهای ویدیویی گفته بود: «از همان ابتدا که وارد فعالیت هستهای شدیم، هدفمان ساخت بمب و تقویت قوای بازدارنده بود، اما نتوانستیم محرمانه بودن این مساله را حفظ کنیم.»
او در ادامه تاکید کرد جمهوری اسلامی باید کاری را که شروع کرده بود، تا انتها ادامه میداد.
در بخشی از این مصاحبه ویدیویی که ترامپ آن را بازنشر کرده، مجری مطرح شدن چنین صحبتهایی در کانالهای رسمی را «بیسابقه» میخواند و خطاب به این نماینده پیشین مجلس تاکید میکند: «آیا این حرفها تبعاتی مثلا بر مذاکرات ندارد؟»
مطهری میگوید «کسی به حرف ما توجه ندارد»، اما مجری به او پاسخ میدهد که «خارجیها بالاخره پیدا میکنند».
نایبرییس پیشین مجلس خرداد سال جاری نیز گفته بود جمهوری اسلامی باید در مساله هستهای «صدای واحدی» به دنیا صادر کند، نه «صدای اختلاف و ناهماهنگی».
جمهوری اسلامی در سالهای گذشته همواره تلاش برای ساخت بمب اتمی را انکار کرده و فعالیت هستهای خود را «صلحآمیز» خوانده است.
با این حال، بسیاری از کارشناسان و سیاستمداران پیش از جنگ ۱۲ روزه هشدار داده بودند تهران به اندازه کافی اورانیوم با غنای ۶۰ درصد دارد که برای ساخت دستکم ۱۰ بمب هستهای کافی باشد.
دانشمندان دماوند را بهعنوان یک آتشفشان خاموش-فعال یا «خفته» طبقهبندی کردهاند؛ آتشفشانی که «در خواب» است و میتواند بیدار شود، اما هرگونه فعالیت جدید آن احتمالا با نشانههایی همچون زلزله، افزایش خروج گاز و غیره همراه خواهد بود که بهدقت تحت نظر هستند.
هیچ فوران ثبتشده تاریخی از دماوند وجود ندارد؛ آخرین فوران شناختهشده حدود سال ۵۳۵۰ پیش از میلاد (حدود ۷۳۰۰ سال پیش و در میانه دوره زمینشناسی هولوسن) رخ داده است.
با این حال، نشانههای زیادی از فعالیت زمینگرمایی این کوه باقی مانده است. دهانه قله دماوند گوگرد متصاعد میکند که از قرن نوزدهم و بیستم میلادی به ثبت رسیده و رسوبات گوگردی دهانه و دامنههای بالا را پوشانده است.
چشمههای آبگرم متعددی در دامنهها (مانند آبگرم لاریجان) وجود دارد که نشاندهنده منبع ماگمایی داغ در زیرزمین است.
این پدیدهها تایید میکنند که چشمههای ماگما هنوز در زیر آتشفشان وجود دارد و آن را گرم نگه میدارد؛ چشمههایی که عمقشان از سطح زمین بین ۳۰ تا ۴۰ کیلومتر است.
دماوند در تاریخ و ادبیات ایران
کوه دماوند از دیرباز در فرهنگ ایران تنها یک پدیده طبیعی نبوده، بلکه در اسطوره و تاریخ، نماد آزادی و مقاومت به شمار آمده است.
در شاهنامه فردوسی، فریدون پس از شکست ضحاک او را در غاری در دماوند به بند میکشد و از آن پس، این کوه بهعنوان زندان ابدی ضحاک شناخته میشود.
در افسانه آرش کمانگیر نیز قله دماوند جایگاه پرتاب تیر تعیین مرز ایران و توران است و در روایتهای کهن، کیومرث، جمشید و کیخسرو نیز با این کوه پیوند خوردهاند.
نزد مردم، دماوند کوهی مقدس و محل اتصال زمین و آسمان پنداشته شده است.
فردوسی، ناصرخسرو و خاقانی در اشعار خود به دماوند اشاره کردهاند و ملکالشعراء بهار در قصیده مشهور «دماوندیه»، این کوه را به نمادی از خشم فروخفته ملت و امید به آزادی بدل کرده است.
از نگاه تاریخی، دماوند در سفرنامهها و منابع جغرافیایی مورد توجه قرار گرفته است. ناصرخسرو شکل مخروطی آن را به گنبدی تشبیه کرد و سیاحانی چون شاردن و سون هدین عظمت آن را ستودند.
در دوران معاصر، دماوند بهعنوان نماد ملی بر اسکناسها و در هنر و موسیقی ایران ظاهر شده و روزی به نام آن در تقویم رسمی کشور به ثبت رسیده است.
