دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده، شامگاه شنبه به وقت محلی در یک سخنرانی رسمی، عملیات نظامی آمریکا علیه سه سایت کلیدی هستهای در ایران را «دقیق، موفق و تاریخی» خواند و تأکید کرد که اگر جمهوری اسلامی به مسیر خود ادامه دهد، حملات بعدی «بسیار شدیدتر» خواهد بود.
او اعلام کرد: «یک عملیات بسیار دقیق علیه سه سایت کلیدی برنامه هستهای رژیم ایران—فردو، نطنز و اصفهان—انجام گرفت. همان سایتهایی که رژیم ایران در آنها بیوقفه و پنهانی، برنامهای بسیار خطرناک را برای تهدید جهان پیش میبرد. ما این روند را متوقف کردیم.»
ترامپ افزود که زیرساختها و توانمندیهای هستهای ایران «بهطور کامل نابود شدهاند» و هشدار داد: «اگر چنین نباشد، حملات بعدی ما بسیار شدیدتر و آسانتر خواهد بود.»
رئیسجمهوری آمریکا در این سخنرانی بار دیگر به سوابق اقدامات جمهوری اسلامی اشاره کرد و گفت: «سالهاست که ایران شعار مرگ بر آمریکا و مرگ بر اسرائیل سر داده، مردم بیگناه را کشته و نیروهای ما را هدف قرار داده. اقدامات این رژیم، از جمله توسط قاسم سلیمانی، به کشتهشدن صدها هزار نفر در خاورمیانه و نقاط دیگر جهان منجر شده است.»
ترامپ با قدردانی از نخستوزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو، گفت که تیم او همکاری نزدیکی با آمریکا داشته و اسرائیل «کار بزرگی انجام داده است.» او همچنین از نیروهای نظامی آمریکا بابت اجرای این عملیات، بهویژه «تجهیزات فوقالعادهای که شبانه بهکار بردند»، تقدیر کرد.
او تأکید کرد: «در دهههای اخیر، چنین عملیات موفقی بیسابقه بوده. امیدوارم نیازی به تکرار چنین اقداماتی نباشد، اما اگر لازم باشد، آمادهایم.»
ترامپ با اشاره به نشست خبری فردای رئیس ستاد مشترک و وزیر دفاع آمریکا در پنتاگون گفت: «این وضعیت نمیتواند ادامه یابد: یا باید صلحی فوری برقرار شود، یا ایران با فاجعهای بسیار بزرگتر روبهرو خواهد شد.»
او هشدار داد که «اهداف زیادی در ایران باقی ماندهاند—اهدافی مرگبارتر، دقیقتر و مخربتر» و در صورت عدم تحقق صلح، ایالات متحده میتواند در «چند دقیقه» آنها را منهدم کند. ترامپ گفت: «هیچ ارتشی در جهان توان انجام چنین کاری را ندارد—حتی نزدیک هم نیستند.»
او در پایان سخنان خود گفت: «ما خدا را دوست داریم، و ارتشمان را هم. خداوند پشت و پناه ما، اسرائیل، و ایالات متحده آمریکا باشد.»
این حمله، آغاز ورود آمریکا به جنگ اسرائیل و جمهوریاسلامی است که از جمعه گذشته آغاز شد. ترامپ پیش از این به مقامات جمهوری اسلامی دو هفته فرصت داده بود که تسلیم شوند اما این حمله پیش از پایان آن مهلت انجام شد.
مقامات ایران این حملات را تایید کردند.
ترامپ در یک سخنرانی بعد از این حملات آنها را از «موفقیتی خارقالعاده» خواند و گفت «ایران، قلدر خاورمیانه، اکنون باید صلح را بپذیرد. اگر نپذیرد، حملات بعدی بسیار گستردهتر و آسانتر خواهند بود.»
تاسیسات هستهای فردو در عمق ۸۰ تا ۹۰ متری زمین قرار دارند. به گفته کارشناسان نظامی، بمبهای عظیم سنگرشکن آمریکا که توسط بمبافکنهای رادارگریز «بی دو» قابل حمل هستند، تنها تسلیحاتی هستند که می توانند فردو را نابود کنند. جنگافزارهایی که اسرائیل در اختیار ندارد.
شبکه فاکسنیوز نوشت آمریکا در حمله به تاسیسات فردو از شش بمب سنگرشکن استفاده کرد و همچنین ۳۰ موشک تاماهاوک از زیردریاییهای آمریکایی برای هدف قرار دادن تأسیسات نطنز و اصفهان شلیک شدند.
حمله «موفق»
سیانان به نقل از منابع آگاه گفت ترامپ امیدوار است حمله به سه سایت هستهای، تهران را به میز مذاکره بازگرداند و فعلا برنامهای برای اقدام نظامی بیشتر ندارد.
