محمد درویش، پژوهشگر و فعال محیط زیست، با انتقاد از عملکرد نهادهای مسئول در قبال خشک شدن دریاچه ارومیه گفت: در سالهای گذشته که وضعیت بارش حتی بدتر از امسال بود، دریاچه هرگز به این شکل خشک نشده بود.
درویش در گفتوگو با روزنامه اعتماد با اشاره به اینکه مسئولان در زمان با ترسالی درياچه را نجات ندادند، گفت: «در واقع درياچه، چه در زمان ترسالی و چه در زمان خشكسالی، هيچوقت به شرايط نرمال خود حتی نزديك نشده است.»
او افزود: «وقتی كه ۱۴ درصد بيشتر بارندگی داريم اما درياچه اروميه همچنان خشک است، يعنی اینکه چه باران ببارد و چه نبارد اجازه ورود یک قطره آب را به آن نمیدهند.»
گزارش نشریه واشنگتنتایمز حاکی از آن است که در حالیکه مقامات جمهوری اسلامی تلاش دارند علت این حوادث را نشت گاز یا خطاهای فنی عنوان کنند، منابع امنیتی و تحلیلگران، احتمال خرابکاری هدفمند – و حتی دخالت اسرائیل – را رد نمیکنند.
انفجار در مجتمعهای مسکونی و پالایشگاه نفت
از ابتدای ژوئیه تاکنون، دستکم چهار مجتمع مسکونی در شهرهای مختلف ایران دچار انفجار شدهاند. دولت علت تمام این حوادث را نشت گاز اعلام کرده، با وجود آنکه برخی از این ساختمانها – از جمله یک مجتمع وابسته به سازمان قضایی نیروهای مسلح در تهران – اصلاً به شبکه گاز شهری متصل نبودهاند.
در شهر قم نیز انفجاری در طبقه اول یک ساختمان، به زخمی شدن هفت نفر منجر شد. شدت حادثه و حجم تخریب، تردیدهایی جدی درباره توضیح رسمی دولت ایجاد کرده است. برخی منابع فنی معتقدند میزان گازی که برای چنین انفجاری لازم است، باید کل ساکنان را از بین میبرد.
از فرودگاه مشهد تا پالایشگاه آبادان
در تاریخ ۱۳ ژوئیه، تصاویری از دود گسترده در فرودگاه مشهد منتشر شد که مقامات آن را به «سوزاندن کنترلشده علفهای خشک» نسبت دادند. اما ساکنان مشهد در روزهای بعد از چندین آتشسوزی مشکوک دیگر نیز خبر دادند. چهار روز پس از آن، آتشسوزی بزرگی در پالایشگاه نفت آبادان جان یک کارگر را گرفت. علت حادثه، طبق روایت رسمی، «نشت از یک پمپ در حال تعمیر» اعلام شد.
با این حال، افکار عمومی در ایران نسبت به این روایتها واکنش طنزآلود و تردیدآمیز نشان دادهاند. تصاویری تولیدشده با هوش مصنوعی از نخستوزیر اسرائیل در لباس کارمندان شرکت گاز ایران، در شبکههای اجتماعی دستبهدست شده است.
«موساد به فارسی» و گزارش نیویورکتایمز
حساب کاربری «موساد به فارسی» در پلتفرم ایکس در تاریخ ۱۲ ژوئیه نوشت: «انفجار پشت انفجار. کسی باید بررسی کنه چه خبره اونجا. خیلی از این اتفاقات بهظاهر تصادفی داره رخ میده.»
روزنامه نیویورکتایمز نیز به نقل از سه مقام ایرانی که نامشان فاش نشده، گزارش داد که حداقل بخشی از این حوادث، تصادفی یا طبیعی نبودهاند. همچنین یک مقام اروپایی بینام نیز به این روزنامه گفته که باور دارد اسرائیل در این انفجارها نقش داشته است.
هرچند هیچیک از منابع مدرک مشخصی ارائه نکردهاند، اما اسرائیل نیز تاکنون مسئولیت رسمی این انفجارها را برعهده نگرفته است.
سرکوب داخلی و اعدامهای مرتبط با جاسوسی
در پی این موج از حوادث، ایران کارزاری گسترده علیه مظنونان به جاسوسی برای اسرائیل آغاز کرده است. طبق گزارش رسانههای دولتی، تاکنون بیش از ۷۰۰ نفر بازداشت و حداقل شش نفر به اتهام همکاری با موساد اعدام شدهاند.
در عین حال، تهران بهطور رسمی از نسبت دادن حوادث اخیر به اسرائیل خودداری کرده؛ چرا که چنین ادعایی میتواند به معنای نقض آتشبس و آغاز دوباره جنگ باشد.
