روزنامه نیویورکتایمز در گزارشی به نقل از شش مقام ارشد ایرانی از یک «اشتباه محاسباتی بزرگ» حکومت ایران پیش از حمله اسرائیل خبر داد و نوشت که مقامات جمهوری اسلامی انتظار نداشتند اسرائیل پیش از دور جدید مذاکرات هستهای تهران و واشینگتن به ایران حمله کند.
به گفته این مقامات، شاید به دلیل همین اطمینان خاطر، تدابیر امنیتی برنامهریزیشده از سوی فرماندهان عالیرتبه جمهوری اسلامی نادیده گرفته شدند.
بامداد جمعه در یک حمله غافلگیرانه، حدود ۲۰ فرمانده عالیرتبه جمهوری اسلامی از جمله رییس ستاد مشترک نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، فرمانده کل سپاه پاسداران، مشاور سیاسی رهبر جمهوری اسلامی و فرمانده هوافضای سپاه را بکشد.
شش مقام ارشد ایرانی و دو عضو سپاه پاسداران که همگی به شرط ناشناس ماندن با نیویورکتایمز صحبت کردهاند، گفتند که در شب حمله، فرماندهان ارشد نظامی در خانههای خود باقی ماندند و به پناهگاههای امن نرفتند و این تصمیم سرنوشتساز بود.
به عنوان نمونه، امیرعلی حاجیزاده، فرمانده نیروی هوافضای سپاه و اعضای ارشد تیمش، دستور عدم تجمع در یک مکان را نادیده گرفته و جلسه اضطراری جنگی در یک پایگاه نظامی در تهران برگزار کردند. آنها در جریان حمله اسرائیل به آن پایگاه کشته شدند.
پس از این حمله اسرائیل، علاالدین بروجردی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، در گفتوگو با صداوسیمای جمهوری اسلامی گفت که به نظر میرسد دور ششم مذاکرات با آمریکا برگزار نخواهد شد.
پیشتر اعلام شده بود که دور ششم مذاکرات تهران و واشینگتن، یکشنبه ۲۵ خرداد در مسقط، پایتخت عمان برگزار میشود.
با وجود برگزاری پنج دور مذاکرات هستهای در مسقط و رم، هنوز جمهوری اسلامی موافق برچیده شدن کامل تاسیسات غنیسازی اورانیوم خود نشده بود.
نیویورکتایمز نوشت که رهبران ارشد جمهوری اسلامی بیش از یک هفته در حال برنامهریزی برای مقابله با حمله احتمالی اسرائیل بودند، اما تصور میکردند که این حمله زمانی صورت خواهد گرفت که مذاکرات هستهای با ایالات متحده به شکست بیانجامد.
این روزنامه به نقل از مقامات نزدیک به رهبر جمهوری اسلامی نوشت: «آنها هرگز انتظار نداشتند که اسرائیل قبل از دور بعدی مذاکرات که برای یکشنبه آینده در عمان برنامهریزی شده بود، حمله کند.»
دونالد ترامپ، رییسجمهور ایالات متحده، پنجشنبه گفت که مایل است از درگیری با جمهوری اسلامی اجتناب کند و افزود که ممکن است اسرائیل حملهای انجام دهد، اما نمیخواهد بگوید که این حمله قریبالوقوع است.
ترامپ گفت: «تا زمانی که احساس کنم امکان توافق وجود دارد، نمیخواهم (اسرائیل) وارد عمل شود.»
این تمایل ترامپ به انعقاد توافق با مقامات جمهوری اسلامی، آنان را به اشتباه انداخته بود.
پیشتر کارشناسان و برخی سیاستمداران غربی هشدار داده بودند که با وجود امیدواری دونالد ترامپ رییسجمهور آمریکا به رسیدن به یک توافق هستهای با جمهوری اسلامی، اما جمهوری اسلامی در حال خرید زمان است و دیپلماسی به صحنهای برای تاخیر تاکتیکی تبدیل شده است.
اورزولا فوندرلاین، رییس کمیسیون اروپا، شنبه ۲۴ خرداد در شبکه ایکس نوشت که در گفتوگو با اسحاق هرتزوگ، رییسجمهوری اسرائیل، بر حق این کشور در دفاع از خود و در عینحال موضوع حیاتی «حفظ ثبات منطقه» تاکیده کرده است.
او از همه طرفها خواست نهایت خویشتنداری را نشان دهند و برای تنشزدایی تلاش کنند.
اتحادیه اروپا هم با انتشار بیانیهای اعلام کرد تنها دیپلماسی منجر به راهحل دائمی در خاورمیانه میشود.
پاپ لئو در پیامی از مقامهای جمهوری اسلامی و اسرائیل خواست با منطق عمل کرده و گفتوگو را دنبال کنند. او گفت که اوضاع را با نگرانی فراوان دنبال میکند.
پادشاه اردن نیز جلسه شورای امنیت ملی این کشور را برای بررسی پیامدهای حمله اسرائیل به ایران تشکیل داد.
برخی کشورها به ویژه همسایگان ایران رویکرد همدلانهتری با جمهوری اسلامی داشتند و در پیامهای خود کوشیدند حملات اسرائیل را محکوم کنند.
در مقابل، مقامات کشورهای غربی از ساعات ابتدایی بامداد جمعه ۲۳ خرداد و با آغاز حملات اسرائیل به ایران، مواضع خنثیتری داشتند.
