از بامداد بیست و سوم خرداد جمهوری اسلامی درگیر شدیدترین حملات هوایی از سوی اسرائیل شد، پالایشگاهها آتش گرفتند، تاسیسات حساس موشکی و هستهای آسیب دیدند و فرماندهان نظامی و متخصصان هستهای در منازلشان هدف قرار گرفتند.
در این گزارش، تصویری کلی خواهید دید از آنچه طی هفت روز جنگ در ایران رخ داد.
در زمانی که ایران بار دیگر در میانه تنشهای نظامی و بحرانهای امنیتی قرار گرفته، مردم بیش از هر زمان دیگر درگیر پیامدهایی هستند که نه در شکلگیری آن نقشی داشتهاند و نه لزوماً بهرهای از آن میبرند.
جنگ جاری میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، فراتر از تقابل نظامی یا سیاسی، پرده از واقعیتی قدیمیتر برمیدارد: شکاف عمیق و روزافزون میان حکومت و مردم.
در حالیکه رسانههای رسمی از پیروزی و مقاومت میگویند و موشکها در آسمان جابهجا میشوند، میلیونها ایرانی در خاموشی دیجیتال فرو میروند. قطع اینترنت، نه یک اقدام صرفاً امنیتی، بلکه ابزاری برای محروم کردن جامعه از حق دانستن، کمک خواستن و روایت کردن واقعیت است. این تصمیم، شهروندان را عملاً از امکان دفاع از خود و از اتصال به جهان جدا میکند.
قطع اینترنت، قتل خاموش
اینترنت در جهان معاصر، نه فقط ابزاری ارتباطی، بلکه سازهای حیاتی برای بقا، انتقال اطلاعات، امدادرسانی و شهادتدادن به حقیقت است. در شرایط بحران، از جنگ تا زلزله، اینترنت همان چیزی است که فرد را به جمع، و جامعه را به جهان متصل میکند.
در چنین لحظاتی، قطع اینترنت صرفاً یک محدودیت نیست، بلکه قتل عملکردی جامعه است؛ قتل در سکوت، بیصدا، بدون شلیک گلوله، اما با همان پیامد: محرومسازی انسان از امکان زیستن.
یکی از دلایل کلیدی برای قطع اینترنت در چنین شرایطی، تلاش حکومت برای پنهانکردن تصویر واقعی تحقیر نظامی و امنیتیاش در برابر حملات اسرائیل است. در حالیکه انفجارها و حملات به عمق مراکز فرماندهی و موشکی-هستهای حکومت گسترش مییابد، مردم ایران این وقایع را میبینند و روایت میکنند.
روایتهایی که در تضاد کامل با تبلیغات رسمی و لافزنیهای حکومتی است. حکومت نمیخواهد شکستها و آشفتگیاش را کسی ببیند یا بازگو کند؛ به همین دلیل، خاموشی اینترنت، نه محافظت از امنیت ملی، بلکه پوشاندن واقعیت تحقیر حکومتی است.
جامعهشناسی معاصر، اینترنت را بخشی از «ساختار حیاتی شبکهای» معرفی میکند؛ ساختاری که بدون آن، جامعه وارد مرحله «خاموشی ارتباطی» میشود و در برابر قدرت، ناتوان و منزوی باقی میماند. در این خاموشی، نه فقط اطلاعرسانی، بلکه امکان مراقبت، سازمانیابی، و درخواست کمک از بین میرود.
ما در میدان آنها نیستیم
جمهوری اسلامی در تمام روایتهای رسمیاش از جنگ، خود را نماینده مردم معرفی میکند؛ از «عمق استراتژیک» در منطقه تا «وحدت جبهه مقاومت». اما واقعیت اجتماعی ایران چیز دیگری میگوید. تجربههای پیدرپی، از اعتراضات ۹۶ تا ۱۴۰۱، از تحریمهای پی در پی انتخابات مهندسی شده تا کرونا، نشان دادهاند که مردم ایران بارها از صحنه رسمی فاصله گرفتهاند، قهر کردهاند، و راه خود را رفتهاند.
جنگ جمهوری اسلامی با اسرائیل، میدان تازهای برای همین فاصله است. مردم ایران در این جنگ، نه مشارکتجو، بلکه تماشاگر مضطرب، و در بسیاری موارد، قربانی هستند. آنها نه از پیروزی حکومت سود میبرند و نه از شکست آن در امان میمانند. فارغ از اینکه جمهوری اسلامی چگونه از این جنگ بیرون خواهد آمد اما مردم بار دیگر اینجا هم مسیر خود را و آنچه میخواهند یا حتی نمیخواهند را از ریل جمهوری اسلامی جدا کردهاند.
اینترنتِ قطعشده، روایتِ مصادرهشده
در روزهایی که موشکها در آسماناند و رسانههای جهانی در جستوجوی خبر، تنها صدای رسمی جمهوری اسلامی در جهان میپیچد. مردم، اگرچه در خطرند، اما امکان روایت کردن خطر را ندارند. این خاموشی اجباری، همان نقطهای است که فاجعه را دو برابر میکند؛ هم رنج هست، هم انکار رنج.
در جامعهشناسی سیاسی، میشل فوکو قدرت را در کنترل بر بدن و دانایی میداند. حکومت جمهوری اسلامی، با قطع اینترنت، بدنهای مردم را در میدان جنگ تنها میگذارد، و دانش و روایت آنها را حذف میکند. این، شکلی از قتل دوگانه است؛ حذف فیزیکی و حذف معرفتی.