بنبست راهبردی جمهوری اسلامی
جاناتان سایه، تحلیلگر ایرانی در بنیاد دفاع از دموکراسیها، در گفتوگو با واشنگتنتایمز گفت: «رژیم ایران در وضعیت باخت-باخت قرار دارد. اگر انفجارها کار اسرائیل باشد، رژیم نمیتواند آن را متوقف کند. اگر هم نباشد، یعنی زیرساخت کشور اینقدر فرسوده و خطرناک است که خودش منفجر میشود.»
او افزود که چنین فضایی به گسترش بدگمانی در میان نیروهای سپاه پاسداران منجر خواهد شد: «همه به هم مشکوکاند. ممکن است برخی از اینها نشت گاز باشد، اما اسرائیل انگیزه کاملاً واقعی برای ادامه این جنگ سایهوار دارد.»
تایید ادامه عملیات اطلاعاتی اسرائیل
دیوید بارنئا، رئیس موساد، نیز چندی پیش گفته بود: «ما متعهد به ادامه قاطعانه عملیات خود برای مقابله با تهدیدهای ایران و بهرهگیری حداکثری از فرصتهای راهبردی هستیم.»
در حالیکه مقامهای ایرانی انفجارها را «طبیعی» میخوانند، این احتمال که جنگ اطلاعاتی میان تهران و تلآویو پس از آتشبس همچنان ادامه دارد، به شکل روزافزونی در حال تقویت است.
غریبآبادی درباره نشست روز جمعه میان نمایندگان جمهوری اسلامی و فرانسه، آلمان و بریتانیا به خبرنگاران بینالمللی گفت که این مذاکرات «مهم» هستند، اما «سرنوشتساز» محسوب نمیشوند، چرا که حتی در صورت عدم توافق نیز «هنوز زمان باقی است».
غریبآبادی در واکنش به احتمال فعالسازی مکانیسم ماشه از سوی تروئیکای اروپایی هشدار داد این تهدیدها ممکن است تهران را به خروج از انپیتی، معاده عدم اشاعه سلاحهای هستهای، سوق دهد.
او گفت: «آنها حق چنین اقدامی را ندارند؛ در صورت فعالسازی، ما پاسخ خواهیم داد.»
غریبآبادی همچنین ضربالاجل تعیینشده از سوی اروپا برای دستیابی به توافق تا پایان ماه اوت را «قابل انعطاف» توصیف کرد و گفت مقامات سه کشور اروپایی از طریق تماس با عباس عراقچی، تمایل خود برای رسیدن به توافق را ابراز کردهاند.
قرار است معاونان وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، بریتانیا، فرانسه و آلمان جمعه در استانبول با یکدیگر دیدار کنند.
در پاسخ به پرسشهای مکرر خبرنگاران درباره وضعیت تاسیسات و مواد هستهای در ایران پس از حملات اخیر، غریبآبادی با لحنی کنایهآمیز گفت: «بهجای پرسیدن از من، بهتر است به حرفهای ترامپ اعتماد کنید که گفته بود کاملا نابود شدهاند!»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، دوشنبه با اشاره به سخنان وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی درباره آسیب شدید به تاسیسات هستهای ایران، بار دیگر بر نابودی این تاسیسات در حمله آمریکا تاکید کرد و در عین حال هشدار داد که حاضر است بار دیگر در صورت نیاز به جمهوری اسلامی حمله کند.
چهارشنبه یکم مرداد، دوروتی شی، سفیر آمریکا در سازمان ملل، در نشست شورای امنیت گفت که ایران اکنون در «نقطهای حساس» قرار دارد و جمهوری اسلامی باید میان دو مسیر تصمیم بگیرد؛ ادامه نقض تعهدات هستهای و حمایت از گروههای نیابتی، یا بازگشت به دیپلماسی معنادار برای پایاندادن به برنامه تسلیحاتیاش.
سفیر آمریکا تاکید کرد که با پایان جنگ ۱۲ روزه میان اسرائیل و جمهوری اسلامی و برقراری آتشبس، اکنون زمان تصمیمگیری برای تهران فرا رسیده است.
او هشدار داد که ادامه مسیر کنونی و در غیاب توافق، آمریکا به اعمال فشار حداکثری دیپلماتیک و اقتصادی ادامه خواهد داد تا هرگونه فعالیتی مانند تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای را که امنیت شهروندان، نیروها و شرکای ایالات متحده در منطقه را تهدید میکند، مهار کند.
نماینده آمریکا تاکید کرد که مسیر مطلوب واشینگتن، بازگشت تهران به تعهدات هستهای و آغاز «دیپلماسی معنادار و زمانمند» است. او افزود: «این تنها راه دستیابی به صلح پایدار و ادغام جهانی برای ایران و مردم آن است.»