دیوید لمی، وزیر خارجه بریتانیا، شنبه در تماس تلفنی با عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، خواستار آرامش و جلوگیری از آسیب بیشتر به غیرنظامیان شد.
همزمان بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، با کییر استارمر، نخست وزیر بریتانیا، به صورت تلفنی گفتوگو کرد.
رسانههای ایران گزارش دادند علی موسوی، سفیر جمهوری اسلامی در لندن، در دیدار با معاون وزیر خارجه بریتانیا، خواستار محکومیت قاطع حمله اسرائیل به ایران شده است.
نخستوزیر نروژ شنبه ۲۴ خرداد حمله اسرائیل به تاسیسات هستهای ایران را بهشدت محکوم کرد و خواستار خویشتنداری برای جلوگیری از گسترش تنشها شد.
گروه منطقهای شانگهای به رهبری چین نیز حملات اسرائیل به ایران را به شدت محکوم کرد.
از سوی دیگر، نیکی هیلی، سیاستمدار جمهوریخواه و سفیر پیشین آمریکا در سازمان ملل، با حمایت از حملات اسرائیل به ایران گفت: «اسرائیل با اقدامی قاطع برای پایان توانمندیهای هستهای جمهوری اسلامی، ایالات متحده و اسرائیل را امنتر کرده است.»
وزیر کشور فرانسه در واکنشی نسبتا متفاوت، اعلام کرد این کشور در حال افزایش تدابیر امنیتی در اطراف اماکن یهودی و آمریکایی است.
ظهر شنبه اعلام شد وزرای خارجه جمهوری آذربایجان و ترکیه طی تماسی تلفنی درباره درگیری میان جمهوری اسلامی و اسرائیل گفتوگو کردهاند.
تاثیر درگیریها بر مذاکرات تهران و واشینگتن
هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، نیز در اظهاراتی گفت از زمان آغاز درگیری میان اسرائیل و جمهوری اسلامی، با مقامهای چند کشور از جمله ایران، عراق، اردن و ایالات متحده در تماس بوده است.
فیدان خواهان این شد که اسرائیل هرچه سریعتر دست از «راهبرد بیثباتسازی منطقه» بردارد و تاکید کرد: «دیپلماسی تنها جایگزین برای جنگ است.»
به گفته او، پیشبرد روندی که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در خصوص مذاکرات هستهای آغاز کرده بود، تنها راهکار برای حل اختلافات ناشی از مناقشه هستهای است.
به دنبال استفاده اسرائیل از آسمان عراق برای حمله به ایران، آمریکا درخواست بغداد برای جلوگیری از حضور اسرائیل در آسمان این کشور را رد کرد.
یک مقام آمریکایی در مصاحبه با واشینگتنپست این موضوع که مذاکرات با جمهوری اسلامی با هدف گمراه کردن مقامات ایرانی و عدم توجه آنان به احتمال حمله اسرائیل انجام شده، را رد کرد.
عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی در گفتوگو با کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، گفت: «تداوم مذاکرات با آمریکا در وضعیتی که حملات اسرائیل ادامه دارد، غیرقابل توجیه است.»
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی، نیز عصر شنبه گفت تا زمانی که حمله اسرائیل به ایران متوقف نشود، اصولا شرکت در مذاکره با آمریکا بیمعناست.
او افزود: «دولت آمریکا را مسئول تبعات و عواقب حمله اسرائیل میدانیم و هنوز هم مشخص نیست که ما یکشنبه در زمینه مذاکرات چه تصمیمی خواهیم گرفت.»
وال استریت ژورنال به نقل از مقامهای آمریکایی اعلام کرد ترامپ تیم امنیت ملی خود را به کمپ دیوید فراخواند و در جریان نشستی درباره خاورمیانه به آنها گفت که روز به روز درباره چشمانداز دستیابی به توافق هستهای با ایران بدبینتر میشود.
این مقامها همچنین افزودند نتانیاهو در آخرین گفتوگو با ترامپ یادآور شد که مهلت ۶۰ روزه به پایان رسیده و اسرائیل دیگر نمیتواند صبر کند.
به گفته آنان، ترامپ پاسخ داد که آمریکا مانع نخواهد شد اما در حمله نظامی نیز مشارکت نخواهد کرد.
خبرگزاری مهر، وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی گزارش داد جمهوری اسلامی بهطور رسمی به کشورهای فرانسه، بریتانیا و ایالات متحده اطلاع داده است که حملات «بسیار گستردهای» را علیه اسرائیل آغاز خواهد کرد.
سعید جعفری، روزنامهنگار و تحلیلگر مسائل بینالملل، به ایراناینترنشنال گفت: «اگر جمهوری اسلامی در شرایط کنونی بخواهد برنامه هستهای خود را گسترش دهد، کشورهای غربی بیش از هر زمان دیگری از اسرائیل حمایت خواهند کرد.»
یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، هشدار داد که اگر علی خامنهای به شلیک موشک به سمت غیرنظامیان اسرائیل ادامه دهد، تهران به آتش کشیده خواهد شد.
اسرائیل از بامداد جمعه و در اقدامی بیسابقه، گستردهترین حمله هوایی خود را علیه ایران به اجرا گذاشته تا مانع از دستیابی این کشور به سلاح هستهای شود.
ارتش اسرائیل شنبه در اطلاعیهای اعلام کرد یک سری از سیستمهای دفاع هوایی را از کار انداخته و از روز جمعه بیش از ۱۵۰ موضع در ایران را هدف قرار داده است.