شبکه خبری سیبیاش گزارش داد که ایالات متحده شنبه از مسیر دیپلماتیک با ایران تماس گرفته و اعلام کرده که این حملات، تنها اقدام برنامهریزیشده از سوی آمریکا بودند و واشینگتن هیچ طرحی برای تغییر رژیم در ایران ندارد.
ترامپ دقایقی پس از سخنرانیاش در شبکه اجتماعی تروثسوشیال نوشت: «هرگونه اقدام تلافیجویانه ایران علیه ایالات متحده آمریکا با نیرویی بهمراتب بزرگتر از آنچه امشب مشاهده شد، پاسخ داده خواهد شد.»
واکنشها
سازمان انرژی اتمی ایران در بیانیهای حمله آمریکا به تاسیسات هستهای در فردو، نطنز و اصفهان را مغایر با قوانین بینالمللی، به ویژه معاهده عدم اشاعه سلاحهای اتمی (انپیتی) دانست.
این سازمان گفت: «این اقدام مغایر با قوانین بینالمللی متأسفانه در سايه بیتفاوتی و بلکه همراهی آژانس بینالمللی انرژی اتمی انجام شده است.»
نتانیاهو در پیامی ویديویی از حمله نظامی ایالات متحده به تاسیسات هستهای در ایران تمجید کرد و آن را اقدامی «تاریخساز» خواند.
او تاکید کرد: «پرزیدنت ترامپ، امروز نقطه عطفی تاریخی را رقم زدید که میتواند خاورمیانه و فراتر از آن را به سوی آیندهای پر از صلح و رفاه هدایت کند. ما بارها با هم گفتهایم: صلح از راه قدرت. نخست قدرت میآید، سپس صلح.»
نتانیاهو گفت حمله آمریکا به تاسیسات هستهای ایران با هماهنگی کامل با اسرائیل انجام شد.
چندین سناتور و عضو مجلس نمایندگان آمریکا نیز از این اقدام ترامپ تمجید کردند و آن را اقدامی درست خواندند.
لیزا مککلین، عضو مجلس نمایندگان گفت «ترامپ با قدرت، صلح را به ارمغان میآورد؛ ماموریت موفق امروز توان هستهای ایران را نابود کرد، جان آمریکاییها را حفظ کرد.»
مایک لاولر، عضو مجلس نمایندگان آمریکا گفت حکومت ایران به سختترین شکل ممکن آموخت که قدرتمندترین ارتش جهان کدام است.
حمله به سایتهای دیگر هستهای
شنبه در نهمین روز جنگ میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، حملات اسرائیل به مواضع نظامی و هستهای جمهوری اسلامی در مناطق مختلف ایران ادامه یافت.
همزمان اسرايیل به یک سایت تولید سانتریفیوژ در اصفهان هم حمله کرد.
رسانههای ایران هم گزارش دادند ایثار طباطبایی قمشه، از دستاندرکاران برنامه هستهای جمهوری اسلامی، به همراه همسرش در حملات اسرائیل کشته شده است.
مناطقی در اسرائیل که هدف گرفته شدند:
رسانههای قبرس گزارش دادهاند که این فرد از ماه آوریل در قبرس حضور داشته و در حال طراحی برای انجام عملیات بوده است.
پایش پایگاههای نظامی با تجهیزات پیشرفته
به گزارش روزنامه فیللفتروس، بزرگترین روزنامه قبرس، این فرد روز جمعه در دادگاه منطقهای لیماسول حاضر شد و دادگاه حکم بازداشت هشت روزه او را برای انجام تحقیقات بیشتر صادر کرد.
جروزالم پست نوشت که پلیس با استناد به ملاحظات امنیت ملی، از ارائه جزییات بیشتر خودداری کرده است.
چندین رسانه قبرسی از جمله پایگاه خبری ایانتی-۱ (ANT1) اعلام کردهاند که این مرد در منطقه زاکاکی در شهر ساحلی لیماسول بازداشت شده است.
او از اواسط آوریل، فعالیتهایی مشکوک در نزدیکی دو پایگاه نظامی داشته: پایگاه نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا در آکروتیری و پایگاه آندریاس پاپاندرئو متعلق به ارتش قبرس در منطقه غربی پافوس.
بر اساس گزارشهای منتشر شده، این فرد تقریبا هر روز با دوربین حرفهای، لنز تلهفوتو و سه دستگاه تلفن همراه در نزدیکی این پایگاهها دیده شده.
او از تاسیسات نظامی عکسبرداری میکرده است.
