آیا کشورهای بیشتری درگیر جنگ اسرائیل و جمهوری اسلامی میشوند؟
دخالت آمریکا در جنگ اسرائیل علیه جمهوری اسلامی، احتمال ورود متحدان تهران به درگیری را افزایش داده و نگرانیهایی درباره گسترش جنگ در منطقه ایجاد کرده است.
دخالت آمریکا در جنگ اسرائیل علیه جمهوری اسلامی، احتمال ورود متحدان تهران به درگیری را افزایش داده و نگرانیهایی درباره گسترش جنگ در منطقه ایجاد کرده است.
چین و روسیه، قدرتمندترین متحدان تهران، پس از حمله آمریکا به تاسیسات هستهای در ایران، واکنشهای متفاوتی نشان دادند.
پکن حملات واشینگتن را «نقطه عطف خطرناک» خواند و مسکو هشدار داد که حملات به تاسیسات هستهای میتواند خطرات رادیو اکتیو ایجاد کند.
در جلسه یکشنبه شورای امنیت سازمان ملل نیز دو قدرت هستهای خواستار آتشبس فوری شدند.
جمهوری اسلامی اعلام کرده است به حمله آمریکا «پاسخ» خواهد داد و این امر، نگرانیهایی را در مورد حمله به پایگاههای نظامی آمریکا در کشورهای عربی منطقه ایجاد کرده است.
اتحاد «کرینک» وارد عمل نمیشود
به گزارش ایبیسی، کشورهای چین، روسیه، ایران و کره شمالی که اتحاد غیررسمی «کرینک» را تشکیل میدهند، به دنبال به چالش کشیدن نظم جهانی تحت رهبری آمریکا هستند.
به گفته محمد السدیری، استاد روابط بینالملل دانشگاه ملی استرالیا، برخلاف اتحاد ناتو، هیچ توافق رسمیای میان کشورهای کرینک برای دفاع متقابل وجود ندارند.
سدیری در ادامه گفت: «بعید است قدرتهای جهانی مانند چین و روسیه وارد این درگیری شوند؛ مگر برای تامین سلاح، اما حتی این احتمال نیز پایین است.»
واکنش هر دو کشور چین و روسیه تاکنون نشان میدهد که در جنگ اسرائیل و جمهوری اسلامی مداخله نظامی نخواهند کرد.
آنها پس از محکوم کردن آمریکا، بر راهحل دیپلماتیک تاکید کردند.
جمهوری اسلامی چگونه ممکن است تلافی کند؟
تحلیلگران معتقدند جمهوری اسلامی برای تلافی حمله آمریکا، بیشتر از شبکه نیروهای نیابتی خود در منطقه استفاده خواهد کرد.
این شبکه که «محور مقاومت» نامیده میشود، شامل حزبالله لبنان، حماس، حوثیهای یمن و گروههای مسلح در عراق است.
به گفته جاناتان سایه، تحلیلگر بنیاد دفاع از دموکراسی در واشینگتن، ضربات اسرائیل طی دو سال گذشته توانایی حزبالله و حماس را تضعیف کرده و جمهوری اسلامی را تنها گذاشته است.
او افزود: «با این حال، ممکن است شاهد حمله شبهنظامیان عراقی مورد حمایت تهران به پایگاههای آمریکا باشیم زیرا اخیرا تهدیدات خود را علیه منافع آمریکا در منطقه تشدید کردهاند.»
حوثیها نیز تهدید کرده بودند در صورت ورود آمریکا به جنگ اسرائیل و جمهوری اسلامی، حملات به کشتیها در دریای سرخ را از سر خواهند گرفت.
شبهنظامیان عراقی و شورشیان حوثی یمن دارای قابلیتهای پهپادی و موشکی هستند که به آنها اجازه هدف قرار دادن آمریکا و متحدانش را در منطقه میدهد.
تلافی جمهوری اسلامی برای «حفظ آبرو»
آمریکا در حال حاضر حدود ۴۰ هزار نیرو در خاورمیانه مستقر کرده که شامل حضور آنها در پایگاههای دائمی در کویت، بحرین، قطر و امارات متحده عربی است.
این پایگاهها دارای سیستمهای پدافندی پیشرفته مشابه اسرائیل هستند اما نسبت به اسرائیل، قبل از موجهای موشکی یا ازدحام پهپادهای مسلح، زمان هشدار بسیار کمتری خواهند داشت.