دماوند در تاریخ زمین
دماوند یک آتشفشان جوان از نظر زمینشناسی است که شکلگیری آن در دوره کواترنری آغاز شد.
دوره کواترنری (Quaternary) آخرین و جوانترین بخش از مقیاس زمان زمینشناسی است. این دوره حدود ۲.۶ میلیون سال پیش آغاز شده و تا امروز ادامه دارد.
مطالعات نشان میدهد نخستین فورانهای دماوند حدود یک میلیون و ۷۸۰ هزار سال پیش (اوایل دوره پلیستوسن) به وقوع پیوست.
رشد این آتشفشان در دوره پلیستوسن ادامه یافت و فازهای مهم فوران حدود ۶۰۰ هزار و ۲۸۰ هزار سال پیش اتفاق افتاد.
مخروط کنونی دماوند عمدتا در دوره زمینشناسی هولوسن (۱۰ هزار سال گذشته) ساخته شده است، بنابراین یک آتشفشان چینهای هولوسنی به شمار میرود که در ۶۰۰ هزار سال اخیر مخروط جوانتری بر روی بقایای بنای قدیمیتر شکل گرفته است.
قله دماوند دارای دهانهای به پهنای حدود ۱۵۰ متر با یک دریاچه یخزده کوچک حدود ۴۰ متر و جریانهای گسترده گدازه بر دامنههایش است که نشان از گذشته فعال آن دارد.
از نظر زمینشناسی، دماوند بر پوسته قارهای ضخیم در یک محیط درونصفحهای (نه مستقیما بر مرز صفحات) قرار گرفته و احتمالا با فرایندهای آتشفشانی پسابرخوردی در منطقه مرتبط است.
نوع آتشفشان و جایگاه قله
دماوند یک آتشفشان چینهای مرکب است؛ آتشفشانی مخروطی و شیبدار که از لایههای گدازه و مواد آذرآواری ساخته شده است.
دماوند با ارتفاع حدود ۵۶۰۹ تا ۵۶۷۰ متر از سطح دریا، بلندترین آتشفشان آسیا و بلندترین قله غرب آسیا است که از نظر برجستگی توپوگرافیک، در میان کوههای مرتفع جهان در رتبه دوازدهم قرار دارد.
بلندی و شکل کلاسیک مخروطی دماوند باعث شده در فهرست «هفت آتشفشان بلند قارهای جهان» در رتبه سوم قرار گیرد.
دامنههای دماوند پوشیده از گدازه سختشده، توف و رسوبات خاکستر است. با وجود ارتفاع زیاد، اقلیم خشک منطقه تنها برفهای فصلی را نگه میدارد و یخچال دائمی ندارد.
آتشفشانهای ایران
در جنوبشرق ایران، آتشفشانهای تفتان و بزمان در رشتهکوه مکران قرار دارند که با وجود خاموش بودن، هنوز فعالیتهای گوگردی و زمینگرمایی دارند و به همین دلیل، جزو آتشفشانهای بالقوه فعال ایران محسوب میشوند.
علاوه بر آنها، میدانهای آتشفشانی قلعه حسنعلی در کرمان، کوه نادر و بیجار، و مناطق گدازهای مانند گندم بریان در لوت نیز وجود دارند که بیشتر مربوط به دوره پلیستوسن یا پیش از آن هستند و فعالیت تاریخی ندارند.
در مجموع، آتشفشانهای ایران امروز خاموش هستند، اما پیشینه زمینشناسی از فعالیت چشمیگر آنها در گذشته حکایت دارد.
رویترز دوشنبه سوم شهریور با استناد به مدارکی که به دست این خبرگزاری رسیده، گزارش داد احتمال کاهش ۸۵ درصدی جریان آب در فصل خشک بهدلیل اقدام چین در ساخت این سد وجود دارد.
سد چین روی رودخانهای ساخته میشود که از یخچال آنگسی در تبت سرچشمه میگیرد و بیش از ۱۰۰ میلیون نفر در چین، هند و بنگلادش به آن وابستهاند.
این رودخانه در هند با نامهای سیانگ و براهماپوترا شناخته میشود.
نگرانیهای امنیتی هند
چین در دسامبر ۲۰۲۴ اعلام کرد بزرگترین سد برق-آبی جهان را در منطقه مرزی، درست پیش از ورود این رودخانه به هند، احداث خواهد کرد.
