نرگس محمدی، فعال حقوق بشر و برنده جایزه نوبل صلح، در پیامی ویدئویی نسبت به تشدید سرکوب در ایران پس از جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل هشدار داد و گفت حکومت ایران در حال بهرهبرداری از فضای پس از درگیری برای افزایش فشار بر فعالان مدنی، مخالفان و زندانیان سیاسی است.
محمدی که پیام خود را از خانهاش در تهران برای شبکه آمریکایی ایبیسی نیوز ارسال کرده، گفته است موج گسترده بازداشتها و افزایش اعدامها پس از جنگ نشان میدهد جمهوری اسلامی با هدف «ایجاد ترس و وحشت» در جامعه، سرکوب داخلی را تشدید کرده است.
او تاکید کرد: «ما اکنون شاهد تشدید جنگ میان جمهوری اسلامی و مردم ایران هستیم؛ جنگی که ۴۶ سال است ادامه دارد.» محمدی در واکنش به ادعای مقامهای جمهوری اسلامی مبنی بر «پیروزی» در جنگ اخیر، این ادعا را رد کرد و گفت: «من بهسادگی این را باور نمیکنم. جنگ، ابزارهای رسیدن به حقوق بشر و دموکراسی مانند جامعه مدنی را تضعیف میکند.»
نرگس محمدی که دوران محکومیت ۱۳ سال و ۹ ماهه خود را در زندان اوین میگذراند، در حال حاضر به دلیل عمل جراحی ضروری در مرخصی پزشکی بهسر میبرد اما با وجود دستور بازگشت، از رفتن به زندان خودداری کرده است.
در ادامه این گزارش آمده است که حمله موشکی اسرائیل به زندان اوین در ۲ تیر که به گفته سخنگوی قوه قضاییه جمهوری اسلامی، ۷۱ کشته بر جای گذاشت، نگرانیهای زیادی را درباره سرنوشت زندانیان سیاسی، از جمله نویسندگان و فعالان حقوق بشر، برانگیخته است. دفتر حقوق بشر سازمان ملل این حمله را «نقض فاحش حقوق بینالملل» توصیف کرده است.
در این حمله، اسرائیل اعلام کرد که مراکز سرکوب حکومتی، از جمله زندان اوین، هدف قرار گرفتهاند. محمدی که هنگام حمله در مرخصی بود، به ایبیسی نیوز گفته است: «پس از این حمله، فضای داخل زندان بهشدت امنیتی شده و انتقال زندانیان با حضور نیروهای مسلح، تکتیرانداز و با دستبند و پابند انجام شد.»
او همچنین از انتقال گسترده زندانیان به زندانهای دیگر خبر داده و وضعیت در زندانهای قرچک و تهران بزرگ را «بسیار نگرانکننده» خوانده است. به گفته او، این زندانیان که از آنها با عنوان «بازداشتشدگان متاثر از جنگ» یاد شده، اکنون با «سرکوب شدید» روبهرو هستند.
منابع نزدیک به خانوادههای زندانیان سیاسی نیز به این شبکه آمریکایی گفتهاند که شرایط در زندان قرچک «شکنجهآمیز» است و از کمبود غذا، آب آشامیدنی، تراکم بالا، وضعیت بهداشتی نامناسب و فقدان امکانات اولیه خبر دادهاند.
سه زندانی زن، گلرخ ایرایی، ریحانه انصاری و وریشه مرادی نیز در بیانیهای از داخل زندان قرچک اعلام کردند: «رنج امروز ما کمتر از رنجی نیست که بر مردم ایران تحمیل میشود.»
نرگس محمدی در ادامه گفتوگو با ایبیسی نیوز، خواستار توجه فوری جامعه جهانی و نهادهای حقوق بشری به موج جدید سرکوبها در ایران شد. او گفت: «وضعیت نسبت به قبل از جنگ برای مردم ایران خطرناکتر شده است. باید فعالیتهای حقوق بشری گسترش یابد. امیدوارم نهادهای بینالمللی توجه ویژهای به بازداشتها، شکنجه، اعترافات اجباری و اعدامها داشته باشند.»
محمدی هشدار داد بر اساس «شواهد روشن و گزارشهای متعدد»، انتظار میرود که سرکوب جامعه مدنی، بهویژه علیه جوانان و کنشگران، در روزهای آینده شدت بیشتری بگیرد.
تیم پشتیبانی نرگس محمدی نیز گفته است که ماموران اطلاعاتی در روزهای گذشته با تماسهای مکرر، او را برای بازگشت به زندان تحت فشار قرار دادهاند و همزمان، خانواده و دوستان او نیز مورد احضار، بازجویی و تهدید قرار گرفتهاند.
این تیم همچنین فاش کرده است که مقامات مالی جمهوری اسلامی با صدور حکم رسمی، قصد دارند جایزه نقدی نوبل صلح محمدی، به ارزش ۱۷ میلیارد تومان، معادل حدود ۴۰۰ هزار دلار را توقیف کنند؛ اقدامی که پیشتر در سال ۲۰۰۹ علیه شیرین عبادی نیز انجام شده بود.