جمهوری اسلامی همچنین میتواند تاسیسات کلیدی نفت و گاز را در کشورهای میزبان پایگاههای آمریکایی هدف قرار دهد تا بهای بالاتری برای دخالت واشینگتن در جنگ ایجاد کند.
حمله پهپادی به دو سایت بزرگ نفتی در عربستان سعودی در سال ۲۰۱۹ که حوثیهای تحت حمایت تهران مسئولیت آن را برعهده گرفتند، تولید نفت این کشور را در آن زمان و موقتا به نصف کاهش داد.
جمهوری اسلامی همچنین تهدید کرده است که تنگه هرمز را مسدود خواهد کرد.
به باور سایه، تلافیهای گذشته جمهوری اسلامی معمولا محدود و برای «حفظ آبرو» در داخل بودهاند.
زمانی که آمریکا در عملیاتی قاسم سلیمانی را کشت، جمهوری اسلامی پیش از حمله به پایگاه آمریکا در عراق، هشدار داد تا از تشدید درگیری جلوگیری شود.
تحلیلگران معتقدند آنچه احتمالا اکنون اتفاق خواهد افتاد و به نفع آنها خواهد بود، این است که ضررهای خود را بپذیرند و بهجای گسترش جنگ، بر حملات علیه اسرائیل متمرکز شوند.
یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، دوشنبه دوم تیر اعلام کرد که نیروهای این کشور بهدستور نخستوزیر، در حال انجام حملاتی با شدتی بیسابقه علیه «اهداف وابسته به رژیم و نهادهای سرکوب حکومتی در قلب تهران» بودهاند.
کاتز خبر داد که در میان این اهداف، ستاد بسیج، زندان اوین به عنوان محل نگهداری زندانیان سیاسی و مخالفان رژیم، مقرهای امنیت داخلی سپاه پاسداران، سازمانهای تبلیغاتی و دیگر نهادهای حکومتی قرار داشتهاند.
او تاکید کرد: «به ازای هر شلیک به سوی جبهه داخلی اسرائیل، دیکتاتور ایران مجازات خواهد شد و حملات با تمام قوا ادامه خواهند یافت. ما تا تحقق کامل اهداف جنگ به اقدامات خود برای دفاع از جبهه داخلی و شکست دشمن ادامه خواهیم داد.»
پیش از این سخنگوی ارتش اسرائیل اعلام کرده بود که ارتش این کشور در حال حمله به پایگاههای سپاه پاسداران در تهران است.
حمله به زندان اوین وجهی نمادین داشته است.
تخریب سردر زندان اوین
زندان اوین، نماد سرکوب سیاسی در ایران است.
بر اساس اطلاعات رسیده از این زندان به ایراناینترنشنال، در این حملات ساختمانهای اداری، ملاقات و دادسرای اوین هدف قرار گرفتند و برخی از نیروهای کادر زندان کشته شدند.
گزارش شده است که گروهی از خانوادههای زندانیان سیاسی و مردم محلی تلاش کردهاند تا خود را به زندان اوین برسانند.
مقامهای اسرائیل پیشتر تاکید کرده بودند که به سازوکارها و نمادهای سرکوب جمهوری اسلامی حمله میکنند.
در روزهای اخیر، مقر یگان ویژه فرماندهی انتظامی و پلیس فتا نیز هدف قرار گرفتند.
حمله به ستاد بسیج
سازمان بسیج سپاه پاسداران در سالهای اخیر از جمله بازوهای سرکوب جمهوری اسلامی بوده است که امروز ستاد آن هدف حمله اسرائیل قرار گرفت.
بسیج پیش از این اعلام کرده بود با تشدید درگیری جمهوری اسلامی و اسرائیل، فضای امنیتی را در سراسر کشور گسترش خواهد داد و ایستهای بازرسی فعال شده و به تدریج گسترش مییابند.
این مجموعه نقشی دائمی و پررنگ در سرکوب شهروندان معترض به جمهوری اسلامی داشته است.
قرارگاه ثارالله هدف قرار گرفت
در یک حمله دیگر اسرائیل، قرارگاه ثارالله سپاه پاسداران در تهران هدف قرار گرفت.