هند بیم دارد که چین، با توجه به سابقه طولانی رقابتهای راهبردی با دهلینو و تداوم مناقشات ارضی در ایالت مرزی آروناچال پرادش، از کنترل جریان آب این رودخانه حیاتی بهعنوان ابزاری برای اعمال فشار سیاسی بهرهبرداری کند.
در پی تحولات اخیر، بزرگترین شرکت برقآبی هند در ماه مه، با پشتیبانی نیروهای مسلح پلیس، تجهیزات نقشهبرداری را به محل احتمالی احداث سد چندمنظوره «آپر سیانگ» منتقل کرد؛ سازهای که در صورت تکمیل، عنوان بزرگترین سد هند را به خود اختصاص خواهد داد.
مقامها و نهادهای بلندپایه هند، از جمله دفتر نخستوزیر نارندرا مودی، نشستهایی را برای تسریع روند اجرای این پروژه برگزار کردهاند.
برآوردهای دولت هند نشان میدهد سد در دست ساخت چین این امکان را به پکن میدهد که سالانه حدود ۴۰ میلیارد متر مکعب آب، معادل بیش از یکسوم کل ورودی در نقطه کلیدی مرزی، را منحرف کند.
مقاومت محلی و چالشها
ساکنان محلی از قوم آدی با احداث سد از سوی دولت هند مخالف هستند و به همین دلیل، تجهیزات شرکت ملی برق-آبی را تخریب کردهاند.
روستاییان با ایجاد پستهای دیدهبانی در جادههای منطقه، مانع ورود کارکنان این شرکت میشوند.
با احداث این سد، دستکم ۱۶ روستای آدی زیر آب خواهند رفت که بهطور مستقیم زندگی نزدیک به ۱۰ هزار نفر را تحت تاثیر قرار میدهد.
رهبران این گروه میگویند پیامدهای این پروژه در مجموع دامنگیر بیش از ۱۰۰ هزار نفر خواهد شد.
در سوی دیگر، دولت ایالتی آروناچال پرادش از این پروژه حمایت کرده و سد چین را «تهدیدی وجودی» خوانده است.
دولت هند همچنین قصد دارد بیش از سه میلیون دلار برای توسعه زیرساختهای آموزشی و خدمات اضطراری اختصاص دهد تا بدین وسیله ساکنان را به جابهجایی ترغیب کند.
سخنگوی وزارت امور خارجه چین در پاسخ به پرسش رویترز، تبعات زیستمحیطی احتمالی ساخت سد در این منطقه را تکذیب کرد.
او تاکید کرد پروژههای برق-آبی این کشور «تحقیقات علمی دقیق در زمینه ایمنی و محیط زیست را پشت سر گذاشتهاند و تاثیر منفی بر منابع آبی یا ساختار زمین در کشورهای پاییندست نخواهند داشت».
همزمان، وزارت خارجه روسیه خبر داد سرگئی لاوروف، وزیر خارجه این کشور، با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، تماس تلفنی داشته و به او اطمینان داده که مسکو آماده است در «دستیابی به توافق درباره برنامه اتمی تهران و عادیسازی وضعیت» مشارکت کند.
بر اساس این بیانیه، عراقچی در این گفتوگو لاوروف را بهطور مفصل در جریان نتایج تماسهای اخیر خود با همتایانش از بریتانیا، آلمان و فرانسه درباره روند حلوفصل پرونده هستهای جمهوری اسلامی قرار داد.
وزارت خارجه روسیه افزود: «از سوی مسکو نیز بر آمادگی این کشور برای ادامه مشارکت موثر در تلاشهای دیپلماتیک با هدف دستیابی به توافقاتی در جهت تقویت ثبات و امنیت در خاورمیانه تاکید شد.»
این بیانیه افزود دو طرف همچنین درباره شماری از مسائل مهم بینالمللی و منطقهای تبادل نظر کردند.
عراقچی و لاوروف پیش از این و در ۳۱مرداد نیز در تماسی تلفنی تحولات مربوط به پرونده هستهای ایران، تحرکات اخیر کشورهای اروپایی و همچنین موضوع همکاریهای ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی را بررسی کرده بودند.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، سوم شهریور گزارش داد دور جدید مذاکرات میان جمهوری اسلامی و سه کشور اروپایی بر سر برنامه هستهای تهران، سهشنبه چهارم شهریور در ژنو سوئیس برگزار خواهد شد.
این مذاکرات در شرایطی انجام میشود که تنها شش روز تا پایان ضربالاجل اروپا در خصوص فعالسازی مکانیسم ماشه باقی مانده است.
یک دیپلمات فرانسوی در گفتوگو با شبکه العربیه، این مذاکرات را «آخرین پنجره باز برای ایران» توصیف کرد.