نرگس محمدی در پایان با بیان اینکه جمهوری اسلامی «نظامی سرکوبگر، مذهبیگرا، اصلاحناپذیر و ناکارآمد» است، بار دیگر مخالفت خود را با هرگونه جنگ اعلام کرد و گفت: «من خواهان پایان جمهوری اسلامی هستم، اما با جنگ مخالفم. چون جنگ توان مردم ایران، جامعه مدنی و فعالان دموکراسیخواه را تحلیل میبرد.»
او افزود: «ما دهههاست برای آزادی، دموکراسی و برابری مبارزه میکنیم. با وجود سرکوب، زندان، اعدام و شکنجه، هرگز عقب ننشستهایم. تا روزی که دموکراسی محقق شود، مبارزه را ادامه خواهم داد.»
کارین دویچ کارلکار، مدیر بخش «نویسندگان در خطر» انجمن قلم آمریکا، در این بیانیه هشدار داد که دولتها اغلب از فضای جنگ برای محدود کردن آزادی بیان سوءاستفاده میکنند و ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست.
او تاکید کرد حکومت ایران در حال خاموش کردن صدای مخالفان، مدافعان حقوق بشر و نویسندگانی است که منتقد جنگ یا وضعیت کشور هستند.
در این بیانیه آمده است: «مقامهای جمهوری اسلامی بهنام امنیت ملی، از جنگ برای توجیه سرکوب استفاده میکنند. ما از دولت ایران میخواهیم فورا به این بازداشتها پایان دهد، زندانیان عقیدتی را آزاد کند و امنیت جانی نویسندگان و فعالان سیاسی را تضمین کند.»
انجمن قلم آمریکا همچنین به حمله هوایی اسرائیل به زندان اوین در تاریخ ۲ تیرماه اشاره کرده که به کشته شدن دهها زندانی انجامید.
این نهاد بینالمللی میگوید که با وجود هشدارهای قبلی درباره احتمال حمله، مقامهای جمهوری اسلامی نهتنها زندان را تخلیه نکردند، بلکه مرخصی زندانیان را نیز لغو کردند. این بیانیه تاکید کرده است که دولتها مسئول حفظ جان تمامی غیرنظامیان، از جمله زندانیان سیاسی، هستند.
در فهرست بازداشتشدگان اخیر در بیانیه این انجمن، نام حسین رونقی، وبلاگنویس منتقد و فعال شناختهشده دیده میشود که در ۳ تیرماه بازداشت شده و از آن زمان تاکنون هیچ اطلاعی از وضعیت او در دست نیست. برادرش حسن رونقی نیز یک هفته پیش از آن، پس از ضربوشتم شدید، بازداشت شده بود.
همچنین توماج صالحی، خواننده رپ و زندانی سیاسی سابق، در تاریخ ۲۹ خرداد بهطور موقت بازداشت و بازجویی شده است. او پیشتر به اتهام «محاربه» به اعدام محکوم شده بود؛ حکمی که در آوریل ۲۰۲۴ لغو شد، اما همچنان با اتهامات جدید بهدلیل محتوای آثارش روبهروست.
علی قبچاقشاهی، نمایشنامهنویس و کارگردان تئاتر از اقلیت آذربایجانی، در ۵ تیرماه و رحیم بقال اصغری، کارتونیست ترکزبان، در ۳ تیرماه بازداشت شدند.
همچنین دنیا حسینی، وبلاگنویس فعال در شبکههای اجتماعی با نام کاربری «دنیا آزاد» که از جنبش «زن، زندگی، آزادی» حمایت میکرد، در ۲۶ خرداد در جریان یورش نیروهای امنیتی به خانهاش بازداشت و به زندان اوین منتقل شد. او به مدت ۱۲ روز در بیخبری مطلق نگه داشته شده و هنوز اتهام رسمیاش اعلام نشده است.
این نهاد همچنین نسبت به وضعیت زندانیان سیاسی و نویسندگان باسابقهای که در جریان حمله به زندان اوین آسیب دیدهاند ابراز نگرانی شدید کرده است.
پس از این حمله، بسیاری از زندانیان مرد به زندان تهران بزرگ و زندانیان زن به قرچک منتقل شدهاند؛ زندانهایی که بهگفته منابع حقوق بشری، شرایط بسیار نامطلوبی دارند.
در سالهای اخیر، انجمن قلم آمریکا از شماری از نویسندگان و فعالان ایرانی از جمله گلرخ ایرایی، نویسنده و فعال حقوق زنان؛ انیشا اسداللهی، مترجم و فعال کارگری؛ و رضا خندان، فعال حقوق بشر و همسر نسرین ستوده حمایت کرده است. این افراد همچنان در معرض تهدید و محدودیت قرار دارند.
بر اساس گزارش سالانه «آزادی نگارش» انجمن قلم آمریکا در سال ۲۰۲۴، ایران با ۴۳ نویسنده زندانی، پس از چین در جایگاه دوم جهانی قرار دارد. از این تعداد، ۳۰ نفر مرد و ۱۳ نفر زن هستند.
این رقم نسبت به دوران اوج سرکوب در سال ۲۰۲۲ کاهش یافته، اما همچنان نشاندهنده فضای سرکوب گسترده در ایران است. بسیاری از نویسندگان آزادشده یا تحت محدودیت دائمیاند یا ناگزیر به تبعید رفتهاند.