این قرارگاه یک نهاد برای مقابله با بحران امنیتی و متعلق به سپاه پاسداران در تهران است که تحت فرماندهی کل سپاه پاسداران فعالیت میکند.
سازمان حفاظت اطلاعات فراجا که امروز هدف حمله اسرائیل قرار گرفت، سازمان اطلاعاتی زیرمجموعه فرمانده کل نیروهای مسلح و وابسته به فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران است.
این سازمان وظیفه نظارت و کنترل اطلاعاتی، ارتباطاتی و اسنادی را برعهده دارد و رییس آن بهطور مستقیم از سوی رهبر جمهوری اسلامی منصوب میشود.
سپاه «سیدالشهدا» نیز که از دیگر اهداف اسرائیل بوده است، یگان نظامی-امنیتی و از مجموعههای استانی زیرمجموعه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است که بهعنوان سپاه دوم استان تهران نیز شناخته میشود.
این سازمان در انجام اقدامات خود از جمله سرکوب شهروندان در زمان اعتراضات، کلیه مناطق استان تهران به جز شهر تهران را پوشش میدهد.
خبرگزاری رویترز دوشنبه دوم تیر گزارش داد که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، حامل نامهای از علی خامنهای برای ولادیمیر پوتین است.
منابع ایرانی به رویترز گفتند که تهران تاکنون از میزان حمایت مسکو از جمهوری اسلامی راضی نیست و خواستار اقدام مؤثرتر روسیه در برابر حملات آمریکا و اسرائیل است.
منابع رویترز توضیح ندادند که ایران دقیقا چه نوع کمکی از روسیه میخواهد.
عراقچی اواخر فروردین ماه نیز با نامهای از خامنهای برای پوتین به روسیه رفته بود.
سکوت پوتین در برابر حملات آمریکا
در حالی که پوتین پیشتر حملات اسرائیل به جمهوری اسلامی را محکوم کرده اما تاکنون در قبال حملات آمریکا به سایتهای هستهای در ایران سکوت کرده است.
او هفته گذشته خواستار خویشتنداری طرفین شد و پیشنهاد میانجیگری برای حل بحران بر سر برنامه هستهای جمهوری اسلامی را مطرح کرد.
کاخ کرملین اعلام کرد که پوتین قرار است با عراقچی دیدار کند اما جزییاتی از محتوای گفتوگوها ارائه نشده است.
خبرگزاری دولتی تاس به نقل از عراقچی گزارش داد که ایران و روسیه در حال هماهنگ کردن مواضع خود درباره تنشهای اخیر در خاورمیانه هستند.
میانجیگری مسکو و خط قرمز روسیه در بوشهر
پوتین بارها پیشنهاد داده که مسکو میتواند میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده میانجیگری کند و گفته که برای حل بحران، ایدههایی به طرفین داده است.
او در عین حال خواستار حفظ دسترسی تهران به فناوری هستهای غیرنظامی شده است.
رییسجمهوری روسیه هفته گذشته از اظهار نظر درباره احتمال کشتن خامنهای از سوی آمریکا و اسرائیل خودداری کرد.
در همین حال، اسرائیل به مسکو اطمینان داده که متخصصان روسی که در حال ساخت دو راکتور جدید در نیروگاه بوشهر هستند، هدف حملات هوایی قرار نخواهند گرفت.
روسیه که از متحدان دیرینه جمهوری اسلامی به شمار میرود، به عنوان یکی از اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل و یکی از امضاکنندگان توافق هستهای سال ۲۰۱۵ (برجام)، نقش مهمی در مذاکرات هستهای با ایران دارد.
دونالد ترامپ در سال ۲۰۱۸ و در دور نخست ریاستجمهوریاش، از برجام خارج شد.
احتیاط پوتین در برابر درگیری مستقیم با آمریکا
اگرچه روابط راهبردی تهران و مسکو در سالهای اخیر تقویت شده اما به نظر میرسد کرملین تمایلی به درگیر شدن مستقیم در بحران کنونی ندارد.
ارتش روسیه درگیر چهارمین سال جنگ فرسایشی در اوکراین است و تحلیلگران میگویند که پوتین نمیخواهد در آستانه احیای روابط با دولت ترامپ، بر سر جمهوری اسلامی با واشینگتن در تقابل مستقیم قرار بگیرد.