جدایی کامل مردم از ماشین جنگی
در تقابل با این انحصار روایتی، رفتار اجتماعی مردم ایران چیز دیگری میگوید. جامعه، بهجای همراهی با حکومت، سکوت میکند، مهاجرت میکند، با زبان طنز و امتناع، از میدان تحمیلی جنگ کنار میکشد. این سکوت، همانطور که الی ویزل در تجربه هولوکاست توصیف میکند، نشانه خشم نیست، بلکه نشانه پایان رابطه است.
وقتی اینترنت قطع میشود، آنچه از بین میرود فقط ارتباط نیست، بلکه نخ آخرِ پیوند ملت و دولت است. حکومتی که مردمش را در خطر میگذارد و همزمان صدایشان را خاموش میکند، دیگر نمیتواند مدعی نمایندگی آن مردم باشد.
قطع اینترنت، اعلان پایان مشروعیت
در جهانی که تکنولوژی زیربنای بقاست، قطع اینترنت در جنگ، همان معنایی را دارد که قطع اکسیژن در بیمارستان. نمیتوان آن را صرفاً ابزار امنیتی دانست؛ این تصمیم، تصمیمی است علیه زندگی.
قطع اینترنت در ایران، در میانه جنگی که مردم آغاز نکردهاند، قتل خاموش است و جامعه ایران، با هر امتناع، هر سکوت، و هر تلاش برای ساختن مسیرهای موازی، اعلام میکند: در این میدان، ما نیستیم.
تمی بروس، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، درباره دلیل شرکت نکردن ایالات متحده در مذاکرات ژنو با عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی گفت که این مذاکرات مربوط با اروپا بوده و البته آمریکا هم در جبهههای مختلفی برای یافتن راه حل مشکل تلاش میکند.
او با بیان اینکه فرصت خوبی برای مذاکره در مورد مسئله هستهای ایران وجود دارد، گفت که تلاشها برای مذاکره درباره برنامه اتمی جمهوری اسلامی ادامه دارد و دونالد ترامپ مهلت دو هفتهای داده است.
سخنگوی وزارت خارجه آمریکا با اشاره به اینکه ترامپ معتقد است، ارزش دو هفته صبر کردن را دارد، گفت که او هنوز به مذاکرات امیدوار است.
در پی تشدید درگیریهای نظامی میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، وزارت خارجه آمریکا هشدار داد که بهدلیل درگیریها، حریم هوایی ایران بسته است و شهروندان آمریکایی باید در صورت امن بودن شرایط، از طریق مرزهای زمینی آذربایجان، ارمنستان یا ترکیه از ایران خارج شوند.
وزارت خارجه آمریکا با تاکید بر اینکه انتظار ندارد امکان خروج مستقیم با کمک دولت فراهم شود، اعلام کرد: شهروندان باید از راههای موجود استفاده کنند. دو تابعیتیها باید با گذرنامه ایرانی سفر کرده و احتمال مواجهه با بازجویی در مبادی خروجی را در نظر بگیرند. دفتر حافظ منافع سوئیس در تهران نیز تا اطلاع ثانوی تعطیل است و خدمات کنسولی ارائه نمیدهد.»
آمریکا با بیان اینکه همچنان در حال برنامهریزی برای خروج احتمالی شهروندان خود از اسرائیل و کرانه باختری است، تاکید کرد که افراد باید در صورت امکان خودشان کشور را ترک کنند و منتظر کمک دولت نباشند.
ایالات متحده اعلام کرده که شهروندان آمریکایی و دارندگان اقامت دائم که خواستار کمک دولت آمریکا هستند، باید فرم آنلاین بحران را پر کنند.
به گزارش شبکه سیانان، یک منبع ایرانی مطلع از مذاکرات ژنو بین عباس عراقچی و وزیران حارجه آلمان، فرانسه و بریتانیا گفت گفتوگوها در ابتدا «بسیار پرتنش» بود، اما پس از یک وقفه، فضا «بسیار مثبتتر» شد.
او تاکید کرد که توقف توانایی غنیسازی اورانیوم «خط قرمز قطعی» حکومت جمهوری اسلامی است.
در همین حال، مقامهای ایرانی به اروپاییها گفتند تنها در صورتی حاضر به گفتوگوی مستقیم با آمریکا هستند که اسرائیل حملات خود به ایران را متوقف کند. اروپاییها نیز وعده دادند این پیام را منتقل کنند، هرچند گفتند واشینگتن لزوما قادر به توقف اقدامات اسرائیل نیست.
به گفته یک مقام غربی، مقامهای ایرانی هم گفتند بررسی تعلیق حملات ایران به اسرائیل را به رهبری جمهوری اسلامی پیشنهاد خواهند داد.
این مقام افزود در صورت توقف حملات از دو طرف، احتمال گفتوگوی مستقیم با آمریکا وجود دارد. آمریکا نیز اعلام کرده توقف کامل غنیسازی، پیششرط هرگونه مذاکره خواهد بود.
ژان نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه، با تاکید بر رد مداخله خارجی در سرنوشت کشورها گفت: «تحمیل تغییر حکومت از خارج توهمآمیز و خطرناک است.»
او افزود: «این حق مردم است که سرنوشت خود را تعیین کنند و ما به مردم ایران اعتماد داریم که خود زمان و شرایط چنین تغییری را انتخاب خواهند کرد.»
وزیر خارجه فرانسه همچنین بر ضرورت راهحل دیپلماتیک برای مهار برنامه هستهای جمهوری اسلامی تاکید کرد و گفت: «مذاکره برای دستیابی به نظارتی سختگیرانه و پایدار بر برنامه هستهای ایران ضروری است.»
او همچنین خاطرنشان کرد که کشورهای اروپایی از عباس عراقچی خواستهاند بدون انتظار برای توقف حملات اسرائیل، وارد مسیر مذاکره شود.