قبرس، گذرگاهی حساس در میانه درگیریهای منطقهای
جزیره قبرس که در نزدیکی خاورمیانه قرار دارد، طی روزهای اخیر بهدلیل درگیری میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، به نقطهای کلیدی برای رفتوآمد مسافران تبدیل شده است.
بسیاری از این افراد از جمله شهروندان اسرائیلی از طریق قبرس وارد یا از منطقه خارج میشوند؛ در حالی که بخش بزرگی از حریم هوایی اسرائیل همچنان بسته است و بسیاری از شرکتهای هواپیمایی پروازهای خود را لغو کردهاند.
در این شرایط، تدابیر امنیتی در قبرس تشدید و مقامهای این کشور نسبت به فعالیتهای مشکوک، حساستر شدهاند.
مقامات قبرس اعلام کردهاند «وقوع جرایم مرتبط با تروریسم» در این کشور بسیار نادر است.
تیر ماه ۱۴۰۲، رسانههای قبرس از خنثی شدن طرح یک حمله تروریستی علیه شهروندان اسرائیل در این جزیره خبر دادند و نوشتند که «این توطئه تروریستی با نیروهای سپاه پاسداران مرتبط بوده» است.
بر اساس گزارش این رسانهها، عاملان این حمله با هماهنگی سرویسهای اطلاعاتی قبرس، آمریکا و اسرائیل در عملیات نیروهای اطلاعاتی دستگیر شدند اما آنها نتوانستند مظنون اصلی سازماندهی این حمله را دستگیر کنند.
اعلام شد که سرویسهای اطلاعاتی قبرس بهطور منظم مظنون اصلی را زیر نظر داشتند و این امر به جلوگیری از حمله تروریستی کمک کرد اما این مظنون موفق شد که از قبرس فرار کند.
بر اساس گزارش رویترز که شنبه ۳۱ خرداد منتشر شد، رهبران جهان بنیامین نتانیاهو را فردی میدانستند که بیش از حد نگران است و پیوسته از خطرات بزرگ میگوید.
منتقدان داخلی اسرائیل نیز او را «ترسویی» میخواندند که هرگز جرات حمله به تاسیسات هستهای در ایران را نخواهد داشت.
با گذشت بیش از یک هفته از حملات اسرائیل به مواضع و عوامل جمهوری اسلامی، اکنون اکثر اسرائیلیها با وجود تحمل خسارات و تهدیدهای مکرر از سوی تهران، از ادامه جنگ حمایت میکنند.
نظرسنجی موسسه دموکراسی اسرائیل که پنجشنبه ۲۹ خرداد منتشر شد، نشان میدهد ۸۲ درصد یهودیان اسرائیلی از جمله ۵۷ درصد کسانی که خود را چپ میدانند از تصمیم حمله به ایران حمایت میکنند.
در میان عربهای اسرائیل ۱۱ درصد موافق و ۶۵ درصد مخالف هستند.
۲۳ خرداد، نقطه عطف
ساعت سه بامداد جمعه ۲۳ خرداد به وقت محلی، اسرائیلیها با هشداری فوری از خواب بیدار شدند.
فرماندهی جبهه داخلی دستور داد مردم نزدیک اتاقهای امن یا پناهگاهها بمانند. اعلامیه رسمی ارتش اعلام کرد اسرائیل نیروگاههای هستهای و پدافند هوایی جمهوری اسلامی را هدف قرار داده و فرماندهان ارشد نظامی و عوامل دستاندرکار برنامه هستهای در ایران را ترور کرده است.
شب همان روز، موشکهای جمهوری اسلامی تلآویو و حومه آن را هدف قرار دادند.
برای نتانیاهو، ۲۳ خرداد یک فرصت طلایی بود. او میخواهد کارنامه میراث خود را که بر اثر ناکامی در جلوگیری از حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ لکهدار شده، بازنویسی کند.
جنگ غزه که در پی آن آغاز شد، نتوانست اعتبار رهبری نتانیاهو را بازگرداند. بیش از ۵۵ هزار فلسطینی در پی حملات اسرائیل کشته شدند اما «پیروزی نهایی» که نخستوزیر وعده داده بود محقق نشده است.
حماس هرچند تضعیف شده، هنوز کنترل غزه را در دست دارد و ۵۳ گروگان اسرائیلی که گمان میرود ۲۰ نفرشان زنده هستند، همچنان در اسارت حماساند.
جمهوری اسلامی، دشمن نهایی
برای اسرائیلیها، جمهوری اسلامی نهاییترین و ترسناکترین دشمن است.