با وجود فشارهای روزافزون از سوی تهران، روسیه همچنان مسیر محتاطانهای را در پیش گرفته است.
نگرانی اصلی مسکو احتمال سقوط رژیم جمهوری اسلامی و فرو رفتن کل منطقه در هرجومرج پس از آن است. سناریویی که پوتین صراحتا نسبت به آن هشدار داده است.
جمهوری اسلامی یکشنبه اعلام کرد که از خود دفاع خواهد کرد. این واکنشی بود به پیوستن آمریکا به اسرائیل در بزرگترین حمله نظامی غرب علیه جمهوری اسلامی از زمان انقلاب سال ۱۳۵۷.
حمله آمریکا به فردو؛ خسارت سنگین در عمق زمین
خبرگزاری رویترز دوشنبه دوم تیر گزارش کرد تصاویر ماهوارهای تجاری نشان میدهند حمله آمریکا به سایت هستهای زیرزمینی فردو در شنبه ۳۱ خرداد، خسارت سنگینی به این تأسیسات و سانتریفیوژهای غنیسازی وارد کرده اما میزان دقیق آن هنوز تأیید نشده است.
ترامپ پیش از این در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت: «خسارت عظیمی به همه سایتهای هستهای ایران وارد شده. بزرگترین خسارت، در عمق زمین اتفاق افتاده. دقیق به هدف زدیم!»
او به تهران هشدار داد که از هرگونه اقدام تلافیجویانه خودداری کند و گفت: «دولت ایران "اکنون باید صلح کند" وگرنه "حملات آینده بسیار شدیدتر و بسیار آسانتر" خواهند بود.»
ژنرال دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا، گفت که ایالات متحده در این حمله از ۷۵ نوع مهمات هدایتشونده دقیق، از جمله بمبهای نفوذگر سنگرشکن و بیش از ۲۴ موشک تاماهاوک، علیه سه سایت هستهای جمهوری اسلامی استفاده کرده است.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کرد که تاکنون افزایش سطح تشعشع در خارج از این سایتها گزارش نشده است.
همزمان، رافائل گروسی، مدیر کل آژانس، به شبکه خبری سیانان گفت هنوز امکان ارزیابی کامل از میزان خسارت زیرزمینی وجود ندارد.
یک منبع ایرانی به رویترز گفت که بخش اعظم اورانیوم با غنای بالا پیش از حمله از فردو منتقل شده بود اما این گفته بهطور مستقل تأیید نشده است.
تهدیدهای تهران؛ پاسخ محدود، تنش بالا
رویترز نوشت جمهوری اسلامی که برنامه هستهای خود را صرفا صلحآمیز میخواند، پس از حمله آمریکا چندین موشک به سوی اسرائیل شلیک کرد که منجر به مجروح شدن دهها نفر و تخریب ساختمانهایی در تلآویو شد.
با این حال، تهدیدات اصلیاش - از جمله هدف گرفتن پایگاههای آمریکا یا بستن تنگه هرمز - هنوز عملی نشدهاند.
بستن تنگه هرمز که مسیر حیاتی انتقال نفت از خلیج فارس است، میتواند قیمت جهانی نفت را بهشدت افزایش دهد، اقتصاد جهان را به خطر بیندازد و رویارویی مستقیم با ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا را در پی داشته باشد.
گفته شده است مجلس شورای اسلامی طرح بستن تنگه هرمز را تصویب کرده اما اجرای آن نیازمند تأیید شورای عالی امنیت ملی است.
شبکه پرستیوی اعلام کرد که تصمیم نهایی به این شورا و نماینده منصوب رهبر در آن بستگی دارد.
همزمان ژنرال کین گفت که آمریکا تدابیر حفاظتی را برای نیروهایش در عراق و سوریه افزایش داده و وزارت خارجه آمریکا هشدار امنیتی برای شهروندان آمریکایی در سراسر جهان صادر کرده است.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، از چین خواست تا ایران را از بستن تنگه هرمز بازدارد و گفت چنین اقدامی برای ایران، «خودکشی اقتصادی» خواهد بود.
تغییر رژیم؛ از توییت ترامپ تا هشدارهای روسیه
در نخستین ساعات بامداد دوشنبه، ارتش اسرائیل اعلام کرد یک موشک شلیکشده از ایران را رهگیری کرده است. آژیر خطر در تلآویو و سایر مناطق مرکزی به صدا درآمد و رسانههای ایرانی از فعال شدن پدافند هوایی در مناطقی از تهران و حمله هوایی اسرائیل به منطقه پارچین خبر دادند.
ترامپ یکشنبه شب در پستی در تروثسوشال موضوع تغییر رژیم را صریحا مطرح کرد و نوشت: «اگر رژیم کنونی ایران نتواند عظمت و شکوه را به ایران بازگرداند، چرا نباید به تغییر رژیم فکر کرد؟ شکوه را دوباره به ایران بازگردانیم.»
این موضع در حالی گرفته شد که جی دی ونس، معاون رییسجمهور و پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، تاکید کردهاند ایالات متحده به دنبال سرنگونی حکومت ایران نیست.
با این حال، مقامهای اسرائیلی که از ۲۳ خرداد حمله به ایران را آغاز کردند، با صراحت بیشتری درباره پایان دادن به ساختار حاکم در تهران سخن گفتهاند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، دوشنبه برای گفتوگو با ولادیمیر پوتین به مسکو رفت. روسیه از جمله کشورهایی است که هم با تهران رابطه راهبردی دارد و هم با اسرائیل همکاری نزدیک.
وزارت خارجه روسیه ضمن محکوم کردن حملات آمریکا، هشدار داد که این حملات «پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای» را نقض کرده و خطر گسترش جنگ در منطقه را افزایش میدهد.
شورای امنیت سازمان ملل متحد یکشنبه جلسه اضطراری برگزار کرد و روسیه، چین و پاکستان پیشنویس قطعنامهای را ارائه دادند که خواستار آتشبس فوری و بدون قیدوشرط در خاورمیانه بود.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، در این نشست اعلام کرد بمباران ایران از سوی آمریکا «چرخشی بسیار خطرناک» در روند بحران منطقه ایجاد کرده است.
شرکتهای هواپیمایی همچنان در حال بررسی توقف یا از سر گرفتن پروازهای خود به خاورمیانه هستند.
مسیر هوایی منطقه برای پروازهای میان اروپا و آسیا اهمیت دارد اما بر اساس دادههای وبسایت فلایترادار۲۴، یکشنبه آسمان ایران، عراق، سوریه و اسرائیل تقریبا خالی از پرواز بود.
این خبرنگار که نامش به دلایل امنیتی فاش نشده، با وجود فشارهای سنگین از سوی نهادهای امنیتی برای استعفا و قطع همکاری با رسانهاش، همچنان بر ادامه ماموریت خود برای اطلاعرسانی عمومی پافشاری کرده است.
آنتونی بلانگر، دبیرکل فدراسیون بینالمللی روزنامهنگاران، با ابراز نگرانی عمیق نسبت به این اقدام غیرانسانی گفت: «ربایش اعضای خانواده بهعنوان ابزاری برای خاموشکردن خبرنگاران، جنایتی آشکار و نقض فاحش حقوق بشر است. هدف قراردادن بستگان یک خبرنگار بهخاطر فعالیت حرفهای او، نهتنها مصداق آزار و ارعاب است، بلکه نقض اصول بنیادین آزادی رسانههاست. ما خواهان آزادی فوری بستگان این خبرنگار و توقف آزار روزنامهنگاران ایرانی در داخل و خارج کشور هستیم.»
این اقدام در چارچوب فشارهای فزایندهای صورت میگیرد که جمهوری اسلامی در سالهای اخیر علیه روزنامهنگاران مستقل، بهویژه آنان که در رسانههای خارج از کشور فعالیت میکنند، اعمال کرده است. فدراسیون همچنین یادآوری میکند که امنیت خبرنگاران نباید گروگان اختلافات سیاسی شود و خواستار اقدامات دیپلماتیک فوری از سوی دولتهای دموکراتیک برای محافظت از خانوادههای روزنامهنگاران در معرض تهدید شد.
سخنگوی ایراناینترنشنال با صدور بیانیهای اعلام کرد این شبکه «اقدام اخیر رژیم ایران در ربودن اعضای خانواده یکی از خبرنگاران خود را بهشدت محکوم میکند؛ اقدامی هولناک که در واقع گروگانگیری با هدف وادار کردن همکار ما به استعفا از سمتش است.»