این دولت از زمان انقلاب سال ۱۳۵۷ در ایران خواهان نابودی اسرائیل است و در طول سالها «حلقه آتش» پیرامون این کشور ساخت که حزبالله لبنان رهبری آن را برعهده داشت.
گاردین نوشت که در سالهای اخیر جمهوری اسلامی و متحدانش طرحی برای نابودی اسرائیل از طریق تهاجم فرامرزی و حملات موشکی دقیق در نظر گرفتند اما حماس در هفتم اکتبر به تنهایی وارد عمل شد و فرصت سازماندهی دوباره را برای اسرائیل فراهم کرد.
پاییز گذشته، اسرائیل با کشتن حسن نصرالله و شکست حزبالله، «حلقه آتش» را در هم شکست. آنها همچنین دفاع هوایی کلیدی در ایران را نابود کردند. از طرفی رژیم بشار اسد در سوریه، قدیمیترین متحد منطقهای جمهوری اسلامی نیز سقوط کرد.
نقش ترامپ
نقطه عطف اصلی در برنامهریزی جنگی اسرائیل، بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید بود و نتانیاهو باور داشت میتواند مجوز کاملی برای حمله به زیرساختهای غنیسازی اورانیوم در ایران دریافت کند.
اما ترامپ خبر بدی برای نتانیاهو داشت: رییسجمهوری آمریکا تصمیم گرفت بهجای حمایت از حمله اسرائیل، با جمهوری اسلامی بر سر توافق هستهای جدیدی مذاکره کند.
نتانیاهو عملیات مورد نظرش را به تعویق انداخت تا ۶۰ روز فرصت داده شده به تهران سپری شود و سپس حمله را آغاز کرد.
برای بسیاری از اسرائیلیها، موفقیت حمله اولیه، یادآور پیروزی بزرگ جنگ شش روزه ۱۹۶۷ بود.
اکنون در حالی که میلیونها اسرائیلی مجبور میشوند روزانه چندین بار به پناهگاهها بروند، از نتانیاهو و فرماندهان ارتش حمایت میکنند.
اینکه اسرائیل تا چه حد موفق شده برنامه هستهای حکومت ایران را عقب براند هنوز مشخص نیست اما «جنگ شهرها» و ادامه تبادل حملات میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، قطعا ویرانگر خواهد بود.
شبکه اسکاینیوز عربی شنبه ۳۱ خرداد، این سخنان را به نقل از ولادیمیر پوتین، در یک مصاحبه منتشر کرد.
پوتین در این مصاحبه گفت: «روسیه، همانند آژانس بینالمللی انرژی اتمی، هرگز هیچ مدرکی در اختیار نداشته که نشان دهد ایران در حال آمادهسازی برای دستیابی به سلاح هستهای است. ما این موضوع را بارها به رهبران اسرائیل گوشزد کردهایم.»
این اظهارات در حالی بیان شده است که شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ۲۲ خرداد قطعنامهای علیه برنامه هستهای جمهوری اسلامی صادر کرد. این قطعنامه پیشنهادی آلمان، بریتانیا و فرانسه با ۱۹ رای موافق، ۱۱ رای ممتنع و تنها سه رای مخالف تصویب شد. روسیه، چین و بورکینافاسو به این قطعنامه رای منفی دادند.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز ۱۹ خرداد گفت: «من از ایران میخواهم که فورا و بهصورت کامل و موثر با آژانس بینالمللی انرژی اتمی همکاری کند. تا زمانی که ایران در حل مسائل پادمانی باقیمانده با آژانس همکاری نکند، آژانس قادر نخواهد بود اطمینان دهد که برنامه هستهای ایران منحصرا صلحآمیز است.»
اسکاینیوز عربی به نقل از پوتین نوشت: «روسیه آماده است از برنامه هستهای صلحآمیز ایران حمایت کند.»
به گفته او، تهران از حق توسعه چنین برنامهای برخوردار است.
در مقابل، واشینگتن خواهان تعطیل شدن کامل غنیسازی در ایران است.
پیش از این، شورای سردبیری روزنامه والاستریت ژورنال در یادداشتی از بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، بهعنوان اهرم فشار دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بر جمهوری اسلامی نام برده و تاکید کرده بود تهدید حمله اسرائیل، میتواند کلید یک توافق هستهای واجد ارزش امضا باشد: «تهران باید بفهمد که زمان خداحافظی با غنیسازی فرا رسیده است.»
رییسجمهوری روسیه، جمعه در یک مجمع اقتصادی در سنپترزبورگ، اعلام کرد کشورش دیدگاههای خود را برای توقف خونریزی در درگیری میان جمهوری اسلامی و اسرائیل با هر دو طرف در میان گذاشته است.
او جزییاتی از این پیشنهادها ارائه نکرد.
